Kusząca postać zła

Kusząca postać zła

Dodano:   /  Zmieniono: 
Rozmowa z Joachimem Festem, autorem biografii Adolfa Hitlera
Cezary Gmyz: Jak pan przeżył koniec wojny?
Joachim Fest: Nie bardzo go dostrzegłem.
- Co pan wtedy pomyślał?
- Bardzo się ucieszyłem. Wojna się skończyła. Mój ojciec był deputowanym jednej z partii demokratycznych. Po przejęciu władzy przez Hitlera jako wysoki urzędnik został z wilczym biletem wyrzucony z pracy. Jego kariera zawodowa legła w gruzach. Ja, jako jego syn, nad klęską poniesioną w wojnie nie mogłem więc ubolewać.
- Nie wszyscy Niemcy byli nazistami. Było ich tak wielu, że mówi się o Niemcach jako o narodzie sprawców.
- Nie ma narodów sprawców. Zbrodnie zawsze są dziełem konkretnych jednostek. Wyrażenie "naród sprawców" powoduje, że rozmywa się osobistą odpowiedzialność. Z drugiej strony, Niemcy jako naród cudownie odgrywają rolę kozła ofiarnego. Hannah Arendt, z którą byłem zaprzyjaźniony, zawsze mówiła z pogardą o "pokuto-Niemcach". Są ludzie, którzy odczuwają głęboką skruchę i się oskarżają. Jak jednak mawiała Simon Weil, w Auschwitz powinno się płakać każdego dnia przy wspomnieniu o ofiarach, co nie jest łatwe. Nie płacze się dzień w dzień. Skąd więc ta przesada? Jeśli ktoś płacze przez miesiąc, to na początku robi to często, potem coraz rzadziej, aż w końcu ma dosyć. Jest wielu Niemców, którzy mogliby ciągle opłakiwać ofiary. Moi krewni opowiadali się przeciw Hitlerowi, bo mój ociec był jemu przeciwny. Byli jednak wśród nich i tacy, którzy stracili swoją małą ojczyznę, zostali zgwałceni i zabici - w sumie około 30 osób. Bardzo ich opłakuję, a właściwie jako Niemiec nie powinienem tego robić. Przecież inne narody mają większe prawo, by opłakiwać bliskich, którzy zginęli przez nazistów. Czy to jednak oznacza, że niewinne ofiary powinny z tego powodu być usunięte z pamięci świata, jak gdyby nie istniały?
W Niemczech pojawiło się wiele publikacji mówiących o Niemcach jako o ofiarach. Wydaje mi się, że Niemcy chcą się znaleźć po stronie ofiar.
- Ależ Niemcy również są ofiarami. Kim byli moi krewni? Czyż nie są ofiarami? Oni nie mieli ani krzty nazizmu we krwi, pomagali i polskim, i żydowskim robotnikom przymusowym. To było działaniem przeciwko nazizmowi. Zostali jednak zgładzeni. Czy wobec tego nie można o nich mówić jako o ofiarach? A to, że pojawiło się kilka książek, nie świadczy o tym, że Niemcy w pełni poczuli się ofiarami. Takie myślenie to syndrom "pokuto-Niemców".
- Niepokoją takie zjawiska jak prowokacyjne wypowiedzi polityków neonazistowskiej NPD o bombowym Holocauście w Dreźnie.
- Nie sądzę, by członkowie NPD byli nazistami. To lumpy, którym zależy na robieniu hałasu. Oczywiście, trzeba uważać, by nie wynikło z tego nieszczęście. Jestem przekonany, że narodowy socjalizm się wypalił i przeminął. Jeśli następny demon na podobieństwo Hitlera pojawi się na świecie, to na pewno w innym kostiumie. Ktoś podobny do Hitlera nie ma szans. Nowy demon będzie miał uwodzicielski kształt, kto wie, czy nie będzie piękną kobietą.
- Co pan sądzi o młodych Niemcach, czy w ich rodzinach nazizm też był tabu?
- Paradoksalnie młodzież wie o III Rzeszy tym mniej, im więcej się o niej mówi. Ludzie są nie są w stanie już więcej słuchać. W 60. rocznicę wyzwolenia Auschwitz jeden z moich znajomych naliczył w telewizji 32 materiały poświęcone III Rzeszy.
