Tucznik z McDonalda

Tucznik z McDonalda

Dodano:   /  Zmieniono: 
Szokować, drażnić, prowokować, burzyć stereotypy, a jednocześnie bawić - taka jest rola dokumentu Proces dobrowolnego rujnowania sobie zdrowia poprzez obżarstwo jest tematem najnowszego przeboju kinowego. W dokumencie "Super Size Me" reżyser Morgan Spurlock najpierw jest szczupłym, wysportowanym nowojorczykiem. Po trzydziestodniowym tuczu w restauracjach McDonalda Spurlock przybiera na wadze 10 kilogramów. A to dopiero początek nieszczęść, bo staje się on podatny na raptowne zmiany nastroju, przestaje go interesować seks, a trwałą pamiątką fastfoodowego wielkiego żarcia jest uszkodzenie wątroby. Film "Super Size Me" to najnowszy przykład wielkich sukcesów dokumentu w ostatnich latach. Wiele tytułów trafia do dystrybucji w multipleksach, a niektóre mogą się poszczycić większymi wpływami kasowymi niż na przykład filmy Woody`ego Allena.
"Super Size Me" oraz francuski "Makrokosmos - Podniebny taniec" Jacques`a Perrina tylko w Stanach Zjednoczonych zarobiły po 11 mln dolarów. "Spellbound" Jeffreya Blitza, opowieść o ósemce zwykłych amerykańskich dzieci przygotowujących się do ogólnokrajowego konkursu literowania, przyniósł 5,7 mln dolarów. "Capturing the Friedmans" Andrew Jareckiego, rzecz o żydowskiej rodzinie z Long Island, która usiłuje odbudować normalne życie i odzyskać szacunek ludzi po pedofilskim skandalu z 1988 r., zarobił 3,1 mln dolarów. Równie dobre wyniki osiągnęły m.in. "Czekając na Joe" Kevina McDonalda - o dramatycznym zejściu dwóch alpinistów z Siula Grande w Andach peruwiańskich w 1985 r. (największy międzynarodowy sukces brytyjskiego dokumentu), oscarowy "The Fog of War" Errola Morrisa - wywiad z Robertem S. McNamarą, byłym sekretarzem obrony USA w gabinecie Lyndona B. Johnsona, odpowiedzialnym za eskalację wojny w Wietnamie czy "đtre et avoir" Nicolasa Philiberta - poetycka opowieść o wiejskiej szkole w południowej Francji.
Momentem zwrotnym w najnowszej historii dokumentu był sukces "Zabaw z bronią" Michaela Moore`a, który z wdziękiem czołgu wjechał do świadomości globalnego widza, zręcznie kojarząc amerykański kult broni palnej z masakrą w liceum Columbine. Moore poruszył jakąś bardzo czułą strunę u widzów, bo na jego film waliły tłumy, pozostawiając w kasach kin niesłychaną w dziejach dokumentu sumę 21,2 mln dolarów w USA i ponad drugie tyle za granicą. Ten rekord pobił następny dokument Moore`a - "Fahrenheit 9.11", który przyniósł ponad 100 mln dolarów.

Guerillas z kamerą
Małe, mobilne, wyposażone w lekki sprzęt grupy realizatorów filmów dokumentalnych działają podobnie jak oddziały guerillas. Infiltrują miejsca i społeczności niedostępne dla reporterów telewizyjnych. Łatwo nawiązują kontakt z rozmówcami, wzbudzają zaufanie. Potrafią skłonić do zwierzeń zarówno przeciętnych ludzi, nienawykłych do obcowania z kamerą, jak i takich, którzy z różnych względów kamer unikają, na przykład Roberta McNamarę, sekretarkę Hitlera Traudl Junge, nowojorskich graficiarzy czy seryjnych zabójców.
