Woda na krzemowej pustyni

Woda na krzemowej pustyni

Pełna autonomia nauki jest mitem szkodliwym dla niej samej
Jak dobrze uczyć na uczelniach, jak wspierać innowacyjne rozwiązania gospodarcze, jak konkurować w nauce i gospodarce na forum światowym, jeśli na badania naukowe i prace rozwojowe przeznaczamy kilkakrotnie mniej środków niż inne kraje? Prof. Łukasz A. Turski w artykule "Krzemowa pustynia" (nr 34) słusznie napisał, że na naukę w Polsce wydajemy za mało - obecnie około 0,65 proc. PKB. Prawdą jest, że w Polsce nie istnieje społeczna świadomość konieczności rozwijania badań naukowych. Dramatycznie oddala nas to od udziału w stworzeniu (do roku 2010) w Europie obszaru o najbardziej dynamicznie rozwijającej się gospodarce świata. Według szacunków zawartych w tzw. strategii lizbońskiej, potrzebne jest do tego finansowanie badań na poziomie 3 proc. PKB.

Pięć warunków rozwoju nauki
Profesor Turski całą winą za stan badań w Polsce obarcza kolejne rządy - pod hasłem: rząd i parlament powinny dać więcej pieniędzy, a uczeni już będą wiedzieli, co z nimi zrobić. Ja widzę także inne uwarunkowania. Po pierwsze, trzeba stworzyć możliwości koncentracji środków na dyscyplinach badawczych uznanych za najbardziej rozwojowe w skali światowej lub ważnych dla postępu cywilizacyjnego kraju. Po drugie, środowisko badawcze powinno się otworzyć na gospodarkę. Po trzecie, powinno się stworzyć możliwości realizacji ambitnych przedsięwzięć badawczych realizowanych przez duże zespoły badawcze pochodzące z instytucji o różnym profilu: zarówno w obszarze interdyscyplinarnych badań poznawczych, jak i z myślą o ich zastosowaniach w przemyśle, medycynie, rolnictwie, ochronie środowiska itp. Wiąże się to z opracowaniem metody ustalania priorytetów wynikających z polityki gospodarczej państwa - tzw. science & technology foresight, czyli prognozowanie globalnych trendów i własnych preferencji w rozwoju badań i ich technologicznych zastosowań (właśnie rozpoczęte w Polsce). Po czwarte, trzeba zapewnić systemową zdolność do wchłaniania środków na badania i rozwój, pochodzących z unijnych funduszy strukturalnych i funduszu spójności, z inwestycji offsetowych oraz programów ramowych Unii Europejskiej, co jest ściśle związane z umiejętnością znalezienia środków na pre- i współfinansowanie projektów. Po piąte, należy zapewnić jak najwyższy poziom edukacji na uczelniach i zadbać o warunki startu badawczego dla najbardziej obiecujących adeptów nauki.
Aby osiągnąć te cele, niezbędne są zmiany w systemie finansowania badań. Najwięcej kontrowersji budzi przewidywane zastąpienie Komitetu Badań Naukowych (wieloosobowego organu decyzyjnego wybieranego przez środowisko uczonych) przez Radę Nauki mającą uprawnienia doradcze. Obecny system finansowania badań nie ma odpowiedników w innych krajach. Minister nauki, odpowiedzialny konstytucyjnie za wydatkowanie budżetowych środków na badania, nie ma istotnego wpływu na większość podejmowanych decyzji, stając się jedynie notariuszem dla decyzji KBN. Cechą tego systemu jest też niska efektywność środków wydatkowanych na badania, nawet w porównaniu z takimi krajami, jak Węgry, Czechy czy Estonia.