- W pańskiej książce "Upadek", na której podstawie Oliver Hirschbiegel nakręcił film, przedstawił pan Hitlera jako diabła. Był on potworem, nie człowiekiem?
- Hitler był człowiekiem. Hitler tkwi w wielu z nas. Zło może zaistnieć w każdym człowieku. To prawda, która przy całym rozrachunku z przeszłością nam umyka.
- Po filmie pojawiły się głosy, że spowoduje zmianę obrazu Hitlera u Niemców.
- Niemcy tak naprawdę nie mają żadnego wyobrażenia o Hitlerze, raczej niejasne pojęcie. Wiedzą, że był zły, że był zbrodniarzem, który zabił miliony ludzi, poza tym nic.
- Czy obozy koncentracyjne czegoś nas nauczyły?
- Zwracamy uwagę, jak olbrzymią liczbę ofiar zgładzono. Auschwitz stał się dla Żydów rodzajem ikony, bo oczywiście stanowili największą grupę ofiar. Ostatecznym celem Hitlera była ich zagłada. Zupełnie jednak nie rozumiem, dlaczego zapomina się o Polakach, Romach, Węgrach, Czechach, Rosjanach, których tam zgładzono. Zresztą Niemcy również byli tam mordowani. To olbrzymia jednostronność, choć ciężko to krytykować.
- Skąd się bierze nieustająca fascynacja III Rzeszą?
- Ze zła. Hitler obnażył swoje ohydne zamiary bez ogródek. Ludzi fascynuje, jeśli ktoś mówi szczerze: "chcę tylko władzy".
Kiedy Niemcy mierzą się ze swoją przeszłością, to zajmuje ich głównie III Rzesza. Czy kiedyś to zainteresowanie przeminie?
- Będzie trwało tak długo, jak długo nie objawi się znów takie zło. Nie wiem, kiedy to nastąpi. W najbliższej przyszłości Hitler pozostanie wcieleniem zła. Hitler i jego reżim bardzo dobrze wiedzieli, jak wszystko wyreżyserować. Kiedy oglądało się pochody pierwszomajowe na placu Czerwonym, ogarniała zgroza. Żołnierze, którzy tam stoją, wyglądają jakby właśnie skończyli roboty ziemne. Defilady esesmanów w czarnych mundurach przed Feld-hernhalle w Monachium budziły trwogę i fascynację złem. Ponieważ naziści potrafili doskonale inscenizować takie spektakle, wielu dało się nabrać i ten stan w pewnej formie trwa do dziś. Również i dziś hollywoodzcy reżyserzy chętniej pokazują żołnierzy SS maszerujących z błyszczącą bronią niż sowieckich sołdatów człapiących po placu Czerwonym. To nie budzi estetycznej fascynacji. SS taką fascynację budziło, co Hitler umiał wykorzystać.
- Historia magistra vitae est. Czego uczy?
- Z moralnego punktu widzenia nie uczy nas niczego. Zbrodnia niczego nie uczy. Również III Rzesza niczego nas nie nauczyła. Była zbrodnicza. Wałkowanie moralnej oceny III Rzeszy do niczego nie prowadzi. Mogą to robić ci, którzy nie są pewni postawy moralnej. Ja nie muszę się upewniać, że masowe zbrodnie są złem.
- Spodziewa się pan przewartościowania oceny niemieckiej historii?
- Nie sądzę, by doszło do znaczących zmian. Kiedy mówię, że bombardowanie Drezna uważam za zbrodnię, nie oznacza to, że zaprzeczam jakimkolwiek zbrodniom, które popełnili Niemcy. To musi być jasne: łańcuch zbrodni zapoczątkowali Niemcy.
