Z innego świata

Z innego świata

Towarzyszy mi poczucie, że jestem na ostatniej prostej – mówi Piotr Fronczewski. A swoją rolę – w spektaklu „Ja, Feuerbach” – nazywa własną „kropką” w teatrze.
Te słowa, wypowiedziane kilka dni przed premierą, podczas spotkania z publicznością w siedzibie „Gazety Wyborczej”, wywołały poruszenie. Siedzącej na końcu sali starszej pani wyrwało się histeryczne: „Nie!”. Pomieszczenie wypełnił tłum, mimo późnej pory i siarczystego mrozu. Fronczewski unika wywiadów, zwłaszcza przed premierą – robił wrażenie zaskoczonego frekwencją i autentycznie speszonego. A mówiąc o pracy nad tekstem „Ja, Feuerbach”, dawał do zrozumienia, że jest to, w pewnym sensie, opowieść o nim.

Sztuka Tankreda Dorsta z 1986 r. to opowieść o wybitnym aktorze starej daty, który po latach przerwy wraca na scenę. Przy tej okazji wartości, w które wierzy, zderzają się z tym, co nowe, pobieżne, konsumpcyjne i aroganckie. Fronczewski bierze na siebie w tym przedstawieniu podwójną odpowiedzialność – nie tylko gra główną rolę, ale też debiutuje jako reżyser.
Trzy lata temu nagrał skróconą wersję tekstu „Ja, Feuerbach” dla Polskiego Radia. Jak wspomina – stanął przed mikrofonem i a vista, właściwie bez prób, przystąpił do nagrania. – To był akt improwizacji i szaleństwa, ale rozbudził we mnie ciekawość – mówi dziś. – Właśnie wtedy pomyślałem, że może warto byłoby przenieść ten tekst na scenę.

Przez niemal ćwierć wieku polscy reżyserzy i aktorzy unikali tekstu Dorsta, obawiając się zderzenia z dawnym, mistrzowskim wykonaniem – tym z 1990 r., kiedy rolę Feuerbacha zagrał Tadeusz Łomnicki. Kiedy Fronczewski kilka lat temu przyszedł z projektem wystawienia tego dramatu do Teatru Ateneum, kierowanego wtedy przez Izabellę Cywińską, usłyszał od niej: „Wiesz, że będą cię porównywać z Łomnickim”. – Zaproponowała mi pomoc reżysera, tymczasem ja czułem, że mogę i chcę zrobić ten spektakl własnymi siłami – mówi Fronczewski. – Bo Feuerbach jest mi bliski.

Zdaniem obecnego dyrektora Ateneum Andrzeja Domalika, reżyseria Fronczewskiego dodała autorskiego kształtu opowieści. – Pamiętamy interpretację Tadeusza Łomnickiego, ale nie robimy tego spektaklu, żeby wejść z nim w polemikę – mówi. – Te dwie kreacje mają się zresztą od siebie znacznie różnić. Interpretacja Łomnickiego była przede wszystkim prezentacją jego niezwykłej maestrii, mniej w niej było Feuerbacha nakreślonego przez Dorsta. Tymczasem Fronczewski buduje postać zgodnie z zamysłem autora, posiłkując się nawet jego zapiskami, na które trafił przypadkiem jakiś czas temu. – Feuerbach wraca do teatru po kilkuletniej przerwie, spowodowanej, należy domniemywać, pewnym przesileniem nerwowym – opowiada Fronczewski. – Będę próbował pokazać przede wszystkim człowieka z naskórkową wrażliwością, skonfrontowanego z obcym sobie światem. Bo to jest świat, na który ja sam do końca się nie godzę.

Jak wielki aktor radzi sobie z reżyserskim debiutem? Sam na to pytanie odpowiada, posługując się cytatem z Erwina Axera: – Zadaniem reżysera jest przede wszystkim rozumnie przeczytać tekst.