Próby zdefiniowania filmu dokumentalnego ze względu na temat, formę i styl narracji mijają się z celem. Jedyne, co tak naprawdę łączy twórców tych filmów, to dążenie do uwiecznienia na taśmie tego, co nie było przeznaczone dla postronnych oczu, uchwycenia rzeczywistości niejako na gorącym uczynku. Taki cel przyświecał zarówno wielkiemu pionierowi gatunku Robertowi Flaherty`emu podczas kręcenia "Nanooka z Północy" (1922) - kroniki życia Eskimosów z Kanady, jak i Amerykance egipskiego pochodzenia Jehane Noujaim, dzięki której w "Control Room" mogliśmy się znaleźć w reżyserce katarskiej stacji Al-Dżazira podczas gorących trzech pierwszych miesięcy wojny w Iraku.
Specyfiką dokumentu od zawsze było łamanie wszelkich tabu. Seks, nagość, śmierć, wojny, krwawe kulty, okrucieństwo wobec ludzi i zwierząt, a wszystko to zręcznie ukryte pod egzotyką i niby-antropologiczną retoryką, były specjalnością całej serii szokujących mondo movies. Ich triumfalny pochód przez ekrany zainaugurował w 1962 r. "Mondo cane", czyli "Pieski świat", sygnowany przez włoskiego dziennikarza Gualtiero Jacopettiego. W czasach, gdy nie było telewizji satelitarnej, a rewolucja obyczajowa dopiero majaczyła na horyzoncie, film ten miał komplety na widowni i był chyba największym sukcesem kasowym dokumentu przed pojawieniem się Moore`a.

Infotainment
W dokumencie nie ma krociowych zysków, a realizacja jednego filmu może zająć nawet kilka lat. To tłumaczy, dlaczego stał się on domeną zapaleńców o społecznikowskim bądź dysydenckim temperamencie. Ucząc się filmowego rzemiosła od najwybitniejszych propagandystów w dziejach kina - Dżigi Wiertowa, Sergiusza Eisensteina czy Leni Riefenstahl - oraz szacownych klasyków gatunku - Johna Griersona, Fredericka Wisemana czy Barbary Koeppel, gładko wprowadzili swoją twórczość w erę infotainment (zbitka słów information i entertainment). Godzina ich wielkiego triumfu wybiła, gdy producenci filmowi postawili na rozrywkę, a stacje telewizyjne medialnych potentatów na zhomogenizowaną informację.
Co zaskakujące, dokument źle wychodzi twórcom o prawicowych sympatiach, o czym świadczy dość niezdarna próba polemiki z "Fahrenheitem 9.11" w postaci obrazu "Celsius 41.11: Temperartura, w której zaczyna umierać mózg" Kevina Knoblocka. Najtrafniejszej rady udzielił reżyserowi jeden z recenzentów, przypominając stare powiedzenie: "Jeśli chcesz pokonać swoich wrogów, naucz się śpiewać na ich nutę".

Po pierwsze: nie nudzić
Filmy Michaela Moore`a oraz cała fala antybushowskich i antywojennych produkcji prowokują do postawienia zarzutu, że ich autorzy gwałcą zasadę obiektywizmu i wierności faktom. Tyle tylko, że nie filmowcy, lecz teoretycy filmu wymyślili tę zasadę. Manipulacja jest wpisana w dokument od początku jego istnienia. Dość sięgnąć do każdej solidnej historii dokumentu, na przykład Erika Barnouwa, by ze zdumieniem wyczytać, że ujęcia z filmu o wojnie rosyjsko-japońskiej Thomasa Edisona zostały nakręcone na Long Island, a James Williamson relację z wojny burskiej zrealizował na polu golfowym. Pomnikowy Flaherty w "Nanooku" zaaranżował natomiast łowy na wieloryba, choć Eskimosi od dawna nie zajmowali się wielorybnictwem.

Bezpośredni efekt
Dla dokumentalistów najważniejszy jest bezpośredni efekt ich filmów. Marcel Ophuels swym filmem "Smutek i żal" (1969) bezlitośnie obnażył hipokryzję Francuzów w kwestii swej niechlubnej okupacyjnej przeszłości, podobnie jak Andre Halimi w obrazie "Śpiewaliśmy podczas okupacji" (1976). "Hearts and Minds" (1974) Petera Davisa wstrząsnął widzami, bo jako pierwszy odważył się pokazać, jak na wojnę wietnamską patrzyli sami Wietnamczycy. Dzięki "The Thin Blue Line" Errola Morrisa uniewinniony został mężczyzna skazany za zabójstwo. "Aileen Wuornos: The Selling of a Serial Killer" Nicka Broomfielda stał się dowodem podczas ostatniej sprawy apelacyjnej skazanej na karę śmierci tytułowej zabójczyni z Miami.
