Agonia metropolii

Agonia metropolii

Dodano:   /  Zmieniono: 2
Polska staje się drugim Meksykiem - szybko rozwija się tylko stolica
Polska cierpi na francuską chorobę. Jej ofiarami są już Łódź, Kraków, Poznań, Gdańsk, Szczecin, Lublin i inne duże miasta. Prawie ośmiusettysięczna Łódź znaczy obecnie o wiele mniej, niż znaczyła pięćdziesięciotysięczna Łódź 150 lat temu. Marginalizacja Gdańska jest porównywalna tylko z upadkiem miasta na początku XVII wieku. Kraków nie ma nawet części tego znaczenia, jakie miał w połowie XIX wieku, kiedy w monarchii austro-węgierskiej tworzono nowoczesny samorząd. - Francuska choroba, zwana czasem meksykańską, to silna centralizacja, zbieganie się w stolicy wszystkich nitek politycznych, finansowych i kulturalnych. Polska, Meksyk i Francja to państwa silnie scentralizowane, z jednym silnym ośrodkiem miejskim rozbudowującym się kosztem pozostałych regionów - mówi Donald Tusk, wicemarszałek Sejmu, poseł PO z Gdańska. Aż 13 tys. spośród 22,6 tys. spółek z kapitałem zagranicznym zarejestrowanych w Gdańsku, Krakowie, Łodzi, Poznaniu, Szczecinie i Wrocławiu ma siedziby w stolicy. - Warszawa wysysa wszystko co najlepsze z wielkich miast - zgodnie mówią ich prezydenci. A może to władzom tych miast brakuje pomysłu na uczynienie z nich komplementarnych ośrodków metropolitalnych?

Marginalizacja na własne życzenie
W Polsce i w Niemczech procesy urbanizacji przebiegały bardzo podobnie. W XIX wieku Polska i Niemcy były policentryczne. Dziś takie są tylko Niemcy: obok Berlina różne funkcje metropolitalne pełnią Frankfurt, Monachium, Kolonia czy Hamburg. W Polsce takie funkcje praktycznie utraciły już Kraków, Wrocław, Poznań i Gdańsk. Jeszcze w II Rzeczypospolitej Kraków miał podobną rangę jak Frankfurt nad Menem w Niemczech czy Zurych w Szwajcarii - był ważnym węzłem komunikacyjnym, siedzibą banków, dużych dzienników i silnym ośrodkiem akademickim. Frankfurt i Zurych umocniły swoją pozycję, Kraków został zmarginalizowany.
Świadomie, głównie wskutek działań Ministerstwa Transportu chroniącego interesy warszawskiego Przedsiębiorstwa Państwowego Porty Lotnicze i Okęcia, ograniczano znaczenie lotnisk w Krakowie, Poznaniu, Gdańsku czy Szczecinie. Zablokowano wejście Lufthansy do Krakowa, wskutek czego miasto nie ma połączeń lotniczych z Berlinem i Monachium. Upada krakowski ośrodek telewizyjny, do Warszawy przenoszą się ogólnopolskie pisma. Do stolicy ucieka też kapitał. Ostatni wielki krakowski bank, Bank Przemysłowo-Handlowy, po przejęciu go przez HypoVereinsbank jest już bankiem warszawskim. Miasto traci więc resztki swej metropolitalności jako regionalne centrum mediów i dystrybucji kapitałowej. Kraków nie jest miastem spotkań, konferencji, seminariów i międzynarodowej turystyki.
Autorzy programu "Kraków 2000" zamierzali uczynić z tego miasta polskie Glasgow czy Bilbao, gdzie stworzono silne ośrodki kulturalne i naukowe. Nic z tego nie wyszło. To jednak nie wina Warszawy, że władze Krakowa nie mają ani wizji, ani woli przedwojennych włodarzy tego miasta. Powstałe wówczas Aleje Trzech Wieszczów (z Muzeum Narodowym i Biblioteką Jagiellońską) były przykładem monumentalnej wizji urbanistycznej, symbolem metropolitalnej funkcji Krakowa. Obecnie nikt nawet nie myśli w tych kategoriach.
