Z ziemi polskiej do Nobla

Z ziemi polskiej do Nobla

Ponad jedna piąta wszystkich laureatów Nagrody Nobla jest pochodzenia żydowskiego, z tego co drugi wywodzi się z Polski
Ilu laureatów Nagrody Nobla ma Polska? Jedynie sześciu – podaje się w oficjalnych statystykach. Czy należy do nich Maria Skłodowska-Curie, jedyna kobieta, która została nią wyróżniona aż dwukrotnie? Polacy nie mają co do tego wątpliwości. Podobnie jak Francuzi, którzy zaliczają ją do własnych laureatów tego prestiżowego wyróżnienia. W 1995 r. prezydent François Mitterrand w rytm „Marsylianki" triumfalnie wniósł do Panteonu prochy madame Curie i jej męża Piotra. W swej przemowie Mitterrand nazwał Skłodowską „kobietą Francji".
Maria Skłodowska, jedyny uczony uhonorowany Nagrodą Nobla w dwóch różnych dziedzinach nauk przyrodniczych, urodziła się w Warszawie, ale większość życia spędziła we Francji, gdzie też rozwinęła karierę naukową. W 1891 r. w wieku zaledwie 24 lat jako pierwsza kobieta w historii zdała egzaminy wstępne na wydział fizyki i chemii Sorbony. Dlatego Francuzi uważają ją za własną laureatkę, tym bardziej że miała francuskie obywatelstwo. Ale obywatelstwo innych krajów miało też co najmniej kilku laureatów Nagrody Nobla, którzy się urodzili i wychowali w Polsce, a przebywali w naszym kraju nawet dłużej niż Maria Skłodowska. Mimo to nie są przez nas samych uznawani za polskich noblistów.

Polak z obcym paszportem
Polskie korzenie ma wielu noblistów – i to zarówno z medycyny, fizyki, chemii, jak i ekonomii i literatury oraz w kategorii pokojowej. Podobnie jak Marię Skłodowską, można do nich zaliczyć Józefa Rotblata, fizyka i radiobiologa, laureata Pokojowej Nagrody Nobla w 1995 r. Do końca życia mówił po polsku i podkreślał, że jest Polakiem z brytyjskim paszportem (od 1946 r.). Protestował, gdy zwracano się do niego Joseph, a nie Józef. Współzałożyciel i lider pacyfistycznego ruchu naukowców Pugwash urodził się w 1908 r. w Łodzi. Ukończył Uniwersytet Warszawski, gdzie pracował do wybuchu II wojny światowej i zdążył zrobić doktorat (w Instytucie Radowym). W 1939 r. wyjechał na stypendium do Liverpoolu, gdzie zastała go wojna.
Leonid Hurwicz, laureat Nagrody Nobla z ekonomii w 2007 r., urodził się w Moskwie kilka miesięcy przed rewolucją. Jego rodzice byli Polakami. Mieszkali w Warszawie. Do Moskwy trafili podczas I wojny światowej, gdy większość rodziny została ewakuowana z Kongresówki. Wrócili do Warszawy w obawie przed bolszewikami na początku 1919 r. Hurwicz przebywał w kraju dłużej niż Maria Skłodowska. Mieszkał w Warszawie od momentu, gdy skończył półtora roku. W 1938 r. ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim. Do Londynu wyjechał tuż przed wkroczeniem Niemców do Polski we wrześniu 1939 r. Potem przedostał się do Szwajcarii i USA. Podobnie jak Józefa Rotblata uchroniło go to przed Holocaustem.
Isaac Bashevis Singer, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 1978 r., pisał głównie w języku jidysz, ale jest uznawany za pisarza polsko-amerykańsko-żydowskiego. Urodził się 21 listopada 1902 r. w Leoncinie w pobliżu Nowego Dworu Mazowieckiego. Wraz z rodziną mieszkał w Radzyminie, a w 1908 r.,
po pożarze miejscowej jesziwy, jego rodzina przeniosła się do Warszawy (zamieszkał przy ul. Krochmalnej). „Szatan w Goraju", opublikowana w 1935 r. jego pierwsza powieść, opowiada historię pogromu Żydów we wsi Goraj nieopodal Biłgoraja w czasie powstania Chmielnickiego w 1648 r. Nawet gdy mieszkał w Nowym Jorku, myślał o Polsce. Dopytywał się, jak wyglądają Nalewki. O Ameryce napisał tylko jedną książkę („Nad Hudsonem"). Zmarł w 1991 r. w Miami na Florydzie.
Andrew Victor Schally, laureat Nagrody Nobla z medycyny w 1977 r., został doceniony za badania nad hormonami podwzgórza, które zapoczątkowały neuroendokrynologię. Urodził się w 1926 r. w Wilnie. Przed wyjazdem do USA nazywał się Andrzej Wiktor Schally. Jego ojciec był generałem Wojska Polskiego, szefem gabinetu prezydenta Ignacego Mościckiego. Podczas II wojny Andrew Schally przebywał w Rumunii, a w 1945 r. wyjechał do Wielkiej Brytanii. Studiował chemię i medycynę (w londyńskim National Institute of Medical Research). Do Kanady, a potem do USA wyjechał w 1952 r. Był szefem laboratorium polipeptydów i endokrynologii w Szpitalu Weteranów oraz profesorem uniwersyteckim. Obywatelstwo amerykańskie przyjął w 1962 r. W biografiach nazywany jest amerykańskim biochemikiem polskiego pochodzenia albo polskim endokrynologiem. Nie ma go tylko w spisie polskich noblistów.

