Małe wielkie narody

Małe wielkie narody

Europa cierpi na deficyt patriotyzmu, ale szowinizmu w niej nie brakuje Kraj, który przeżył porażkę i głębokie upokorzenie, będzie wyjątkowo podatny na wszelkie nawroty nacjonalizmu, nawoływania do odbudowy własnej świetności" - twierdzi Paul Kennedy, autor głośnego "Mocarstwa świata. Narodziny - rozkwit - upadek". Tak było w wypadku Węgier. Państwo, które w 1920 r. na mocy układu z Trianon utraciło dwie trzecie terytorium, do tej pory nie zdołało o tym zapomnieć. 5 grudnia Węgrzy zadecydują w referendum, czy nadać obywatelstwo mieszkańcom sąsiednich krajów (oprócz Austrii) o węgierskich korzeniach. Według szacunków, szansę na paszport ma 3 mln osób. Sąsiedzi obawiają się, że to początek procesu odbudowy wielkich Węgier. Nie jest to jedyny przykład marzeń o powrocie do przeszłości. Na kontynencie regularnie pojawiają się hasła "wielka Albania", "wielka Serbia", "wielka Rumunia", a przede wszystkim "wielka Rosja" i "wielkie Niemcy". - Historia znajduje się w okresie przejściowym. Zanikły wielkie ideologie, nie pojawiła się żadna myśl, która zajęłaby ich miejsce. Ludzie nie potrafią się odnaleźć w tej pustce, ciągle szukają nowych idei. Stąd taki renesans nacjonalizmów - mówi "Wprost" prof. Piotr Wandycz, historyk zajmujący się Europą Środkową i Wschodnią w Yale University.
Trianońska zadra
Polskie lata rozbiorów to ledwie chwila w porównaniu z madziarskimi doświadczeniami. W 1541 r. po tureckim podboju kraj został podzielony. Dopiero w końcu XIX wieku Węgrzy zyskali częściową autonomię w ramach Austro-Węgier. Tym samym znaleźli się w obozie przegranych I wojny światowej, czego konsekwencją było okrojenie Węgier w Trianon. Przez cały okres międzywojenny Budapeszt robił wszystko, by odzyskać utracone tereny. Węgrzy nie cofnęli się nawet przed współpracą z Hitlerem. Kooperacja z Berlinem zaowocowała Monachium bis - na konferencji w Wiedniu w 1938 r. przyznano Węgrom południowy pas Słowacji i Rusi Podkarpackiej. W czasie II wojny światowej tą samą metodą Węgry stopniowo rozszerzały granice kosztem Rumunii, Jugosławii i ZSRR o ponad połowę powiększając terytorium. Po 1945 r. wróciły do granic z Trianon.
Po tym jak hitlerowcy pozwolili Tiranie przyłączyć do swego państwa część Grecji i Kosowo, pojawiła się obecna do dziś idea "wielkiej Albanii". Kosowo to także część składowa "wielkiej Serbii". Jej ideę stworzył na początku XX wieku Nikola Pasić, a najpełniej udało się ją zrealizować w czasach komunizmu, gdy istniała Jugosławia. Szermująca nacjonalistycznymi hasłami Partia Wielkiej Rumunii zdobyła w 2000 r. 84 mandaty w 346-osobowej Izbie Deputowanych. Terminu "wielkie Niemcy" jako definicji ambicji terytorialnych używał Adolf Hitler. O "wielkiej Rosji" słuchać w moskiewskich telewizjach i czytamy w książkach ideologów putinizmu. "Wielka Rosja" ma chronić współplemieńców wszędzie - w Gruzji, Kazachstanie, na Ukrainie.