Więcej możesz przeczytać w 18/2005 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 18/2005 (1170)

  • Na stronie - Marionetki marionetek 8 maj 2005 W świecie Kwaśniewskiego społeczeństwo funkcjonuje nie wedle norm i wartości, ale wedle uzgodnień Dlaczego Janowi Rokicie odjęło mowę? Nie trwale, ale podczas rozmowy w telewizyjnym studiu z gen. Wojciechem Jaruzelskim. Słuchając Jaruzelskiego, a także ostatniego premiera PRL... 3
  • Skaner 8 maj 2005 Nowe fakty i fotografia w sprawie spotkania prezydenta Kwaśniewskiego z paliwowym baronem Lepiarzem "Wprost zarzucił mi ["Aleksander K.", nr 10/2005], że trzy lata temu w Wiśle spotkałem się z jakimś podejrzanym baronem... 6
  • Dossier 8 maj 2005 To koszmar być posłem opozycji, ja bym tego nie potrafił, chyba bym się pociął Podczas spotkania w Społecznej Wyższej Szkole Przedsiębiorczości i Zarządzania w Łodzi MAREK BELKA premier RP Kiedy widzę, jak o konkurencyjności... 7
  • Kadry 8 maj 2005 8
  • Playback 8 maj 2005 Zdjęcia: Z. Furman 9
  • M&M 8 maj 2005 DRUGA STRONA SPRAWY OJCA HEJMY 9
  • Poczta 8 maj 2005 WYDZIELINA Z ARTYSTY Autor artykułu "Wydzielina z artysty" (nr 2) słusznie napisał, iż zapełnianie muzeów i galerii sztuki produktami artystycznie bezwartościowymi i wymuszanie finansowania ich ze środków publicznych... 9
  • Nałęcz 8 maj 2005 Jeszcze chwila i Toeplitz zaproponuje, aby nękanemu przez gawiedź Rywinowi ufundować pomnik Z Krzysztofem Teodorem Toeplitzem polemizuję bardzo niechętnie. Pamiętam, poczynając od lat 60., jego świetne audycje i teksty, z których wiele osób mojego pokolenia czerpało wiedzę o... 10
  • Okiem barbarzyńcy 8 maj 2005 Słuchając wypowiedzi w sprawie o. Hejmy, można odnieść wrażenie, że prawda jest brzydka i lepiej ją zakopać To co się zaczęło dziać po ujawnieniu agenta w łonie Kościoła, zmusza mnie do zajęcia się lustracją. I to mimo że jest ona ostatnią rzeczą, o której mam ochotę pisać.... 11
  • Z życia koalicji 8 maj 2005 SPINNING CUP SANDOMIERZ 2005 to wędkarskie zawody nie byle jakie. Ich stawką jest bowiem "puchar profesora Jerzego Jaskierni". Ciekawe, czy wyniki rywalizacji zadadzą kłam popularnemu powiedzonku, że w Polsce tylko ryba nie bierze.... 12
  • Z życia opozycji 8 maj 2005 W RAMACH ZAWIĄZYWANIA KOALICJI Platforma Obywatelska postanowiła głosować przeciw absolutorium dla prezydenta Warszawy Lecha Kaczyńskiego. Ot tak, by mu zrobić kuku. W rewanżu PiS postanowiło wysłać na siedzibę PO dywizję... 13
  • Fotoplastykon 8 maj 2005 14
  • Osaczony 8 maj 2005 Jak bezpieka inwigilowała Karola Wojtyłę Sprawa agenta noszącego pseudonimy Dominik i Hejnał tylko podgrzała dyskusję o inwigilowaniu Kościoła przez tajne służby komunistycznego państwa. Trudno się dziwić, że najwięcej emocji... 16
  • Wydział Papież 8 maj 2005 Ojciec Hejmo to Dominik i Hejnał. Czy ksiądz Maliński to Delta? 18
  • Bóg, honor, agentura 8 maj 2005 Niektórzy bohaterowie naszej historii - na przykład generał Władysław Sikorski - byli agentami obcych mocarstw 20
  • Spowiedź Rzeźnika 8 maj 2005 Czy Jagna Marczułajtis pomagała bandycie Ryszardowi Niemczykowi? Superbandyta Ryszard Niemczyk nie wpadł w ręce policji przypadkowo. Szef MSWiA, komendant główny policji i szef prokuratury w Moguncji, gdzie Niemczyk został schwytany, przedstawili legendę. Nie było żadnego... 22
  • Prawo i opiekuńczość 8 maj 2005 Rozmowa z Lechem Kaczyńskim, prezydentem Warszawy 24