Polska intrygantka
Większość wywodzących się z Polski laureatów Nagrody Nobla była pochodzenia żydowskiego. Nie jesteśmy pod tym względem wyjątkiem. Wielu amerykańskich, niemieckich czy francuskich noblistów też miało żydowskie korzenie. Albert Einstein żartował w 1918 r., że jeśli teoria względności okaże się prawdziwa, to Niemcy nazwą go wielkim Niemcem, Szwajcarzy – Szwajcarem, a Francuzi – wielkim uczonym. Jeżeli natomiast teoria względności okaże się błędna, Francuzi nazwą go Szwajcarem, Szwajcarzy – Niemcem, a Niemcy – Żydem.
O działaniu tej zasady przekonała się Maria Skłodowska-Curie, gdy po śmierci męża Piotra Curie związała się z młodszym o sześć lat Paulem Langevinem, wieloletnim przyjacielem obojga małżonków. Kiedy prasa odkryła ich romans, nazwano ją polską intrygantką, niszczycielką związków, rozwiązłą kobietą i Żydówką, a jej dom obrzucono kamieniami. Było to w 1911 r., gdy po raz drugi otrzymała Nagrodę Nobla. Nic nie wskazywało na to, że Skłodowska trafi do Panteonu. Mógł tam trafić również Paul Langevin, który był wybitnym fizykiem i matematykiem. W 1906 r. podobno wymyślił równanie E = mc2, ale miał pecha, bo wcześniej na ten pomysł wpadł niejaki Albert Einstein.

Największe umysły
Spośród 779 laureatów Nagrody Nobla aż 166, czyli ponad jedna piąta (22 proc.) jest pochodzenia żydowskiego. Zalicza się do nich tych, których matka była Żydówką – zgodnie z tzw. wykładnią matriarchalną, oraz te osoby, które przeszły na judaizm. Te kryteria spełnia co czwarty noblista w dziedzinie medycyny (25,9 proc.) i fizyki (24,4) oraz prawie co piąty laureat w dziedzinie chemii (18 proc.). Stosunkowo najmniej noblistów pochodzenia żydowskiego jest wśród laureatów w dziedzinie literatury – „jedynie" 11,5 proc. Zdecydowanie za to przeważają oni w ekonomii – w tej kategorii aż 40 proc. laureatów jest pochodzenia żydowskiego, m.in. Paul Samuelson, Herbert Simon oraz Milton Friedman.
Nobliści pochodzenia żydowskiego znajdują się w noblowskim panteonie niemal wszystkich krajów, do których wyemigrowali Żydzi (wyjątkiem jest Australia, gdzie są Żydzi, ale na razie nie ma ani jednego noblisty). Najwięcej jest ich w USA. Są wśród nich takie ikony współczesnej nauki, jak Albert Einstein, Niels Bohr i Richard Feynman, którego nazywano „największym umysłem po II wojnie". Żydowskiego pochodzenia są również włoska uczona Rita Levi-Montalcini, Josif Brodski, Nadine Gordimer i Henry Kissinger.
W tej statystyce Polska zajmuje szczególne miejsce. – Spośród wszystkich noblistów żydowskiego pochodzenia prawie połowa ma jakieś korzenie w Polsce. Jedni się tu urodzili i spędzili wczesne dzieciństwo, inni się wychowali i wykształcili, pozostali mieli lub mają dziadków i pradziadków, którzy wyemigrowali z Polski do innych krajów europejskich oraz do USA czy Kanady – mówi „Wprost" Szewach Weiss, izraelski polityk, profesor nauk politycznych, ambasador w Polsce w latach 2000-2003, komentator naszego tygodnika, który urodził się Borysławiu (obecnie Ukraina).

