Pradziadek Kopernika

Pradziadek Kopernika

Dodano: 
Automaty na monety, baterie elektryczne, a nawet komputery wynaleziono w starożytności!
Automaty na napoje, słodycze i papierosy są symbolem współczesnej cywilizacji, tymczasem podobne przedmioty istniały już dwa tysiące lat temu! W egipskich świątyniach ustawiano automaty na monety, które służyły do wydzielania wody używanej do rytualnych oczyszczeń. Pod ciężarem monety wrzuconej do szczeliny uginała się metalowa szalka, co powodowało otwarcie kurka i wypływ wody. Pod koniec dnia z automatów zabierano monety i uzupełniano zapas wody.
Wynalazcą automatu na monety był Heron, aleksandryjczyk z I wieku n.e., który opisał urządzenie w dwóch zachowanych dziełach "Pneumatyka" i "Automaty". Heron znał i stosował w swoich urządzeniach śruby, koła zębate, przekładnie, łańcuchy transmisyjne, tłoki i zawory. Ten sam uczony wynalazł silnik parowy, który przypisuje się dzisiaj młodszemu o prawie 1800 lat Jamesowi Wattowi. Heron umieścił zamknięty kocioł z wodą nad paleniskiem; kiedy woda się zagotowała, para wznosiła się rurkami do kuli odgrywającej rolę turbiny. Na jej obwodzie znajdowały się dwie dysze skierowane przeciwstawnie. Doprowadzana do niej para wydostawała się przez dysze. Wywołane przez wypływ pary z dysz siły odrzutu o równoległych kierunkach i przeciwnym zwrocie wprawiały kulę w ruch obrotowy. Heron nie znalazł praktycznego zastosowania tego wynalazku i używał go do zabawy.

Komputer z brązu
Większość hellenistycznych wynalazków była powszechnie wykorzystywana w codziennym życiu. Archimedes wymyślił w III wieku p.n.e. stosowane w nawadnianiu pól urządzenie do transportowania wody na wyższy poziom, nazywane śrubą Archimedesa. Była to wielka spirala umieszczona w drewnianym cylindrze. Dolny koniec śruby zanurzano w wodzie, która podczas obrotów przemieszczała się do góry. Archimedes wynalazł też m.in. zawór pływakowy, bez którego trudno sobie wyobrazić dzisiejsze toalety.
Jednym z najbardziej skomplikowanych starożytnych urządzeń jest tzw. komputer z Antykytery odnaleziony w 1902 r. we wraku statku u wybrzeży maleńkiej wyspy na wschód od Peloponezu. Wśród skorodowanych brązowych szczątków zachowały się przekładnie i fragmenty kół zębatych o nowoczesnym wyglądzie. Badacze sądzili, że mają w rękach współczesny zegar, który przypadkowo znalazł się na dnie morza. Urządzenie pochodzące z I wieku p.n.e. udało się zrekonstruować. Okazało się, że jego mechanizm był prawdopodobnie czymś w rodzaju kalendarza astronomicznego pozwalającego wyliczyć przeszłe i przyszłe fazy Księżyca oraz pozycje Słońca i Księżyca, a być może także planet we wszystkich znakach zodiaku.

Dzban elektryczny
Starożytni Grecy dobrze znali nawet zjawisko elektryczności. Tales z Miletu opisał już około 600 r. p.n.e. efekt elektrostatyczny wywoływany przez pocieranie kawałka bursztynu futrem lub wełną. Grecy uważali też, że tzw. szok elektryczny powodowany przez niektóre gatunki ryb może być skutecznym środkiem przeciwbólowym. W muzeum w Bagdadzie są wystawione gliniane dzbany pełniące prawdopodobnie funkcję baterii elektrycznych! Znaleziono je w położonej niedaleko Bagdadu osadzie zwanej dzisiaj Khujut Rabu, a datowane są na okres rozkwitu kultury partyjskiej (od połowy III wieku p.n.e. do trzeciej dekady III wieku n.e.), choć niektórzy badacze uważają, że naczynia wytworzono w okresie sasanidzkim (od trzeciej dekady III wieku n.e. do połowy VII wieku n.e.). Wewnątrz glinianego dzbana znajduje się miedziany cylinder zapieczętowany z obu stron asfaltem, a z cylindra wystaje żelazny pręt, który nosi ślady korozji spowodowanych kwaśnymi substancjami chemicznymi.
