Muzeum niewidzialnej architektury

Muzeum niewidzialnej architektury

Na pierwszy rzut oka nowy budynek MoMA składa się z zawieszonych w próżni białych ścian "Plaster miodu napełniony mlecznym światłem". "Martwe laboratorium naukowe zbudowane na przekór tętniącemu życiem Manhattanowi". To jedne z wielu opinii o nowo otwartym budynku Muzeum Sztuki Nowoczesnej (MoMA) w Nowym Jorku. Obiekt podzielił mieszkańców wielkiego jabłka, ale w jednym są zgodni: MoMA jest uznawane za takie osiągnięcie architektury początków XXI wieku, jakimi w dwudziestowiecznej architekturze były Empire State Building czy Rockefeller Center.
Nowe duchowe schronienie sztuki
MoMA jest dziełem japońskiego projektanta, 67-letniego Yoshio Taniguchiego, zwycięzcy konkursu na przebudowę muzeum. W Ameryce Taniguchi wcześniej nie był znany, co więcej - była to jego pierwsza budowla projektowana poza Japonią. Właściciele MoMA, prywatnego centrum kulturalnego, szukali osoby, która nie tylko stworzyłaby nowy budynek, ale radykalnie zreformowałaby pojęcie muzealnej przestrzeni, nie naruszając przy tym jej historycznych, społecznych i kulturalnych wartości. Taniguchi oczarował zleceniodawców konceptem polegającym na zaniku formy. Ten japoński mistrz abstrakcji i kolażu starał się, by nowe miejsce nie kolidowało z wystawianą sztuką. Miało to być "nowe duchowe schronienie" dla dobrze znanych dzieł.
Za ponad 850 mln dolarów stworzono nowoczesną bryłę, wykonaną głównie z przyciemnianego szkła i aluminium. Fasada od strony jednego z wejść do muzeum stała się dla jednych monotonnym, biało-szarym murem ze szkła i aluminium, innym kojarzyła się z "nową symbiozą urbanistyczną osiągniętą za sprawą przyciemnianych szyb przypominających tradycyjny japoński parawan z papieru ryżowego".
Geniusz projektu Taniguchiego ujawnia się wewnątrz budowli. Nowojorski artysta Mark Bernard Cohen po pierwszej wizycie w nowym MoMA powiedział: "Dzięki poszerzeniu przestrzeni prace, na które uwielbiam patrzeć, ogląda się jeszcze bardziej komfortowo. Trudno uwierzyć, że znajdujemy się w Nowym Jorku".

Porsche w galerii
MoMA powstało pod koniec lat 20. XX wieku za sprawą rodziny Rockefellerów. Początkowo muzeum mieściło się w ich prywatnym domu przy ulicy 54 West na Manhattanie. Od 1939 r. rozrosło się w granicach ciasno zabudowanego środkowego Manhattanu. Na początku kolekcja MoMA liczyła osiem grafik i jeden obraz. Najwięcej dzieł kupiono po 1970 r. Dziś muzeum posiada ponad 150 tys. dzieł sztuki.
Obecna, czwarta już modernizacja budynku MoMA została przeprowadzona na dotychczasowym terenie. Powierzchnia muzeum zwiększyła się z 36 tys. m2 do ponad 60 tys. m2. Dzięki temu więcej osób może w komfortowych warunkach je zwiedzać: dotychczas było to milion osób rocznie, zaś obecnie - 1,8 mln, czyli 6 tys. osób dziennie. Dzięki powiększeniu powierzchni MoMA obok dzieł tak znanych artystów, jak Edward Munch, Vincent van Gogh, Pablo Picasso, Salvador Dali czy Andy Warhol, można wystawiać prace młodych współczesnych artystów oraz nowe formy: fotosy, modele architektoniczne, a nawet użytkowe projekty w rodzaju volkswagena garbusa Ferdynanda Porsche. "W starym MoMA nasze kolekcje zatrzymały się na latach 60." - mówi John Elderfield, kurator muzeum.