Populistyczny nacjonalizm
Niemal każde państwo na naszym kontynencie miało swój złoty wiek, a jego terytorium rozciągało się "od morza do morza". - Wszystkie kraje dbają o rodaków za granicą. Nie ma to nic wspólnego z zapędami imperialistycznymi - podkreśla Aleksander Srebrakowski, historyk z Uniwersytetu Wrocławskiego. Niemcy mieszkający w Polsce służbę wojskową odbywają w Bundeswehrze i nie wzbudza to emocji. Podobnie jak Karta Polaka, dokument o uprawnieniach naszych rodaków na obczyźnie. Tymczasem Karta Węgra wzbudziła mnóstwo emocji u sąsiadów Węgier, zwłaszcza na Słowacji, która obawia się, że Madziarzy, podgrzewając lokalne nacjonalizmy, zagrożą suwerenności ich kraju.
Węgierskie referendum w sprawie podwójnego obywatelstwa może się okazać krokiem naprzód. - Drażni mnie to, że politycy, zamiast rozwiązywać prawdziwe problemy, chcą zdobyć popularność, grając na delikatnej nacjonalistycznej nucie - mówi "Wprost" Laszlo Kery, politolog z Węgierskiej Akademii Nauk. - Takie podsycanie nacjonalizmu to specyficzna forma populizmu, coraz częściej obecna w krajach europejskich - wtóruje Peter Huncik z Instytutu Badań nad Mniejszościami Forum.

Tęczą w Węgrów
Do jakiego stopnia nacjonalizm jest groźny, widać na przykładzie słowackiej Nitry. Przed II wojną światową w jej pobliżu przebiegała granica z Węgrami, więc mieszka tam duża madziarska mniejszość. W 2001 r. Węgrzy zdobyli przewagę w lokalnym parlamencie. Rozzłościło to partie słowackie, które utworzyły "tęczową koalicję" ugrupowań słowackich. W przyszłorocznych wyborach pod wspólnym szyldem ruszą chadecy, reformatorzy premiera Mikulas˙a Dzurindy i populiści Vladimira Mec˙iara - wszystko, byle pokonać Partię Węgierskiej Koalicji. - Niedobrze, gdy naród z narodem się kłóci. Tutaj Słowacy i Węgrzy zawsze mieszkali koło siebie. Teraz wielka polityka może nas skłócić - martwi się Rudolf Finta, starosta Nitrianskych Hrnc˙iaroviec, słowackiej miejscowości zamieszkanej przez Węgrów, obok Nitry.
- Globalizacja sprawia, że zacierają się różnice między państwami. Erupcja nacjonalizmów, którą obserwujemy, to obrona przed tym procesem - uważa Wandycz. Politycy europejscy zadają sobie pytanie, kto ma być podmiotem integracji Europy: obywatel czy państwo? Niektórzy odpowiadają, że ani państwo, ani obywatel, lecz naród. W tej grupie są Węgrzy. Ich inicjatywy na rzecz nacjonalizacji polityki spotykają się ze wsparciem Rosjan. Moskwa doskonale wie, że 12 mln jej obywateli na Ukrainie będzie paraliżowało władze w Kijowie.
Walka o prawa mniejszości stała się w okresie międzywojennym detonatorem konfliktów, które zapoczątkowały II wojnę światową. Mniejszość niemiecka w II Rzeczypospolitej w znacznej części przekształciła się w piątą kolumnę. Mniejszość polska w Czechosłowacji wywalczyła aneksję Zaolzia w 1938 r. Takich przykładów można przytoczyć setki. Dlatego jednym z głównych argumentów ojców założycieli Wspólnot Europejskich stało się dążenie do integracji, która zlikwiduje problem mniejszościowy. Nic z tego. Ambicje narodowe i pamięć przeszłej wielkości stale ciążą nad polityką europejską od Portugalii po Rosję.
Węgrzy, troszcząc się o rodaków za granicą i robiąc z tego problem polityczny, niechcący podminowują konstrukcję zjednoczonej Europy. Łatwo mogą ożywić upiory skrzętnie hodowane zwłaszcza przez Niemców i Rosjan. Dzisiejsza Europa cierpi na deficyt patriotyzmu. Niestety szowinizmu na Starym Kontynencie nie brakuje.
