przeciw wypychaniu

przeciw wypychaniu

Dodano:   /  Zmieniono: 
Największym zagrożeniem dla społeczeństw jest rozdęte państwo, które wywołuje kryzysy fiskalne, inflację i wysokie bezrobocie

 Pospolity argument przeciwko próbom ograniczania zakresu działania państwa głosi, że powstanie wówczas próżnia w zaspokajaniu ludzkich potrzeb. Jest to pokłosie popularnego poglądu, że jeśli państwo czegoś nie zrobi, to nikt tego nie zrobi. Jego wyznawcy nie zawsze zdają sobie sprawę z tego, że sprowadzają do zera potencjał dobrowolnej międzyludzkiej współpracy, która obejmuje zarówno transakcje rynkowe (czyli obliczone na zysk), jak i współdziałanie na zasadzie wzajemnej pomocy. Ten, kto w państwie widzi jedyną czy główną instancję rozwiązującą ludzkie problemy, nie może jednocześnie głosić idei społeczeństwa obywatelskiego, które obejmuje sieć dobrowolnych organizacji niepaństwowych. Społecznik etatysta byłby jak wegetarianin, który codziennie jada kotlety schabowe.

Etatyzm w mieszkaniu
Problem nie polega na tym, że ograniczenie rozdętego państwa stworzy pustkę, lecz na tym, iż ekspansja etatyzmu wypiera dobrowolną, rynkową lub nierynkową współpracę. W socjalizmie wszystkie problemy - braki mieszkań, butów, mleka, bułek - adresowano do państwa, bo państwo wzięło na siebie ich rozwiązywanie. Nie wynikało to jednak z tego, że sektor prywatny zawodził, lecz z tego, że został brutalnie wyparty. Dziś już chyba uznaliśmy, że butów, bułek i mleka nie musi dostarczać państwo, ale stare schematy pokutują jeszcze w dziedzinie mieszkalnictwa, oświaty, usług lekarskich i opieki socjalnej. I w tym wypadku problem nie polega na tym, że prywatna działalność i dobrowolna współpraca nieuchronnie zawodzą, lecz na tym, że rozdęte państwo je wypiera.
Nie ma np. żadnego ekonomicznego prawa, które by mówiło, że mieszkania nie mogą być towarem. Sektor prywatny może w sposób rynkowy zaspokajać potrzeby mieszkaniowe. Wystarczy jednak zaniżenie - na mocy państwowych przepisów - czynszów i/lub nadmierna ochrona najemców, aby prywatne inwestowanie w mieszkalnictwo stało się nieopłacalne. Wtedy prywatny kapitał skieruje się na przykład ku produkcji herbatników czy lemoniady albo poszuka zyskownych lokat za granicą. W budownictwie mieszkaniowym powstanie zaś próżnia, którą będzie usiłowało wypełniać "uspołecznione" budownictwo. Przerabialiśmy to w PRL. Owa próżnia nie zaistniała z powodu ułomności rynku, lecz wskutek interwencji państwa. To państwo poprzez jedną interwencję (zaniżanie czynszów) stworzyło popyt na następną własną interwencję (budownictwo socjalne). Tak powstaje spirala interwencjonizmu.

Bon na konkurencję
Popatrzmy na usługi oświatowe. Uważamy zwykle za oczywistość, że oświata musi być "bezpłatna", czyli finansowana z podatków. Dodam, że nie wzywam tutaj do komercjalizacji podstawowej edukacji. Chciałbym jednak, abyśmy przyjrzeli się obiegowemu poglądowi, że bez "bezpłatnej" oświaty istniałaby próżnia (analfabetyzm), gdyż rodzice nie posyłaliby dzieci do szkół. Jakie założenie o stosunku rodziców do dzieci leży u podstaw tego poglądu? A jak ten pogląd ma się do doświadczeń historycznych? Warto w tym miejscu przytoczyć wyniki badań Edwina G. Westa, który pokazał, że w Anglii, Walii i Stanach Zjednoczonych przed wprowadzeniem bezpłatnej i przymusowej edukacji publicznej istniała gęsta sieć niepaństwowych szkół podstawowych, finansowanych z czesnego, wpłacanego przez rodziny robotnicze oraz organizacje kościelne. W 1833 r. w Anglii wydawano w ten sposób na kształcenie dzieci około procentu dochodu narodowego, a w 1920 r. - już po wprowadzeniu bezpłatnego kształcenia w szkołach publicznych - 0,7 proc. Finansowane z podatków (czyli bezpłatne dla rodziców) szkoły publiczne przechwyciły pieniądze kierowane wcześniej do szkół niepublicznych, co doprowadziło do upadku tych drugich. I w tym wypadku ekspansja państwa nie wypełniła luki, lecz wyparła wcześniej powstałą działalność niepaństwową.