Polskie korzenie
Polskie korzenie ma Henri Bergson, jeden z najwybitniejszych pisarzy, fizyk i filozof francuski żydowskiego pochodzenia. Jego ojcem był Michał Bergson z Warszawy, prawnuk Szmula Jakubowicza Sonnenberga, zwanego Zbytkowerem (1756-1801), żydowskiego kupca i bankiera. John Maxwell Coetzee, laureat literackiej Nagrody Nobla (2003), jest pisarzem południowoafrykańskim. Urodził się w 1940 r. w Kapsztadzie, ale jego pradziadek Baltazar (lub Balcer) Dubiel był Polakiem ze wsi Czarnylas w woj. wielkopolskim. Dubiel wyemigrował do Afryki w wieku kilkunastu lat. Podczas wizyty w Polsce w 2006 r. noblista odwiedził Czarnylas i pobliski Odolanów, gdzie jego pradziadek chodził do szkoły.
Georges Charpak, francuski fizyk pochodzenia żydowskiego, laureat Nagrody Nobla z fizyki (1992), urodził się w rodzinie żydowskiej jako Jerzy Charpak w 1924 r. w Dąbrowicy niedaleko Równego (obecnie Ukraina). Do Francji przybył w 1931 r., a w 1944 r. został wywieziony do obozu koncentracyjnego Dachau, gdzie przebywał do wyzwolenia w 1945 r.
Albert Abraham Michelson (1852-1931), amerykański fizyk polskiego pochodzenia, urodził się w Strzelnie na Kujawach w rodzinie żydowskiego kupca. Gdy miał trzy lata, wyjechał wraz z rodzicami do USA. W 1887 r. wraz z Edwardem Morleyem przeprowadził eksperyment dowodzący, że prędkość światła jest stała. To odkrycie doprowadziło Einsteina do sformułowania teorii względności.
Podobne były też dzieje pokolenia noblistów wyróżnionych nagrodą w ostatnich latach. Aaron Ciechanover, izraelski biolog, laureat Nagrody Nobla z chemii, urodził się w 1947 r. w Hajfie. Jego rodzina tuż po wojnie wyemigrowała z Polski do Izraela. Nazwisko pochodzi od Ciechanowa, skąd wywodzą się jego przodkowie ze strony ojca.

Zdecydowana większość laureatów Nagrody Nobla to Żydzi aszkenazyjscy. Zalicza się do nich tych Żydów, którzy po upadku powstania przeciw Rzymianom w I wieku n.e. wyemigrowali do Europy. Do Polski zaczęli się przenosić od XI w., bo przez stulecia mogli tu dość spokojnie żyć i pracować. Niemal do końca XIX w. postępowała asymilacja Żydów, coraz częściej dochodziło też do mieszania się społeczności żydowskiej z ludnością polską. Przykładem jest sir Harold Walter Kroto, laureat Nagrody Nobla z chemii (1996). Urodził się w 1939 r. w Wisbech w Anglii. Ojciec Harolda miał polsko-żydowskie korzenie, jego rodzina pochodziła z Bojanowa koło Krotoszyna w Wielkopolsce. Harold zawdzięczał temu nazwisko Krotoschiner, które nosił do 1955 r., kiedy to zostało skrócone do Kroto. „Jesteśmy tak mocno wymieszani, że trudno mówić o czystości krwi. Ten, kto tak twierdzi, chciałby się oddzielić od innych" – mówił dla „Rzeczpospolitej" Szymon Szurmiej, polski aktor, reżyser i działacz społeczny żydowskiego pochodzenia, dyrektor Teatru Żydowskiego w Warszawie. – Polska to najważniejsza część mojego dziedzictwa, podobnie jest w wypadku wielu innych Żydów, którzy nadal czują więź z Polską – mówi Szewach Weiss. Nie ma wątpliwości, że gdyby nie było Zagłady i Żydzi zostali w Polsce, nasz kraj mógłby dziś się szczycić największą liczbą laureatów Nagrody Nobla.

Szewach Weiss
Były ambasador Izraela w Polsce, profesor na Uniwersytecie Warszawskim i w Instytucie Izraelsko-Polskim na uniwersytecie w Tel Awiwie

Żydzi 2 tys. lat żyli w diasporze. Gdy inne narody miały armie i własną gospodarkę, ponad sto pokoleń Żydów musiało się obyć bez państwa. Musieliśmy się skupić na czymś pozapaństwowym, ale czuliśmy się też niewolnikami Boga i mieliśmy misję, poczucie, że musimy coś zrobić dla świata. Żydzi ciągle wędrowali, znajdowali się w różnych miejscach, byli poddawani wielu wyzwaniom, którym musieli sprostać, żeby przetrwać. Zajmowali się wieloma dziedzinami, takimi jak handel, bankowość i nauczanie. Na ogół pochodzili z miast, a miasto rozwija. Rabini cały czas czytali, studiowali i modlili się, a to przyczynia się do rozwoju mózgu. Mój ojciec, Meir Wolf z Drohobycza, znał niemiecki, polski, ukraiński oraz jidysz, a modlił się po hebrajsku