A Grzegorz Damięcki, który też gra w spektaklu, mówi, że Fronczewski jest bezwzględnie wymagający wobec wszystkich, którzy pracują nad przedstawieniem. – Paradoks polega jednak na tym, że jednocześnie jest człowiekiem bardzo wrażliwym, obdarzonym wątpliwościami i wewnętrzną kruchością. Trudno w to uwierzyć, bo te cechy zupełnie nie przenoszą się na jego role. Obserwując go na scenie, można odnieść wrażenie, że ma się do czynienia z zupełnie inną konstrukcją psychiczną – silną, pewną każdego posunięcia. On, idąc po scenie, miażdży pewnością każdego ruchu, gestu, intonacji, której używa. Trzeba go znać, żeby wiedzieć, że ten efekt poprzedzony jest gigantycznym artystycznym wysiłkiem. Narodziny jego kreacji są długie i powstają w bólach. Wielką tajemnicą talentu Piotra jest to, że widz, patrząc na niego, czuje się bezpiecznie, odnosi wrażenie siły.

Fronczewski zastrzega, że nie chce aktualizować przekazu tekstu „Ja, Feuerbach”. Andrzej Domalik tłumaczy: – To przedstawienie dotyka po prostu kondycji człowieka.

– Dziś ludzie bardziej niż kiedykolwiek szukają starych wartości – dodaje Damięcki. – Wiek, dorobek i doświadczenie przestają mieć znaczenie. Nie każdy potrafi i nie każdy chce jednak za tym nadążyć.

Fronczewski poprzez historię Feuerbacha opowiada własną. Mówi o tęsknocie za swoimi mistrzami i teatrem, w którym na pierwszym miejscu była wiara w wagę słowa. Wspomina ludzi traktujących teatr niemal jak świątynię. – Byliśmy karmieni wiedzą i wyobraźnią naszych profesorów. Gustawa Holoubka zobaczyłem na scenie jako nastolatek i przylgnąłem do niego w sposób niedający się, na dobrą sprawę, wyjaśnić. Godzinami wystawałem po spektaklu przy wyjściu dla aktorów na Wierzbowej, żeby przez chwilę zobaczyć go wychodzącego z teatru. Nie marzyłem wtedy, że w przyszłości będę miał zaszczyt stanąć obok niego na scenie. W ogromnym stopniu to, co osiągnąłem w teatrze, zawdzięczam właśnie jemu – mówi dziś. Jego „Ja, Feuerbach” będzie miał charakter artystycznej spowiedzi. Dyrektor Domalik liczy na sukces spektaklu, chociaż zaraz dodaje, że w sztuce nieinteligentnie byłoby zakładać powodzenie. – Na sukces się czeka, ale i w teatrze, i w filmie może się zdarzyć wszystko. Uniwersalna recepta wymyślona wieki temu brzmi mniej więcej tak: interesujący tekst, zdolny reżyser i dobrze obsadzeni aktorzy. Ważny jest jeszcze czas, w który przedstawienie musi trafić, publiczność, odbiór krytyki. Oraz coś, co wymyka się prostej definicji, a jest tajemnicą towarzyszącą powstawaniu przedstawienia.

Grzegorz Damięcki inaczej myśli o powodzeniu tego spektaklu. – Tu chodzi o opowiedzenie o problemie odsunięcia, minionej świetności. Znam mnóstwo aktorów, którzy po krótkim czasie błyskotliwej kariery odeszli w niepamięć. Dziś żyją gdzieś w zapomnieniu, wykluczeni także przez swoje środowisko.

– Aktorzy formatu Fronczewskiego nie wykształcili swoich następców – mówi Grzegorz Damięcki, ale jednocześnie pociesza. – Kropka? Nie wierzę, żeby Piotr chciał się tym spektaklem rozstać z teatrem.

Wszystkie wypowiedzi Piotra Fronczewskiego zostały zarejestrowane podczas jego spotkania z publicznością w „Gazecie Wyborczej” 21.01.