Edwin G. West podkreśla, że do połowy XIX w. ekonomiści - poza Marksem - byli zwolennikami dostarczania oświaty poprzez rynek, gdyż uważali opłacanie czesnego za instrument, dzięki któremu rodzice mogą utrzymywać konkurencję między nauczycielami i szkołami. To dążenie zostało storpedowane przez związki zawodowe nauczycieli. Ich sukces polegał na pozbawieniu rodziców wpływu na wielkość sum trafiających do poszczególnych szkół, czyli na wyeliminowaniu konkurencji między nimi. Jeśli jednak uważamy konkurencję za niezbędną siłę motywującą do innowacji i porządnej pracy producentów butów, koszul, cegieł, lekarstw, samochodów, usług turystycznych itp., dlaczego miałaby być ona niepotrzebna w odniesieniu do producentów usług oświatowych?
Proponowanym współcześnie narzędziem wskrzeszenia konkurencji w tej dziedzinie jest bon oświatowy, czyli prosta zasada, że szkoły uzyskują tym więcej publicznych pieniędzy, im więcej przyciągną uczniów.

Rozdęty łupieżca
Wypieranie działalności niepaństwowej przez pozbawienie jej dochodów grozi także prywatnym mediom, które są silnie uzależnione od przychodów z reklamy. Wystarczy, że państwowa telewizja, finansowana z podatków (abonament), zaniży stawki za emisję reklam i dzięki temu przechwyci zamówienia. W tej sytuacji podatnicy, chcąc nie chcąc, będą wspierać finansowo ekspansję państwa na obszary, gdzie niezależność od państwa jest kluczowa dla ochrony demokracji.
Obiegowa mądrość głosi, że państwowe zabezpieczenia socjalne są konieczne, bo bez nich ludzie byliby bezbronni wobec nieprzewidywalnych (choroba, bezrobocie, wypadek) lub przewidywalnych (starość) zdarzeń, które redukują ich dochody. Analiza doświadczeń biednych krajów Trzeciego Świata pokazuje jednak, że największym zagrożeniem dla tamtejszych społeczeństw jest rozdęte, skorumpowane i łupieżcze państwo, wywołujące kryzysy fiskalne, inflację czy wysokie bezrobocie. Ograniczenie owego państwa, czyli wyeliminowanie jego ekscesów, jest elementarnym i niezbędnym "zabezpieczeniem socjalnym". Taka reforma przyspieszyłaby wzrost indywidualnych dochodów oraz oszczędności i w ten sposób zwiększyłaby zdolność ludzi do stawiania czoła zagrożeniom. Ponadto badania w krajach Trzeciego Świata pokazują, że działa tam zadziwiająco dużo nieformalnych mechanizmów wzajemnej pomocy (wymiana darów, dofinansowywanie rodzin przez emigrantów itp.). Warto też podkreślić duży potencjał nowoczesnych niepaństwowych rozwiązań instytucjonalnych, które wspierają oszczędzanie oraz zapewniają ubezpieczenia i mikrokredyty dla biednych.
Problem polega na tym, że ekspansja państwowych zabezpieczeń socjalnych podważa tradycyjne i nowoczesne rozwiązania niepaństwowe. I w tym wypadku państwo nie wypełnia próżni, lecz wypiera indywidualną działalność i dobrowolną współpracę. Wskazuje na to jeden z ostatnich raportów Banku Światowego, w którym czytamy: "Konkurencja ze strony rządu w dziedzinie transferów socjalnych może wypierać prywatne rozwiązania instytucjonalne, które częściej trafiają do biednych niż biurokratyczna pomoc publiczna".