_
Ucieczka do Warszawy
Widocznym skutkiem upadku znaczenia Łodzi, Krakowa, Gdańska czy Poznania jest spadek wielkości inwestycji, a w konsekwencji migracja z tych miast. W 1990 r. Łódź liczyła 848 tys. mieszkańców, w 2001 - już o 61 tys. mniej. Liczba mieszkańców Poznania spadła o 18 tys., gdańszczan - o 10 tys. - Najgorsze jest to, że uciekają menedżerowie, specjaliści, aktorzy, scenarzyści, reżyserzy, dziennikarze. Po prostu nie mogą utrzymać swych rodzin - mówi Bogdan Zdrojewski, były prezydent Wrocławia, obecnie poseł Platformy Obywatelskiej. Z Poznania, Wrocławia, Szczecina, Gdańska czy Krakowa uciekają także duże firmy. - Wręcz symboliczne znaczenie ma dla Poznania wyprowadzka z miasta centrali Wielkopolskiego Banku Kredytowego - zauważa Michał Stuligrosz, poznański poseł PO.
- Łódź traci na znaczeniu, bo jej struktura przestrzenna powstała jeszcze w XIX wieku. Wtedy ta przestrzeń znakomicie spełniała swoje funkcje, obecnie powoduje paraliż miasta - uważa prof. Tadeusz Markowski, kierownik Katedry Zarządzania Miastem i Regionem na Uniwersytecie Łódzkim. Łódź jest typowym przykładem XIX-wiecznego miasta przemysłowego, które jest skazane na marginalizację, tak jak to się stało z podobnymi ośrodkami w Belgii czy Francji, na przykład z Lyonem, Marsylią, Dijon czy Liege.
Wielkie jeszcze w XVII wieku ośrodki miejskie, takie jak Łańcut, Sandomierz, Drohiczyn czy Pińczów, straciły dotychczasowe znaczenie i stały się prowincjonalnymi miastami, gdyż ważne szlaki komunikacyjne, na których leżały, opuścili kupcy zasilający lokalne kasy opłatami targowymi, mytem i innymi podatkami. Gdy zabrakło kupców, z miast wyprowadzili się szynkarze, rzemieślnicy naprawiający wozy podróżnych czy podkuwający konie. Podobne procesy zachodziły i zachodzą na całym świecie.
Współczesna gospodarka rynkowa dysponuje jednak narzędziami, które mogą odwrócić proces upadku miast. Trzeba wszak chcieć z tych narzędzi korzystać.
- Mamy najgorszą w Europie Środkowo-Wschodniej infrastrukturę komunikacyjną, fatalny kodeks pracy oraz wciąż zmieniające się i różnie przez urzędników interpretowane przepisy. To na pewno nie zachęca do inwestowania w polskich miastach - mówi Ryszard Petru z Banku Światowego. - Skoro lepsze warunki oferują miasta w Czechach, na Słowacji czy Węgrzech, to tam inwestorzy lokują swoje pieniądze i interesy - zauważa prof. Paweł Swianiewicz z Europejskiego Instytutu Rozwoju Regionalnego i Lokalnego Uniwersytetu Warszawskiego.

Decentralizacja, czyli recentralizacja
Reforma samorządowa miała doprowadzić do decentralizacji kraju i przyspieszyć rozwój innych niż stolica ośrodków miejskich. Prof. Jacek Purchla z Uniwersytetu Jagiellońskiego zauważa jednak, że w kraju takim jak Polska nie ma najmniejszych szans, by uzupełniające funkcje metropolitalne pełniło 16 miast - stolic województw. Takie funkcje może pełnić najwyżej sześć ośrodków.