Okładka tygodnika WPROST: 49/2004
Więcej możesz przeczytać w 49/2004 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 1
  • vfr IP
    Nic z tego nie kapuję ale KOCHAM WĘGRY I WĘGRÓW!!!

    Spis treści tygodnika Wprost nr 49/2004 (1149)

    • Wprost od czytelników 5 gru 2004 Między piekłem a rajem Profesor Nałęcz proponuje w felietonie "Między piekłem a rajem" (nr 45), by "zamożni łożyli na utrzymanie państwa proporcjonalnie więcej niż osoby, które z trudem wiążą koniec z... 3
    • Na stronie - Demilleryzacja Polski 5 gru 2004 Ukraina zmierza śmiało na Zachód, a Polska nieśmiało na Wschód Gdyby ruchy w geopolitycznej czasoprzestrzeni można było dostrzec gołym okiem, bez trudu zauważylibyśmy, że Ukraina w tych dniach wyraźnie przesunęła się ze Wschodu na Zachód, i to od razu o dobre kilkadziesiąt... 3
    • Skaner 5 gru 2004 Taktyka Kulczyka Jan Kulczyk z własnej inicjatywy przyspieszył przesłuchanie przed łódzką prokuraturą i zeznawał w miniony piątek. Przesłuchanie dotyczyło śledztwa w sprawie jego wiedeńskiego spotkania z Władimirem Ałganowem.... 8
    • Dossier 5 gru 2004 Gdybym miał dać rękę za 30 tys. ludzi, którzy są w platformie, byłbym chyba przesadnym ryzykantem ""Gazeta Lubuska" DONALD TUSK lider PO Byłem wszechwiedzący, dopiero potem stopniowo i powoli głupiałem Program II... 9
    • Sawka 5 gru 2004 10
    • Kadry 5 gru 2004 11
    • Playback 5 gru 2004 13
    • M&M 5 gru 2004 ZA PRZYKŁADEM UKRAINY Jak Lwów zrzućmy okowy, nie dajmy się spętać! Niechaj topnieją lody z naszej mętnej wody. U nas wciąż jeszcze Orlen, u nich znów orlęta. Witaj Juszczenko swobody! 13
    • Poczta 5 gru 2004 Sprostowanie Przepraszam księdza profesora Antoniego Stankiewicza za zawartą w artykule Jacka Pałasińskiego "Prałat non grata" (nr 48) sugestię, jakoby mógł on mieć cokolwiek wspólnego z próbami księdza... 13
    • Nałęcz - Życie w zaduchu 5 gru 2004 Autorytaryzm radzi sobie z trudnościami trapiącymi państwo jeszcze gorzej niż demokracja Obecne nastroje przypominają krytyczny rozrachunek z II Rzecząpospolitą, czyniony w połowie lat 20. Tamten stan ducha najlepiej wyrażała literatura,... 14
    • Ryba po polsku - Rezerwat obywatelski 5 gru 2004 Długoletnie obserwacje maneżu politycznego doprowadziły mnie do wniosku, że braku rządu nikt by w Polsce nie zauważył Wysłuchałem za grzechy swoje i całej rodziny debaty budżetowej w Sejmie, a w niej wystąpienia posłanki Senyszyn, która obcięcie funduszy na IPN uzasadniała... 15
    • Z życia koalicji 5 gru 2004 Mamy nowy, jak co roku fantastyczny, budżet! Od teraz będzie tak dobrze, że z tej radości do Pabianic przyleciały bociany, w Pułtusku zakwitły sasanki, a w Tatrach przebudziły się misie. Aha, jeszcze w Sejmie obrodziły głąby i odbiła... 16
    • Z życia opozycji 5 gru 2004 Czas umierać, bo znikąd nadziei. Niezmordowana tropicielka warszawskich nadużyć Julia Pitera trafiła na poszlaki świadczące, że ona sama nie jest czysta jak łza. Wśród stołecznych radnych rozeszła się wieść, że we wciąż... 17
    • Fotoplastykon 5 gru 2004 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 18