Spurlock nie domaga się w "Super Size Me", by fastfoody zostały zamknięte. Sugeruje tylko, że najwyższy czas, by były traktowane podobnie jak koncerny tytoniowe. W końcu są odpowiedzialne za alarmujące tycie społeczeństwa amerykańskiego i wzrost związanych z nadwagą i otyłością chorób układu trawiennego, krążenia i cukrzycy. To film śmiertelnie poważny, a jednocześnie zabawny. Taka jest rola współczesnego dokumentu i źródło jego sukcesu: szokować, drażnić, prowokować, burzyć stereotypy, a jednocześnie - bawić.
Więcej możesz przeczytać w 46/2004 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 46/2004 (1146)

  • Na stronie - Bushowanie kontra chiracowanie 14 lis 2004 Lepiej z Bushem zgubić, niż z Chirakiem czy Schroederem znaleźć Nie trzeba jechać do Lizbony ani nawet wnikliwie studiować strategii lizbońskiej, by się zorientować, że lepiej z George'em Bushem zgubić, niż z Jakiem Chirakiem czy Gerhardem Schroederem znaleźć. Albo - mówiąc... 3
  • Prawda Kisiela 14 lis 2004 Nagrody Kisiela 2004: Jerzy Hausner, Teresa Bogucka, Adam Krzanowski Prawdy niemiłe nie przestają być prawdami - mawiał Stefan Kisielewski. Jego powiedzenie jak ulał pasuje do laureatów piętnastej już edycji Nagród Kisiela: Jerzego Hausnera, Teresy Boguckiej i Adama... 8
  • Skaner 14 lis 2004 Klub Ałganowa Urzędnicy i oficerowie specsłużb, którzy w 1996 r. zapobiegli ostatecznemu wyjaśnieniu afery szpiegowskiej z pułkownikiem Władimirem Ałganowem w roli głównej, zrobili zawrotną karierę w polityce i biznesie.... 10
  • Dossier 14 lis 2004 Tym się różni demokracja od stalinizmu, że tam się mordowali, a tu się znają ALEKSANDER KWAŚNIEWSKI, prezydent RP Program I Polskiego Radia Komisja Śledcza to jest demontaż Polski złej, Polski, która nie pracuje na obrotach... 11
  • Sawka 14 lis 2004 12
  • Kadry 14 lis 2004 13
  • Playback 14 lis 2004 15
  • M&M 14 lis 2004 O KOMISJI ŚLEDCZEJ czyli NERWICA LEWICY Przestrogę dla lewicy przesłała młoda żonka: Prowadzi do nerwicy wycofywanie członka. 15
  • Z życia koalicji 14 lis 2004 Bardzo ważne powody skłoniły ministra Ryszarda Kalisza do przedłużenia Leszkowi Millerowi ochrony. Chodzi o to, że były szef rządu chętnie by sobie jeszcze pojeździł premierowską limuzyną, a sam takiej nie ma. Cóż, ciężkie... 18
  • Z życia opozycji 14 lis 2004 Ponieważ media zajmują się tropieniem członków rodziny Józefa Oleksego, i my się tym zajęliśmy. Jak zwykle - z sukcesem. Otóż wykryliśmy, że Oleksy jest wujkiem prawej ręki Jana Marii Rokity, niejakiego Łukasza... 19
  • Fotoplastykon 14 lis 2004 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 20
  • Trzęsawisko III Rzeczypospolitej 14 lis 2004 Kto się boi sejmowej komisji śledczej? To nie będzie "pełzający zamach stanu", jak mówi prezydent Kwaśniewski, lecz prawdziwy polityczny przewrót, z tym że w pełni legalny - taki finał prac komisji śledczej badającej aferę Orlenu przewiduje Roman Giertych. W demokratycznej... 22
  • Biuro Prasy Kwaśniewskiego 14 lis 2004 Dziennikarze nie powinni się godzić na zastraszanie przez polityków Dlaczego postkomuniści tak ostro atakują ostatnio dziennikarzy? Może to tylko przejaw frustracji, ale lepiej dmuchać na zimne, bo Białoruś za miedzą. 0 tym, że nie należy ataków na dziennikarzy bagatelizować,... 28