- Metropolitalne wyzwanie były w stanie podjąć Kraków, Poznań i Wrocław, ale reforma samorządowa odbyła się właśnie ich kosztem - przekonuje na łamach "Tygodnika Powszechnego" prof. Purchla. Przez cały okres PRL, a także przez ostatnie 13 lat, nie udało się połączyć Dolnego Śląska z resztą Polski. - Z Wrocławia o wiele szybciej niż do Warszawy dojedzie się do Berlina czy do czeskiej Pragi. A brak mobilności i sprawnej komunikacji jest ważną przyczyną podziału kraju na Warszawę i resztę - mówi Bogdan Zdrojewski.
Amerykańskiemu przedsiębiorcy, który ma centralę firmy w Nowym Jorku, a fabrykę w Los Angeles, jest obojętne, czy założy firmę w Łodzi, Bratysławie, czy czeskiej Pradze. Dla niego ważne jest umieszczenie firmy w Europie. Na swój teren można go przyciągnąć tylko odpowiednimi zachętami ekonomicznymi i traktowaniem jak poważnego partnera. W Polsce te standardy to rzadkość. W Olsztynie chciało zainwestować kilka zachodnich firm, jednak zrezygnowały, gdyż w Wydziale Architektury Urzędu Miasta nie ma nikogo, kto mógłby wydać zgodę na budowę - żaden z pracowników wydziału nie ma uprawnień urbanistycznych. Potwierdził to Marek Skurpski, dyrektor Wydziału Strategii i Rozwoju Urzędu Miasta - to do niego przychodzili na skargę odprawieni z kwitkiem przedsiębiorcy. Dużą hurtownię chciała wybudować w Olsztynie firma Indyk-Pol. Żaden urzędnik nie chciał wydać pozytywnej opinii.
Omijany przez poważnych zagranicznych inwestorów jest w ostatnich latach Gdańsk: jedyne inwestycje w mieście to sieci hipermarketów. Z Łodzi inwestorzy wyjeżdżali już po wstępnych rozmowach - tak było choćby z firmą Levi Strauss. Pod koniec
lat 90. z Rzeszowa niemal równocześnie przeniosły się do Warszawy dwie duże firmy - Alima-Gerber i ICN Polfa Rzeszów, obie z kapitałem amerykańskim.

Niebieski banan
Na początku lat 90. obcy kapitał płynął do Polski szerokim strumieniem. Kiedy zaczęła się prawdziwa konkurencja, przegrywamy z sąsiadami. Jednym z czynników jest cywilizacyjna zapaść największych miast spowodowana głównie istnieniem fatalnej infrastruktury urbanistycznej, komunikacyjnej i teleinformatycznej. Szansą na wyleczenie Polski z francuskiej choroby jest wstąpienie do Unii Europejskiej, gdzie silny nacisk kładzie się na rozwój regionów. - Gdyby powstało osiem do dziewięciu silnych województw, to ich stolice miałyby szansę się przekształcić w metropolie. Obecnie, gdy mamy 16 słabych województw, ich stolice mają mizerne szanse na rozwój - uważa Donald Tusk.
O tym, czy miasto pełni funkcje metropolitalne, nie decyduje jego wielkość, ale to, co Anglicy określają pojęciem "diversified city", czyli miasta wielofunkcyjnego. Miasta skupiające najwięcej funkcji mają status metropolii globalnych - w Europie są nimi Londyn i Paryż. Do tego statusu aspirują też Berlin i Moskwa. Następną grupę tworzą tzw. europole, grupa około trzydziestu miast pełniących funkcje ponadlokalne. Miasta te na mapie Europy tworzą kontur banana, dlatego nazwano je blue banana (niebieskim bananem) - od Liverpoolu, przez Londyn i Paryż, wzdłuż Renu, przez Zurych, po Turyn i Mediolan. Strefa blue banana to obecnie obszar, w którym najwięcej się inwestuje, to najważniejsze europejskie metropolie. Żadne z polskich miast, nawet Warszawa, nie zalicza się do tej europejskiej pierwszej ligi.