Dlaczego należy szukać nowych rozwiązań w nauce
Słusznie jesteśmy dumni z reformy finansowania nauki, którą środowisko naukowe przeprowadziło 12 lat temu, tworząc samorząd nauki w postaci KBN. Na koncie komitetu są takie dokonania, jak choćby nieznany w PRL system merytorycznej oceny placówek naukowych i uzależnienie ich finansowania od tej oceny czy przyznawanie środków na realizację projektów badawczych wyłącznie na zasadach konkursu (te elementy zostaną oczywiście zachowane w planowanym obecnie systemie). Jednak charakter KBN powoduje, że akcentuje on interesy wąskich środowisk reprezentujących poszczególne dyscypliny badawcze. Ciała obieralne zobligowane są przede wszystkim do wypełniania zobowiązań wobec swoich wyborców. W rezultacie znacznie gorzej uwzględniają dalekosiężne interesy kraju, czego wyrazem są chociażby nie zmieniane od lat proporcje w finansowaniu poszczególnych dziedzin nauki. W rezultacie system przedstawicielski praktycznie uniemożliwia zarówno formułowanie, jak i realizowanie priorytetowych kierunków badawczych. Tymczasem właśnie selektywność tematyki badawczej jest kluczem do nowoczesnej polityki naukowej i jej wpływu na postęp cywilizacyjny i gospodarczy kraju. Mankamenty przedstawicielskiego systemu finansowania nauki dobitnie ujął prof. Maciej W. Grabski, prezes Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, autorytet w dziedzinie finansowania badań. Stwierdził on ("Forum Akademickie" nr 4/2003), że pełna autonomia nauki jest mitem szkodliwym dla niej samej. Należy podkreślić, że merytoryczny wpływ przedstawicieli środowiska naukowego na proces podejmowania decyzji pozostanie w nowym systemie olbrzymi. Minister nauki będzie miał obowiązek konsultowania z Radą Nauki wszystkich swoich decyzji (obecnie są sprawy, o których minister decyduje samodzielnie). Opinie rady będą publikowane obok decyzji ministra, dzięki czemu całość procedury zostanie poddana pod osąd publiczny - pogodzony zostanie w ten sposób wymóg konstytucyjnej odpowiedzialności ministra za podejmowane decyzje z mocnym głosem reprezentacji środowiska naukowego, przedstawiającego swoje stanowisko we wszystkich sprawach.
Okładka tygodnika WPROST: 39/2003
Więcej możesz przeczytać w 39/2003 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 39/2003 (1087)

  • Wprost od czytelników 28 wrz 2003, 1:00 Niemiecki koń trojański Chciałbym wyrazić poparcie dla śmiałej decyzji umieszczenia fotomontażu przedstawiającego Erikę Steinbach i Gerharda Schrödera na okładce 38. numeru "Wprost". Mam nadzieję, że taka kuracja szokowa... 3
  • Na stronie - Samowróg 28 wrz 2003, 1:00 Na świecie aż się roi od samowrogów - ludzi, których największymi wrogami są oni sami. 3
  • Peryskop 28 wrz 2003, 1:00 Europa zdewaluowana Kurczy się liczba posłów, którzy chcą kandydować do Parlamentu Europejskiego. Rada Ministrów w Brukseli nie zatwierdziła postulatu deputowanych, aby każdy zasiadający w PE otrzymywał takie samo... 8
  • Dossier 28 wrz 2003, 1:00 Józef OLEKSY poseł SLD "Nie znamy w Polsce pojęcia członkostwa za wszelką cenę, ale też cena byłaby kwestią najistotniejszą, gdybyśmy wstępowali do jakiegoś egzotycznego sojuszu. Tymczasem wchodząc do Unii Europejskiej,... 9
  • Poczta 28 wrz 2003, 1:00 Straszne bezprawie Zaszczycając doroczne ziomkowskie Święto Stron Ojczystych w sobotę 6 września w Operze Komicznej w Berlinie, prezydent Johannes Rau zaatakował zwycięzców II wojny światowej, zarzucając im "straszne... 11
  • Kadry 28 wrz 2003, 1:00 11
  • M&M 28 wrz 2003, 1:00  TORUŃSKA SZKOŁA KARANIA Dla belfrów i rodziców jest to oczywiste, że za dręczenie karać należy anglistę. Potem, przy "Wiadomościach", oburzą się szczerze, że prawo od przestępców mniej sprzyja ofierze. 12
