Ostatni makijaż

Ostatni makijaż

Jesteśmy jak położne, tylko na drugim biegunie życia. One przyjmują człowieka na świat, a my oddajemy. – mówią Morgane i Ryszard Mazurkowie, balsamiści ze specjalizacją w chirurgii pośmiertnej.

Usługa, którą państwo oferują to tanatopraksja, czyli poprawianie wyglądu zmarłego…

Morgane Mazurek: To przede wszystkim zabieg balsamowania zwłok, czasem również rekonstrukcji. To stały element zwyczajów pogrzebowych mocno zakorzeniony w kulturze francuskiej i angielskiej, również w USA i Kanadzie.

Po co się to robi? Przecież ten człowiek już nie żyje.

Ryszard Mazurek: Ale jego bliscy chcą się z nim pożegnać. Gdy balsamujemy ciało, likwidujemy zasinienia, skóra znów ma normalny kolor. Drobna korekta twarzy zmarłego sprawia, że zamiast cierpienia widać na niej spokój.

Korekta, czyli makijaż?

MM: Nie, makijaż to ostatni etap. Ja wcześniej modeluję rysy twarzy, np. uzupełniając zapadnięte części, żeby przywrócić naturalny wygląd. Jeśli ktoś zmarł w tragiczny sposób i jego ciało wygląda drastycznie, to rekonstruuję je. Wyspecjalizowałam się w chirurgii pośmiertnej i potrafię odbudować nawet poważnie uszkodzone zwłoki. Gdy ktoś zmarł po ciężkiej, wyniszczającej organizm chorobie, to ślady cierpienia są widoczne na twarzy. Ja przygotowuję ciało tak, by bliscy mogli raz jeszcze zobaczyć go takim, jakim był wcześniej, dotknąć, pogładzić po ręce i pożegnać się z nim. RM: Mieliśmy niedawno zmarłego młodego mężczyznę, który zginął podczas wypadku na budowie zagranicą. W kraju została jego żona i malutkie dziecko. Przychodzi nagle wiadomość, że jej mąż nie żyje. To szok, tragedia. Gdy zrekonstruujemy twarz tego męża, dla niej to oznacza, że będzie mogła na niego jeszcze raz spojrzeć. Nie zmniejszy to jej bólu, ale może łatwiej sobie z nim poradzi... W tej trudnej chwili tak można pomóc bliskim przejść przez żałobę, a zmarłemu oddać ostatnią posługę. Balsamowanie i rekonstrukcja to nie jest fanaberia, tylko przeniesienie uwagi na to, co istotne – bo nie trumna i nie wieniec, lecz ten zmarły i pożegnanie z nim są najważniejsze.

O co zwykle proszą bliscy zmarłych?

MM: O to, by ich bliski wyglądał jakby spał, żeby wyglądał naturalnie. I to jest ten efekt wizualny, który zawsze staram się osiągnąć, gdy się zajmuję zmarłym. Proszę o zdjęcia, żebym mogła przyjrzeć się, jak ktoś wyglądał, jak się czesał. To szczególnie ważne w przypadku kobiet. Nie chcę zmieniać tej zmarłej osoby w kogoś, kim nie była, tylko przygotować ją tak, by jej bliscy mogli ostatni raz spojrzeć na swoją mamę, siostrę, przyjaciółkę taką, jaką znali. To pomaga rodzinie zaakceptować śmierć i rozstanie.

Klienci mają dziwne prośby?

Dla mnie żadna prośba rodziny nie jest dziwna, bo związana jest z ich wspomnieniem, doświadczeniem, a ja nie jestem po to, by oceniać. Rodzina zna swojego zmarłego i najlepiej wie, co jest istotne. Gdy potem mówią, że dobrze kogoś przygotowaliśmy, to czujemy ulgę i satysfakcję.

Ile godzin pracujecie nad jedną osobą?

RM: W standardowych, prostych przypadkach wystarczy mniej niż dwie godziny. Przy zaawansowanych powyżej trzech, czasem nawet osiem, a są i takie, gdy nie zastanawiamy się, ile to zajmie czasu, tylko robimy, aż skończymy.

