Człowiek małpolud

Człowiek małpolud

Neandertalczycy nie byli głupsi od pierwszych europejskich Homo sapiens
Jeszcze niedawno nazwanie kogoś neandertalczykiem uznawano za obelgę. Teraz może to być komplement. Badania zespołu Christopha Zollikofera z uniwersytetu w Zurychu dowodzą, że nasi ewolucyjni kuzyni wcale nie byli głupsi od pierwszych europejskich Homo sapiens. „Im więcej o neandertalczykach wiadomo, tym bardziej stają się do nas podobni" – twierdzi Christopher Wills w książce „Dzieci Prometeusza".Nasz kuzyn neandertalczyk
Gdy sto tysięcy lat temu nasi przodkowie, pierwsi Homo sapiens, nieśmiało zapuszczali się w zimne i suche rejony dzisiejszego Izraela, na Bliskim Wschodzie oraz w Europie żył ich kuzyn – neandertalczyk. Była to istota doskonale przystosowana do surowych warunków epoki lodowcowej, które panowały wówczas w tym regionie. 10 tys. lat po tym, jak pierwsi Homo sapiens przybyli do Europy, neandertalczyk jednak wyginął.
Przez ostatnie 150 lat, czyli od momentu, kiedy odkryto jego szczątki, naukowcy byli przekonani, że stało się tak z powodu intelektualnej i kulturowej przewagi pierwszych Homo sapiens nad neandertalczykami. Najnowsze badania dowodzą jednak, że w wielu aspektach gatunki niczym się między sobą nie różniły. Przekonuje o tym Zollikofer, który podważa teorię, że neandertalczycy rośli i dojrzewali szybciej od nas, więc nie mieli czasu rozwinąć swoich zdolności poznawczych. Uczony ustalił, że przyspieszony wzrost nie miał większego znaczenia.
Pierwsi Homo neanderthalensis pojawili się w Europie 250-200 tys. lat temu. Ostatnim wspólnym przodkiem neandertalczyków i ludzi obecnie zamieszkujących ziemię był Homo antecessor, który wymarł 600 tys. lat temu. Nasze linie ewolucyjne rozdzieliły się zatem mniej więcej 660 tys. lat temu. Mimo dość dalekiego pokrewieństwa neandertalczyk poza pewnymi różnicami anatomicznymi, takimi jak brak wystającej bródki, wały nadoczodołowe, szeroka klatka piersiowa czy masywne kości, niewiele się różnił od naszych przodków.

Neandertalska mowa
Neandertalczycy, tak jak Homo sapiens, potrafili mówić. W izraelskiej jaskini Kebara archeolodzy odnaleźli szczątki Homo neanderthalensis sprzed 50-60 tys. lat, a wśród nich kość gnykową, która wraz z krtanią i językiem stanowiła główną część ludzkiego aparatu mowy. Według Barucha Arensberga i Yoela Raka z uniwersytetu w Tel Awiwie, jej kształt i wielkość były takie same jak u nas. Na dodatek umiejscowienie przyczepów mięśni utrzymujących kość także było podobne. Na tej podstawie uczeni orzekli, że neandertalczycy mogli swobodnie rozmawiać.
Neandertalczycy mieli nawet taką samą wersję genu FOXP2 co współczesny Homo sapiens. Ten fragment genomu mają też małpy, ptaki i nietoperze, ale tylko człowiek współczesny jest wyposażony w jego zmutowaną wersję, umożliwiającą sprawną wymianę myśli. Osoby z jego zmienionym wariantem mają problemy z przyswojeniem sobie zasad gramatyki czy nauką nawet rodzimego języka. Występowanie u neandertalczyków „ludzkiej" wersji tego genu jest kolejnym potwierdzeniem ich wyjątkowej pozycji w dziejach ewolucji człowieka.
Robert McCarthy z Florida Atlantic University na podstawie trzech różnych szkieletów zrekonstruował neandertalski aparat mowy. Samogłoska „e" w neadertalskich ustach miała nieco gardłowy wydźwięk, ale nie różniła się od głosek, które słyszymy na co dzień. Można podejrzewać, że nasi kuzyni potrafili również śpiewać. Tak twierdzi brytyjski uczony Steven Mithen z University of Reading, autor książki „The Singing Neanderthals: The Orgins of Music, Language, Mind and Body" (Śpiewający neandertalczycy.Pochodzenie muzyki, języka, rozumu i ciała).