    • Uniwersytet korupcji 5 gru 2004 Aż 51,1 proc. Polaków zetknęło się z wypadkami korupcji podczas przyjmowania na studia Bycie członkiem społeczności uniwersyteckiej zobowiązuje" - mówił w 1996 r. Jan Paweł II na spotkaniu z rektorami polskich... 20
    • Grzech Giertycha 5 gru 2004 Roman Giertych powinien szczerze wyznać winy, żałować za nie i pokutować, lecz już poza komisją śledczą Wczasach zimnej wojny Amerykanie wspierali niezbyt sympatyczne reżimy, byle tylko władza nie wpadła w ręce komunistów. O różnych antykomunistycznych dyktatorach Amerykanie... 24
    • Umarli na egzekucję 5 gru 2004 W III RP nie udało się wyjaśnić żadnej zagadkowej śmierci w sprawie z politycznym podtekstem "Demokratyczny porządek III Rzeczypospolitej" odróżnia nas od Białorusi czy Turkmenistanu - mówi przy każdej okazji prezydent Kwaśniewski. Czy rzeczywiście? Od 1990 r. każdego roku... 26
    • Orły Temidy 5 gru 2004 20 największych prawniczych majstersztyków Na liście najbardziej poważanych zawodów o ułamek procenta wyprzedzają księży i biznesmenów, ale zdecydowanie ustępują naukowcom, dziennikarzom czy policjantom. Według najnowszego sondażu Centrum Badania Opinii Społecznej,... 30
    • Giełda 5 gru 2004 Hossa Świat Biznes po byku Już 2,8 mln funtów zarobiła w tym roku brytyjska firma Genus na pięcioletnim byku Picston Shottle rasy Holstein. Jego sperma cieszy się takim powodzeniem, że hodowcy z całej Wielkiej Brytanii, kilku... 38
    • Prywatna telewizja publiczna 5 gru 2004 TVN stała się telewizją polskiej klasy średniej "Było tylko dwóch szaleńców w sektorze medialnym: właściciel CNN Ted Turner i ja" - zauważył niedawno Rupert Murdoch, magnat medialny, właściciel m.in. telewizji Fox, "New York Post", "The Times" i wytwórni filmowej 20th Century... 40
    • Krok pijanego 5 gru 2004 Mocny złoty? Tragedia narodowa? Nie, to po prostu droga do normalności. Euro warte jest 2,5 zł! W połowie tego roku euro kosztowało 4,64 zł. Bardzo drogo, biorąc pod uwagę, że dzisiaj (23 listopada) kosztuje już tylko 4,20 zł. W ciągu pół roku złoty zatem umocnił się o 10... 46
    • Na zdechłym mustangu 5 gru 2004 Zamiast strategii lizbońskiej - duch przedsiębiorczości, dobrze strzeżone prawa własności i niskie podatki Eamonn Butler, dyrektor londyńskiego Instytutu Adama Smitha, przypomniał stare porzekadło Indian ze stanu Dakota: "Jeśli spostrzeżesz, że jedziesz na zdechłym mustangu,... 48
    • T-shirt z chińskim smokiem 5 gru 2004 Przeciętny koszt pracy robotnika w Chinach jest trzy razy niższy niż w Polsce, 20 razy niższy niż w USA i 30 razy niższy niż w Niemczech! Dokładnie 18 039 168 chińskich kurtek mogli sprowadzić na rynek unii importerzy w 2001 r. Przed dwoma laty zniesiono kontyngenty... 50
    • Balcerowicz wprost - Renta zacofania 5 gru 2004 To nie nauce, lecz transferowi gotowych technologii zawdzięczamy wzrost gospodarczy Nauka" należy do słów, które powalają na kolana. Któż się oprze na przykład twierdzeniu, że bez nauki jesteś-my skazani na zacofanie albo że więcej nauki to więcej rozwoju. Żadne słowa nie... 54