Willard F.M. Gray z laboratorium w Pittsfield w stanie Massachusetts udowodnił, że w takim glinianym naczyniu można wytwarzać prąd elektryczny o niskich potencjałach. W replice tego urządzenia użył jako elektrolitu soku z winogron i wyprodukował elektryczność o napięciu prawie jednego wolta. Eksperyment powtórzył, używając octu winnego. Prototyp baterii powstał zatem prawie dwa tysiące lat przed narodzinami hrabiego Alessandra Volty, uznawanego za odkrywcę zjawiska elektryczności. W latach 70. Arne Eggebrecht, niemiecki egiptolog, udowodnił, że za pomocą bagdadzkich baterii można było pokrywać srebrne przedmioty cienką warstwą złota. Tę technologię dopiero pod koniec XVIII wieku zastosował Luigi Galvani! Inni badacze przypuszczają, że potencjał elektryczny mógł być wykorzystywany do wywoływania efektów specjalnych w starożytnych świątyniach, na przykład symulacji gniewu bóstwa.

Plagiator Kopernik
Zainteresowanie nauką rozwijało się w cywilizacjach Bliskiego Wschodu i w Grecji już w okresie klasycznym, jednak okresem największego rozkwitu nauki i techniki był hellenizm, który rozpoczął się po śmierci Aleksandra Wielkiego w 323 r. p.n.e. Stworzone przez króla imperium rozpadło się wówczas na wiele państewek. Najważniejszą rolę dla kultury i nauki odegrały Egipt, państwo Seleucydów, obejmujące znaczne połacie Bliskiego Wschodu od Syrii po Iran, a także małe, ale ważne królestwo Pergamonu na zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej, rządzone przez dynastię Attalidów. Przemyślana polityka hellenistycznych władców ściągała do ośrodków miejskich najwybitniejszych naukowców i filozofów. Wtedy powstały słynne biblioteki, na przykład licząca prawie pół miliona tomów Biblioteka Aleksandryjska i nieznacznie jej ustępujący księgozbiór w Pergamonie. Nigdy wcześniej i nigdy potem żadne państwo nie stworzyło tak znakomitych warunków rozwoju naukowego.
W epoce hellenizmu stworzono, o czym jeszcze mniej wiadomo, podstawy nauki nowożytnej. Powszechnie znana jest geometria Euklidesa, mniej wiadomo o astronomie Arystarchu z wyspy Samos położonej u wybrzeży Azji Mniejszej, który ponad półtora tysiąca lat przed Kopernikiem stworzył spójną teorię heliocentryczną. Według Arystarcha, Ziemia porusza się ruchem obrotowym wokół Słońca w rocznych cyklach oraz wokół własnej osi w cyklach dobowych. Arystarch opisał też nachylenie osi obrotu Ziemi względem płaszczyzny orbity oraz udowodnił, że drogi planet na nieboskłonie z ich pozornymi zatrzymaniami i cofnięciami mogą być prostym rezultatem kombinacji ich ruchów wokół Słońca. Arystarch nie był pierwszym uczonym, który "poruszył Ziemię". Już w IV wieku p.n.e. Heraklides z Pontu stworzył teorię o dobowym obrocie Ziemi wokół własnej osi, tłumacząc w ten sposób zjawisko dnia i nocy.