Muzyka jaskiniowa
Zwolennicy teorii o wyższości człowieka współczesnego nad innymi gatunkami twierdzą, że tylko on potrafił tworzyć dzieła o symbolicznym znaczeniu. Jako przykłady podają paleolityczne Wenus, jak ta z Willendorfu, czy naskalne malowidła z Lascaux. Tymczasem neandertalczycy także doceniali sztukę. Najlepszym tego dowodem jest flet z kości niedźwiedzia, odkopany w 1996 r. w jaskini Divje Babe na zachód od Lublany. Przedmiot ten liczy co najmniej 43 tys. lat. Jego otwory zostały precyzyjnie rozmieszczone, a ich położenie wskazuje na to, że przedmiot mógł służyć do grania muzyki o skali diatonicznej. To odkrycie wstrząsnęło wieloma naukowcami. Christopher Wills twierdzi, że jeśli neandertalczycy grali na flecie, „zapewne wynaleźli także skomplikowane ceremonie, by mieć okazję do muzykowania. Każdy bezstronny obserwator uzna to za w pełni ludzkie zachowanie".
Innym ciekawym znaleziskiem jest kamienne przedstawienie twarzy odkopane sześć lat temu we francuskiej jaskini La Roche-Cotard.
10-centymetrowy krzemienny artefakt nosi ślady obróbki, nadano mu trójkątny kształt. Jego centralna część przedstawia wydatne brwi, które schodzą się i przekształcają w nos. Pod brwi wetknięto dwa kawałki zwierzęcej kości imitujące oczy. By nie wypadały, zamocowano je dodatkowymi odłamkami kamienia. Rzeźba liczy co najmniej 32 tys. lat, znaleziono ją obok narzędzi typu mustierskiego, uznawanych za typowo neandertalskie.
Dla Paula Bahna, brytyjskiego eksperta w dziedzinie prehistorycznych dzieł sztuki, maska z La Roche-Cotard jest „jednym z najważniejszych znalezisk ostatnich lat". Uczony twierdzi, że nie ma już podstaw, by sądzić, że nasi kuzyni nie byli artystami. Oczywiście, zwolennicy wyższości Homo sapiens nad neandertalczykami mogą stwierdzić, że tylko ci pierwsi malowali naskalne malowidła. Faktycznie, wszystko wskazuje na to, że jedynie nasi praprzodkowie wpadli na pomysł, by wizerunkami zwierząt zdobić ściany jaskiń. Za to neandertalczycy prawdopodobnie mogli ozdabiać malunkami samych siebie. Dowodzą tego badania Francesco d’Errico z uniwersytetu w Bordeaux. W dwóch związanych z Homo neanderthalensis stanowiskach archeologicznych we Francji uczony odkrył kredki wykonane z minerałów zawierających tlenki manganu. Ponieważ badania genetyczne dowodzą, że nasi kuzyni mieli jasną karnację, a używane przez nich barwniki były ciemne, widniejące na ich skórze wzory musiały robić porażające wrażenie. D’Errico sądzi, że była to kolejna, po mowie, forma ekspresji i komunikacji neandertalskiej społeczności.

Mistrzowie kamieniarki
Jeśli Homo neanderthalensis był tak niezwykły, to dlaczego wyginął? Przez lata sądzono, że główną przyczyną było technologiczne zacofanie, które uniemożliwiało mu skuteczną rywalizację o pożywienie. Twierdzono, że neandertalczyk nie miał wystarczająco zręcznych palców, by obrabiać krzemień i tworzyć narzędzia. Ta teoria upadła pięć lat temu, kiedy Wesley Niewoehner z California State University w San Bernardino stworzył komputerową symulację neandertalskiego szkieletu. Okazało się, że mimo nieco grubszych od naszych kości nasi kuzyni mogli zręcznie chwytać i obracać przedmioty.
Największy cios twierdzeniom o technologicznej przewadze naszych przodków nad neandertalczykami zadała praca opublikowana w sierpniu 2008 r. na łamach „Journal of Human Evolution". Dowodziła ona, że neandertalskie odłupki krzemieni nie były gorsze od wiórów pierwszych europejskich Homo sapiens. Co więcej, ich produkcja wymagała mniej wysiłku, a powierzchnie tnące były większe niż w prostych ostrzach naszych przodków. Oznacza to, że właściwie wszystko to, co miało dowodzić przewagi Homo sapiens nad neandertalczykami, okazało się jedynie hipotezami.

Władcy Europy
Nie wiadomo, dlaczego nasi kuzyni, paleolityczni władcy Europy, wygięli. W 2007 r. podważono teorię, według której nie przetrwali wielkich mrozów. Część uczonych, w tym amerykański antropolog Eric Trinkaus, uważa, że krew neandertalczyków płynie w każdym z nas, bo wymieszali się oni z Homo sapiens. Hipotezie tej, przynajmniej na razie, przeczą wyniki analiz neandertalskiego DNA. Dowodzą one także, że populacja naszych kuzynów nie była duża – mogła liczyć maksymalnie 3 tys. żyjących w tym samym czasie osobników. Było ich więc niewielu, ale odbywali dalekie podróże. Możliwe, że na skutek tych wędrówek ich populacja podzieliła się na mniejsze grupy, zbyt małe, by mogły przetrwać.
Niezależnie od tego, co spowodowało ich zagładę, z badań kultury i zachowań neandertalczyków płynie jeden wniosek – byli inni, ale nie byli gorsi.

Człowiek i jego kuzyn

250-200 tys. lat temu w Europie pojawił się neandertalczyk

195 tys. lat temu w Afryce pojawiła się pierwsza istota pod względem anatomii odpowiadająca człowiekowi współczesnemu

150 tys. lat temu neandertalczycy występowali w całej Europie, zaczynali zasiedlać zachodnią Azję

100 tys. lat temu nasi bezpośredni przodkowie wyruszyli z Afryki na podbój Azji

50 tys. lat temu Homo sapiens wkroczył do Europy od strony dzisiejszej Rosji

30 tys. lat temu nasi przodkowie byli już obecni na całym kontynencie europejskim, neandertalczycy chronili się na Półwyspie Iberyjskim

28 tys. lat temu wymarli neandertalczycy

1856 r. – dwóch robotników odkryło tajemnicze szczątki znajdujące
się w jaskini położonej na terenie doliny Neandertal

1857 r. – przyrodnik amator Johann Carl Fuhlrott i profesor anatomii Hermann Schaaffhausen z uniwersytetu w Bonn ogłosili, że znalezione kości należały do wymarłego gatunku człowieka

1863 r. – irlandzki anatom William King stworzył i rozpowszechnił nazwę Homo neanderthalensis

1997 r. – pojawiła się pierwsza publikacja opisująca częściowe zsekwencjonowanie mitochondrialnego neandertalskiego DNA

2006 r. – niemiecki Instytut Maksa Plancka obwieścił rozpoczęcie sekwencjonowania całego genomu neandertalczyka




Przygłup na ugiętych nogach
Stereotyp neandertalczyka abderyty powstał w 1908 r., gdy paleontolog Marcellin Boule na podstawie szkieletu znalezionego w grocie La Chapelle-aux-Saints opisał go jako półidiotę, niezgrabnie poruszającego się na ugiętych nogach. Ponowna analiza tych samych kości przeprowadzona w 1955 r. wykazała jednak, że chodził wyprostowany. Neandertalczycy prawdopodobnie odprawiali rytuały, które można uznać za religijne. Analiza pyłku kwiatowego znalezionego w grobie 40-letniego mężczyzny z groty Szanidar (północny Irak) wykazała, że obsypano zmarłego kwiatami. Człowiek ten był kaleką i najpewniej przez większość życia znajdował się pod opieką bliskich.




Okładka tygodnika WPROST: 41/2008
Więcej możesz przeczytać w 41/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 41/2008 (1346)

  • Na stronie - Klątwa Nostradamusa 5 paź 2008, 22:00 Minister Aleksander Grad mógł być bohaterem, a jest zerem 3
  • Trzecia kadencja Kwaśniewskiego? 5 paź 2008, 22:00 Polityka 8
  • Skaner 5 paź 2008, 22:00 8
  • Spokojny jak Polak 5 paź 2008, 22:00 Polacy nie obawiają się, że kryzys finansowy będzie miał wpływ na kadencję naszych banków. 85 proc. osób trzymających oszczędności w bankach nawet nie rozważa wycofania pieniędzy. (DO) 8
  • Goło i wesoło 5 paź 2008, 22:00 Wall Street 9
  • Salon pesymistów 5 paź 2008, 22:00 Motoryzacja 9
  • Dossier 5 paź 2008, 22:00 "Czy Mroczek, Cichopek i cała ta serialowa hałastra widzą, co ten facet robi ze swoją rolą?"Jan Nowicki w "Przeglądzie" o aktorstwie Janusza Gajosa "Lubię sobie pogadać w telewizji"Aleksandra Kwaśniewska dla... 10
  • PYTANIA NIEPOLITYCZNE - Moda na sukces 5 paź 2008, 22:00 Rozmowa z Barbarą Kudrycką, minister nauki i szkolnictwa wyższego, na studiach pracującą jako modelka 10
  • Ludzie 5 paź 2008, 22:00 Country Costner Kevin Costner zrealizuje swoje marzenie i nagra płytę. Aktor, założyciel zespołu Modern West, już w listopadzie zaprezentuje swoją twórczość. Zespół Costnera gra muzykę country i rock. Sześć z dwunastu piosenek na... 11
  • Piesek do torebki 5 paź 2008, 22:00 Obyczaje 11
  • Młode tygrysy w Krakowie 5 paź 2008, 22:00 Wojna w Gruzji i nowa polityka Europy wobec Rosji – to tematy, które zdominowały pierwszą zorganizowaną w Polsce konferencję Organizacji Prezesów (Young Presidents’ Organization and World Presidents’ Organization –... 12
  • Zapytaj wprost - Z Kurskim najlepiej jest na imprezie 5 paź 2008, 22:00 Na pytania czytelników internetowego wydania tygodnika "Wprost" odpowiada Antoni Mężydło. 14
  • Poczta 5 paź 2008, 22:00 Droga przez mękęAutor notki „Droga przez mękę" (Giełda, nr 38) napisał, powołując się na Bank Światowy, że założenie firmy w Polsce trwa ponadtrzydziestokrotnie dłużej niż w Nowej Zelandii, czyli mniej więcej tyle, ile... 16
  • Playback 5 paź 2008, 22:00 Wicepremier Grzegorz Schetyna i minister sportu Mirosław Drzewiecki 16
  • Wprost przeciwnie - Lekarzu, lecz się sam! 5 paź 2008, 22:00 Jako psychiatra Bogdan Klich mógłby pomóc wielu ludziom, a nawet samemu sobie 18
  • Z życia koalicji 5 paź 2008, 22:00 Bufetowa oznajmiła, że w Warszawie nie ma korków. Dawno temu zastanawialiśmy się, na czym jedzie Gabriel Janowski, ale to musiał być jakiś szajs w porównaniu z tym, co teraz przyjmuje HGW. Podobno największy odlot pani prezydent polegał... 20
  • Z życia opozycji 5 paź 2008, 22:00 W poprzednim odcinku: zły Dorn chce płacić mniejsze alimenty. Rozżalony Kaczor krzyczy, że to się nie godzi, że on mu na to nie pozwoli, szlocha. Isaura ucieka z domu, a Leoncio popada w alkoholizm. Streszczenie odcinka bieżącego: pojawia... 21
  • Przychodzi Drzewiecki do Listkiewicza 5 paź 2008, 22:00 Czy polski rząd chce się wycofać z organizacji Euro 2012? 22