Naród książki
Żydzi stanowią jedynie ćwierć procent ludności świata, ale mają najwięcej laureatów Nagrody Nobla (22 proc.). W USA stanowią 3 proc. społeczeństwa, ale wśród amerykańskich laureatów Nagrody Nobla jest ich najwięcej, bo aż 27 proc. Gregory Cochran, Jason Hardy oraz Henry Harpending z University of Utah uważają, że Żydzi aszkenazyjscy są najlepszym przykładem naturalnej eugenikim pozytywnej. Przez wieki żyli w obcym, czasami wrogim otoczeniu, w którym musieli walczyć o przetrwanie. Dbali o edukację dzieci i rozmnażali się niemal wyłącznie we własnym środowisku, w genetycznej izolacji. Od średniowiecza zajmowali się zakazanymi dla chrześcijan zajęciami, jak zarządzenie, lichwa i bankierstwo. Tymczasem w bankowości, jak wynika z najnowszych badań, istnieje wyjątkowo duża korelacja między zarobkami a ilorazem inteligencji. Żydzi trudniący się tymi profesjami mieli więcej dzieci, co po latach doprowadziło powstania społeczności odnoszącej sukcesy w wielu dziedzinach. Żydzi nazywają siebie „narodem księgi". Księgi, poczynając od Talmudu, były dla nich przedmiotem kultu. Najzdolniejszych synów kształcili na rabinów i żenili ich z najdorodniejszymi córkami rabinów, a te rodziły liczne potomstwo. Postępowali inaczej niż katolicy, którzy przez niemal 1000 lat kształcili najzdolniejszych synów na księży, ale ci nie przekazywali genów kolejnym pokoleniom. Trudno ocenić, jak duże miało to znaczenie. W każdym razie w USA iloraz inteligencji Żydów aszkenazyjskich jest średnio o 12-15 punktów procentowych wyższy od przeciętnego (100 punktów). Podobnie jest w Europie. O ile trzech na tysiąc Europejczyków uzyskuje w testach na inteligencję co najmniej 140 punktów, to wśród Żydów takie rezultaty uzyskują 23 osoby na tysiąc




Roald Hoffmann
amerykański chemik i laureat Nagrody Nobla w 1981 r. Urodził się w Złoczowie. Do USA wyemigrował wraz z rodziną w 1949 r.

Isidor Isaac Rabi
noblista w dziedzinie chemii, pochodzi z Rymanowa koło Krosna. Kiedy miał rok, rodzice wyjechali do Stanów Zjednoczonych.

Fritz Haber
urodzony we Wrocławiu niemiecki chemik pochodzenia żydowskiego i noblista, był
wynalazcą cyklonu B. Wyemigrował z Niemiec w 1934 r.

Walther Hermann Nernst
laureat Nagrody Nobla z chemii w 1920 r. Jego matka była Polką, on sam wychował się w Poznaniu, ale całe życie czuł się Niemcem.

Maria GÖppert-Mayer
laureatka Nagrody Nobla z fizyki w 1963 r., urodziła się w Katowicach, w rodzinie zasłużonych dla Śląska uczonych.

Klaus von Klitzing
niemiecki laureat Nagrody Nobla w 1985 r. w dziedzinie fizyki, urodził się w 1943 r. w Środzie Wielkopolskiej koło Poznania.

GÜnter Blobel
niemiecki biolog, noblista w dziedzinie medycyny w 1981 r., urodził się na Śląsku. Na początku lat 60. wyjechał do USA.

Tadeusz Reichstein
szwajcarski biochemik pochodzenia żydowskiego, laureat Nagrody Nobla z medycyny, urodził się we Włocławku. Do końca życia rozumiał język polski.
 
Szmuel Josef Agnon
izraelski prozaik i noblista, urodził się w Buczaczu w Galicji w 1887 r., w rodzinie o mocnych związkach z tradycją żydowską. W 1908 r. wyemigrował do Palestyny.

Georges Charpak
laureat Nagrody Nobla z fizyki, Francuz pochodzenia żydowskiego, urodził się w 1924 r. w Dąbrowicy.

Aaron Ciechanover
został w 2004 r. laureatem Nagrody Nobla z chemii. Jego rodzina tuż po wojnie wyemigrowała z Polski do Izraela.

John Maxwell Coetzee
laureat literackiej Nagrody Nobla w 2003 r. Jest prawnukiem Polaka, Baltazara Dubiela, ze wsi Czarnylas.

Józef Rotblat
laureat Pokojowej Nagrody Nobla w 1995 r., do końca życia mówił po polsku i protestował, gdy nazywano go "Joseph".

Leon Hurwicz
laureat Nagrody Nobla z ekonomii, ukończył studia na Uniwersytecie Warszawskim. Z Polski wyemigrował tuż przed wybuchem wojny.

Isaac Bashevis Singer
w 1978 r. uhonorowany Nagrodą Nobla z literatury, tworzył głównie w jidysz, ale uznawany jest za pisarza polskoamerykańsko-żydowskiego.

Albert Michelson
amerykański laureat Nagrody Nobla w 1907 r. z fizyki, urodził się w Strzelnie na Kujawach w rodzinie żydowskiego kupca. Kiedy miał trzy lata, wyjechał z rodzicami do USA.

Henri Bergson
pisarz, fizyk i filozof francuski, otrzymał Nagrodę Nobla z literatury w 1927 r. Jego przodkiem był Szmul Zbytkower, kupiec, protegowany króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Maria Skłodowska-Curie
urodziła się w Warszawie, ale większość życia spędziła we Francji. To jedyna kobieta, która została wyróżniona Nagrodą Nobla dwukrotnie.