Okładka tygodnika WPROST: 5/2013
Więcej możesz przeczytać w 5/2013 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 5/2013 (1562)

  • Na do widzenia 27 sty 2013, 20:00 W bardzo wielu rzeczach nie zgadzam się z Leszkiem Millerem, ale co do jednego ma rację: faceta poznaje się po tym, jak kończy. A ponieważ jest to moje pożegnanie z łamami „Wprost” i przede wszystkim z Czytelnikami, wypadałoby się rozliczyć. 4
  • Pan Ambasador uczy dobrych manier 27 sty 2013, 20:00 Jedyne 884 zł zapłacił polski podatnik za minutę lekcji stylu, z której dowie się, że rybę można jeść dwoma widelcami, smoking to jedwabna marynarka, a ślimaki gotuje się w burgundzkich ziołach. 6
  • Giertych chce dymisji Rydzyka 27 sty 2013, 20:00 Roman Giertych napisał list do prowincjała ojców redemptorystów, w którym wyraża oburzenie, że Radio Maryja i Telewizja Trwam nie sprostowały dotąd informacji z 30 grudnia 2012 r., jakoby popierał on metodę in vitro. 7
  • Amerykański, a jednak polski 27 sty 2013, 20:00 Walt Disney to dzisiaj jedno z najnowocześniejszych studiów animacji na świecie. 7
  • DVD z "Wprost": SKOK ŻYCIA 27 sty 2013, 20:00 W tym tygodniu „Wprost” można kupić z filmem „Skok życia” na DVD. 7
  • Gowin straci głos 27 sty 2013, 20:00 Platforma Obywatelska wyłożyła się na związkach partnerskich. 7
  • Zakazane związki 27 sty 2013, 20:00 Piątkowe głosowanie przeciw projektom ustawy o związkach partnerskich obróciło się w popis poselskich uprzedzeń, fobii, zacofania i niekompetencji. I zwyczajnego niezrozumienia, że ten problem dotyczy kilkuset tysięcy par w Polsce. W przytłaczającej większości par bynajmniej... 12
  • Taki fajny prymas 27 sty 2013, 20:00 Gdy na początku 1987 r. założyciel Monaru Marek Kotański powołuje Bank Nadziei, który ma gromadzić pieniądze na zakup testów do wykrywania wirusa HIV, pierwszym wpłacającym darowiznę zostaje prymas Polski kardynał Józef Glemp. Nie... 16
  • Rozważny i odważny– mówi o kard. Glempie gen. Wojciech Jaruzelski 27 sty 2013, 20:00 "WPROST ”: Lipiec, 1981 r. Pamięta pan prymasa Glempa z tamtego czasu? Gen. Wojciech Jaruzelski: Tak, bo wówczas spotkaliśmy się i poznaliśmy. To było tuż po dość nagłym mianowaniu go prymasem Polski. Miałem oczywiście trochę... 20
  • Od zdrajcy do zbawcy 27 sty 2013, 20:00 Moje spotkania z Glempem – z nazwiskiem, z problemem, z człowiekiem – wcale nie były moje. To były spotkania całego mojego pokolenia, dziwacznego, uformowanego przez sekwencje: „dół” późnego Gierka (kartki na... 21
  • Prymas pokorny 27 sty 2013, 20:00 Prymasowi Glempowi Opatrzność wyznaczyła chyba trudniejsze zadanie niż to, z którym zmierzyć się musiał kardynał Wyszyński. 23
  • Kwaśniewski nie wróci 27 sty 2013, 20:00 Były prezydent nie odejdzie z biznesu, Tusk płynie ze zdechłymi rybami, ale będzie walczył o trzecią kadencję. A Palikot? Dzielcie, co mówi, przez pięć albo dziesięć – uważa szef SLD Leszek Miller. 24
  • Kazek tu, Kazek tam 27 sty 2013, 20:00 Goldman Sachs podziękował Kazimierzowi Marcinkiewiczowi za usługi. Były premier szuka więc swojego miejsca w polityce w towarzystwie Romana Giertycha i Michała Kamińskiego. 28