  • Politycy z lumpeksu 14 lis 2004 Partie odkurzają weteranów, bo nie mają kandydatów na młode gwiazdy Tadeusz Mazowiecki ma znowu kandydować na prezydenta. Waldemar Pawlak znowu gra pierwsze skrzypce w PSL. Hanna Gronkiewicz-Waltz znowu marzy o politycznej karierze. Znowu jest Jerzy Buzek, znowu potęgą w... 30
  • Bez przedawnienia 14 lis 2004 Pierwsza w Europie specjalna grupa do spraw nie wyjaśnionych zbrodni działa w Krakowie Prawda zawsze znajduje się daleko" - twierdzą twórcy słynnego serialu "Z Archiwum X". Dewiza, którą kierują się agenci Scully i Mulder: "Szukać tam, gdzie nikt jeszcze nie szukał",... 32
  • Nałęcz - Ostatnie ogniwo 14 lis 2004 Kiedy rozum zasypia, natychmiast budzą się LPR-owskie upiory Wydawałoby się, że w XXI wieku w środku Europy nie nastąpi takie wydarzenie! Ale zaistniało. I to w tak szacownej instytucji jak sejmik województwa wielkopolskiego. Jego członkowie na wniosek Ligi Polskich Rodzin... 34
  • Poczta 14 lis 2004 SZKODA CZASU NA DZIECIŃSTWO Autor artykułu "Szkoda czasu na dzieciństwo" (nr 36) pisze co by było, gdyby Einstein nie czytał od trzeciego roku życia - prędzej czy później nauczyłby się czytać, w końcu odkryłby i... 34
  • Giełda 14 lis 2004 Hossa Świat Czeki z zaświatów Elvis Presley, twórca "Fistaszków" Charles Schulz oraz J.R.R. Tolkien są najlepiej zarabiającymi zmarłymi osobami - twierdzi magazyn "Forbes". Presley zarobił w 2003 r.... 36
  • Zostań swoim szefem! 14 lis 2004 Ponad dwa miliony Polaków pracuje i zarabia bez etatu "Delegaci na Krajowy Zjazd >>Solidarności<< potępili zjawisko samozatrudnienia. (...) W ten sposób firmy zmniejszają swoje koszty, a ich faktyczni pracownicy (jednoosobowe firmy) zostają pozbawieni możliwości dochodzenia... 38
  • Pan autobusik 14 lis 2004 Krzysztof Olszewski, prezes Solarisa, pobił zachodnich konkurentów ich własnymi podzespołami 260 autobusów dostarczy do 2006 r. do Berlina polska firma Solaris Bus & Coach! We wrześniu 2004 r. spółka wygrała największy przetarg w Europie na zakup autobusów, ogłoszony przez... 42
  • Carlos zawodowiec 14 lis 2004 Jak Libańczyk uczył Japończyków robić samochody Le costkiller (zabójca kosztów) - tak nazywają we Francji Carlosa Ghosna, pochodzącego z Libanu prezesa Nissana. Gdy pięć lat temu Ghosn obejmował stanowisko, firma znajdowała się na krawędzi bankructwa, ósmy rok przynosiła... 48
  • Załatwione odmownie - zdrowa żywność i chore pomysły 14 lis 2004 Ekowojownicy chcą nas zawrócić do komunistycznego rezerwatu, gdzie wybierali nadzorcy, a nie konsumenci Wszystko ma swoje granice - mówi ludowe porzekadło. Tyle że siź myli; ludzka głupota nie zna granic. I nie tylko dlatego, że bzdurne idee przekraczają granice, czyniąc... 52
  • Supersam 14 lis 2004 Monitor na wybiegu Superpłaski 17-calowy monitor LCD BenQ FP 785 zaprezentował słynny... projektant Roberto Cavalli podczas mediolańskiego tygodnia mody. Monitor niesiony przez piękną modelkę bardziej przypominał ekskluzywną torebkę niż... 54