    • 2 x 2 = 4 - Nie chciana regionalizacja 5 gru 2004 Zamiast samorządnych regionów mamy centralizm Bardzo się ucieszyłem z powołania na komisarza unii Danuty Huebner, która będzie się zajmować polityką regionalną. Niemal natychmiast zasępiłem się jednak, zadając sobie pytanie, czy nasza dzielna reprezentantka da sobie radę nie... 56
    • Supersam 5 gru 2004 Kino w kieszeni Samsung Yepp YH-999 jest przenośnym odtwarzaczem multimedialnym. Jego właściciel ma zawsze dostęp do plików muzycznych i wideo, gdyż na 1,8-calowym twardym dysku o pojemności 20 GB mogą być zapisane pliki MP3, WMA,... 58
    • Globalny shopping 5 gru 2004 Suknia Diora kupiona w Paryżu to nie to samo, co suknia Diora kupiona w Warszawie Poddaj się zakupowej terapii w światowych stolicach handlu - zostań nowoczesnym podróżnikiem! - tak reklamuje się brytyjskie biuro podróży A2B Travel. Spędź z nami tydzień w sklepach Kopenhagi!... 60
    • Stowarzyszenie umarłych internautów 5 gru 2004 Globalna sieć potęguje falę samobójstw Po co zabijać czas, skoro można się zabić samemu - głosiła reklama zegarków w Danii. Towarzyszyły jej zdjęcia wisielca bądź mężczyzny z podciętymi żyłami. Dziś w podobny sposób można by reklamować niektóre witryny internetowe. Kandydat... 70
    • Dostojewski w Jerozolimie 5 gru 2004 Imigranci z Rosji stają się dominującą siłą w Izraelu Ilu jeszcze Żydów mieszka w Rosji - spytałem mojego brata Aharona Weissa, który zajmuje się odrodzeniem żydowskich gmin na terenach byłego ZSRR. Odpowiedź była zaskakująca: "Tylu, ilu chcesz!". Od końca lat 80. z byłego... 72
    • Druga płeć - Do wyboru, do koloru 5 gru 2004 Ruch równouprawnienia zmienia się w orgię zakupów, gdzie kobiety kupują sobie tożsamość, jaka im się zamarzy Jak to się stało, że nie wystarczy nam już własna twarz i własne nazwisko. Nie wystarczy i to do tego stopnia, że niezaprzeczalne walory charakteru zdecydowaliśmy się... 74
    • Kulturkampf 5 gru 2004 "Naród polski nie może się mienić narodem kulturalnym, należącym do wspólnoty europejskiej" - mówił Joseph Goebbels Ostatnio wiele - a zdaniem niektórych zbyt wiele - uwagi poświęca się kwestiom niemieckim, w tym zadośćuczynieniu za szkody wyrządzone przez okupacyjne władze... 76
    • Know-how 5 gru 2004 Kompas w dziobie Ptaki potrafią reagować na działanie ziemskiego pola magnetycznego, które pozwala im obrać prawidłowy kierunek lotu. Takie właściwości wykryli ornitolodzy u gołębi domowych, drozdów oraz lasówek.... 80
    • Gdzie się leczyć 5 gru 2004 Najlepsze szpitale w Polsce: kardiologia, kardiochirurgia, ortopedia 82
    • Kręgi faraona 5 gru 2004 Nowe badania mumii odsłaniają tajemnice starożytnego Egiptu Ramzes II Wielki zasłynął jako wojownik i dowódca, który poprowadził wojska egipskie niemal do granic dzisiejszych Turcji i Iraku. Z Hetytami stoczył pod Kadesz jedną z największych bitew starożytnego świata.... 94
    • Bez granic 5 gru 2004 Indeks indyka W Święto Dziękczynienia nawet Michael Moore nie powie o Bushu "morderca". Na kilka dni przed Thanksgiving Day Bush ułaskawił wybranego przez miliony internautów narodowego indyka roku. Dwudziestokilowy ptak o... 96