Więcej możesz przeczytać w 15/2003 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 15/2003 (1063)

  • Wprost od czytelników 13 kwi 2003, 1:00 Listy od czytelników 3
  • Wirus samozagłady 13 kwi 2003, 1:00 W 1999 r. setki samozwańczych proroków głosiły, że świat tak zgnił moralnie, iż nie zasługuje na dalsze trwanie. 3
  • Peryskop 13 kwi 2003, 1:00 Wieloręczni Nie tylko Jan Chaładaj i Stanisław Jarmoliński głosowali w Sejmie na dwie ręce, by pozostawić na stanowisku wicepremiera Marka Pola. - Gdy w pamiętną środę o 21.00 wybuchła afera, byliśmy przekonani, że za Alfreda Owoca... 6
  • Dossier 13 kwi 2003, 1:00 MACIEJ PŁAŻYŃSKI, przewodniczący Platformy Obywatelskiej "Z reformą finansów publicznych jest jak z innymi słusznymi hasłami: nie wiemy o niej nic konkretnego" "Rzeczpospolita" TOMASZ NAŁĘCZ, wicemarszałek... 7
  • Z życia koalicji 13 kwi 2003, 1:00 Co dzień, to lepsze wiadomości dla Leszka Millera. Z sondaży wynika, że rządu nie popiera nawet najbliższa rodzina ministrów, a lud z rozrzewnieniem wspomina Buzka. Premier znalazł winnych tego stanu rzeczy. Nie, tym razem nie... 8
  • Z życia opozycji 13 kwi 2003, 1:00 Zabawną historyjkę słyszeliśmy. Nie tak dawno u prezydenta spotkały się partie proeuropejskie. Wszyscy - łącznie z Kwaśniewskim - jeździli po Millerze jak po burej kobyle, ale to żadna nowina. Ciekawsze było to, że lider Unii... 9
  • M&M 13 kwi 2003, 1:00 ZGODA NA GÓRZE - felieton Marka Majewskiego 10
  • Playback 13 kwi 2003, 1:00 10
  • Sąd sprawiedliwy 13 kwi 2003, 1:00 Ponad 2 mln zł ma zapłacić skarb państwa dwójce Zabużan - orzekł Sąd Okręgowy w Krakowie. Po raz pierwszy w historii polski sędzia przyznał rację repatriantom ze wschodu. 10
  • Fotoplastykon 13 kwi 2003, 1:00 12
  • Poczta 13 kwi 2003, 1:00 Listy od czytelników 14
  • Kadry 13 kwi 2003, 1:00 15
  • Łżepospolita 13 kwi 2003, 1:00 Czy przedstawiciele najwyższych władz utrudniali postępowanie karne w sprawie Rywina? 16
  • Republika szalików 13 kwi 2003, 1:00 Gdyby szalikowcy mieli wybór, wstąpiliby do policji albo zostaliby komandosami. Co trzyma razem polskich chuliganów? 20
  • Agonia metropolii 13 kwi 2003, 1:00 Polska staje się drugim Meksykiem - szybko rozwija się tylko stolica 26
  • Instytut kolaboracji 13 kwi 2003, 1:00 Polemika: W numerze 13. tygodnika "Wprost" ukazał się artykuł Sławomira Sieradzkiego "Instytut kolaboracji", w którym autor zarzucił niektórym profesorom Uniwersytetu Jagiellońskiego, że w czasie okupacji byli zatrudnieni w nazistowskim Instytucie Niemieckiej Pracy Wschodniej... 32
  • Nawis obłudy 13 kwi 2003, 1:00 KRRiTV dzieliła wpływy w mediach niczym imperia kolonialne Afrykę w XIX wieku 36
  • Giełda i wektory 13 kwi 2003, 1:00 Hossa Świat Sztuka w trzech odsłonach?Samsung Electronics chce trzykrotnie zwiększyć przychody ze sprzedaży sprzętu AGD. Koncern planuje wybudowanie fabryk sprzętu gospodarstwa domowego: jednej w Chinach, drugiej w Polsce lub Czechach.... 38
  • Egzekucja podatkowa 13 kwi 2003, 1:00 Polacy płacą jedne z najwyższych podatków w świecie, a rząd planuje nowe podwyżki. 40
  • Kowalski pod gilotyną 13 kwi 2003, 1:00 Jakie podatki zapłacilibyśmy w USA, Wielkiej Brytanii i Niemczech 42
  • Stawka większa niż życie 13 kwi 2003, 1:00 Jesteśmy za biedni na wysokie podatki 45