  • Taśmy śmierci 14 lis 2004 Autentyczne sceny zabijania są najnowszym przebojem filmowym Co było ulubionym horrorem amerykańskiej młodzieży tuż przed Halloween? Wcale nie remake "Teksańskiej masakry piłą mechaniczną". Najwięcej młodych ludzi oglądało w Internecie obcięcie głowy Kenowi Bigleyowi przez... 56
  • Kosmita mody 14 lis 2004 Pierre Cardin chętnie zamieszkałby w warszawskim Pałacu Kultury, bo przypomina mu rakietę kosmiczną Jaki on piękny! Toż to prawdziwa haute architecture! - wykrzyknął Pierre Cardin na widok... warszawskiego Pałacu Kultury i Nauki. Gdy tylko Polska odzyskała w 1989 r.... 60
  • Rocky Gołota 14 lis 2004 Gołota dostał znowu szansę, bo jest jedynym białym, którego czarni mistrzowie traktują jak równego sobie Niczym filmowy Rocky podniósł się po upadku Andrzej Gołota. Cztery lata temu był na dnie. "Wstyd i upokorzenie", "Dezerter", "Tchórz", "Bokserska ucieczka stulecia" -... 64
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Wielka bania 14 lis 2004 Drogi Przyjacielu! W naszej kuchni przyszedł czas na dynię. Zwieźliśmy do Krakowa dorodny okaz z warzywnika w Badowie i teraz zastanawiamy się, co z nim zrobić. Nie, nie - nie myśl sobie, że nie wiemy, jak zamienić miąższ dyni na dobre jedzenie. Wręcz odwrotnie, nie możemy się... 66
  • Ekran osobisty - Z kim warto rozmawiać 14 lis 2004 Politycy na naszych oczach właśnie kończą akt zbiorowego samobójstwa Mimo że w telewizyjnych programach głównie rozmawia się o wydarzeniach (zamiast je szczegółowo prezentować), a może właśnie dlatego, coraz częściej powstaje wrażenie, że te wszystkie rozmowy niewiele są... 68
  • Garbata niepodległość 14 lis 2004 Do II Rzeczypospolitej wracali z emigracji inżynierowie, do III RP - poeci II Rzeczpospolita upadła we wrześniu 1939 r. III RP narodziła się we wrześniu roku 1989. Między nimi zieje czarna dziura dwóch okupacji i PRL. Podobno był to czas niebywałego rozwoju. Podobno... 70
  • Know-how 14 lis 2004 Użądlenie na zdrowie W pszczelim jadzie znajduje się substancja o silnym działaniu przeciwzapalnym, która może być wykorzystywana jako lekarstwo - twierdzą badacze z Korei Południowej. Białko zwane melityną działa podobnie jak... 74
  • Widzę jasność 14 lis 2004 Przeszczepy komórek przywracają wzrok! Okuliści potrafią już przywrócić oczom młodość za pomocą przeszczepów soczewkowych albo precyzyjnego podgrzewania rogówki. Okulary i szkła kontaktowe można zastąpić wszczepioną na stałe soczewką kontaktową. -Wkrótce będziemy mogli... 76
  • Zastrzyk erekcji 14 lis 2004 Seks po genoterapii Jeden zastrzyk wystarczy, by cierpiący na impotencję mężczyźni przez sześć miesięcy nie mieli kłopotów z erekcją - wykazały próby kliniczne leczenia impotencji terapią genową w Mount Sinai School of Medicine w Nowym Jorku. - Za kilka lat to będzie... 80
  • Bez granic 14 lis 2004 Pani od rachunków Tuż przed śmiercią szejk Zayed bin Sultan al-Nahyan, prezydent Zjednoczonych Emiratów Arabskich, wydał dekret mianujący na stanowisko ministra gospodarki pierwszą w historii kraju kobietę. Sheikha Lubna... 82