    • Ukraina kontra Ruskraina 5 gru 2004 Na Majdanie Niezależności w Kijowie oglądamy uroczysty pogrzeb rosyjskiej polityki ostatniej dekady Nie macie moralnego prawa wtrącać się w wewnętrzne sprawy Ukrainy - pouczał poirytowany Władimir Putin polityków państw Unii Europejskiej. Jego doradcy pomstują na... 98
    • Zakochany Amerykanin 5 gru 2004 Esej Jeremy'ego Rifkina stał się niezamierzoną parodią euroentuzjazmu Jeremy Rifkin lubi chodzić pod prąd. Po pochwalnej pieśni dla gospodarki opartej na energii z wodoru amerykańskiemu eseiście przyśniła się nowa, wszechpotężna Europa. Europa - supermocarstwo, które wyznaczy... 104
    • Kanclerz Schroeder & Mr Hyde 5 gru 2004 Wśród 600 gości na 60. urodzinach Gerharda Schroedera nie było jego przyrodniego brata Dlaczego Gerhard Schroeder nie lubi się bawić w chowanego? Bo nikt go nie będzie szukał" - tak brzmi jeden z dowcipów o kanclerzu. Niemieccy chadecy już dzielili skórę na niedźwiedziu,... 105
    • Małe wielkie narody 5 gru 2004 Europa cierpi na deficyt patriotyzmu, ale szowinizmu w niej nie brakuje Kraj, który przeżył porażkę i głębokie upokorzenie, będzie wyjątkowo podatny na wszelkie nawroty nacjonalizmu, nawoływania do odbudowy własnej świetności" - twierdzi Paul Kennedy, autor głośnego... 106
    • Menu 5 gru 2004 Wydarzenia Krótko po Wolsku Człowiek człowiekowi wilkołakiem Moją uwagę zwróciły doniesienia z Pomorza. Coś dużego morduje tam króliki, zagryza, nie zjada... Wilk, ryś, niedźwiedź? A może - podsuwam nieśmiało -... 108
    • Wprost poleca pod choinkę 5 gru 2004 Albumy i encyklopedie Świat w trzech wymiarach Demart Ten ilustrowany atlas jest prawdziwą perłą w swej kategorii. Dokładne mapy krajów i regionów świata wzbogacają liczne tablice tematyczne, ciekawe opisy, cytaty z książek,... 110
    • Muzeum niewidzialnej architektury 5 gru 2004 Na pierwszy rzut oka nowy budynek MoMA składa się z zawieszonych w próżni białych ścian "Plaster miodu napełniony mlecznym światłem". "Martwe laboratorium naukowe zbudowane na przekór tętniącemu życiem Manhattanowi". To jedne z wielu opinii o nowo otwartym budynku Muzeum... 112
    • Hurtownia kultury 5 gru 2004 Arcydzieła muzyki, literatury i filmu kupujemy dziś na wagę lub w zgrzewkach - jak piwo Harry Potter, James Bond czy Superman to dziś marki handlowe, rozpoznawalne tak samo jak Marlboro czy Heineken. I tak samo jak papierosy czy piwo sprzedawane w półhurcie. Po pakowaną w... 118
    • Ueorgan Ludu 5 gru 2004 Jesteśmy niezawodnym ogniwem UE, ale bigosu nie oddamy TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 49 (114) Rok wyd. 3 WARSZAWA, poniedziałek 29 listopada 2004 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Plan ukraińskiego okrągłego stołu zaproponowany... 120
    • Skibą w mur - Kotlet w bułce 5 gru 2004 W opowieściach antyglobalistów kotlet w bułce jawi się jako coś w rodzaju pały faszysty Czy coś tak banalnego jak kotlet w bułce może się stać tematem filmu, przedmiotem kampanii politycznej czy inspiracją do poważnej dyskusji? Jak najbardziej, pod warunkiem że nazwiemy go... 122

    ZKDP - Nakład kontrolowany