  • Playback 28 wrz 2003, 1:00 12
  • Eurodyrektoriat 28 wrz 2003, 1:00 Kanclerz Schröder z prezydentem Francji sprowadzili do Berlina brytyjskiego premiera, dając tym samym sygnał innym stolicom, że wielkim i małym przysługiwać mają w Europie różne prawa. 12
  • Z życia koalicji 28 wrz 2003, 1:00 Mazowsze ma nowego barona. Szefem SLD w stolicy został, ku zgryzocie Leszka Millera, Józef Oleksy. Niestety, z marnym wynikiem. Był co prawda jedynym kandydatem, ale z rezultatem 97 proc. "za" nie ma pierwszego miejsca w... 14
  • Z życia opozycji 28 wrz 2003, 1:00 Są już pierwsze efekty prac komisji Platformy Obywatelskiej, która miała zbadać tworzony przez PO, UW i SLD "układ warszawski". Zdaniem Jana Marii Władysława Rokity, istniała "nepotyczna sitwa", ale były... 15
  • Fotoplastykon 28 wrz 2003, 1:00 16
  • Kolonizatorzy Śląska 28 wrz 2003, 1:00 Węglowi magnaci szkodzą górnictwu bardziej niż nierentowne kopalnie 18
  • Bomba Steinbach 28 wrz 2003, 1:00 Gerhard Schröder jest przez Erikę Steinbach traktowany jak koń, który wyniesie na prawno-polityczną płaszczyznę jej skrywane żądania terytorialne i majątkowe 22
  • Niemieckie kłamstwo 28 wrz 2003, 1:00 Zredukowanie ucieczki i wypędzenia do przemocy wobec niewinnych ofiar przerzuca odpowiedzialność z nazistów na aliantów 26
  • Waterloo Rydzyka 28 wrz 2003, 1:00 Na krawędzi bankructwa stanęło medialne imperium ojca Tadeusza Rydzyka. 28
  • Woda na krzemowej pustyni 28 wrz 2003, 1:00 Pełna autonomia nauki jest mitem szkodliwym dla niej samej 30
  • Nauka interesów 28 wrz 2003, 1:00 Grozi nam oddanie zarządzania polską nauką miernocie naukowej i intelektualnej 31
  • Zwyczajni ludzie 28 wrz 2003, 1:00 Jak wygląda Żyd? 32
  • Nałęcz - Sąd skorupkowy 28 wrz 2003, 1:00 Całą klasę polityczną Polacy poddaliby bezlitosnemu ostracyzmowi 34
  • Zawracanie gitary - Nie oddamy Pola 28 wrz 2003, 1:00 Opozycję i mass media kłują w oczy sukcesy Marka Pola 34
  • Giełda i wektory 28 wrz 2003, 1:00 Hossa Świat Pytanie wprost do Kima "Korea Północna rozpoczyna budowę sieci komórkowej. Będzie można z niej korzystać w największych miastach i wzdłuż głównych dróg" - doniosły światowe agencje.... 36
  • Koniec świata Gudzowatych 28 wrz 2003, 1:00 Jeden z najbogatszych Polaków przegrywa sam z sobą 38
  • Ostatnie takie tango 28 wrz 2003, 1:00 Rząd zaprasza nas do Argentyny. Radzę nie jechać! 44
  • Kabel na szyi widza 28 wrz 2003, 1:00 Monopolotelewizje kablowe nas łupią! 46
  • Państwo środka biznesu 28 wrz 2003, 1:00 Ręce zamieniać na mózgi - tylko w ten sposób Europa Środkowa uratuje się przed ucieczką inwestycji do Chin 50
  • Balcerowicz wprost - Niewolnicy Keynesa 28 wrz 2003, 1:00 Nagły wzrost długu publicznego w relacji do PKB powinien być otrzeźwiającym sygnałem. Ile razy można przejechać na czerwonym świetle bez wypadku? 52
  • 2 x 2 = 4 - Siódme przykazanie 28 wrz 2003, 1:00 Europejczycy zdecydowanie wolą Marksa nawet wtedy, gdy są chrześcijanami 54
  • Supersam 28 wrz 2003, 1:00 Volvo coraz młodsze Zaprezentowane we Frankfurcie nowe volvo S-40 to samochód konserwatywny a zarazem rewolucyjny. Konserwatywny, bo trzeba dobrze znać auta tej marki, by na pierwszy rzut oka odróżnić nowe S-40 od modelu S-60.... 56
  • Rodzina Kasi i Tomka 28 wrz 2003, 1:00 Bez dzieci, za to z podwójnymi dochodami - to nowy model rodziny. 58
  • Kapitał Kotana 28 wrz 2003, 1:00 Marek Kotański nie zaliczył testu łosia, ale zaliczył test życia 62
  • Napompowani ryzykiem 28 wrz 2003, 1:00 17 osób zginęło, a ponad 100 zostało rannych w tym roku w nielegalnych wyścigach samochodowych. 64