Wiszące ściany
Na pierwszy rzut oka nowe muzeum składa się z niekończącej się liczby nagich, zawieszonych w próżni ścian. Po pewnym czasie ta eksplozja przestrzeni, światła i bieli zaczyna mniej przypominać olbrzymi labirynt, a bardziej intymny zakątek do kontemplacji sztuki. Pomysł Taniguchiego, by forma nie przeszkadzała treści, sprowadziła się do wyciszenia wnętrza. Za sprawą białych, wyglądających na zawieszone nad ziemią ścian wszystko stało się lekkie i bezbarwne, a przez to niezauważalne. Drzwi wstawione bez ram zanikają w nieokreślonym tle. Nawet otwory wentylacyjne zmniejszono do minimalnych rozmiarów. Nowe MoMA zachwyca delikatnością formy i elegancją wykończenia. Trudniej się doszukać przestrzeni spójnej z wystawianymi pracami.
Przy niektórych dziełach ma się wrażenie, że brakuje potężnych, bogato rzeźbionych murów, które w starym MoMA tworzyły specyficzną atmosferę. Specjalnie zrezygnowano z koncepcji znanych z innych muzeów, na przykład Guggenheima w Nowym Jorku, gdzie architektura nie tylko przyciąga oko, ale też stwarza nastrój - jest wyraźnym tłem dla wystawianych prac. Tymczasem Yoshio Taniguchi zrobił wszystko, by architektura nie rozpraszała uwagi widzów. Te nie narzucające się wnętrze ma służyć głębszym doznaniom. Dopiero po pewnym czasie odczuwa się jego komfort.

Przekorny dialog architektury
Mankamentem estetycznego minimalizmu Taniguchiego jest to, że uwypukla on rzeczy, których nie chce się zauważać. Obcowanie ze sztuką bywa bowiem przerywane nagłym, nachalnym zakłóceniem, na przykład czerwonym napisem "wyjście awaryjne". W tradycyjnym wnętrzu byłby on właściwie niewidoczny. Mankamentem, często podnoszonym, jest też niedostateczne wykorzystanie dziennego światła. Chociaż światło wlewa się do muzeum przez niezliczoną liczbę okien ze zwykłego i przyciemnianego szkła, to i tak w galeriach dominuje sztuczne oświetlenie. Czasem nie oddaje ono w pełni ukrytego w obrazach ciepła czy nastroju chwili.
Taniguchiemu udało się przełamać pozorną falę monotonii białych ścian. Służy temu m.in. bardzo wysokie atrium, sięgające połowy wysokości całego muzeum (prawie 35 m). Wokół tego atrium rozmieszczone są galerie. Tam też można podziwiać dzieła wymagające wielkiej przestrzeni. Jest wśród nich ponadtrzynastometrowy obraz ClaudeŐa Moneta "Odbicia chmur w liliowym stawie" (pokazywany w poziomie), który kontrastuje z ponaddwunastometrowym pionowym obeliskiem Newmana.
Tad Davis, pierwszy zwiedzający, który ustawił się w kolejce do muzeum jeszcze przed wschodem słońca, nie krył wzruszenia z faktu otwarcia MoMA. Uważa on, że w nowym budynku sztuka jest znacznie bliżej widza. Wystawione prace nie zostały rozmieszczone zgodnie z datą ich stworzenia, co łamie monotonię zwiedzania. Przełomowe dzieła, na przykład "Złotą Marilyn Monroe" Warhola, można oglądać z kilku miejsc. W nowym MoMA zrezygnowano ze sztywnego kierunku zwiedzania: od parteru do górnego piętra. System wind i schodów pozwala na swobodne przemieszczanie się.
Najwybitniejsze dzieła, między innymi "Rozgwieżdżona noc" van Gogha czy "Panny z Awinionu" Picassa, zostały umieszczone na wyższych piętrach. Na pierwszym i ostatnim (piątym) piętrze prezentowane są dzieła najnowsze. Na samej górze zwracają uwagę oryginalne architektonicznie okna dachowe, kolumny oraz wysoko zawieszony sufit. Widzowie najbardziej narzekają na nową cenę biletów, która po przebudowie wzrosła z 12 USD do 20 USD. Na szczęście, nadal istnieje możliwość bezpłatnego zwiedzania w każdy piątkowy wieczór.
W nowym MoMA pojęcie architektonicznego piękna ograniczyło się do przesadnej funkcjonalności, która kpi sobie z miasta, w którym muzeum się znajduje. Ale w Nowym Jorku to nic nowego: miasto żyje głównie dzięki miejscom, które prowadzą z nim (głównie z jego architekturą) przekorny dialog.
Okładka tygodnika WPROST: 49/2004
Więcej możesz przeczytać w 49/2004 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 49/2004 (1149)

  • Wprost od czytelników 5 gru 2004 Między piekłem a rajem Profesor Nałęcz proponuje w felietonie "Między piekłem a rajem" (nr 45), by "zamożni łożyli na utrzymanie państwa proporcjonalnie więcej niż osoby, które z trudem wiążą koniec z... 3
  • Na stronie - Demilleryzacja Polski 5 gru 2004 Ukraina zmierza śmiało na Zachód, a Polska nieśmiało na Wschód Gdyby ruchy w geopolitycznej czasoprzestrzeni można było dostrzec gołym okiem, bez trudu zauważylibyśmy, że Ukraina w tych dniach wyraźnie przesunęła się ze Wschodu na Zachód, i to od razu o dobre kilkadziesiąt... 3
  • Skaner 5 gru 2004 Taktyka Kulczyka Jan Kulczyk z własnej inicjatywy przyspieszył przesłuchanie przed łódzką prokuraturą i zeznawał w miniony piątek. Przesłuchanie dotyczyło śledztwa w sprawie jego wiedeńskiego spotkania z Władimirem Ałganowem.... 8
  • Dossier 5 gru 2004 Gdybym miał dać rękę za 30 tys. ludzi, którzy są w platformie, byłbym chyba przesadnym ryzykantem ""Gazeta Lubuska" DONALD TUSK lider PO Byłem wszechwiedzący, dopiero potem stopniowo i powoli głupiałem Program II... 9
  • Sawka 5 gru 2004 10
  • Kadry 5 gru 2004 11
  • Playback 5 gru 2004 13
  • M&M 5 gru 2004 ZA PRZYKŁADEM UKRAINY Jak Lwów zrzućmy okowy, nie dajmy się spętać! Niechaj topnieją lody z naszej mętnej wody. U nas wciąż jeszcze Orlen, u nich znów orlęta. Witaj Juszczenko swobody! 13
  • Poczta 5 gru 2004 Sprostowanie Przepraszam księdza profesora Antoniego Stankiewicza za zawartą w artykule Jacka Pałasińskiego "Prałat non grata" (nr 48) sugestię, jakoby mógł on mieć cokolwiek wspólnego z próbami księdza... 13
  • Nałęcz - Życie w zaduchu 5 gru 2004 Autorytaryzm radzi sobie z trudnościami trapiącymi państwo jeszcze gorzej niż demokracja Obecne nastroje przypominają krytyczny rozrachunek z II Rzecząpospolitą, czyniony w połowie lat 20. Tamten stan ducha najlepiej wyrażała literatura,... 14
  • Ryba po polsku - Rezerwat obywatelski 5 gru 2004 Długoletnie obserwacje maneżu politycznego doprowadziły mnie do wniosku, że braku rządu nikt by w Polsce nie zauważył Wysłuchałem za grzechy swoje i całej rodziny debaty budżetowej w Sejmie, a w niej wystąpienia posłanki Senyszyn, która obcięcie funduszy na IPN uzasadniała... 15
  • Z życia koalicji 5 gru 2004 Mamy nowy, jak co roku fantastyczny, budżet! Od teraz będzie tak dobrze, że z tej radości do Pabianic przyleciały bociany, w Pułtusku zakwitły sasanki, a w Tatrach przebudziły się misie. Aha, jeszcze w Sejmie obrodziły głąby i odbiła... 16
  • Z życia opozycji 5 gru 2004 Czas umierać, bo znikąd nadziei. Niezmordowana tropicielka warszawskich nadużyć Julia Pitera trafiła na poszlaki świadczące, że ona sama nie jest czysta jak łza. Wśród stołecznych radnych rozeszła się wieść, że we wciąż... 17
  • Fotoplastykon 5 gru 2004 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 18
  • Uniwersytet korupcji 5 gru 2004 Aż 51,1 proc. Polaków zetknęło się z wypadkami korupcji podczas przyjmowania na studia Bycie członkiem społeczności uniwersyteckiej zobowiązuje" - mówił w 1996 r. Jan Paweł II na spotkaniu z rektorami polskich... 20
  • Grzech Giertycha 5 gru 2004 Roman Giertych powinien szczerze wyznać winy, żałować za nie i pokutować, lecz już poza komisją śledczą Wczasach zimnej wojny Amerykanie wspierali niezbyt sympatyczne reżimy, byle tylko władza nie wpadła w ręce komunistów. O różnych antykomunistycznych dyktatorach Amerykanie... 24
  • Umarli na egzekucję 5 gru 2004 W III RP nie udało się wyjaśnić żadnej zagadkowej śmierci w sprawie z politycznym podtekstem "Demokratyczny porządek III Rzeczypospolitej" odróżnia nas od Białorusi czy Turkmenistanu - mówi przy każdej okazji prezydent Kwaśniewski. Czy rzeczywiście? Od 1990 r. każdego roku... 26
  • Orły Temidy 5 gru 2004 20 największych prawniczych majstersztyków Na liście najbardziej poważanych zawodów o ułamek procenta wyprzedzają księży i biznesmenów, ale zdecydowanie ustępują naukowcom, dziennikarzom czy policjantom. Według najnowszego sondażu Centrum Badania Opinii Społecznej,... 30
  • Giełda 5 gru 2004 Hossa Świat Biznes po byku Już 2,8 mln funtów zarobiła w tym roku brytyjska firma Genus na pięcioletnim byku Picston Shottle rasy Holstein. Jego sperma cieszy się takim powodzeniem, że hodowcy z całej Wielkiej Brytanii, kilku... 38
  • Prywatna telewizja publiczna 5 gru 2004 TVN stała się telewizją polskiej klasy średniej "Było tylko dwóch szaleńców w sektorze medialnym: właściciel CNN Ted Turner i ja" - zauważył niedawno Rupert Murdoch, magnat medialny, właściciel m.in. telewizji Fox, "New York Post", "The Times" i wytwórni filmowej 20th Century... 40
  • Krok pijanego 5 gru 2004 Mocny złoty? Tragedia narodowa? Nie, to po prostu droga do normalności. Euro warte jest 2,5 zł! W połowie tego roku euro kosztowało 4,64 zł. Bardzo drogo, biorąc pod uwagę, że dzisiaj (23 listopada) kosztuje już tylko 4,20 zł. W ciągu pół roku złoty zatem umocnił się o 10... 46
  • Na zdechłym mustangu 5 gru 2004 Zamiast strategii lizbońskiej - duch przedsiębiorczości, dobrze strzeżone prawa własności i niskie podatki Eamonn Butler, dyrektor londyńskiego Instytutu Adama Smitha, przypomniał stare porzekadło Indian ze stanu Dakota: "Jeśli spostrzeżesz, że jedziesz na zdechłym mustangu,... 48
  • T-shirt z chińskim smokiem 5 gru 2004 Przeciętny koszt pracy robotnika w Chinach jest trzy razy niższy niż w Polsce, 20 razy niższy niż w USA i 30 razy niższy niż w Niemczech! Dokładnie 18 039 168 chińskich kurtek mogli sprowadzić na rynek unii importerzy w 2001 r. Przed dwoma laty zniesiono kontyngenty... 50
  • Balcerowicz wprost - Renta zacofania 5 gru 2004 To nie nauce, lecz transferowi gotowych technologii zawdzięczamy wzrost gospodarczy Nauka" należy do słów, które powalają na kolana. Któż się oprze na przykład twierdzeniu, że bez nauki jesteś-my skazani na zacofanie albo że więcej nauki to więcej rozwoju. Żadne słowa nie... 54