  • Partia Wszystkiego Najlepszego 8 maj 2005 7 grzechów głównych Partii Demokratycznej Nowa jakość. Partia ponad podziałami. Mądre ugrupowanie mądrych ludzi. Partia umiaru i rozsądku. Ugrupowanie zasad. Partia prawdziwego etosu inteligenckiego. To tylko kilka haseł z peanów na cześć tworzonej właśnie Partii... 26
  • Prawicolew 8 maj 2005 Lewica proponuje Polakom stagnację, sztucznie podsycane lęki i podszytą resentymentem "walkę z nienawiścią" Powszechne jest oczekiwanie, że w najbliższych wyborach zwycięstwo odniesie prawica, a przegra lewica. Ale co właściwie oznaczają te nazwy? Co myślimy, mówiąc, że Józef... 30
  • Polska żyronda 8 maj 2005 Odpowiedzialność za państwo to alibi dla nieodpowiedzialnych elit lewicy Co współczesna polska rzeczywistość ma wspólnego z ucieczką Ludwika XVI z ogarniętego rewolucją Paryża? Otóż ma, i to dużo. Ucieczka zakończyła się niesławnym zatrzymaniem króla w Varennes. Od tego... 34
  • Święte świętowanie 8 maj 2005 Korzystamy z dni wolnych, bo są wolne, a nie dlatego, byśmy chcieli uszanować na przykład 3 Maja Niemal co dzień ktoś proponuje mi, co mógłbym zrobić i zarobić. Tymczasem bywa tak, że chcę być panem swojego czasu. I w maju tacy jak ja mają po temu okazję. Najpierw kilkudniowy... 36
  • Giełda 8 maj 2005 Hossa Świat Rover dogoni strzałę? Być może brytyjska marka Rover nie zniknęła bezpowrotnie. Zakupem upadłego koncernu motoryzacyjnego jest zainteresowana irańska firma Saipa, drugi największy po Iran Khodro producent aut w tym kraju.... 38
  • Umrzeć bez podatku 8 maj 2005 Archaiczne prawo spadkowe hamuje wzrost zamożności Polaków Umrzeć latem czy na jesieni? Pytanie wydaje się absurdalne, lecz termin wyborów parlamentarnych może mieć wpływ na to, czy od spadku odziedziczonego po zmarłych podatnikach ich spadkobiercy zapłacą podatek. -... 40
  • Eurobus na dotacje 8 maj 2005 Airbus strzelił Boeingowi gola, ale meczu jeszcze nie wygrał To nowa karta w historii aeronautyki - ocenił pierwszy udany lot giganta A380 prezydent Francji Jacques Chirac. Powinien dodać, że to również nowa karta w rozwoju - wydawałoby się - liberalnej zachodniej gospodarki.... 46
  • MOLowanie Orlenu 8 maj 2005 Jan Kulczyk wraca do gry Dwa miliony złotych zapłacił Jan Kulczyk agencji public relations Profile, by poprawiła jego wizerunek publiczny po ujawnieniu afery związanej ze spotkaniem z Władimirem Ałganowem w Wiedniu w lipcu 2003 r. - twierdzą nasi informatorzy. Choć agencja... 48
  • AntyMarks 8 maj 2005 Ludwig von Mises - ekonomista ciągle zakazany W czasach stanu wojennego, gdy byłem studentem UW i sposobiłem się do kolejnej krucjaty antykomunistycznej, wpadły mi do ręki książki Friedricha Augusta von Hayeka "The Road to Serfdom" (Droga ku poddaństwu) i Ludwiga von Misesa... 52
  • Załatwione odmownie - Prywatyzacja a` la PRL 8 maj 2005 Interes państwa to dla większości polityków ich własny interes Prywatyzacja w Polsce nie cieszy się dobrą opinią, atakowana z fanatyzmem zarów-no przez "lewicę bezbożną" (postkomunistów), jak i przez "lewicę pobożną" (postsolidarnościowców). A także przez wszystkich innych,... 54
  • Supersam 8 maj 2005 56
  • Stereo i w kolorze 8 maj 2005 Mikrogadżety elektroniczne nie muszą być wyłącznie srebrzyste. Odtwarzacze Network Walkman firmy Sony otrzymały właśnie nową kolorystykę. Modele serii NW-E100, dostępne w sześciu barwach, wyposażone są w pamięć do 1 GB, co... 56