  • Kwartał Kołodki 13 kwi 2003, 1:00 Największe gnioty ekonomiczne pierwszych miesięcy 2003 r. - pierwsze nominacje do naszego nieustającego konkursu. 46
  • Zatankowani w butelkę 13 kwi 2003, 1:00 Za 5-10 lat naszym rynkiem paliw mogą rządzić Rosjanie 50
  • Pociski i zyski 13 kwi 2003, 1:00 Wojna o Irak zaczyna nakręcać gospodarczą koniunkturę 54
  • przeciw wypychaniu 13 kwi 2003, 1:00 Największym zagrożeniem dla społeczeństw jest rozdęte państwo, które wywołuje kryzysy fiskalne, inflację i wysokie bezrobocie 58
  • Terapia i kabaret 13 kwi 2003, 1:00 Polski deficyt składa się z wydatków pogrążających kraj w marazmie i nieróbstwie 59
  • Supersam 13 kwi 2003, 1:00 Powrót twardziela Bojowy przydomek renegade dołączony do nazwy nowego jeepa cherokee przywodzi na myśl samochód sprzed prawie 40 lat - model jeep wrangler z 1964 r. Podobnie jak tamto, już kultowe auto, cherokee wyposażony jest... 60
  • W sklepie urodzone 13 kwi 2003, 1:00 Co trzecia kobieta jest zakupoholiczką 62
  • Czwarta fala 13 kwi 2003, 1:00 Jeszcze nigdy człowiek nie mógł tak bardzo wpływać na własne życie jak obecnie. Wkraczamy w epokę hiperindywidualizmu, co oznacza, że przed nami naprawdę dobre czasy" - przepowiada Bill Gates. 66
  • Klan dyktatorów 13 kwi 2003, 1:00 Polacy ubierają się tak jak bohaterowie seriali 68
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Dania do poczytania 13 kwi 2003, 1:00 Drogi Przyjacielu! Uwielbiam śledzić zjawiska z pogranicza sztuki kulinarnej i literatury, a szczególną przyjemność sprawia mi grafomania restauracyjnych jadłospisów. Nie jest to może zjawisko powszechne, ale wystarczająco częste, by wykroić materiał na kilka prac... 70
  • Nieomylny saper 13 kwi 2003, 1:00 Delfiny służą w armii USA od ponad trzydziestu lat 72
  • Ukraina nie jest biedna 13 kwi 2003, 1:00 Spotkanie z OŁEKSANDREM NYKONENKĄ, ambasadorem Ukrainy w Polsce 74
  • Szapołowska jest jedna 13 kwi 2003, 1:00 W rywalizacji o zawodowy awans najgroźniejszym konkurentem kobiety nie jest mężczyzna, ale koleżanka przy sąsiednim biurku 76
  • Czerwona ośmiornica 13 kwi 2003, 1:00 Rak stworzonej przez postkomunistów antymafii toczy polityczne życie Włoch agresywniej niż dawniej cosa nostra 78
  • Know-how 13 kwi 2003, 1:00 Testy nadziei Lek GNDF może doprowadzić do przełomu w leczeniu choroby Parkinsona - twierdzą naukowcy badający działanie preparatu. Wyniki wstępnych testów klinicznych GNDF wykazały, że u pięciu osób zażywających ten... 81
  • Kult bezdzietności 13 kwi 2003, 1:00 Możecie być dumne z tego, że nie macie dzieci. Nie jesteście niepełnowartościowe. Wręcz przeciwnie, wybierając bezdzietność, stawiacie na siłę, piękno i miłość - głosi Yvonne Marie Vissing, profesor socjologii w Salem State College. W Stanach Zjednoczonych już w 1991 r.... 82
  • Superman złapie oddech 13 kwi 2003, 1:00 Christopher Reeve to żywy dowód potęgi medycyny 88
  • Bez granic 13 kwi 2003, 1:00 Maskarada Światowa Organizacja Zdrowia ogłosiła globalny alarm w związku z rosnącą liczbą nie wyjaśnionych przypadków wirusowego zapalenia płuc (SARS) w południowych Chinach, Hongkongu i Wietnamie. Epidemia pochłonęła już co... 90
  • Kamień u szyi Ameryki 13 kwi 2003, 1:00 Sojusznicy przerzucają na Stany Zjednoczone koszty swego bezpieczeństwa 92