  • 2 x 2 = 4 - Nie chciana regionalizacja 5 gru 2004 Zamiast samorządnych regionów mamy centralizm Bardzo się ucieszyłem z powołania na komisarza unii Danuty Huebner, która będzie się zajmować polityką regionalną. Niemal natychmiast zasępiłem się jednak, zadając sobie pytanie, czy nasza dzielna reprezentantka da sobie radę nie... 56
  • Supersam 5 gru 2004 Kino w kieszeni Samsung Yepp YH-999 jest przenośnym odtwarzaczem multimedialnym. Jego właściciel ma zawsze dostęp do plików muzycznych i wideo, gdyż na 1,8-calowym twardym dysku o pojemności 20 GB mogą być zapisane pliki MP3, WMA,... 58
  • Globalny shopping 5 gru 2004 Suknia Diora kupiona w Paryżu to nie to samo, co suknia Diora kupiona w Warszawie Poddaj się zakupowej terapii w światowych stolicach handlu - zostań nowoczesnym podróżnikiem! - tak reklamuje się brytyjskie biuro podróży A2B Travel. Spędź z nami tydzień w sklepach Kopenhagi!... 60
  • Stowarzyszenie umarłych internautów 5 gru 2004 Globalna sieć potęguje falę samobójstw Po co zabijać czas, skoro można się zabić samemu - głosiła reklama zegarków w Danii. Towarzyszyły jej zdjęcia wisielca bądź mężczyzny z podciętymi żyłami. Dziś w podobny sposób można by reklamować niektóre witryny internetowe. Kandydat... 70
  • Dostojewski w Jerozolimie 5 gru 2004 Imigranci z Rosji stają się dominującą siłą w Izraelu Ilu jeszcze Żydów mieszka w Rosji - spytałem mojego brata Aharona Weissa, który zajmuje się odrodzeniem żydowskich gmin na terenach byłego ZSRR. Odpowiedź była zaskakująca: "Tylu, ilu chcesz!". Od końca lat 80. z byłego... 72
  • Druga płeć - Do wyboru, do koloru 5 gru 2004 Ruch równouprawnienia zmienia się w orgię zakupów, gdzie kobiety kupują sobie tożsamość, jaka im się zamarzy Jak to się stało, że nie wystarczy nam już własna twarz i własne nazwisko. Nie wystarczy i to do tego stopnia, że niezaprzeczalne walory charakteru zdecydowaliśmy się... 74
  • Kulturkampf 5 gru 2004 "Naród polski nie może się mienić narodem kulturalnym, należącym do wspólnoty europejskiej" - mówił Joseph Goebbels Ostatnio wiele - a zdaniem niektórych zbyt wiele - uwagi poświęca się kwestiom niemieckim, w tym zadośćuczynieniu za szkody wyrządzone przez okupacyjne władze... 76
  • Know-how 5 gru 2004 Kompas w dziobie Ptaki potrafią reagować na działanie ziemskiego pola magnetycznego, które pozwala im obrać prawidłowy kierunek lotu. Takie właściwości wykryli ornitolodzy u gołębi domowych, drozdów oraz lasówek.... 80
  • Gdzie się leczyć 5 gru 2004 Najlepsze szpitale w Polsce: kardiologia, kardiochirurgia, ortopedia 82
  • Kręgi faraona 5 gru 2004 Nowe badania mumii odsłaniają tajemnice starożytnego Egiptu Ramzes II Wielki zasłynął jako wojownik i dowódca, który poprowadził wojska egipskie niemal do granic dzisiejszych Turcji i Iraku. Z Hetytami stoczył pod Kadesz jedną z największych bitew starożytnego świata.... 94
  • Bez granic 5 gru 2004 Indeks indyka W Święto Dziękczynienia nawet Michael Moore nie powie o Bushu "morderca". Na kilka dni przed Thanksgiving Day Bush ułaskawił wybranego przez miliony internautów narodowego indyka roku. Dwudziestokilowy ptak o... 96