Więcej możesz przeczytać w 15/2003 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 2

Spis treści tygodnika Wprost nr 15/2003 (1063)

  • Wprost od czytelników13 kwi 2003, 1:00Listy od czytelników3
  • Wirus samozagłady13 kwi 2003, 1:00W 1999 r. setki samozwańczych proroków głosiły, że świat tak zgnił moralnie, iż nie zasługuje na dalsze trwanie.3
  • Peryskop13 kwi 2003, 1:00Wieloręczni Nie tylko Jan Chaładaj i Stanisław Jarmoliński głosowali w Sejmie na dwie ręce, by pozostawić na stanowisku wicepremiera Marka Pola. - Gdy w pamiętną środę o 21.00 wybuchła afera, byliśmy przekonani, że za Alfreda Owoca...6
  • Dossier13 kwi 2003, 1:00MACIEJ PŁAŻYŃSKI, przewodniczący Platformy Obywatelskiej "Z reformą finansów publicznych jest jak z innymi słusznymi hasłami: nie wiemy o niej nic konkretnego" "Rzeczpospolita" TOMASZ NAŁĘCZ, wicemarszałek...7
  • Z życia koalicji13 kwi 2003, 1:00Co dzień, to lepsze wiadomości dla Leszka Millera. Z sondaży wynika, że rządu nie popiera nawet najbliższa rodzina ministrów, a lud z rozrzewnieniem wspomina Buzka. Premier znalazł winnych tego stanu rzeczy. Nie, tym razem nie...8
  • Z życia opozycji13 kwi 2003, 1:00Zabawną historyjkę słyszeliśmy. Nie tak dawno u prezydenta spotkały się partie proeuropejskie. Wszyscy - łącznie z Kwaśniewskim - jeździli po Millerze jak po burej kobyle, ale to żadna nowina. Ciekawsze było to, że lider Unii...9
  • M&M13 kwi 2003, 1:00ZGODA NA GÓRZE - felieton Marka Majewskiego10
  • Playback13 kwi 2003, 1:0010
  • Sąd sprawiedliwy13 kwi 2003, 1:00Ponad 2 mln zł ma zapłacić skarb państwa dwójce Zabużan - orzekł Sąd Okręgowy w Krakowie. Po raz pierwszy w historii polski sędzia przyznał rację repatriantom ze wschodu.10
  • Fotoplastykon13 kwi 2003, 1:0012
  • Poczta13 kwi 2003, 1:00Listy od czytelników14
  • Kadry13 kwi 2003, 1:0015
  • Łżepospolita13 kwi 2003, 1:00Czy przedstawiciele najwyższych władz utrudniali postępowanie karne w sprawie Rywina?16
  • Republika szalików13 kwi 2003, 1:00Gdyby szalikowcy mieli wybór, wstąpiliby do policji albo zostaliby komandosami. Co trzyma razem polskich chuliganów?20
  • Agonia metropolii13 kwi 2003, 1:00Polska staje się drugim Meksykiem - szybko rozwija się tylko stolica26
  • Instytut kolaboracji13 kwi 2003, 1:00Polemika: W numerze 13. tygodnika "Wprost" ukazał się artykuł Sławomira Sieradzkiego "Instytut kolaboracji", w którym autor zarzucił niektórym profesorom Uniwersytetu Jagiellońskiego, że w czasie okupacji byli zatrudnieni w nazistowskim Instytucie...32
  • Nawis obłudy13 kwi 2003, 1:00KRRiTV dzieliła wpływy w mediach niczym imperia kolonialne Afrykę w XIX wieku36
  • Giełda i wektory13 kwi 2003, 1:00Hossa Świat Sztuka w trzech odsłonach?Samsung Electronics chce trzykrotnie zwiększyć przychody ze sprzedaży sprzętu AGD. Koncern planuje wybudowanie fabryk sprzętu gospodarstwa domowego: jednej w Chinach, drugiej w Polsce lub Czechach....38
  • Egzekucja podatkowa13 kwi 2003, 1:00Polacy płacą jedne z najwyższych podatków w świecie, a rząd planuje nowe podwyżki.40
  • Kowalski pod gilotyną13 kwi 2003, 1:00Jakie podatki zapłacilibyśmy w USA, Wielkiej Brytanii i Niemczech42