 

Okładka tygodnika WPROST: 41/2008
Więcej możesz przeczytać w 41/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 1
  • Polka   IP
    Zgadzam się z powyższym artykułem

    Spis treści tygodnika Wprost nr 41/2008 (1346)

    • Na stronie - Klątwa Nostradamusa 5 paź 2008, 22:00 Minister Aleksander Grad mógł być bohaterem, a jest zerem 3
    • Trzecia kadencja Kwaśniewskiego? 5 paź 2008, 22:00 Polityka 8
    • Skaner 5 paź 2008, 22:00 8
    • Spokojny jak Polak 5 paź 2008, 22:00 Polacy nie obawiają się, że kryzys finansowy będzie miał wpływ na kadencję naszych banków. 85 proc. osób trzymających oszczędności w bankach nawet nie rozważa wycofania pieniędzy. (DO) 8
    • Goło i wesoło 5 paź 2008, 22:00 Wall Street 9
    • Salon pesymistów 5 paź 2008, 22:00 Motoryzacja 9
    • Dossier 5 paź 2008, 22:00 "Czy Mroczek, Cichopek i cała ta serialowa hałastra widzą, co ten facet robi ze swoją rolą?"Jan Nowicki w "Przeglądzie" o aktorstwie Janusza Gajosa "Lubię sobie pogadać w telewizji"Aleksandra Kwaśniewska dla... 10
    • PYTANIA NIEPOLITYCZNE - Moda na sukces 5 paź 2008, 22:00 Rozmowa z Barbarą Kudrycką, minister nauki i szkolnictwa wyższego, na studiach pracującą jako modelka 10
    • Ludzie 5 paź 2008, 22:00 Country Costner Kevin Costner zrealizuje swoje marzenie i nagra płytę. Aktor, założyciel zespołu Modern West, już w listopadzie zaprezentuje swoją twórczość. Zespół Costnera gra muzykę country i rock. Sześć z dwunastu piosenek na... 11
    • Piesek do torebki 5 paź 2008, 22:00 Obyczaje 11
    • Młode tygrysy w Krakowie 5 paź 2008, 22:00 Wojna w Gruzji i nowa polityka Europy wobec Rosji – to tematy, które zdominowały pierwszą zorganizowaną w Polsce konferencję Organizacji Prezesów (Young Presidents’ Organization and World Presidents’ Organization –... 12
    • Zapytaj wprost - Z Kurskim najlepiej jest na imprezie 5 paź 2008, 22:00 Na pytania czytelników internetowego wydania tygodnika "Wprost" odpowiada Antoni Mężydło. 14
    • Poczta 5 paź 2008, 22:00 Droga przez mękęAutor notki „Droga przez mękę" (Giełda, nr 38) napisał, powołując się na Bank Światowy, że założenie firmy w Polsce trwa ponadtrzydziestokrotnie dłużej niż w Nowej Zelandii, czyli mniej więcej tyle, ile... 16
    • Playback 5 paź 2008, 22:00 Wicepremier Grzegorz Schetyna i minister sportu Mirosław Drzewiecki 16
    • Wprost przeciwnie - Lekarzu, lecz się sam! 5 paź 2008, 22:00 Jako psychiatra Bogdan Klich mógłby pomóc wielu ludziom, a nawet samemu sobie 18
    • Z życia koalicji 5 paź 2008, 22:00 Bufetowa oznajmiła, że w Warszawie nie ma korków. Dawno temu zastanawialiśmy się, na czym jedzie Gabriel Janowski, ale to musiał być jakiś szajs w porównaniu z tym, co teraz przyjmuje HGW. Podobno największy odlot pani prezydent polegał... 20
    • Z życia opozycji 5 paź 2008, 22:00 W poprzednim odcinku: zły Dorn chce płacić mniejsze alimenty. Rozżalony Kaczor krzyczy, że to się nie godzi, że on mu na to nie pozwoli, szlocha. Isaura ucieka z domu, a Leoncio popada w alkoholizm. Streszczenie odcinka bieżącego: pojawia... 21
    • Przychodzi Drzewiecki do Listkiewicza 5 paź 2008, 22:00 Czy polski rząd chce się wycofać z organizacji Euro 2012? 22
    • Korek Polska 5 paź 2008, 22:00 Warszawa nie jest totalnie zakorkowana. Przyjechali koledzy z Gdańska i z Krakowa i mówią, że w stolicy jest bardzo fajnie". Te słowa prezydent stolicy Hanny Gronkiewicz-Waltz warszawiacy uznali za przejaw humoru rodem z Monty Pythona.... 30
    • Szkolna łapanka 5 paź 2008, 22:00 Skończył się pobór do wojska, zaczął się pobór do szkół 36
    • 20 lat za późno 5 paź 2008, 22:00 Zwycięzcy bardziej niż komunistów bali się własnego narodu, żeby nie popadł w nadmierny entuzjazm i nie popsuł im gry 38
    • Życie za życie 5 paź 2008, 22:00 Prezydent i minister obrony powinni mieć prawo do podjęcia decyzji drastycznych i dramatycznych nawet kosztem życia 39
    • Postać tygodnia - Neelie Kroes 5 paź 2008, 22:00 Żelazny Kopciuszek 40
    • Wprost z blogu 5 paź 2008, 22:00 PolitykaCzy zechcą walczyć bronią nienawiściKrzysztof K. Karnkowski www.budyn78.salon24.plKiedy Kaczyński będzie rozgrywał konflikt z Dornem, przeciętny prawicowy wyborca da się uwieść wizji kastrowanych pedofilów i pozbawianych... 41
    • Trójka bez sternika 5 paź 2008, 22:00 42
    • Bez cudów 5 paź 2008, 22:00 Nadal będziemy dopłacać do emerytur - 75 mld zł, i do KRUS - 15 mld złPrzedsiębiorcy pytają o cud gospodarczy. Mają prawo, głosowali na platformę. Ale cudu nie ma! Biurokracja jest taka, jaka była, podobnie jak kontrole i koncesje.... 42
    • Wojciech Wallenrod 5 paź 2008, 22:00 Jaruzelski uchronił nie Polskę, lecz Sowietów Dwustustronicowego oświadczenia Wojciecha Jaruzelskiego, który próbuje uzasadnić w sądzie, że jest niewinny, w zasadzie nie trzeba szukać. Każdy, kto czytał publicystykę historyczną Adama... 42
    • Przed burzą 5 paź 2008, 22:00 Co będzie, gdy europejskie banki zakręcą kurek z pożyczkami dla polskich banków? Wbrew opiniom dyżurnych autorytetów, że globalny kryzys obejdzie się z nami łagodnie, sytuacja polskiego rynku kapitałowego i finansowego staje się coraz... 42
    • Ryba po polsku - Lepsze zło generała 5 paź 2008, 22:00 Może obecny rząd ustanowiłby 13 grudnia Dniem Wdzięczności Narodowej? 44
    • Giełda 5 paź 2008, 22:00   46
    • Chiński wjazd przez Polskę 5 paź 2008, 22:00 Jest już pewne, że za 1,5 mld USD Chińczycy wybudują pod Opolem swoją pierwszą europejską fabrykę aut. Inwestorem jest Jiangling Motors Group Company, producent m.in. terenowego landwinda, łudząco podobnego do opla frontery. JMC chce... 46
    • Leniwa Ukraina 5 paź 2008, 22:00 Uczestnicy forum eksporterów i inwestorów ExEast w Zamościu debatowali o szansach biznesowych m.in. w Kazachstanie, na Białorusi czy Ukrainie. Na klimat inwestycyjny w tym ostatnim kraju narzekało wielu polskich przedsiębiorców. Oprócz... 46
    • Wojna o gospodarkę 5 paź 2008, 22:00 „Gazeta Prawna" zmienia szatę i zamierza uszczknąć czytelników nie tylko „Pulsowi Biznesu", ale i „Rzeczpospolitej". Zaczęła się ukazywać w dwóch kolorach. Żółte strony nadal są poświęcone podatkom,... 46
    • Twarde lądowanie 5 paź 2008, 22:00  Dlaczego Polacy wracają z emigracji zarobkowej w Wielkiej Brytanii i Irlandii? Skłaniają ich do tego nie tylko słabość funta wobec złotego, ale także pogarszające się warunki pracy na Wyspach, które pogrążają się w recesji.... 46
    • Liga czekoladowa 5 paź 2008, 22:00 Przemysł czekoladowy Szwajcarii wyeksportował w 2007 r. produkty warte 1,7 mld zł. Wedłu zrzeszenia producentów czekolady, najwięcej czekolady zjadają Szwajcarzy - każdy średnio 12,3 kg w ciągu roku. Wyniki mogą być przeszacowane, bo w... 46
    • Amerykański wózek 5 paź 2008, 22:00 Czy Stany Zjednoczone mogą zbankrutować? 48
    • Banki na odwyku 5 paź 2008, 22:00 Amerykański rząd może zarobić na wsparciu prywatnych banków 52
    • Krach interwencjonizmu 5 paź 2008, 22:00 Nie ma kryzysu kapitalizmu, jest problem państwowych manipulacji popytem 56
    • Socjalizm hipoteczny 5 paź 2008, 22:00 Rzekomy krach kapitalizmu zaczął się w agencji hipotecznej stworzonej przez rząd i przez niego ochranianej 58
    • Polisa na kłopoty 5 paź 2008, 22:00 Jest kłamstwem, że w czasie kryzysu Polacy nie mogą oszczędzać 59
    • Steve orkiestra 5 paź 2008, 22:00 Czy Apple może istnieć bez Jobsa? 60
    • Know - How 5 paź 2008, 22:00   64
    • Basenowa astma 5 paź 2008, 22:00 Pływanie w basenie z chlorowaną wodą zwiększa ryzyko wystąpienia astmy u dzieci – dowiedli belgijscy naukowcy. Dzieci często połykają basenową wodę i wchłaniają opary zawierające związki chemiczne, które atakują barierę... 64
    • Uwodzenie w Internecie 5 paź 2008, 22:00 Jak pedofil uwodzi dziecko przez Internet? Najpierw próbuje się zaprzyjaźnić z ofiarą. Dziecko stopniowo traci poczucie, że rozmawia z nieznajomym dorosłym. Następnym etapem jest stworzenie takich relacji z dzieckiem, by nabrało ono... 64