  • Ukraina kontra Ruskraina 5 gru 2004 Na Majdanie Niezależności w Kijowie oglądamy uroczysty pogrzeb rosyjskiej polityki ostatniej dekady Nie macie moralnego prawa wtrącać się w wewnętrzne sprawy Ukrainy - pouczał poirytowany Władimir Putin polityków państw Unii Europejskiej. Jego doradcy pomstują na... 98
  • Zakochany Amerykanin 5 gru 2004 Esej Jeremy'ego Rifkina stał się niezamierzoną parodią euroentuzjazmu Jeremy Rifkin lubi chodzić pod prąd. Po pochwalnej pieśni dla gospodarki opartej na energii z wodoru amerykańskiemu eseiście przyśniła się nowa, wszechpotężna Europa. Europa - supermocarstwo, które wyznaczy... 104
  • Kanclerz Schroeder & Mr Hyde 5 gru 2004 Wśród 600 gości na 60. urodzinach Gerharda Schroedera nie było jego przyrodniego brata Dlaczego Gerhard Schroeder nie lubi się bawić w chowanego? Bo nikt go nie będzie szukał" - tak brzmi jeden z dowcipów o kanclerzu. Niemieccy chadecy już dzielili skórę na niedźwiedziu,... 105
  • Małe wielkie narody 5 gru 2004 Europa cierpi na deficyt patriotyzmu, ale szowinizmu w niej nie brakuje Kraj, który przeżył porażkę i głębokie upokorzenie, będzie wyjątkowo podatny na wszelkie nawroty nacjonalizmu, nawoływania do odbudowy własnej świetności" - twierdzi Paul Kennedy, autor głośnego... 106
  • Menu 5 gru 2004 Wydarzenia Krótko po Wolsku Człowiek człowiekowi wilkołakiem Moją uwagę zwróciły doniesienia z Pomorza. Coś dużego morduje tam króliki, zagryza, nie zjada... Wilk, ryś, niedźwiedź? A może - podsuwam nieśmiało -... 108
  • Wprost poleca pod choinkę 5 gru 2004 Albumy i encyklopedie Świat w trzech wymiarach Demart Ten ilustrowany atlas jest prawdziwą perłą w swej kategorii. Dokładne mapy krajów i regionów świata wzbogacają liczne tablice tematyczne, ciekawe opisy, cytaty z książek,... 110
  • Muzeum niewidzialnej architektury 5 gru 2004 Na pierwszy rzut oka nowy budynek MoMA składa się z zawieszonych w próżni białych ścian "Plaster miodu napełniony mlecznym światłem". "Martwe laboratorium naukowe zbudowane na przekór tętniącemu życiem Manhattanowi". To jedne z wielu opinii o nowo otwartym budynku Muzeum... 112
  • Hurtownia kultury 5 gru 2004 Arcydzieła muzyki, literatury i filmu kupujemy dziś na wagę lub w zgrzewkach - jak piwo Harry Potter, James Bond czy Superman to dziś marki handlowe, rozpoznawalne tak samo jak Marlboro czy Heineken. I tak samo jak papierosy czy piwo sprzedawane w półhurcie. Po pakowaną w... 118
  • Ueorgan Ludu 5 gru 2004 Jesteśmy niezawodnym ogniwem UE, ale bigosu nie oddamy TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 49 (114) Rok wyd. 3 WARSZAWA, poniedziałek 29 listopada 2004 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Plan ukraińskiego okrągłego stołu zaproponowany... 120
  • Skibą w mur - Kotlet w bułce 5 gru 2004 W opowieściach antyglobalistów kotlet w bułce jawi się jako coś w rodzaju pały faszysty Czy coś tak banalnego jak kotlet w bułce może się stać tematem filmu, przedmiotem kampanii politycznej czy inspiracją do poważnej dyskusji? Jak najbardziej, pod warunkiem że nazwiemy go... 122

ZKDP - Nakład kontrolowany