  • Architektura pudru 8 maj 2005 Projektanci opakowań kosmetyków coraz częściej czerpią wzorce z dzieł słynnych architektów. Jako inspiracje przy projektowaniu kształtu nowej puderniczki Tender Blush firmy Est`e Lauder designer Vincent Ditrichstein wymienił m.in.... 56
  • Leon zawodowiec 8 maj 2005 Filmowy najemny zabójca Leon konsekwentnie dbał o utrzymanie tężyzny fizycznej, dzięki czemu mógł celnie strzelać, nawet wisząc głową w dół. Specjaliści z Seata też stanęli na głowie i w trzy miesiące przygotowali nowego... 56
  • Być jak Audrey 8 maj 2005 Mimo powrotu estetyki dzieci kwiatów i znanego z lat 90. minimalizmu stylistyka lat 50. już od trzech sezonów cieszy się niezmienną popularnością wśród kobiet. W najnowszej kolekcji firmy Solar moda ta utrzymana jest w klasycznym tonie,... 56
  • Koniec świętych profesorów 8 maj 2005 Polski profesor przypomina bohaterów kina moralnego niepokoju: wykłada tak, jakby cierpiał za miliony W połowie lat 90. do kilku warszawskich uczelni państwowych zaproszono amerykańskich wykładowców. Już po kilku tygodniach chciano się ich pozbyć. Po prostu po zajęciach... 58
  • Anorican Beauty 8 maj 2005 W globalnej sieci powstała nowa sekta - anorektyczek "Tabele kaloryczne są natchnionym słowem Bożym, więc uczę się ich na pamięć" - napisała w internetowym pamiętniku 22-letnia anorektyczka Emma z Australii. Po jej wyznaniu wiarę w to nowe słowo Boże od razu zadeklarowało... 62
  • Miasto rzeczne 8 maj 2005 Światowe metropolie pięknieją dzięki zbliżaniu się do rzek, Warszawa od swojej rzeki się odwraca. Słowo "rzeka" pojawia się w nazwach wielu projektów urbanistycznych różnych kontynentów. W czeskiej Pradze powstaje obecnie przy nabrzeżu Rohańskim Wełtawy Rzeczne Miasto Praga,... 64
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta 8 maj 2005 Drogi Przyjacielu! Pragnę Cię zawiadomić, iż prowadzone w naszej domowej kuchni badania nad optymalizacją litewskich cepelinów dobiegły końca. Co więcej, ów koniec jest jak najbardziej happy endem. Jak większość potraw... 67
  • Kusząca postać zła 8 maj 2005 Rozmowa z Joachimem Festem, autorem biografii Adolfa Hitlera 68
  • Antybraterstwo broni 8 maj 2005 Jak fałszowano historię udziału Polaków w zdobyciu Berlina Polacy byli jedynymi żołnierzami, którzy z Armią Czerwoną brali udział w szturmie na Berlin. Po wojnie przywódcy Związku Radzieckiego zrobili wszystko, by... 70
  • Strażnicy pamięci 8 maj 2005 Gdyby nie Zagłada, na świecie żyłoby teraz 30 mln Żydów 27 stycznia, dzień wyzwolenia obozu Auschwitz-Birkenau (1945), stał się ogólnoeuropejskim Dniem Pamięci o Holocauście. W Izraelu pamięć ofiar i bohaterów Holocaustu jest czczona 27. dnia miesiąca nisan, w rocznicę... 71
  • Know-how 8 maj 2005 Medytacja leczy? Osoby, które regularnie medytują, żyją dłużej - wynika z pierwszych wieloletnich badań naukowych przeprowadzonych na zlecenie amerykańskich Narodowych Instytutów Zdrowia. W eksperymencie wzięło udział ponad... 72
  • Mężczyzna szympansem kobiety 8 maj 2005 Kobiety i mężczyźni, czyli dwie płcie, to dwa gatunki - odmienne kultury i wizje świata Mózgi paryskich kobiet rozmiarami są bardziej zbliżone do mózgów goryli niż mężczyzn, dlatego kobiety nie są zdolne do logicznego myślenia - uważał francuski psycholog Gustav Le Bon,... 74