  • Nowicka na krzyżu 27 sty 2013, 20:00 Palikot obawia się, że odwołanie Wandy Nowickiej z fotela wicemarszałka Sejmu i niskie notowania spowodują transfery z jego klubu – wynika z informacji "Wprost". 31
  • Pan od hazardu 27 sty 2013, 20:00 Szef Służby Celnej Jacek Kapica przyznaje, że certyfikaty automatów do gier były fałszowane na masową skalę. Sam jednak nie poczuwa się do winy. 32
  • Lęk nigdy nie zniknie 27 sty 2013, 20:00 Monika przeszła wraz z córką przez detoks w szpitalu psychiatrycznym, zamkniętą terapię w ośrodku dla uzależnionych. Opowiedziała nam o latach samotnej walki z narkotykami o Magdę, jej jedyne dziecko. 36
  • Upadły król Trójmiasta 27 sty 2013, 20:00 Miał imperium. Był jednym z najbogatszych Polaków. Potem jeden dzień nie żył. Teraz Janusz Leksztoń żyje, ale inaczej niż kiedyś. 40
  • Syn komendanta UPA 27 sty 2013, 20:00 Do ociemniałego starszego człowieka poszedłem z dwóch powodów. Chciałem poznać kogoś, kto przesiedział 38 lat w sowieckich łagrach i się nie złamał. oraz dowiedzieć się, co syn ostatniego komendanta UPA myśli o mordowaniu Polaków. 44
  • Prezydent brutto plus VAT 27 sty 2013, 20:00 Jolanta i Aleksander Kwaśniewscy nauczyli się żyć luksusowo. Dlatego potrzebują dużych pieniędzy z kraju i z zagranicy. On zarabia u prezydenta Kazachstanu. A czy ona dostawała pieniądze od rodziny dyktatora Egiptu? 48
  • Krzyżem w satyrę 27 sty 2013, 20:00 Nie lubię programów satyrycznych. Gwoździem do trumny dla tego gatunku był z jednej strony Jan Pietrzak, z drugiej Giertych i Marcinkiewicz. 52
  • Ameryka ratuje Europę 27 sty 2013, 20:00 Kończenie wojny jest dużo trudniejsze niż jej rozpoczynanie. Afganistan to taki przypadek – mówi w rozmowie z "Wprost" ambasador USA w Polsce Stephen Mull. 54
  • Pokerowa zagrywka 27 sty 2013, 20:00 Zapowiedź referendum w sprawie Unii to najlepszy manewr w karierze Camerona. Cel strategii? Wygrać wybory i... utrzymać Wielką Brytanię we Wspólnocie. 58
  • Niepokorna Masza 27 sty 2013, 20:00 Celę na oddziale karnym obozu pracy Maria Alochina z Pussy Riot powinna opuścić w marcu. Nie zanosi się na to. Wykazuje patologiczny wprost brak pokory. 60
  • Blue monday chadeków 27 sty 2013, 20:00 SPD odebrała władzę CDU w Dolnej Saksonii. To papierek lakmusowy nastrojów przed wyborami do Bundestagu. 61
  • Wolność kontra gumka 27 sty 2013, 20:00 Czy władze Los Angeles, nakazując gwiazdom porno używania prezerwatyw, ograniczają ich wolność? Aktorzy protestują, a sprawę rozstrzygnie Sąd Najwyższy. 62
  • Polacy kontra reszta świata 27 sty 2013, 20:00 Po ponad 20 latach kapitalizmu i prawie dziesięciu latach w Unii doczekaliśmy się polskich marek, które potrafią pokonać wielkie zagraniczne koncerny. Oto prawdziwy cud nad Wisłą. 64
  • Chemia, polska specjalność 27 sty 2013, 20:00 Zamiast po kawałku wpaść w ręce zagranicznych inwestorów, polskie zakłady chemiczne stworzyły koncern, który jest w stanie konkurować z największymi gigantami w branży. 68
  • Wojna o kolej 27 sty 2013, 20:00 W 2015 r. mamy szansę wsiąść do nowych pociągów, którymi w kilka godzin przemierzymy Polskę. o ile związki zawodowe nie wykończą nowego prezesa. 70