  • Stawka większa niż życie13 kwi 2003, 1:00Jesteśmy za biedni na wysokie podatki45
  • Kwartał Kołodki13 kwi 2003, 1:00Największe gnioty ekonomiczne pierwszych miesięcy 2003 r. - pierwsze nominacje do naszego nieustającego konkursu.46
  • Zatankowani w butelkę13 kwi 2003, 1:00Za 5-10 lat naszym rynkiem paliw mogą rządzić Rosjanie50
  • Pociski i zyski13 kwi 2003, 1:00Wojna o Irak zaczyna nakręcać gospodarczą koniunkturę54
  • przeciw wypychaniu13 kwi 2003, 1:00Największym zagrożeniem dla społeczeństw jest rozdęte państwo, które wywołuje kryzysy fiskalne, inflację i wysokie bezrobocie58
  • Terapia i kabaret13 kwi 2003, 1:00Polski deficyt składa się z wydatków pogrążających kraj w marazmie i nieróbstwie59
  • Supersam13 kwi 2003, 1:00Powrót twardziela Bojowy przydomek renegade dołączony do nazwy nowego jeepa cherokee przywodzi na myśl samochód sprzed prawie 40 lat - model jeep wrangler z 1964 r. Podobnie jak tamto, już kultowe auto, cherokee wyposażony jest...60
  • W sklepie urodzone13 kwi 2003, 1:00Co trzecia kobieta jest zakupoholiczką62
  • Czwarta fala13 kwi 2003, 1:00Jeszcze nigdy człowiek nie mógł tak bardzo wpływać na własne życie jak obecnie. Wkraczamy w epokę hiperindywidualizmu, co oznacza, że przed nami naprawdę dobre czasy" - przepowiada Bill Gates.66
  • Klan dyktatorów13 kwi 2003, 1:00Polacy ubierają się tak jak bohaterowie seriali68
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Dania do poczytania13 kwi 2003, 1:00Drogi Przyjacielu! Uwielbiam śledzić zjawiska z pogranicza sztuki kulinarnej i literatury, a szczególną przyjemność sprawia mi grafomania restauracyjnych jadłospisów. Nie jest to może zjawisko powszechne, ale wystarczająco częste, by wykroić...70
  • Nieomylny saper13 kwi 2003, 1:00Delfiny służą w armii USA od ponad trzydziestu lat72
  • Ukraina nie jest biedna13 kwi 2003, 1:00Spotkanie z OŁEKSANDREM NYKONENKĄ, ambasadorem Ukrainy w Polsce74
  • Szapołowska jest jedna13 kwi 2003, 1:00W rywalizacji o zawodowy awans najgroźniejszym konkurentem kobiety nie jest mężczyzna, ale koleżanka przy sąsiednim biurku76
  • Czerwona ośmiornica13 kwi 2003, 1:00Rak stworzonej przez postkomunistów antymafii toczy polityczne życie Włoch agresywniej niż dawniej cosa nostra78
  • Know-how13 kwi 2003, 1:00Testy nadziei Lek GNDF może doprowadzić do przełomu w leczeniu choroby Parkinsona - twierdzą naukowcy badający działanie preparatu. Wyniki wstępnych testów klinicznych GNDF wykazały, że u pięciu osób zażywających ten...81
  • Kult bezdzietności13 kwi 2003, 1:00Możecie być dumne z tego, że nie macie dzieci. Nie jesteście niepełnowartościowe. Wręcz przeciwnie, wybierając bezdzietność, stawiacie na siłę, piękno i miłość - głosi Yvonne Marie Vissing, profesor socjologii w Salem State College. W Stanach...82
  • Superman złapie oddech13 kwi 2003, 1:00Christopher Reeve to żywy dowód potęgi medycyny88
  • Bez granic13 kwi 2003, 1:00Maskarada Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła globalny alarm w związku z rosnącą liczbą nie wyjaśnionych przypadków wirusowego zapalenia płuc (SARS) w południowych Chinach, Hongkongu i Wietnamie. Epidemia pochłonęła już co...90
  • Kamień u szyi Ameryki13 kwi 2003, 1:00Sojusznicy przerzucają na Stany Zjednoczone koszty swego bezpieczeństwa92
  • Romans z niedźwiedziem13 kwi 2003, 1:00Pięć dni przed atakiem aliantów na Irak, 15 marca 2003 r., odbyła się w Bagdadzie niezwykła uroczystość. Saddam Husajn osobiście udekorował wysokimi odznaczeniami dwóch rosyjskich generałów. Igor Malcew i Władysław Aczałow, byli dowódcy armii...96
  • Szachownica Pentagonu13 kwi 2003, 1:00Żadna wojna w historii, prowadzona na taką skalę jak ta o Irak, nie spowodowała tak niewielkich strat98
  • Bananowe eldorado13 kwi 2003, 1:00Jak Globalne Państwo Światowego Pokoju budowało indiański raj na ziemi101
  • Kiosk13 kwi 2003, 1:00Khaaleej Times 28.3.2003 r. "W niedoskonałym, zabałaganionym świecie łatwo jest wygrać wojnę, trudniej wygrać pokój. Pojawia się wiele spekulacji na temat celów amerykańskiej wojny. Wielu muzułmanów sądzi, że...103
  • A zające?13 kwi 2003, 1:00Niezależnie od naszych sporów domowych musimy zrozumieć, jak wiele szans daje nam wejście do unii103
  • Menu13 kwi 2003, 1:00Kraj Szarganie Fryderyków "W najczarniejszych scenariuszach nie przewidywaliśmy, że w tym roku najważniejsza impreza polskiego przemysłu fonograficznego uświetni otwarcie nowego domu handlowego! Fryderyki, Oskary i Wiktory mają...104
  • Totalna hitchcockizacja13 kwi 2003, 1:00Alfred Hitchcock jest największym reżyserem filmowym XX wieku - orzekli czytelnicy francuskiego dziennika "Le Parisien". Twórca "Ptaków" i "Psychozy" wyprzedził Stevena Spielberga oraz Walta Disneya.108
  • Stawiałem na Nicholsona13 kwi 2003, 1:00Polański może i jest tyranem na planie, ale jakie osiąga dzięki temu efekty! Rozmowa z Adrienem Brodym, laureatem Oscara110
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego13 kwi 2003, 1:00Recenzje płyt111
  • Klątwa Elvisa13 kwi 2003, 1:00Moje problemy uczuciowe biorą się stąd, że wciąż szukam kogoś podobnego do ojca - opowiada Lisa Marie Presley112
  • Perły do lamusa? Ucieczka z piekła - raju13 kwi 2003, 1:00W "Polowaniu na króliki" małe bohaterki zagłosowały nogami przeciwko cywilizacji białych, uciekając przez 2500 kilometrów114
  • Prima...13 kwi 2003, 1:00Kiedy we wtorkowej "Gazecie Wyborczej" przeczytałem, że otwarcie nowej stacji metra Dworzec Gdański zbliża się wielkimi krokami, żachnąłem się, ale wnet przypomniałem sobie, że dziś jest przecież pierwszy kwietnia. Sięgnąłem więc po prasę, aby...116
  • Troszeczkę za i częściowo przeciw13 kwi 2003, 1:00Oglądając wielotysięczne tłumy postępowej ludzkości, które protestują przeciw wojnie, Ameryce, zwykle z zastrzeżeniem, że bynajmniej nie za Saddamem, zastanawiam się, czy takie stanowisko jest na gruncie logiki możliwe? Ergo, jeśli się objawia,...116
  • Organ Ludu13 kwi 2003, 1:00Kaszanka dla wszystkich! O R G A N L U D UTRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 15 (28) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 7 kwietnia 2003 r. Cena + VAT + ZUS + winieta Autorytety moralne w obronie godności naszej Ojczyzny Nieudana...117
  • Od Wodnika do śmietnika13 kwi 2003, 1:00Lepper jest już stuprocentowym hipisem. Podobnie jak oni uciekł z domu, olewa system, nie chce mu się robić, kontestuje rząd i jest przeciwko wojnie118