    • Opryszczka sumo 5 paź 2008, 22:00 Zwykła opryszczka jest niczym w porównaniu z opryszczką gladiatorów, której mogą się nabawić sportowcy. Szczególnie ci uprawiający dyscypliny wymagające bliskiego kontaktu z przeciwnikiem, na przykład zapasy. Skutki obecności wirusa... 64
    • Pramatka gęsi 5 paź 2008, 22:00 Kuzynka dzisiejszej gęsi – gigantyczne ptaszysko wielkości małego samolotu – żyła 50 mln lat temu na Wyspach Brytyjskich. Rozpiętość skrzydeł Dasornis emuinus sięgała 5 m, ptak miał wielki dziób najeżony ostrymi zębami.... 64
    • Krystian Europejski 5 paź 2008, 22:00 W czwartym odcinku serii dodatków o funduszach europejskich poznajemy bliżej Krystiana – 19-letniego ucznia liceum ogólnokształcącego, wybierającego się na studia. 67
    • Możliwości rozwoju 5 paź 2008, 22:00 Trzy czwarte środków przeznaczonych na projekt zaopatrzenia szkół w pracownie komputerowe pokrywają dofinansowania z Unii Europejskiej 68
    • Równe szanse 5 paź 2008, 22:00 Do końca 2007 roku działanie skierowane na tworzenie nowych perspektyw dla młodzieży objęło 41,3 tys. beneficjentów ostatecznych, czyli uczniów 70
    • Praktyczna edukacja 5 paź 2008, 22:00 W ramach projektu „Regionalna infrastruktura edukacyjna” mającego na celu wzmocnienie roli szkół wyższych 75 proc. wydatków pokryte zostało z funduszy europejskich 72
    • Z ziemi polskiej do Nobla 5 paź 2008, 22:00 Ponad jedna piąta wszystkich laureatów Nagrody Nobla jest pochodzenia żydowskiego, z tego co drugi wywodzi się z Polski 76
    • Wyrok w mózgu 5 paź 2008, 22:00 Po badaniach DNA do sądów wkrótce wkroczą skanery mózgu 82
    • Człowiek małpolud 5 paź 2008, 22:00 Neandertalczycy nie byli głupsi od pierwszych europejskich Homo sapiens 86
    • Gęgacze i cisi 5 paź 2008, 22:00 Kto fałszuje historię Wolnych Związków Zawodowych 92
    • Bez granic 5 paź 2008, 22:00 96
    • Obama bis 5 paź 2008, 22:00 Nazwisko Baracka Obamy jest najlepszą gwarancją sukcesu w wyborach. Do takiego wniosku doszło sześciu lokalnych polityków w Brazylii startujących w wyborach samorządowych. Kandydaci na samorządowców tuż przed rejestracją list wyborczych... 96
    • Zdrowe gole 5 paź 2008, 22:00 Komisja Europejska w niecodzienny sposób zabrała się do walki z otyłością wśród dzieci. Wspólnie z Europejską Unią Piłkarską (UEFA) wydała książkę kucharską „Jedz, by strzelić gola", promującą zdrowe żywienie... 96
    • Cytat tygodnia 5 paź 2008, 22:00 „Nie wiedziałam, że jesteś katolikiem" Nancy Pelosi, przewodnicząca amerykańskiej Izby Reprezentantów, do sekretarza skarbu Henry’ego Paulsona, który na kolanach prosił ją o przyspieszenie prac mających na celu... 96
    • Odwrót spod latarni 5 paź 2008, 22:00 Władze holenderskiego Eindhoven znalazły oryginalny sposób na ograniczenie liczby cór Koryntu w mieście. Urzędnicy miejskiego ratusza będą przyznawać bony na zakupy w butikach i sklepach meblowych dla tych prostytutek, które zgodzą się... 96
    • Książka - Hillary bez tajemnic 5 paź 2008, 22:00 Carl Bernstein – współautor artykułu o aferze Watergate, który doprowadził do dymisji prezydenta Nixona – zabrał sie tym razem do byłej pierwszej damy Stanów Zjednoczonych. W swojej ksiazce przedstawia proces kształtowania sie... 96
    • Pokorny buntownik 5 paź 2008, 22:00 Polacy w unii często na początku wymachują szabelką, a w końcu biorą, co im dają 98
    • Fiński wojownik 5 paź 2008, 22:00 Alexander Stubb mierzy w najwyższe stanowiska w Europie 102
    • Robot negocjator 5 paź 2008, 22:00 Tajemniczy Gerhard mówi płynnie po arabsku, uczy się hebrajskiego, a do poduszki czytuje niemieckie przekłady Biblii i Koranu 104
    • Czerwony Napoleon 5 paź 2008, 22:00 Jeszcze nigdy od zburzenia muru berlińskiego dogmatyczna lewica w RFN nie była tak silna jak obecnie 106
    • Fatalne zauroczenie 5 paź 2008, 22:00 Dlaczego Niemcy tak kochają Rosjan 108
    • Porwanie Europy - Polski lodołamacz 5 paź 2008, 22:00 Moskwa uznała swoją dotychczasową taktykę izolowania Polski w unii za nieskuteczną 111
    • Pasaż 5 paź 2008, 22:00 112
    • Czekoladowe co nieco 5 paź 2008, 22:00 Co łączy Hollywood i czekoladę? Teoretycznie nic, bo celebrities obsesyjnie dbają o linię. A jednak. Johnny Depp zagrał aż w dwóch filmach o niej – w „Czekoladzie" i „Charliem i fabryce czekolady". Czekolada... 112
    • (Nie)winna przyjemność 5 paź 2008, 22:00 Australijczycy wykorzystują wina do podboju rynku czekolady. Cocoa Farm jest pierwszą australijską farmą, na której rosną kakaowce. Ich owoce posłużyły do produkcji czekolad nasączonych winami – Peppery Shiraz, Spicy Pinot Noir i... 112
    • Czekoladowy makaron 5 paź 2008, 22:00 Chocolissimo proponuje czekoladowe penne z Toskanii. Makaron można przyrządzać na słodko lub słono – np. z sosem z orzechów włoskich, czosnku, sera mascarpone, mleka, orzeszków pinii, parmezanu i pietruszki. Czekoladowe penne jest... 112
    • Trójkąt premium 5 paź 2008, 22:00 W Polsce powoli się rozwija czekoladowy snobizm i coraz chętniej sięgamy po czekolady z wyższej półki. Milka promuje Amavel jako swoją pierwszą czekoladę premium. Smakołyk wyróżnia się niestandardowym kształtem kostek, które nie są... 112
    • Przysmak marszałka 5 paź 2008, 22:00 Pralinki zawdzięczamy Clémentowi Lassagne, ochmistrzowi marszałka Choiseul-Praslin, który żył w czasach Ludwika XIII. Ściślej – zawdzięczamy je dzieciom podkradającym z książęcej kuchni migdały. Lassagne podpatrzył, jak urwisy... 112
    • Słodkie cygaro 5 paź 2008, 22:00 Firma Le Chocolat sprowadza do Polski najbardziej wyrafinowane czekolady świata. Gdy czyta się ich opisy pełne wyrażeń typu „pięknie zbalansowana" czy „zrodzona ze zrozumienia różnic smakowych pojedynczego drzewa... 112
    • Pieprz i masala 5 paź 2008, 22:00 Belgijska firma Dolfin nie ustaje w wymyślaniu niebanalnych smaków. W ofercie znajdziemy m.in. czekoladę z zieloną herbatą Konacha z Japonii, różowym pieprzem, imbirem, masalą bądź kandyzowanymi skórkami pomarańczy. Słodkości... 112
    • Górna półka - Mistrz z Berezy 5 paź 2008, 22:00 Andrzej NowakProfesor historii z UJ, redaktor naczelny dwumiesięcznika „Arcana"Można jeszcze je znaleźć w księgarskich „tanich jatkach". Wznowione dwa lata temu – 74 lata po pierwszej edycji – arcydzieło... 123
    • Laser 5 paź 2008, 22:00 Wydarzenia: premiery filmoweBrazylijski serial już nie cieszy jak kiedyś…" – śpiewa w kultowym przeboju „Jesienna deprecha” Tymon Tymański. Brazylijski serial może i nie, ale niezawodni dystrybutorzy zadbali o... 124
    • Zakon czarnego kota 5 paź 2008, 22:00 Ludzie są przesądni, bo chcą być, bo jest im to potrzebne, bo daje ułudę choć minimalnej kontroli nad losem 126
    • Koniec świata wampirów 5 paź 2008, 22:00 Wampiry spotkał taki sam los jak ekranowe wampy - Thedę Barę, Glorię Swanson, Gretę Garbo czy Ritę Hayworth 130
    • Mała wielka Chinka 5 paź 2008, 22:00 Chińskie modelki zaczynają podbijać świat dzięki potędze Kraju Środka 134
    • Wencel gordyjski - Jesień średniowiecza 5 paź 2008, 22:00 Michał Listkiewicz od lat piecze gąski na grillu w towarzystwie piłkarskich notabli 136
    • Ueorgan Ludu 5 paź 2008, 22:00 Zuchonalia czyli marszałek-poeta B. Komorowski zuch * Rząd na ratunek polskiej piłce * Prezydent straszy * Nowaja Ekonomiczeskaja Politika, czyli banków upaństwowienie 137
    • Krótko po wolsku - Co łaska 5 paź 2008, 22:00 Źle się dzieje w toruńskim imperium ojca dyrektora. Ciągle nie wiadomo, co będzie z geotermalnymi odwiertami, rząd zakazał zbiórki pieniędzy i wkrótce może się okazać, że nie ma środków na bieżące rachunki. A nie każdą... 137
    • Skibą w mur - Pożar poniżej pasa 5 paź 2008, 22:00 Słuchając komentarzy na temat kryzysu w USA, można dojść do wniosku, że wolny rynek to taka sama fikcja jak komunizm 138

    ZKDP - Nakład kontrolowany