  • Wszystko o finansach. Wybieramy ubezpieczenie komunikacyjne 27 sty 2013, 20:00 Ubezpieczenie samochodu to nie tylko poważny wydatek. Wybór dobrego ubezpieczyciela i najodpowiedniejszej dla nas polisy może mieć ogromne konsekwencje dla naszej kieszeni i nerwów przez cały rok. 71
  • Z innego świata 27 sty 2013, 20:00 Towarzyszy mi poczucie, że jestem na ostatniej prostej – mówi Piotr Fronczewski. A swoją rolę – w spektaklu „Ja, Feuerbach” – nazywa własną „kropką” w teatrze. 74
  • Podróż na wschód 27 sty 2013, 20:00 Jeśli chcecie poznać historię rosyjskiej alternatywy, sięgnijcie po książkę Konstantego Usenki „Oczami radzieckiej zabawki...”. I wybierzcie się na debatę o tym, jak scena alternatywna reagowała na przemiany w Polsce i w Rosji. 76
  • Pomnik prezydenta 27 sty 2013, 20:00 "Lincoln" Stevena Spielberga jest jak apel szkolny. Patetyczny, bezkrytyczny, niedzisiejszy. 80
  • Przetrwać, nie oszaleć 27 sty 2013, 20:00 W "Niemożliwym" Bayona nie epatuje cierpieniem, lecz wzrusza historią o miłości, heroizmie i poświęceniu. 80
  • Patrol filmowy Tomasza Raczka: 5 Rozbitych kamer 27 sty 2013, 20:00 Coraz częściej filmy dokumentalne mają siłę atrakcyjności i przyciągania widzów równą tej, jaką dają fabuły. 81
  • Dla wrażliwców 27 sty 2013, 20:00 Elektroniczny rock z Wysp Brytyjskich trzyma się nieźle. Najlepszy dowód to nowe płyty Delphic i Everything Everything. 82
  • Tydzień kultury polskiej Jakuba Żulczyka 27 sty 2013, 20:00 Patrycja Markowska, królowa polskiej poezji, nagrała nową piosenkę, chociaż nikt jej nie prosił. Już we wstępie utworu o tytule „Alter ego” zapowiada, że utonie. I mimo tego przez następne trzy minuty utrzymuje się na... 82
  • Muzyczny ranking Piotra Metza 27 sty 2013, 20:00 New Order Lost Sirens Warner Na pierwszy rzut ucha – tak zwany skok na kasę. Ta płyta zawiera odrzucone początkowo nagrania z ostatniego albumu, zarejestrowane być może z myślą o kolejnym (działo się to jeszcze przed kłótnią... 83
  • Piotr Kofta wie, co czytać 27 sty 2013, 20:00 Zapiski z Homs Jonathan Littell, przeł. Magdalena Kamińska-Maurugeon, Wydawnictwo Literackie 2013 Po "Łaskawych", nihilistycznej spowiedzi oficera SS i czynnego uczestnika Holocaustu, za które w 2006 roku dostał Nagrodę Goncourtów, Jonathan... 83
  • Pominięci... 27 sty 2013, 20:00 Trwa zbiorowa orgia przy zgaszonym świetle. Ciała kłębią się pod sobą pracowicie. Kotłują i wyginają na wszystkie strony. 84
  • Proroctwa 27 sty 2013, 20:00 Na początku roku wszystkie gazety codzienne i tygodniki robią swoje prognozy na temat tego, co się stanie w tym nadchodzącym. 84
  • Vademecum zdrowia i urody 27 sty 2013, 20:00 Agnieszka Fedorczyk - Pogromcy cholesterolu Można obniżyć poziom cholesterolu o 15 proc. w trzy tygodnie. To nic trudnego – przekonują nas reklamy. Czy rzeczywiście? Zapytaliśmy o to specjalistów. Agnieszka Fedorczyk - Daj sercu... 85
  • Bal maskowy 27 sty 2013, 20:00 Antoś ma w zerówce bal przebierańców, motyw: zdrowie. Wszyscy rodzice mieli z tym dramat, szczęśliwie ustalono, że można przebrać dzieci za warzywa. Antoś na wieść o tym krzyczy wniebogłosy: „O nie, ja nie dam się przebrać za jakieś warzywo!”. I mamy kłopot. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany