Kto się boi Halloween

Kto się boi Halloween

Halloween
Halloween / Źródło: Fotolia / Photographee.eu
Halloween to zabawa podkręcana przez marketing. W sklepach już od dawna można kupić sztuczną krew, wampirze szczęki i plastikowe pająki. A jednak budzi kontrowersje natury czysto duchowej.

Dyrektorka prywatnego przedszkola w Warszawie w ubiegłym roku zaplanowała, jak zwykle w Halloween, noc dyni. Dzieci nocują wtedy w przedszkolu, przebierają się, malują i obklejają dynie. – To nie noc potworów, nie było tam żadnych kościotrupów i wampirów – podkreśla dyrektorka. Jednak jedna z mam stanowczo zaprotestowała przeciwko udziałowi jej córki w imprezie. Powoływała się na względy religijne. Ta sama mama nie zgodziła się też, aby jej dziecko oglądało pokaz magika. Powód podała ten sam – religia, która nie uznaje magii, nawet jeśli magik tak naprawdę tylko udaje. Dlatego teraz w przedszkolu odbywają się noce warzyw, dzieci wykrawają z nich figurki, dekorują. Zabawa też jest świetna, a nie budzi najmniejszych kontrowersji. W tym roku dyrektorka prowadzi już inne przedszkole. Zdążyła poznać rodziców, tych religijnych jest tu więcej niż w poprzednim. Dlatego, aby ich nie denerwować, o nocy z dynią nawet nie wspomina. Jedyne, co zrobiła z okazji Halloween, to dyniowa dekoracja w szatni.

 – Na razie nikt nie zgłaszał zastrzeżeń – mówi. – Jedna z mam zgłosiła natomiast zastrzeżenia do ostatniej lekcji angielskiego. Nauczycielka opowiadała dzieciom o zwyczaju Halloween w Ameryce i w Irlandii, skąd on pochodzi. Uważam, że to dobrze, iż dzieci poznają anglosaską kulturę, to jeden z celów dydaktycznych na tych zajęciach. Jednak i to wzbudziło wątpliwości tej mamy. Zwróciła mi uwagę, że mieszkamy w Polsce i dzieci powinny się uczyć o naszych zwyczajach. Inne importowane tradycje nie wzbudzają w Polsce tak wielkich emocji jak Halloween. Zwyczaj świętowania tego wieczoru przyszedł do nas w latach 90. z Ameryki, jednak w tym samym czasie, też z Ameryki, dotarły do nas walentynki. I choć one też są pogańskie, to zadomowiły się w Polsce, jakby tu były od zawsze. Nawet niektórzy księża zachęcają do wyrażania w tym dniu swoich uczuć bliskim. A Halloween prowokuje do wytaczania najcięższych armat. W tym roku wystąpił przeciw niemu kurator kujawsko-pomorski Marek Gralik. Wystosował do nauczycieli w województwie list, w którym krytykuje zabawy halloweenowe w szkołach i zniechęca do tego typu atrakcji. Jego apel poparła posłanka PiS Anna Sobecka, związana ze środowiskiem Radia Maryja. „Mimo iż Halloween jest powszechnie kojarzone z niegroźnym zwyczajem przebierania się za duchy czy wampiry, mało kto zauważa, że kryje ono w sobie okultystyczne znaki. Skutki udziału w tych praktykach mogą być przerażające tym bardziej, że uczestniczą w nich już najmłodsze dzieci, w które najłatwiej uderzyć” – napisała w otwartym liście, gratulując kuratorowi odwagi w zajęciu zdecydowanego stanowiska. 

Wiara w niebezpieczną moc Halloween wykracza poza środowiska Radia Maryja. Kiedyś w złe duchy wierzyli raczej ludzie prości, niewyedukowani, którzy bardziej polegali na czuciu niż wiedzy. Dziś wiarę w demony deklarują głośno wykształceni mieszkańcy wielkich miast. Skoro wierzysz w Boga, wierzysz też w szatana – argumentują. Dlatego katolik powinien, ich zdaniem, odrzucać tę zabawę z upiorami, bo jest ona niebezpieczna. Wątpliwości nie pozostawia sam papież Franciszek, który dwa lata temu podczas spotkania egzorcystów w Rzymie powiązał zabawę w Halloween z rosnącą liczbą opętań wśród dzieci. A przecież nie jest to jedyny pogański zwyczaj, jaki kultywują Polacy. Jest noc świętojańska wywodząca się jeszcze z tradycji słowiańskich, są andrzejki, na których się wróży, co też nie jest zgodne z katolicką doktryną. Żadna z tych tradycji jednak również nie wywołuje takich emocji, jak to jedno Halloween.

Stracę opiekę świętych

Skąd te emocje? – pytam Agnieszkę Niedziałek, matkę dwóch synów, mieszkankę dobrych warszawskich przedmieść i wierzącą katoliczkę, zdecydowaną przeciwniczkę Halloween, której nie przeszkadzają andrzejki ani noc świętojańska. – Tamte zwyczaje nie odwołują się tak do duchów i demonów, jak ten – tłumaczy. – Wróżby, kiedy dziewczyna wyjdzie za mąż, czyli układanie butów czy puszczanie wianków, są niegroźne. A zabawa w duchy jest. Agnieszka Niedziałek zwraca uwagę na nastrój, w jakim odbywa się zabawa. Pochód przebierańców w strojach upiorów, zombie, wampirów, migające światło ze świeczek w dyniach rozświetlające panującą w październikowy wieczór ciemność mogą oszołomić. A do tego dochodzi cukier, którego wielkie dawki dzieci połykają tego wieczoru w słodyczach, dostając kopa energetycznego. – Ja w ogóle nie daję dzieciom cukru, bo jest niezdrowy – mówi kobieta. 

– A w Halloween maluchy jedzą cukierka za cukierkiem, jakieś galaretki z niby-robakami, ciastka w kształcie palców. Jest cała oprawa słodyczowa jako niezbędny element tej zabawy. I to działa, dzieci robią się niespokojne, pobudzone i otwarte na działanie złych mocy. Niedziałek obserwowała kiedyś Halloween w Kanadzie, gdzie gościła u znajomej. Sześcioletnia córka tej znajomej chodziła od domu do domu, zbierając cukierki. Później miał być pochód przebierańców. Było zimno, więc matka chciała, by dziewczynka ubrała się ciepło. Mała jednak nie chciała psuć swojego stroju. To, że się upierała przy swoim, Agnieszki Niedziałek nie dziwi. Przeraziło ją to, w jaki sposób robiła to dziewczynka. Spokojne na co dzień dziecko tego wieczoru rzuciło się na podłogę, zaczęło się zwijać i wydawać z siebie ryk. – Jak opętana – mówi Niedziałek. Jest przekonana, że zabawa, w której przywołuje się upiory, może skończyć się prawdziwym spotkaniem z demonami. Jako katoliczka wierzy, że są one wśród nas i że zachęcają nas do tego, byśmy się na nie otworzyli. Zachęcają także dzieci, które są podatne na ich wpływ. – Te demony są dla ludzi atrakcyjne – tłumaczy. – Podobnie jak alkohol czy narkotyki. Kuszą i gubią. Jako katoliczka wierzy w złe duchy, czuje ich obecność, ale odrzuca je. Otwiera się za to na świętych. Czuje ich opiekę, doświadcza jej. – Biorąc udział w takich zabawach jak Halloween, bałabym się, że stracę tę opiekę świętych – mówi. Księża wzywają do alternatywnej zabawy, która nie wywołuje żadnego ryzyka, a co najwyżej dobre spotkanie, czyli do Holyween. Ubiegłoroczne noce świętych można było świętować w różnych małych i dużych miastach w Polsce. W łódzkiej katedrze zaprezentowano film o egzorcyzmach. W parafiach słupskich zorganizowano bale wszystkich świętych, na których ludzie poprzebierali się za ulubionych świętych, pokazy świetlne i tańce aniołów. Po ulicach Piły przeszły z kolei wielkie marsze świętych.

Siekiera lepsza od aureoli

Choć jednak Kościół próbuje złożyć atrakcyjną kontrpropozycję, Halloween kusi bardziej. Dzieci wolą upiory, dynie, małe sztuczne trumienki, świecące gumowe rękawice udające toksyczną galaretę, sztuczne palce albo całe dłonie, sztuczną wampirzą szczękę, krew, sztuczne rany, pajęczyny i pająki, czarne kapelusze, maski potworów. Obwieszają tym swoje pokoje, przebierają się, ścigają na pomysły i gadżety. Dlatego już w połowie października w sklepach sezonowe kąciki zapełniają się nie tylko zniczami, ale i asortymentem upiornym. A dzieci zamęczają rodziców, by ci kupili im kolejne gadżety, dzięki którym upodobnią się do potworów.

– W Ameryce przeprowadzono badania, z których wynika, że na Halloween ludzie wydają tam więcej pieniędzy niż na Boże Narodzenie – mówi dr Karol Jachymek, kulturoznawca z Uniwersytetu SWPS w Warszawie. – Patrząc z tej perspektywy, można powiedzieć, że u nas jest to święto raczkujące. Jednak i u nas, jak zauważa kulturoznawca, jest ono nierozłączne z handlem. To święto marketingu, co widać po ofertach sklepów, klubów organizujących tematyczne zabawy, kinach prezentujących maratony horrorów. Kostiumy i gadżety mają swoje wzorce w filmach, horrorach o Halloween, których w Ameryce nakręcono mnóstwo. – To w ogóle nie jest związane z wiarą – mówi Jachymek. – I paradoksalnie dlatego to święto zabawy jest tak nieakceptowalne. Jest u nas zestawiane ze świętem, które obchodzimy przez następne dwa dni. Zaduszkom w polskiej kulturze towarzyszą refleksja, wspominki, powaga, cisza. Kościotrupy są w tym kontekście nie do przyjęcia. Stąd niechęć. A przecież, jak zauważa Jachymek, szalona zabawa w Halloween nie pomniejsza frekwencji na cmentarzach 1 listopada. – Idziemy na te groby skacowani, ale idziemy – mówi.

 Zauważa też, że wspólne zabawy, pochody, przebieranie, zbieranie cukierków, jakie powszechnie odbywa się na miejskich osiedlach i przedmieściach, to cenne zachowania wspólnotowe. Dzieci umawiają się na Halloween już kilka tygodni wstecz, potem wspólnie się bawią, wraz z nimi od domu do domu chodzą ich rodzice, ludzie się poznają. Korowody świętych nie wyciągnęłyby z domów tak wielu ich mieszkańców. W tym musi być element atrakcyjnej zabawy. Jak w naszych polskich jasełkach, dawniej popularnych, dziś rzadszych. Bo jednak kolęda i turoń nie są tak zabawne jak twarz poorana sztucznymi bliznami i sztuczna siekiera w głowie. – Przez sceptyków mogłoby to być traktowane jako zabawa oswajająca ze śmiercią, jednak nie jest – mówi Jachymek. – Raczej jak deklaracja: nie obchodzę tego zwyczaju, bo jestem katolikiem, oswajam się ze śmiercią inaczej. Co ciekawe, w innych krajach katolickich śmierć bywa oswajana głośno i śmiesznie, na przykład w Meksyku, gdzie obchodzi się Dia de los Muertos. Świętuje się trzy dni, na ulicach stają kolorowe stragany, a symbolem tych obchodów są kolorowe czaszki. – Polacy mają jednak inny styl refleksji – mówi Jachymek. – Zresztą w innych krajach europejskich Halloween też budzi kontrowersje.

Walka na własną rękę

W tym roku składa się tak, że 31 października wypada w poniedziałek, rozdziela więc święto zmarłych od weekendu, dlatego w większości szkół jest to dzień wolny. W obliczu nastrojów płynących z kuratorium kujawsko-pomorskiego czy od posłanki Sobeckiej można powiedzieć, że ten układ dni spadł szkołom z nieba. Nie trzeba podejmować trudnych decyzji o tym, czy uczniowie mogą przychodzić tego dnia na lekcje w przebraniach i z dyniami, bo lekcji po prostu nie ma. Dzieci umawiają się na obchodzenie domów i zabawy na własną rękę. W szkołach toczą się jednak na ten temat gorące dyskusje. Katecheci przestrzegają uczniów przed szatanem, wywołując wśród nich burzę. Dzieci też spierają się między sobą, bo te, których rodzice nie zgadzają się na halloweenowe zabawy, bronią ich decyzji. Dopóki debata toczy się w domach i wśród rówieśników, może być pożyteczna. Gorzej, gdy zdarza się ktoś taki, jak mieszkaniec warszawskiej dzielnicy Białołęka, który walczy z amerykańskim zwyczajem na własną rękę i w ubiegłym roku zamiast cukierków dawał dzieciom kostki rosołowe. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 44/2016
Więcej możesz przeczytać w 44/2016 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 44/2016 (1760)

  • Dlaczego piszemy o Durczoku 30 paź 2016, 20:00 Do czasu zakończenia procesów, jakie byłym i obecnym dziennikarzom „Wprost”, a także wydawcy tygodnika, wytoczył Kamil Durczok, nie chcieliśmy na naszych łamach pisać na jego temat. Choć od czasów naszych głośnych publikacji z lutego 2015 r. poznaliśmy wiele nowych faktów na... 3
  • CETA, blamaż UE 30 paź 2016, 20:00 To miała być stosunkowo mało kontrowersyjna umowa handlowa z najbardziej europejskim spośród pozaeuropejskich krajów świata. Jej cel wydawał się jasny: znieść bariery celne i przygotować Europę na nieuchronne zderzenie ze światową konkurencją. A przecież to nic innego jak... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 30 paź 2016, 20:00 Tak czy owak Sławek Nowak Sławomir Nowak został szefem ukraińskiego Ukrawtodoru, państwowej agencji drogowej Ukrainy. I w dodatku przyjął ukraińskie obywatelstwo, co spowodowało, że na polityka wylała się fala krytyki ze strony... 6
  • Zdarzyło się jutro 30 paź 2016, 20:00 MOŻE BY NAM WRESZCIE ktoś wytłumaczył, o co chodzi z tym CETA? Jedyny ludzki argument przedstawiła Maja Bohosiewicz, która twierdzi, że jak to wejdzie, to kobiety będą rodzić ośmiornice. To by się nawet jakoś zgadzało z polityką... 14
  • Kłamstwa Durczoka. „Wprost” przerywa milczenie 30 paź 2016, 20:00 Wobec medialnej ofensywy nieprawdy, jaką w ostatnich dniach rozpoczął Kamil Durczok, „Wprost” czuje się w obowiązku przerwać milczenie i ujawnić, w których miejscach były dziennikarz TVN mówi nieprawdę. 16
  • Lwica Nowoczesnej 30 paź 2016, 20:00 W Sejmie wyróżnia się lewicowymi poglądami. Popiera aborcję na życzenie, zwalcza mowę nienawiści, jest wielką miłośniczką Zygmunta Baumana. To dzięki niej Nowoczesna staje się wiarygodna dla lewicowego elektoratu. 20
  • Pustka po śmierci ojca 30 paź 2016, 20:00 Czasem przychodzą takie ułamki sekund, kiedy całym sobą czujesz brak ojca, takie walnięcie, tąpnięcie, pustkę, żal. Są i takie, kiedy robię jakąś głupotę i myślę sobie: „Boże, dobrze, że tego ojciec nie widział” – zwierza się Paweł Kukiz. 24
  • SPROSTOWANIE 30 paź 2016, 20:00 W artykule pt.: „GUS utracił wiarygodne dane o stanie państwa” autorstwa Artura Grabka, opublikowanym w dniu 20 czerwca 2016 r. w numerze 25/2016 tygodnika „Wprost”, zostały zamieszczone następujące nieprawdziwe i nieścisłe... 27
  • Lepsza edukacja za podpis na volksliście 30 paź 2016, 20:00 Edukację mniejszości narodowych trawi patologia. Rodzice składają fałszywe deklaracje, które dają ich dzieciom możliwość darmowej nauki drugiego języka obcego, a szkołom dostęp do większych pieniędzy. 28
  • Przybysz o aborcji. Podkopana solidarność kobiet 30 paź 2016, 20:00 Czarny protest połączył kobiety o różnych poglądach i wrażliwości. Kontrowersyjne wyznanie piosenkarki Natalii Przybysz dotyczące aborcji może pogrzebać solidarność polskich kobiet. 30
  • Kto się boi Halloween 30 paź 2016, 20:00 Halloween to zabawa podkręcana przez marketing. W sklepach już od dawna można kupić sztuczną krew, wampirze szczęki i plastikowe pająki. A jednak budzi kontrowersje natury czysto duchowej. 34
  • Ekonomia społeczna 30 paź 2016, 20:00 Dzięki Funduszom Europejskim powstają firmy, które rozwiązywanie ludzkich problemów stawiają na pierwszym miejscu, a wynik finansowy na drugim. 37
  • Ostatni makijaż 30 paź 2016, 20:00 Jesteśmy jak położne, tylko na drugim biegunie życia. One przyjmują człowieka na świat, a my oddajemy. – mówią Morgane i Ryszard Mazurkowie, balsamiści ze specjalizacją w chirurgii pośmiertnej. 38
  • Kto zapłaci za prawnika 30 paź 2016, 20:00 27 października weszły w życie wprowadzone przez Zbigniewa Ziobrę, ministra sprawiedliwości, nowe stawki wynagrodzeń radców prawnych i adwokatów. Dotyczą one m.in. zwrotu kosztów w wygranych procesach i prawników z urzędu. 40
  • Jak gwiazdy zarabiają na swoich teatrach 30 paź 2016, 20:00 Po zakręceniu kurka z państwowymi pieniędzmi prywatne teatry zaczęły biedować. Ale Janda, Karolak, Żebrowski i spółka wiedzą, jak bez milionowych dotacji ze swoich teatrów zrobić dobry biznes. 42
  • Sprzedawcy mieszkań liczą zyski 30 paź 2016, 20:00 Deweloperom sprzyja program Mieszkanie dla młodych, łagodna ostatnia zima, niskie stopy procentowe (tanie kredyty!). Podsumowaliśmy wyniki wiodących graczy na tym rynku. 46
  • Sukces w pigułce 4 wrz 2017, 1:00 Mieszkańcy Europy Środkowo-Wschodniej mają potrzebę samoleczenia, bo dostęp do lekarzy jest ograniczony – mówi Michał Nitka, prezes Teva w Polsce, i zapowiada dalszą ekspansję giganta farmaceutycznego. 48
  • Pierwsi w biznesie 30 paź 2016, 20:00 Wrocławscy czempioni nagrodzeni Orłami „Wprost”. 51
  • Złupieni w sieci 30 paź 2016, 20:00 W internecie nadal łatwo paść ofiarą oszustwa, bo tak trzeba nazwać działania nieuczciwych sprzedawców. 52
  • Gdzie pracuje się najlepiej 30 paź 2016, 20:00 Globalna firma badawcza, konsultingowa i szkoleniowa Great Place to Work po raz kolejny przygotował ranking najlepszych pracodawców na świecie. Amerykańskie badanie prowadzone jest od 1981 r. Przeprowadzono je wśród 6 tys. pracodawców,... 54
  • Europa zamyka drzwi przed imigrantami 30 paź 2016, 20:00 Likwidacja „dżungli” z Calais to dowód na klęskę polityki imigracyjnej starej Unii. 56
  • Brexit: prawa Polaków gwarantowane 30 paź 2016, 20:00 Demontaż imigranckiej dżungli w Calais to sposób na rozwiązanie kryzysu migracyjnego w Europie czy jego zaostrzenie? Kryzys migracyjny podważył poczucie bezpieczeństwa w Europie i zaufanie do klasy politycznej. To potencjalne źródło... 60
  • Urzędnicy i rodzina 30 paź 2016, 20:00 Norweski urząd do spraw ochrony dzieci miał chronić je przez przemocą i molestowaniem. W rękach nadgorliwych urzędników stał się przekleństwem wielu uczciwych rodziców. 64
  • I będą sunąć po szosach elektryki 30 paź 2016, 20:00 Rządowy plan elektromobilności jest bardzo ambitny. Ale warunki, by elektryczne auta przyjęły się w Polsce są. Zresztą sprzedaż takich pojazdów powoli rośnie. 66
  • Volkswagen kreuje przyszłość motoryzacji 30 paź 2016, 20:00 Volkswagen cały czas poszerza ofertę samochodów zasilanych prądem. Do 2025 r. marka planuje rocznie sprzedawać milion samochodów elektrycznych. Jesteśmy świadkami i uczestnikami dużej zmiany w motoryzacji, która właśnie się rozpoczyna. 69
  • BMW włącza iPerformance 30 paź 2016, 20:00 Gdyby zapasy ropy miały się skończyć szybciej, niż przewidywano, koncern BMW jest na to gotowy. Stawia na napęd elektryczny i auta hybrydowe. 70
  • Wypożyczenie na życzenie 30 paź 2016, 20:00 Ledowe siedziska, podświetlane bary, ślubne aranżacje – to tylko niektóre perełki z oferty Colors of Design, firmy specjalizującej się w wynajmie mebli i scenografii eventowej. 71
  • Samowystarczalny 30 paź 2016, 20:00 Mitsubishi Outlander PHEV jest niemal całkowicie samowystarczalny. Ma elektryczny napęd i własne zasilanie – aż trudno uwierzyć, że nikt na to wcześniej nie wpadł. 72
  • Dostęp do leczenia potrzebny od zaraz 30 paź 2016, 20:00 Powikłania cukrzycy związane z zaburzeniami krążenia to pierwsza przyczyna zgonów w Polsce. Bez skutecznych nowoczesnych terapii nie powstrzymamy pandemii XXI w. 74
  • Know How 30 paź 2016, 20:00 Chiński bezramkowiec CHIŃSKA FIRMA XIAOMI POKAZAŁA COŚ, CO OD LAT POJAWIAŁO SIĘ NA DESKACH KREŚLARSKICH TELEFONÓW PRZYSZŁOŚCI, CO W ZAPOWIEDZIACH MA MIEĆ IPHONE 8. Chińczycy byli jednak szybsi. MioMix to jeden z pierwszych telefonów,... 77
  • Wierzący z natury. Dlaczego dzieci tak łatwo przyswajają religie 30 paź 2016, 20:00 Można wątpić w to, czy jakiekolwiek istoty nadprzyrodzone istnieją – nie ma jednak wątpliwości co do tego, że istnieją ludzie, którzy w różnych bogów wierzą. A ludzi, w przeciwieństwie do istot boskich, można zaprosić do udziału w rozmaitych eksperymentach. 78
  • Bohater bezbronny 30 paź 2016, 20:00 Desmond Doss potraktował Dekalog poważnie, czym naraził się w armii na prześladowania z powodu odmowy noszenia broni. Mimo to został jednym z największych bohaterów wojny na Pacyfiku. 82
  • Kazik: Polska – rozdarcie trudne do zaszycia 30 paź 2016, 20:00 Kultowi lada dzień stuknie 35 lat, ale formacja Kazika Staszewskiego nie zwalnia tempa. Właśnie wyszła ich 15. płyta – „Wstyd”. Kolejna, której zespół nie musi się wstydzić. 86
  • Bagiński mierzy się z legendami 30 paź 2016, 20:00 Kiedy w 2003 r. Tomasz Bagiński został nominowany do Oscara, Polska dowiedziała się, że ma animatora na światowym poziomie. Teraz reżyser wraca z filmem „Operacja Bazyliszek”. 90
  • Dobra zmiana Świetlickiego 30 paź 2016, 20:00 Marcin Świetlicki „Drobna zmiana” Marcin Świetlicki to nie tylko autor świetnych wierszy. To, co w przypadku tego artysty budzi wielki szacunek, to jego autentyczna niezależność. W świecie polskiej literatury, gdzie każdy z kimś... 94
  • Z dala od karaoke 30 paź 2016, 20:00 Kolejny dowód na to, że Bowie wcale nas nie opuścił. Kanon piosenek Davida w wersjach artystów występujących w nowojorskiej wersji musicalu z początku tego roku jest albo bardzo podobny do jego wykonań, albo kreatywnie zinterpretowany... 96
  • M jak morderca 30 paź 2016, 20:00 Czy ja naprawdę zabiłem te kobiety?” – pyta domniemany wampir z Zagłębia w celi. Między kolejnymi przesłuchaniami traci zmysły. Właśnie o takim świecie opowiada Pieprzyca. O rzeczywistości, w której wszyscy żyją w fałszu i... 97
  • Małe żałoby 30 paź 2016, 20:00 MAŁGORZATA OHME Pamiętam taki dzień w szkole podstawowej, gdy do klasy weszła nasza wychowawczyni i powiedziała nam, że naszemu koledze zmarła mama. Zrobiło się bardzo cicho, mam wrażenie, że przestaliśmy oddychać. Mieliśmy wtedy... 98
  • ZABURZENIE, KTÓREGO nie dostrzegamy 30 paź 2016, 20:00 ZABURZENIA WIDZENIA OBUOCZNEGO SĄ POWSZECHNE, ALE CZĘSTO NIEZDIAGNOZOWANE. OBJAWY SĄ MYLONE Z... ADHD. JAK ROZPOZNAĆ PROBLEM I JAK GO LECZYĆ – OPOWIADA SZYMON ZIELONKA, OPTOMETRYSTA I TERAPEUTA WIDZENIA Z TOWARZYSTWA OCHRONY WZROKU. 103
  • Wzrok, KRÓL ZMYSŁÓW 30 paź 2016, 20:00 POTRZEBNA JEST HIGIENA OCZU – NA CO DZIEŃ I DŁUGOTERMINOWA – APELUJE PROF. DR HAB. N. MED. IWONA GRABSKA-LIBEREK, PREZES POLSKIEGO TOWARZYSTWA OKULISTYCZNEGO. 104
  • Innowacje w leczeniu plamki żółtej 30 paź 2016, 20:00 Jaskra, zwyrodnienie plamki żółtej, zaćma to najpoważniejsze choroby wieku dorosłego, prowadzące do utraty widzenia. Ich wczesne wykrycie daje szansę na szybkie podjęcie leczenia i ocalenie wzroku – mówi prof. Krystyna Czechowicz-Janicka, dyrektor medyczny i naukowy Instytutu... 106
  • Przejrzeć NA OCZY 30 paź 2016, 20:00 DZIŚ OPERACJE ZAĆMY PRZYWRACAJĄ SENIOROM WIDZENIE NA POZIOMIE 80-90 PROC. SPRAWNOŚCI WZROKU 20-LETNIEJ OSOBY – MÓWI DR HAB. MED. BARTŁOMIEJ KAŁUŻNY Z BYDGOSKIEJ KLINIKI OKULISTYCZNEJ OFTALMIKA. 108
  • NOWY PUNKT widzenia 30 paź 2016, 20:00 Polacy coraz gorzej widzą – alarmują specjaliści z sieci doktor marchewka, którzy diagnozują wady wzroku u ponad 90 proc. Badanych osób. Przybywa też niedowidzących dzieci. 110
  • KORYGOWANIE KRÓTKOWZROCZNOŚCI? Najlepiej nocą! 30 paź 2016, 20:00 O krótkowzroczności u dzieci, o tym, jak ją rozpoznać i jak zahamować jej postęp, rozmawiamy z magdaleną dudą, optometrystką z centrum okulistycznego nowy wzrok. 112
  • Soczewki K�SY LUX 30 paź 2016, 20:00 Nie ma oku�rów uniwersalnych, które sprawdzą się zarówno podczas jazdy samochodem, jak i przy pracy przy komputerze. O rozwiązaniach, które oferuje rynek optyczny, mówi przemysław bolek, dyrektor sprzedaży w seiko optical polska. 114
  • KIEDY BRAKUJE łez 30 paź 2016, 20:00 Teraz także polscy pacjenci mogą skorzystać z nowoczesnej aparatury do leczenia i diagnostyki zespołu suchego oka – mówi prof. Zbigniew zagórski, założyciel ośrodków chirurgii oka. 116
  • ZOBACZ świat BEZ WAD 30 paź 2016, 20:00 Współczesna okulistyka daje wiele możliwości leczenia wzroku i korekcji wad. Przy użyciu 117

ZKDP - Nakład kontrolowany