  • Romans z niedźwiedziem 13 kwi 2003, 1:00 Pięć dni przed atakiem aliantów na Irak, 15 marca 2003 r., odbyła się w Bagdadzie niezwykła uroczystość. Saddam Husajn osobiście udekorował wysokimi odznaczeniami dwóch rosyjskich generałów. Igor Malcew i Władysław Aczałow, byli dowódcy armii rosyjskiej, po uroczystości szybko... 96
  • Szachownica Pentagonu 13 kwi 2003, 1:00 Żadna wojna w historii, prowadzona na taką skalę jak ta o Irak, nie spowodowała tak niewielkich strat 98
  • Bananowe eldorado 13 kwi 2003, 1:00 Jak Globalne Państwo Światowego Pokoju budowało indiański raj na ziemi 101
  • Kiosk 13 kwi 2003, 1:00 Khaaleej Times 28.3.2003 r. "W niedoskonałym, zabałaganionym świecie łatwo jest wygrać wojnę, trudniej wygrać pokój. Pojawia się wiele spekulacji na temat celów amerykańskiej wojny. Wielu muzułmanów sądzi, że... 103
  • A zające? 13 kwi 2003, 1:00 Niezależnie od naszych sporów domowych musimy zrozumieć, jak wiele szans daje nam wejście do unii 103
  • Menu 13 kwi 2003, 1:00 Kraj Szarganie Fryderyków "W najczarniejszych scenariuszach nie przewidywaliśmy, że w tym roku najważniejsza impreza polskiego przemysłu fonograficznego uświetni otwarcie nowego domu handlowego! Fryderyki, Oskary i Wiktory mają... 104
  • Totalna hitchcockizacja 13 kwi 2003, 1:00 Alfred Hitchcock jest największym reżyserem filmowym XX wieku - orzekli czytelnicy francuskiego dziennika "Le Parisien". Twórca "Ptaków" i "Psychozy" wyprzedził Stevena Spielberga oraz Walta Disneya. 108
  • Stawiałem na Nicholsona 13 kwi 2003, 1:00 Polański może i jest tyranem na planie, ale jakie osiąga dzięki temu efekty! Rozmowa z Adrienem Brodym, laureatem Oscara 110
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 13 kwi 2003, 1:00 Recenzje płyt 111
  • Klątwa Elvisa 13 kwi 2003, 1:00 Moje problemy uczuciowe biorą się stąd, że wciąż szukam kogoś podobnego do ojca - opowiada Lisa Marie Presley 112
  • Perły do lamusa? Ucieczka z piekła - raju 13 kwi 2003, 1:00 W "Polowaniu na króliki" małe bohaterki zagłosowały nogami przeciwko cywilizacji białych, uciekając przez 2500 kilometrów 114
  • Prima... 13 kwi 2003, 1:00 Kiedy we wtorkowej "Gazecie Wyborczej" przeczytałem, że otwarcie nowej stacji metra Dworzec Gdański zbliża się wielkimi krokami, żachnąłem się, ale wnet przypomniałem sobie, że dziś jest przecież pierwszy kwietnia. Sięgnąłem więc po prasę, aby tropić dalsze dowcipy spod znaku... 116
  • Troszeczkę za i częściowo przeciw 13 kwi 2003, 1:00 Oglądając wielotysięczne tłumy postępowej ludzkości, które protestują przeciw wojnie, Ameryce, zwykle z zastrzeżeniem, że bynajmniej nie za Saddamem, zastanawiam się, czy takie stanowisko jest na gruncie logiki możliwe? Ergo, jeśli się objawia, czy należy uznawać je za przejaw... 116
  • Organ Ludu 13 kwi 2003, 1:00 Kaszanka dla wszystkich! O R G A N L U D UTRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 15 (28) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 7 kwietnia 2003 r. Cena + VAT + ZUS + winieta Autorytety moralne w obronie godności naszej Ojczyzny Nieudana... 117
  • Od Wodnika do śmietnika 13 kwi 2003, 1:00 Lepper jest już stuprocentowym hipisem. Podobnie jak oni uciekł z domu, olewa system, nie chce mu się robić, kontestuje rząd i jest przeciwko wojnie 118