  • Korek Polska 5 paź 2008, 22:00 Warszawa nie jest totalnie zakorkowana. Przyjechali koledzy z Gdańska i z Krakowa i mówią, że w stolicy jest bardzo fajnie". Te słowa prezydent stolicy Hanny Gronkiewicz-Waltz warszawiacy uznali za przejaw humoru rodem z Monty Pythona.... 30
  • Szkolna łapanka 5 paź 2008, 22:00 Skończył się pobór do wojska, zaczął się pobór do szkół 36
  • 20 lat za późno 5 paź 2008, 22:00 Zwycięzcy bardziej niż komunistów bali się własnego narodu, żeby nie popadł w nadmierny entuzjazm i nie popsuł im gry 38
  • Życie za życie 5 paź 2008, 22:00 Prezydent i minister obrony powinni mieć prawo do podjęcia decyzji drastycznych i dramatycznych nawet kosztem życia 39
  • Postać tygodnia - Neelie Kroes 5 paź 2008, 22:00 Żelazny Kopciuszek 40
  • Wprost z blogu 5 paź 2008, 22:00 PolitykaCzy zechcą walczyć bronią nienawiściKrzysztof K. Karnkowski www.budyn78.salon24.plKiedy Kaczyński będzie rozgrywał konflikt z Dornem, przeciętny prawicowy wyborca da się uwieść wizji kastrowanych pedofilów i pozbawianych... 41
  • Trójka bez sternika 5 paź 2008, 22:00 42
  • Bez cudów 5 paź 2008, 22:00 Nadal będziemy dopłacać do emerytur - 75 mld zł, i do KRUS - 15 mld złPrzedsiębiorcy pytają o cud gospodarczy. Mają prawo, głosowali na platformę. Ale cudu nie ma! Biurokracja jest taka, jaka była, podobnie jak kontrole i koncesje.... 42
  • Wojciech Wallenrod 5 paź 2008, 22:00 Jaruzelski uchronił nie Polskę, lecz Sowietów Dwustustronicowego oświadczenia Wojciecha Jaruzelskiego, który próbuje uzasadnić w sądzie, że jest niewinny, w zasadzie nie trzeba szukać. Każdy, kto czytał publicystykę historyczną Adama... 42
  • Przed burzą 5 paź 2008, 22:00 Co będzie, gdy europejskie banki zakręcą kurek z pożyczkami dla polskich banków? Wbrew opiniom dyżurnych autorytetów, że globalny kryzys obejdzie się z nami łagodnie, sytuacja polskiego rynku kapitałowego i finansowego staje się coraz... 42
  • Ryba po polsku - Lepsze zło generała 5 paź 2008, 22:00 Może obecny rząd ustanowiłby 13 grudnia Dniem Wdzięczności Narodowej? 44
  • Giełda 5 paź 2008, 22:00   46
  • Chiński wjazd przez Polskę 5 paź 2008, 22:00 Jest już pewne, że za 1,5 mld USD Chińczycy wybudują pod Opolem swoją pierwszą europejską fabrykę aut. Inwestorem jest Jiangling Motors Group Company, producent m.in. terenowego landwinda, łudząco podobnego do opla frontery. JMC chce... 46
  • Leniwa Ukraina 5 paź 2008, 22:00 Uczestnicy forum eksporterów i inwestorów ExEast w Zamościu debatowali o szansach biznesowych m.in. w Kazachstanie, na Białorusi czy Ukrainie. Na klimat inwestycyjny w tym ostatnim kraju narzekało wielu polskich przedsiębiorców. Oprócz... 46
  • Wojna o gospodarkę 5 paź 2008, 22:00 „Gazeta Prawna" zmienia szatę i zamierza uszczknąć czytelników nie tylko „Pulsowi Biznesu", ale i „Rzeczpospolitej". Zaczęła się ukazywać w dwóch kolorach. Żółte strony nadal są poświęcone podatkom,... 46
  • Twarde lądowanie 5 paź 2008, 22:00  Dlaczego Polacy wracają z emigracji zarobkowej w Wielkiej Brytanii i Irlandii? Skłaniają ich do tego nie tylko słabość funta wobec złotego, ale także pogarszające się warunki pracy na Wyspach, które pogrążają się w recesji.... 46