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Głód lodożerców 28 wrz 2003, 1:00 Drogi Robercie! Lato już się powoli kończy, robi się zimno, w telewizji zapowiedziano na dzisiejszą noc pierwsze w tym roku przymrozki, a także lody (te do lizania). 66
  • Druga płeć - Szkło powiększające 28 wrz 2003, 1:00 Każdego dnia każda z nas boi się czegoś - męża, szefa i egzaminu z francuskiego 67
  • Bombowa dyskoteka Kaddafiego 28 wrz 2003, 1:00 Ameryka rozpoczęła otwartą wojnę ze światowym terroryzmem już w latach 80. 68
  • Know-how 28 wrz 2003, 1:00 Matematyczki z urodzenia Kobiety są szybsze od mężczyzn w błyskawicznym liczeniu. Sugeruje to przeprowadzone w Bristolu doświadczenie, w którym wzięło udział 18 tys. osób. Testy wykazały, że ludzki mózg... 71
  • Męczennik lekarzy 28 wrz 2003, 1:00 Kto lub co odpowiada za gwałtowne pogorszenie się stanu zdrowia Jana Pawła II? 72
  • Wybór cierpienia 28 wrz 2003, 1:00 Rozmowa z prof. Giannim Pezzolim, dyrektorem Ośrodka Choroby Parkinsona i Patologii Ruchu w Mediolanie 73
  • Pomocnicy Charona 28 wrz 2003, 1:00 Połowa brytyjskich lekarzy przyznaje, że kilkakrotnie podała beznadziejnie chorym zabójczą dawkę leku przeciwbólowego 76
  • Statek bogów wojny 28 wrz 2003, 1:00 Chińczycy wyruszają na Księżyc na podbój Ziemi 78
  • Bez granic 28 wrz 2003, 1:00 Isabel atakuje Z wysokimi na 11 metrów falami, wiatrem o prędkości dochodzącej do 160 km/h i ulewnym deszczem huragan Isabel zaatakował wschodnie wybrzeże Stanów Zjednoczonych. I choć na lądzie jego niszczycielska moc... 80
  • Nowe szaty Abu Amara 28 wrz 2003, 1:00 Należało zabić Arafata - przyznał niedawno Ariel Szaron 82
  • Na ostrzu noża 28 wrz 2003, 1:00 Dziewięcioma dzielnicami Bagdadu administruje doktor ekonomii z Polski 88
  • Front nienawiści 28 wrz 2003, 1:00 Na nowej granicy Europy. Wprost i The Times 92
  • Zmiana pierwszego toreadora 28 wrz 2003, 1:00 Rajoy, podobnie jak wcześniej Aznar, chwyci byka za rogi 94
  • Menu 28 wrz 2003, 1:00 Kraj Penderecki po chińsku Na awanturze o festiwal Pendereckiego w Krakowie zyskała Warszawa. Do stolicy zjechała bowiem orkiestra China Philharmonic, która pierwotnie miała wystąpić pod Wawelem. To pierwsze europejskie tournée... 96
  • Nienasycenie pornografią 28 wrz 2003, 1:00 Po raz pierwszy od lat widzowie festiwalu w Gdyni nie mieli poczucia, że uczestniczą w zbiorowym samobójstwie naszego kina 98
  • Pruski targ 28 wrz 2003, 1:00 Za obietnicę poparcia Polski w kwestii traktatu nicejskiego nasz rząd chce oddać Niemcom Berlinkę 102
  • Farciarz z Witebska 28 wrz 2003, 1:00 Po raz pierwszy prace Marca Chagalla z rodzinnego miasta pokazano za granicą 104
  • Perły do lamusa? - Pirateria 28 wrz 2003, 1:00 "Piraci z Karaibów" to widowiskowe połączenie filmu przygodowego i horroru 106
  • Pietrzak - Pomnikowe projekty 28 wrz 2003, 1:00 Stawianie pomników to stary obyczaj 108
  • Nowowizja - Człowiek paczka 28 wrz 2003, 1:00 Ostatnio obiegła media wiadomość o pewnym Amerykaninie, który sam siebie nadał na bagaż w formie paczki i wysłał pocztą lotniczą. Ten nowatorski czyn spotkał się z potępieniem znanych z okrucieństwa władz amerykańskich,... 108
  • Organ Ludu 28 wrz 2003, 1:00 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 39 (52) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 22 września 2003 r. Cena + VAT + ZUS + winieta Między nami stabilizatorami ,,Argentyna" nam nie straszna Media straszą nas tzw. scenariuszem... 109
  • Skibą w mur - Prawo liścia jesiennego 28 wrz 2003, 1:00 Policzkowanie to zdrowy i potrzebny odruch w czasach politycznej poprawności i ogólnego mazgajstwa 110

ZKDP - Nakład kontrolowany