  • Doktor Hibernacja 8 maj 2005 Ludzie będą zapadać w sen zimowy? Woody Allen w filmie "Śpioch" zostaje poddany drobnemu zabiegowi chirurgicznemu, ale ponieważ operacja się nie udaje, lekarze postanawiają poddać go hibernacji, by mógł doczekać momentu, w którym medycyna będzie mogła go uratować. Dzięki... 80
  • Bez granic 8 maj 2005 Jednoczenie przez podział Chińska telewizja nie lubi relacji na żywo. Tym razem zrobiła wyjątek. Pierwszy raz od 1949 r., czyli od końca chińskiej wojny domowej, spotkali się szefowie opozycyjnej tajwańskiej Partii Nacjonalistycznej... 82
  • Lucuś Kwaśniewski 8 maj 2005 Aleksandra Kwaśniewskiego pcha do Moskwy miraż stanowiska sekretarza generalnego ONZ Największą tragedią geopolityczną XX wieku był rozpad Związku Sowieckiego" - oznajmił Władimir Putin w swoim dorocznym orędziu do narodu. Zapomniał dodać, że największym osiągnięciem myśli... 84
  • Putin show 8 maj 2005 Na obchody 60. rocznicy zakończenia II wojny światowej zjedzie do Moskwy 53 szefów państw, rządów i organizacji międzynarodowych. Wśród zaproszonych gości są też byli premierzy i prezydenci krajów, które wchodziły w skład koalicji antyhitlerowskiej, w tym Wojciech Jaruzelski.... 86
  • Dzień zwycięstwa Stalina 8 maj 2005 Rozmowa z Andriusem Kubiliusem, byłym premierem Litwy 88
  • Rosja nie powinna przepraszać 8 maj 2005 Rozmowa z Asłambekiem Asłachanowem, doradcą prezydenta Władimira Putina 89
  • Car w Jerozolimie 8 maj 2005 Polska postrzegana jest w Izraelu jako najbardziej przyjacielskie państwo w Europie Postawiliście na Amerykę, ale polityka Busha jeszcze bardziej komplikuje sytuację i wzmaga terror - tłumaczył Władimir Putin podczas rozmów z Izraelczykami, zachwalając jednocześnie swój nowy... 90
  • Pralka Gusinskiego 8 maj 2005 Duże pieniądze z rosyjskim akcentem są zawsze podejrzane Wielu przechodniów, którzy tamtego ranka spieszyli do pracy, było przekonanych, że na nadmorskiej promenadzie znowu kręcą film o złodziejach i policjantach. Skandal wybuchł kilka godzin później, gdy okazało się, że... 92
  • Menu 8 maj 2005 WYSTAWA Słaby król, dobry książę W Lotaryngii znają go wszyscy. Nancy zawdzięcza mu jedno z najpiękniejszych rokokowych założeń urbanistycznych w Europie. Zanim Stanisław Leszczyński zdobył sławę filozofa, filantropa i... 96
  • Prawo kiczu 8 maj 2005 Nikt nie potrafi żyć na wyżynach - stąd totalitaryzm kiczu Na malowanej makacie widać ułana i dziewczynę. On w barwnym mundurze stoi nad brzegiem wody obok białogrzywego konia. Po falach sunie łódź, a w niej siedzi ona - ufryzowana, ubrana na różowo. Wyciąga ku niemu kwiaty -... 98
  • Estrogen kontra testosteron 8 maj 2005 Kobiety i mężczyźni są siebie warci: tak samo udają kogoś, kim nie są Ta sztuka już została przetłumaczona na słowacki, węgierski i niemiecki, a wkrótce pojawi się też wersja angielska. "Testosteron" w ubiegły piątek był grany już po raz 244. Znowu przy pełnej sali. A... 102
  • Ueorgan Ludu 8 maj 2005 Jesteśmy niezawodnym ogniwem UE, ale bigosu nie oddamy TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 17 (132) Rok wyd. 4 WARSZAWA, poniedziałek 2 maja 2005 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza ROZPOCZYNAMY KONSULTACJE Zgodnie z obietnicą... 105
  • Skibą w mur 8 maj 2005 Tegoroczne Wiktory przejdą do historii jako Mistrzostwa w Całowaniu się po Tyłkach Nie ma dobrej imprezy bez skandalu. Dzięki skandalowi impreza zostanie zapamiętana i opisana przez kronikarzy. Skandal ma tę właściwość, że - podobnie jak granat - musi wybuchnąć. Głośny wybuch... 106