  • Liga czekoladowa 5 paź 2008, 22:00 Przemysł czekoladowy Szwajcarii wyeksportował w 2007 r. produkty warte 1,7 mld zł. Wedłu zrzeszenia producentów czekolady, najwięcej czekolady zjadają Szwajcarzy - każdy średnio 12,3 kg w ciągu roku. Wyniki mogą być przeszacowane, bo w... 46
  • Amerykański wózek 5 paź 2008, 22:00 Czy Stany Zjednoczone mogą zbankrutować? 48
  • Banki na odwyku 5 paź 2008, 22:00 Amerykański rząd może zarobić na wsparciu prywatnych banków 52
  • Krach interwencjonizmu 5 paź 2008, 22:00 Nie ma kryzysu kapitalizmu, jest problem państwowych manipulacji popytem 56
  • Socjalizm hipoteczny 5 paź 2008, 22:00 Rzekomy krach kapitalizmu zaczął się w agencji hipotecznej stworzonej przez rząd i przez niego ochranianej 58
  • Polisa na kłopoty 5 paź 2008, 22:00 Jest kłamstwem, że w czasie kryzysu Polacy nie mogą oszczędzać 59
  • Steve orkiestra 5 paź 2008, 22:00 Czy Apple może istnieć bez Jobsa? 60
  • Know - How 5 paź 2008, 22:00   64
  • Basenowa astma 5 paź 2008, 22:00 Pływanie w basenie z chlorowaną wodą zwiększa ryzyko wystąpienia astmy u dzieci – dowiedli belgijscy naukowcy. Dzieci często połykają basenową wodę i wchłaniają opary zawierające związki chemiczne, które atakują barierę... 64
  • Uwodzenie w Internecie 5 paź 2008, 22:00 Jak pedofil uwodzi dziecko przez Internet? Najpierw próbuje się zaprzyjaźnić z ofiarą. Dziecko stopniowo traci poczucie, że rozmawia z nieznajomym dorosłym. Następnym etapem jest stworzenie takich relacji z dzieckiem, by nabrało ono... 64
  • Opryszczka sumo 5 paź 2008, 22:00 Zwykła opryszczka jest niczym w porównaniu z opryszczką gladiatorów, której mogą się nabawić sportowcy. Szczególnie ci uprawiający dyscypliny wymagające bliskiego kontaktu z przeciwnikiem, na przykład zapasy. Skutki obecności wirusa... 64
  • Pramatka gęsi 5 paź 2008, 22:00 Kuzynka dzisiejszej gęsi – gigantyczne ptaszysko wielkości małego samolotu – żyła 50 mln lat temu na Wyspach Brytyjskich. Rozpiętość skrzydeł Dasornis emuinus sięgała 5 m, ptak miał wielki dziób najeżony ostrymi zębami.... 64
  • Krystian Europejski 5 paź 2008, 22:00 W czwartym odcinku serii dodatków o funduszach europejskich poznajemy bliżej Krystiana – 19-letniego ucznia liceum ogólnokształcącego, wybierającego się na studia. 67
  • Możliwości rozwoju 5 paź 2008, 22:00 Trzy czwarte środków przeznaczonych na projekt zaopatrzenia szkół w pracownie komputerowe pokrywają dofinansowania z Unii Europejskiej 68
  • Równe szanse 5 paź 2008, 22:00 Do końca 2007 roku działanie skierowane na tworzenie nowych perspektyw dla młodzieży objęło 41,3 tys. beneficjentów ostatecznych, czyli uczniów 70
  • Praktyczna edukacja 5 paź 2008, 22:00 W ramach projektu „Regionalna infrastruktura edukacyjna” mającego na celu wzmocnienie roli szkół wyższych 75 proc. wydatków pokryte zostało z funduszy europejskich 72
  • Z ziemi polskiej do Nobla 5 paź 2008, 22:00 Ponad jedna piąta wszystkich laureatów Nagrody Nobla jest pochodzenia żydowskiego, z tego co drugi wywodzi się z Polski 76