Zacofani Rzymianie
Dlaczego świat przyjął na setki lat geocentryczną teorię Klaudiusza Ptolemeusza, a osiągnięcia hellenistycznej nauki i techniki zostały zapomniane i trzeba je było odkrywać na nowo? Włoski profesor fizyki i matematyki Lucio Russo uważa, że winni zaprzepaszczenia hellenistycznch osiągnięć są Rzymianie. Jego zdaniem, ekspansja Imperium Rzymskiego w basenie Morza Śródziemnego rozpoczęta w 212 r. p.n.e. na dwa wieki zahamowała postęp wiedzy. W Imperium Rzymskim popularność niewolnictwa powodowała brak zainteresowania wynalazkami, które mogły usprawnić prace. O cesarzu Wespazjanie powiadano, że zakazał używania dźwigu hydraulicznego, aby nie odbierać pracy pospólstwu. Rzymianie nigdy nie odkryli sposobu produkcji tzw. żelaza syryjskiego przez stulecia sprowadzanego z Bliskiego Wschodu. Podobnie było z jedwabiem importowanym z Chin. Zaginęły niemal wszystkie traktaty naukowe hellenizmu, zachowały się jedynie nieliczne przepisane kilka stuleci później przez Arabów i mieszkańców Bizancjum. Dopiero wykopaliska w Egipcie odsłaniają dziś fragmenty zwojów papirusowychz naukowymi rozprawami.
W średniowieczu na temat techniki starożytnej krążyły legendy. Brytyjski filozof Roger Bacon po lekturze traktatów hellenistycznych pisał zdumiony w XIII wieku, że "możliwe jest budowanie machin do pływania bez pomocy wioślarzy (...). Podobnie można by sporządzać wozy, których nie ciągnęłoby żadne zwierzę, a i tak poruszałyby się z niewiarygodną chyżością (...). Można by też konstruować maszyny latające, w których siedzi człowiek i kręcąc pewnym urządzeniem, wprawia w ruch sztuczne skrzydła, bijące powietrze tak samo jak ptasie". W epoce renesansu inspirowane starożytnymi wynalazkami rysunki Leonarda da Vinci przedstawiały machiny, których zbudowanie nie było możliwe na ówczesnym etapie rozwoju technicznego. Rewolucja kopernikańska była nawiązaniem do dzieł Arystarcha, a Galileusz i Newton czerpali z dzieł autorów hellenistycznych. Nawet dzisiejsza nauka i technika korzysta z osiągnięć hellenistycznych badaczy. Jak powiedział Bernard z Chartres, cytowany przez Wilhelma z Baskerville, głównego bohatera "Imienia róży": "Jesteśmy karłami, lecz stojąc na ramionach olbrzymów możemy widzieć dalej od nich".

STAJNIA ARCHIMEDESA
W III wieku p.n.e. rozpoczął się wyścig w konstruowaniu coraz większych okrętów wojennych. W epoce klasycznej głównym typem okrętu była tzw. triera, czyli trójrzędowiec (uczeni do dziś spierają się, czy nazwa określała liczbę ludzi poruszających jednym wiosłem, czy liczbę rzędów wioślarzy umieszczonych jeden nad drugim). W okresie hellenistycznym zapanowała moda na wielorzędowce, a szczytowym osiągnięciem szkutnictwa był czterdziestorzędowiec (!) zbudowany dla Ptolemeusza IV Filopatora, władcy Egiptu. Megalomania ogarnęła także budowniczych statków handlowych. Na rozkaz Hierona z Syrakuz powstała "Syrakuzja" - statek, do którego budowy zużyto ilość drewna wystarczającą do skonstruowania sześćdziesięciu czterorzędowców. Na pokładzie "Syrakuzji" mieściły się m.in. biblioteka, wiszące ogrody i dwadzieścia stajni dla koni. Budowa tych morskich gigantów nie byłaby możliwa bez szczegółowych studiów nad wypornością ciał stałych w cieczy oraz badań z dziedziny mechaniki i hydrostatyki. Prace nad "Syrakuzją" nadzorował sam Archimedes.
Okładka tygodnika WPROST: 9/2006
Więcej możesz przeczytać w 9/2006 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 9/2006 (1212)

  • Na stronie - Skąd donikąd 5 mar 2006 Polaka w Polaku jest niewiele, za to dużo w nas Europy i trochę Azji 3
  • Skaner 5 mar 2006 SONDAŻ Prezydent Ziobro? Polacy stoją murem za ministrem sprawiedliwości Zbigniewem Ziobrą! Pentor na zlecenie "Wprost" zapytał, po czyjej stronie jesteśmy w sporze między ministrem a środowiskami prawniczymi, których... 8
  • Dossier 5 mar 2006 KAZIMIERZ MARCINKIEWICZ premier "Połasiłem się na ptasie mleczko. Ja je po prostu uwielbiam, nie potrafić się opanować!" "Super Express" ANDRZEJ LEPPER wicemarszałek Sejmu, lider Samoobrony "Polską rządzi prezes... 9
  • Sawka czatuje 5 mar 2006 10
  • Playback 5 mar 2006 14
  • Poczta 5 mar 2006 KATASTROFA RATUNKOWA W artykule "Katastrofa ratunkowa" (nr 6) pojawiły się stwierdzenia i opinie wymagające krytycznego komentarza. Dotyczą one zdarzenia z ubieg-łego roku - wypadku drogowego pod Białymstokiem, kiedy w płomieniach... 14
  • Ryba po polsku - Polityka moralnego niepokoju 5 mar 2006 To straszne. Cała nasza polityka jest oparta na korupcji, oczywiście politycznej 15
  • Z życia koalicji 5 mar 2006 DRAMATYCZNE RZECZY DZIEJĄ SIĘ Z SAMOOBRONĄ I LPR. Obie partie odeszły z opozycji jakiś czas temu i jak dotąd nie wróciły. Twierdziły, że wybierają się do koalicji, ale tam nie doszły. Ktokolwiek widział zaginionych, jest... 16
  • Z życia opozycji 5 mar 2006 ZBIGNIEW SOBOTKA ZAMIAST po Białołęce spaceruje po Wilanowie. Ostatnio widziano go tam przy kiosku, jak kupował "Życie na Gorąco". Cóż, może dla jego duchowości byłoby lepiej, gdyby prezydent go jednak nie ułaskawiał.... 17
  • Nałęcz - Na straconej pozycji 5 mar 2006 Z tak zabagnioną hipoteką jak SLD trzeba oliwić tryby antykorupcyjnej maszyny, a nie sypać w nie piasek 18
  • Fotoplastykon 5 mar 2006 © Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 19
  • Nagana dla Marcinkiewicza 5 mar 2006 Koniec medialnego teatru premierem w roli głównej 20
  • Chcemy zmian 5 mar 2006 Z sali sądowej wychodzi tylko 50 proc. zadowolonych. Pozostali chętnie dają posłuch opiniom, iż sądy są sprzedajne 24
  • Nie jesteśmy kliką 5 mar 2006 Wymiar sprawiedliwości musi nadrabiać kilkudziesięcioletnie opóźnienia 25
  • Trzy pogrzeby i marne wesele 5 mar 2006 Alberto Moravia mawiał, że "silny rząd rządzi krajem, silna opozycja rządzi rządem". W Polsce nie ma ani jednego, ani drugiego. 28
  • Giełda 5 mar 2006 Hossa Świat Recenzent w kieszeni Japoński koncern Toshiba opracował technologię dla telefonów komórkowych umożliwiającą szybkie wyszukanie na stronach internetowych opinii o określonym produkcie. Wystarczy sfotografować... 32
  • Haracz w funtach 5 mar 2006 Nasze urzędy skarbowe kasują Polaków w Londynie 34
  • Cuda w baku 5 mar 2006 Europaliwo z drugiego tłoczenia 38
  • Dzień po 5 mar 2006 Piąta fala prasuje rynek mediów 42
  • Kredyt nie na bank? 5 mar 2006 Czy bankowcy chcą zabrać Polakom nowe mieszkania? 44
  • Ekonomii! 5 mar 2006 Kurs ekonomii NBP i "Wprost", czyli jak przestać się uczyć na błędach 46
  • 2 x 2 = 4 - Pogardzane pryncypia 5 mar 2006 Nie stać nas na kontynuację dotychczasowej gospodarki czy raczej antygospodarki budżetowej 48
  • Supersam 5 mar 2006 50
  • Kokardy i falbany 5 mar 2006 Najnowsza klasyczna kolekcja Teresy Rosati to tradycyjnie już propozycja dla kobiet, które lubią dosłowność i przewidywalność w modzie, stroje popmatyczne, wręcz kostiumowe. Dominują ciężkie "kurtynowe" kreacje z... 50
  • Róża na reumatyzm 5 mar 2006 Skandynawscy badacze odkryli, że pewna odmiana dzikiej róży łagodzi dolegliwości związane ze zmianami zwyrodnieniowymi i reumatycznymi stawów. Pozyskana z niej naturalna substancja galaktolipid stała się podstawą preparatu Litozin Forte,... 50
  • Emocjonujący leon 5 mar 2006 W wersji koncepcyjnej leon pojawił się rok temu na salonie w Genewie. I zachwycił. Potem przez kilka miesięcy jeszcze go dopieszczano, by "wzbudzał emocje". W stajni Seata auto zostało ustawione w zagrodzie dla pojazdów sportowych... 50
  • Koncertowa Metaxa 5 mar 2006  Grecki trunek Metaxa o prawie 120-letniej historii został w tym roku nagrodzony przez polską Radę Marek tytułem Cool Brand (fajna marka). - Łagodna, lekko słodka metaxa swój smak zawdzięcza kombinacji destylatów trzech odmian... 50
  • Miłość od pierwszego kliknięcia 5 mar 2006 Portale randkowe to nic innego jak dawna swatka, tyle że oferująca więcej i lepiej dobranych kandydatów 52
  • Banalizacja zła 5 mar 2006 Trzeba zwalczać fałszerzy Holocaustu i tych, którzy na ich kłamstwa pozwalają 56
  • Przesilenie w Turynie 5 mar 2006 Nowe dyscypliny zimowe z Ameryki reanimują skostniałe igrzyska 58
  • Motory postępu mniemanego 5 mar 2006 Prezydent Bush zachęca do jeżdżenia hybrydowymi autami 60
  • Know-how 5 mar 2006 Kwaśny wybielacz Środki dezynfekujące zawierające chlor działają znacznie silniej po dodaniu do nich octu. Naukowcy z Microchem Lab zbadali skuteczność stosowanego w wybielaczach podchloryanu sodu (NaOCl). Po zakwaszeniu jego skuteczność... 63
  • Skąd pochodzą Polacy 5 mar 2006 Badania DNA Polaków nie ujawniły żadnych różnic genetycznych między ludnością chłopską i szlachecką 64
  • Polska krew 5 mar 2006 Wiek XVI wprowadził na polskie ziemie Włochów, Węgrów i Francuzów, wiek XVII - Szwedów, Turków i Tatarów, a wiek XIX - Rosjan, Niemców i Austriaków 72
  • Pradziadek Kopernika 5 mar 2006 Automaty na monety, baterie elektryczne, a nawet komputery wynaleziono w starożytności! 74
  • Disco polo Mozarta 5 mar 2006 Piosenki Britney Spears wykorzystuje się do odstraszania dzików, a utwory Eminema do torturowania terrorystów 77
  • Bez granic 5 mar 2006 Na tropie Gen. Ratko Mladić, jeden z najbardziej poszukiwanych zbrodniarzy wojennych, został schwytany - podały serbskie media. Informację natychmiast zdementował rząd Serbii i haska prokurator Carla Del Ponte. Serbia wstrzymała jednak... 78
  • Wolimy konserwatywnych prezydentów 5 mar 2006 Rozmowa z Glebem Pawłowskim, jednym z najbardziej wpływowych doradców Władimira Putina 80
  • Halny od wschodu? 5 mar 2006 Nienormalność stosunków z Rosją polega na wymaganiu przez nią propagandowego poddaństwa 84
  • Lepenizacja Francji 5 mar 2006 Nad Sekwaną nadchodzi czas wyrazistych polityków i decyzji 86
  • Francja elegancja 5 mar 2006 Niewykluczone, że do spotkania prezydentów Kaczyńskiego i Putina dojdzie w Paryżu 88
  • Psy pokoju 5 mar 2006 Świat zaczyna być gotowy do prywatyzacji pokoju 89
  • Menu 5 mar 2006 KRÓTKO PO WOLSKU Sztuka przepraszania Żyjemy w czasach, kiedy sztuka przepraszania osiąga swoje szczyty. Europa przeprasza świat islamu za karykatury, a jakoś nie słychać, żeby muzułmanie przepraszali za cokolwiek (terroryzm,... 92
  • Recenzje 5 mar 2006 94
  • Dworzec Waterloo - 40 lat później 5 mar 2006 Solowy album Raya Daviesa - zapowiadany od dziesięciu lat - przypomina o jednym z największych brytyjskich kompozytorów i wokalistów wszech czasów, który w niczym nie ustępuje McCartneyowi czy Jaggerowi. Davies całe życie był liderem... 94
  • Cyrk zamiast karnawału 5 mar 2006 W "Słudze dwóch panów" Carlo Goldoni odmalowuje barwny korowód postaci. W ujęciu Rimasa Tuminasa - słynnego litewskiego reżysera - niepowtarzalna atmosfera weneckiego karnawału ginie. Tuminas dość lekką fabułę XVIII-wiecznej... 94
  • Czytelniku, na kolana! 5 mar 2006 Oto okaz prozy ciągnionej. Doktoranta historii sztuki babcia zabezpieczyła spadkiem w postaci dwóch kamienic. Doktorant dysponuje więc rezerwami czasowymi na ulubione penetracje: sztuki renesansu i przygodnych panienek. Na przemian daje się... 94
  • Odrażający, brudni, źli 5 mar 2006 Kinowe piekło podobno jest wybrukowane filmami zrodzonymi z dobrych chęci. "Syriana" - wyreżyserowana przez Stephena Gaghana, scenarzystę m.in. filmu "Traffic" - może niekoniecznie jest kolejnym kocim łbem w tym piekle,... 94
  • Mauzoleum Waldiego 5 mar 2006 Za 200 milionów złotych w centrum Warszawy powstanie muzeum dla garstki kuratorów i ich kolegów artystów 96
  • Zapasy na ludowo 5 mar 2006 Hinduscy zapaśnicy ćwiczą na gołej ziemi, posypując przed walką ciało piaskiem 100
  • Górna półka - Telehistoria 5 mar 2006 Charles de Gaulle, który jak na generała przystało, nie lubił misternych gier dyplomatycznych, stwierdził kiedyś w chwili szczerości: "Dyplomata nie wierzy nigdy w to, co mówi, toteż dziwi go bardzo, jeżeli ktoś mu uwierzy". 103
  • Pazurem - Należne wyrazy 5 mar 2006 Polszczyzna żywa i piękna zaczyna się tam, gdzie kończą się macki Rady Języka Polskiego 104
  • Ueorgan Ludu 5 mar 2006 Jesteśmy niezawodnym ogniwem UE, ale bigosu nie oddamy<br> TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 9 (175) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 27 lutego 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza SŁOWNIK NA OSTATKI Tańce z gwizdami... 105
  • Skibą w mur - Złe wychowanie 5 mar 2006 Polaków trzeba wychować od nowa - to nie antypolski dowcip, lecz myśl przyświecająca ekipie rządzącej 106

ZKDP - Nakład kontrolowany