  • Bushmeni kontra buszmeni 14 lis 2004 Cywilizacja przedsiębiorczości i indywidualizmu wybrała Busha Daltoniści socjologiczni interpretują zwycięstwo prezydenta George'a Busha wyłącznie jako wyraz obaw Amerykanów związanych z terroryzmem. Owszem, dla neokonserwatystów walka z tym, co nazywają islamofaszyzmem, jest... 84
  • Bitwa o grób 14 lis 2004 Czterdzieści kilka lat trwał Arafatowski taniec śmierci Po odejściu Arafata należy się spodziewać krwawych zajść. Mogą one wybuchnąć w reakcji na decyzję rządu Ariela Szarona, który zdecydowanie sprzeciwia się pochowaniu Arafata na Wzgórzu Świątynnym w Jerozolimie.... 92
  • Co po Arafacie 14 lis 2004 Gotowość do zabijania Izraelczyków jest w Palestynie miarą politycznych zasług Ciężka choroba Jasera Arafata na zawsze usuwa człowieka. Który stworzył i zdominował sprawę palestyńską, blokował pokojowe rozwiązanie arabsko-izraelskiego konfliktu przez prawie pół wieku. Jego... 94
  • Brukselski urząd cenzury 14 lis 2004 Walka z religią zawsze odbywała się w Europie pod hasłami postępu, tolerancji i obrony wolności innych Sprawa prof. Rocco Buttiglionego nie jest incydentem, który mógłby się zdarzyć nawet w dobrym towarzystwie i należałoby o nim szybko zapomnieć. To oznaka zjawiska, które... 96
  • Obrona konieczna 14 lis 2004 Rozmowa z Rocco Buttiglione włoskim politykiem, nominowanym na komisarza ds. sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa 97
  • Menu 14 lis 2004 KRÓTKO, PO WOLSKU Prawo zachowania biomasy Miłośnicy hobbitów górą! Na wyspie Flores odkryto szczątki karłowatego człowieka nie przekraczającego metra. Podobno kobity hobbity były jeszcze mniejsze. Przy czym zauważmy,... 98
  • Tucznik z McDonalda 14 lis 2004 Szokować, drażnić, prowokować, burzyć stereotypy, a jednocześnie bawić - taka jest rola dokumentu Proces dobrowolnego rujnowania sobie zdrowia poprzez obżarstwo jest tematem najnowszego przeboju kinowego. W dokumencie "Super Size Me" reżyser Morgan Spurlock najpierw jest... 102
  • Muzeum: ewakuacja 14 lis 2004 W Czechach i na Węgrzech reprywatyzowano zbiory muzealne, w Polsce proponuje się ich pośrednią nacjonalizację Dama z gronostajem" Leonarda da Vinci zniknie z krakowskiego Muzeum Czartoryskich. Warszawskie Muzeum Narodowe opuści "Bitwa pod Grunwaldem" Jana Matejki. Podobny los... 106
  • Jeźdźcy małej Apokalipsy 14 lis 2004 Kiedyś polscy artyści tworzyli ku pokrzepieniu, obecnie nasi rysownicy robią to ku przerażeniu serc Porównywano ich do czterech jeźdźców Apokalipsy, choć każdy mógł zobaczyć, że to tylko kpiarze. Zgodnie z konwencją Tadeusza Konwickiego można by ich nazwać jeźdźcami małej... 108
  • Ueorgan Ludu 14 lis 2004 Jesteśmy niezawodnym ogniwem UE, ale bigosu nie oddamy TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 46 (111) Rok wyd. 3 WARSZAWA, poniedziałek 8 listopada 2004 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Z prac komisji śledczej Nowe metody wymiaru... 111
  • Skibą w mur - Drzemka 14 lis 2004 Dziś, żeby być wiarygodnym, trzeba się nieźle naoszukiwać Nic tak nie poprawia humoru jak nowe odkrycia naukowe. Przeciętnemu zjadaczowi serków topionych mogłoby się wydawać, że po odkryciu viagry, pralki automatycznej czy... 114