  • Wyrok w mózgu 5 paź 2008, 22:00 Po badaniach DNA do sądów wkrótce wkroczą skanery mózgu 82
  • Człowiek małpolud 5 paź 2008, 22:00 Neandertalczycy nie byli głupsi od pierwszych europejskich Homo sapiens 86
  • Gęgacze i cisi 5 paź 2008, 22:00 Kto fałszuje historię Wolnych Związków Zawodowych 92
  • Bez granic 5 paź 2008, 22:00 96
  • Obama bis 5 paź 2008, 22:00 Nazwisko Baracka Obamy jest najlepszą gwarancją sukcesu w wyborach. Do takiego wniosku doszło sześciu lokalnych polityków w Brazylii startujących w wyborach samorządowych. Kandydaci na samorządowców tuż przed rejestracją list wyborczych... 96
  • Zdrowe gole 5 paź 2008, 22:00 Komisja Europejska w niecodzienny sposób zabrała się do walki z otyłością wśród dzieci. Wspólnie z Europejską Unią Piłkarską (UEFA) wydała książkę kucharską „Jedz, by strzelić gola", promującą zdrowe żywienie... 96
  • Cytat tygodnia 5 paź 2008, 22:00 „Nie wiedziałam, że jesteś katolikiem" Nancy Pelosi, przewodnicząca amerykańskiej Izby Reprezentantów, do sekretarza skarbu Henry’ego Paulsona, który na kolanach prosił ją o przyspieszenie prac mających na celu... 96
  • Odwrót spod latarni 5 paź 2008, 22:00 Władze holenderskiego Eindhoven znalazły oryginalny sposób na ograniczenie liczby cór Koryntu w mieście. Urzędnicy miejskiego ratusza będą przyznawać bony na zakupy w butikach i sklepach meblowych dla tych prostytutek, które zgodzą się... 96
  • Książka - Hillary bez tajemnic 5 paź 2008, 22:00 Carl Bernstein – współautor artykułu o aferze Watergate, który doprowadził do dymisji prezydenta Nixona – zabrał sie tym razem do byłej pierwszej damy Stanów Zjednoczonych. W swojej ksiazce przedstawia proces kształtowania sie... 96
  • Pokorny buntownik 5 paź 2008, 22:00 Polacy w unii często na początku wymachują szabelką, a w końcu biorą, co im dają 98
  • Fiński wojownik 5 paź 2008, 22:00 Alexander Stubb mierzy w najwyższe stanowiska w Europie 102
  • Robot negocjator 5 paź 2008, 22:00 Tajemniczy Gerhard mówi płynnie po arabsku, uczy się hebrajskiego, a do poduszki czytuje niemieckie przekłady Biblii i Koranu 104
  • Czerwony Napoleon 5 paź 2008, 22:00 Jeszcze nigdy od zburzenia muru berlińskiego dogmatyczna lewica w RFN nie była tak silna jak obecnie 106
  • Fatalne zauroczenie 5 paź 2008, 22:00 Dlaczego Niemcy tak kochają Rosjan 108
  • Porwanie Europy - Polski lodołamacz 5 paź 2008, 22:00 Moskwa uznała swoją dotychczasową taktykę izolowania Polski w unii za nieskuteczną 111
  • Pasaż 5 paź 2008, 22:00 112
  • Czekoladowe co nieco 5 paź 2008, 22:00 Co łączy Hollywood i czekoladę? Teoretycznie nic, bo celebrities obsesyjnie dbają o linię. A jednak. Johnny Depp zagrał aż w dwóch filmach o niej – w „Czekoladzie" i „Charliem i fabryce czekolady". Czekolada... 112
  • (Nie)winna przyjemność 5 paź 2008, 22:00 Australijczycy wykorzystują wina do podboju rynku czekolady. Cocoa Farm jest pierwszą australijską farmą, na której rosną kakaowce. Ich owoce posłużyły do produkcji czekolad nasączonych winami – Peppery Shiraz, Spicy Pinot Noir i... 112
  • Czekoladowy makaron 5 paź 2008, 22:00 Chocolissimo proponuje czekoladowe penne z Toskanii. Makaron można przyrządzać na słodko lub słono – np. z sosem z orzechów włoskich, czosnku, sera mascarpone, mleka, orzeszków pinii, parmezanu i pietruszki. Czekoladowe penne jest... 112
  • Trójkąt premium 5 paź 2008, 22:00 W Polsce powoli się rozwija czekoladowy snobizm i coraz chętniej sięgamy po czekolady z wyższej półki. Milka promuje Amavel jako swoją pierwszą czekoladę premium. Smakołyk wyróżnia się niestandardowym kształtem kostek, które nie są... 112
  • Przysmak marszałka 5 paź 2008, 22:00 Pralinki zawdzięczamy Clémentowi Lassagne, ochmistrzowi marszałka Choiseul-Praslin, który żył w czasach Ludwika XIII. Ściślej – zawdzięczamy je dzieciom podkradającym z książęcej kuchni migdały. Lassagne podpatrzył, jak urwisy... 112
  • Słodkie cygaro 5 paź 2008, 22:00 Firma Le Chocolat sprowadza do Polski najbardziej wyrafinowane czekolady świata. Gdy czyta się ich opisy pełne wyrażeń typu „pięknie zbalansowana" czy „zrodzona ze zrozumienia różnic smakowych pojedynczego drzewa... 112
  • Pieprz i masala 5 paź 2008, 22:00 Belgijska firma Dolfin nie ustaje w wymyślaniu niebanalnych smaków. W ofercie znajdziemy m.in. czekoladę z zieloną herbatą Konacha z Japonii, różowym pieprzem, imbirem, masalą bądź kandyzowanymi skórkami pomarańczy. Słodkości... 112
  • Górna półka - Mistrz z Berezy 5 paź 2008, 22:00 Andrzej NowakProfesor historii z UJ, redaktor naczelny dwumiesięcznika „Arcana"Można jeszcze je znaleźć w księgarskich „tanich jatkach". Wznowione dwa lata temu – 74 lata po pierwszej edycji – arcydzieło... 123
  • Laser 5 paź 2008, 22:00 Wydarzenia: premiery filmoweBrazylijski serial już nie cieszy jak kiedyś…" – śpiewa w kultowym przeboju „Jesienna deprecha” Tymon Tymański. Brazylijski serial może i nie, ale niezawodni dystrybutorzy zadbali o... 124
  • Zakon czarnego kota 5 paź 2008, 22:00 Ludzie są przesądni, bo chcą być, bo jest im to potrzebne, bo daje ułudę choć minimalnej kontroli nad losem 126
  • Koniec świata wampirów 5 paź 2008, 22:00 Wampiry spotkał taki sam los jak ekranowe wampy - Thedę Barę, Glorię Swanson, Gretę Garbo czy Ritę Hayworth 130
  • Mała wielka Chinka 5 paź 2008, 22:00 Chińskie modelki zaczynają podbijać świat dzięki potędze Kraju Środka 134
  • Wencel gordyjski - Jesień średniowiecza 5 paź 2008, 22:00 Michał Listkiewicz od lat piecze gąski na grillu w towarzystwie piłkarskich notabli 136
  • Ueorgan Ludu 5 paź 2008, 22:00 Zuchonalia czyli marszałek-poeta B. Komorowski zuch * Rząd na ratunek polskiej piłce * Prezydent straszy * Nowaja Ekonomiczeskaja Politika, czyli banków upaństwowienie 137
  • Krótko po wolsku - Co łaska 5 paź 2008, 22:00 Źle się dzieje w toruńskim imperium ojca dyrektora. Ciągle nie wiadomo, co będzie z geotermalnymi odwiertami, rząd zakazał zbiórki pieniędzy i wkrótce może się okazać, że nie ma środków na bieżące rachunki. A nie każdą... 137
  • Skibą w mur - Pożar poniżej pasa 5 paź 2008, 22:00 Słuchając komentarzy na temat kryzysu w USA, można dojść do wniosku, że wolny rynek to taka sama fikcja jak komunizm 138

ZKDP - Nakład kontrolowany