Ile to kosztuje?

RM: W okolicach Łodzi, gdzie mieszkamy, od 700 zł, ale zamówienia mamy z całej Polski, wtedy doliczamy koszty dojazdu. Jeśli potrzebna jest rekonstrukcja, to jest dodatkowo wyceniana.

Jak to się stało, że wybrała pani taki zawód? Nie jest to chyba pierwsza rzecz, która przychodzi na myśl, gdy się myśli o swojej przyszłości zawodowej?

MM: Ale ja od dziecka wiedziałam, że to chcę robić! Jak byłam mała, to mówiłam, że jak dorosnę, zostanę balsamistką. Ten zawód zawsze wydawał mi się piękny i to, że go wykonuję, to mój świadomy wybór, a nie przypadek. We Francji nie jest zresztą postrzegany jako osobliwy, bo jest częścią tradycji, a na uczelniach medycznychsą odrębne kierunki kształcące specjalistów. Nie jest łatwo się dostać, trzeba też przejść selekcję pod kątem psychologicznym, podczas studiów zaliczyć zajęcia z anatomii, medycyny sądowej, toksykologii, prawa pogrzebowego, a na koniec zdać trudny egzamin. Potem trzeba wykonać minimum 100 zabiegów tanatopraksji, by móc przystąpić do państwowego egzaminu poświadczającego uprawnienia (Morgane Mazurek otrzymała dyplom Uniwersytetu Medycznego w Angers we Francji w 2007 r.).

Ten zawód wymaga chyba silnej psychiki, ale jednocześnie wrażliwości.

MM: To nie jest tak, że gdy zakładam fartuch i biorę narzędzia do ręki, to zapominam, kto przede mną leży... Jestem skupiona na zadaniu, czasem trudnym, ale mam świadomość, że to człowiek, czyjś brat, matka, przyjaciel.

Gdy kończycie pracę potraficie się odciąć?

RM: Tak. I nie musieliśmy się tego jakoś specjalnie uczyć... Chyba to naturalna obronna reakcja psychiczna. Zdejmując rękawiczki ochronne, odkładamy też na bok pracę, automatycznie. Zamykamy drzwi i koniec. Inaczej byśmy zwariowali.

Swoimi bliskimi potraficie się zająć sami?

RM: Jest trudniej, ale zajmujemy się sami. W Polsce nie mielibyśmy komu oddać... MM: Czasem rozmawiamy, które z nas pierwsze odejdzie. Wolałabym ja, bo nikt mnie tak dobrze jak on nie przygotuje.

To obcowanie ze śmiercią wpływa na wasze podejście do życia?

RM: Tak i nie. Żyjemy z umarłymi, ale mamy energię do życia. Umiemy się nim cieszyć i doceniamy to życie, bo widzimy, że może się skończyć naprawdę w każdej chwili. Mając tego świadomość, staramy się wykorzystać je najlepiej, jak się da. Nie potrafimy przykładać wagi do pieniędzy w ilości większej niż jest potrzebna do zapewnienia sobie spokojnego życia, ale gonienie za sukcesem materialnym wydaje nam się niewarte poświęcenia czasu, który mamy. Gdy ten czas się skończy, co nam po wielkim domu albo trzech? Przecież nie zabierzemy ich ze sobą, gdy w wieku 40 lat padniemy na zawał z przepracowania.

Wy swój dom nad Atlantykiem sprzedaliście, żeby zaryzykować przeprowadzkę do Polski...

RM: Dla mnie to było ryzyko, dla Morgane szansa! To żona namawiała mnie, żeby spróbować w Polsce.

Dlaczego?

MM: We Francji przepracowałam w zawodzie prawie dziesięć lat. Ponieważ balsamowanie zwłok wykonuje się tam powszechnie, pracuje się w zasadzie siedem dni w tygodniu i po kilku latach fizycznie i psychicznie się już nie daje rady. Chyba jestem naprawdę do tego stworzona – może to coś w rodzaju powołania? – bo ja nadal chciałam i chcę to robić. Ale miałam potrzebę coś zmienić. Gdy przyjeżdżałam z mężem do Polski, widziałam, jak tu się dba o groby – nie tylko 1 listopada, ale regularnie i częściej, widziałam, że troszczycie się o swoich zmarłych i zdziwiłam się, że balsamowanie jest w Polsce w zasadzie nieznaną usługą. Powiedziałam do męża: Jak to możliwe? Spróbujmy w Polsce robić to, co we Francji. RM: Zaczęliśmy odwiedzać polskie targi branży funeralnej, ale na początku nikt nie chciał z nami współpracować, nie rozumieli idei, nie wierzyli, że będzie zainteresowanie ofertą. W końcu zaufali nam w największej łódzkiej firmie pogrzebowej H. Skrzydlewska i tak znaleźliśmy się w Łodzi. Współpracujemy już drugi rok i miesięcznie nawet 60 osób przygotowujemy do pogrzebu. MM: Nie da się przewidzieć, kiedy będziemy potrzebni. Jestem jak odpowiednik położnej, tylko na drugim biegunie życia. Ktoś człowieka przyjmuje na świat, a ja oddaję. To jest piękny zawód i jestem dumna, że mogę się opiekować osobami zmarłymi, otoczyć ich troską i uwagą. Śmierć nie powinna być tabu.

Pan od razu miał taki sam stosunek do tego zawodu jak żona?

RM: Nie, skąd! Gdy poznałem Morgane i dowiedziałem się, co robi, to pomyślałem – o fajnie, coś innego. Jednak gdy przyjeżdżałem do niej do pracy, to raczej się nie rozglądałem i szybko wychodziłem. Potrzebowałem czasu, by się oswoić, teraz nie mam z tym kłopotu. Pracujemy ramię w ramię, ale w pracy ona jest szefem.

Ilu zmarłych tu, w Polsce przygotowaliście do pogrzebu?

MM: Jakieś 1600. Czyli, jeśli jesteście wierzący, 1600 dusz gdzieś tam o was dobrze myśli. RM: Jesteśmy wierzący. Mamy nadzieję, że tak właśnie jest. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 44/2016
Więcej możesz przeczytać w 44/2016 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 1

Spis treści tygodnika Wprost nr 44/2016 (1760)

  • Dlaczego piszemy o Durczoku 30 paź 2016, 20:00 Do czasu zakończenia procesów, jakie byłym i obecnym dziennikarzom „Wprost”, a także wydawcy tygodnika, wytoczył Kamil Durczok, nie chcieliśmy na naszych łamach pisać na jego temat. Choć od czasów naszych głośnych publikacji z lutego 2015 r. poznaliśmy wiele nowych faktów na... 3
  • CETA, blamaż UE 30 paź 2016, 20:00 To miała być stosunkowo mało kontrowersyjna umowa handlowa z najbardziej europejskim spośród pozaeuropejskich krajów świata. Jej cel wydawał się jasny: znieść bariery celne i przygotować Europę na nieuchronne zderzenie ze światową konkurencją. A przecież to nic innego jak... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 30 paź 2016, 20:00 Tak czy owak Sławek Nowak Sławomir Nowak został szefem ukraińskiego Ukrawtodoru, państwowej agencji drogowej Ukrainy. I w dodatku przyjął ukraińskie obywatelstwo, co spowodowało, że na polityka wylała się fala krytyki ze strony... 6
  • Zdarzyło się jutro 30 paź 2016, 20:00 MOŻE BY NAM WRESZCIE ktoś wytłumaczył, o co chodzi z tym CETA? Jedyny ludzki argument przedstawiła Maja Bohosiewicz, która twierdzi, że jak to wejdzie, to kobiety będą rodzić ośmiornice. To by się nawet jakoś zgadzało z polityką... 14
  • Kłamstwa Durczoka. „Wprost” przerywa milczenie 30 paź 2016, 20:00 Wobec medialnej ofensywy nieprawdy, jaką w ostatnich dniach rozpoczął Kamil Durczok, „Wprost” czuje się w obowiązku przerwać milczenie i ujawnić, w których miejscach były dziennikarz TVN mówi nieprawdę. 16
  • Lwica Nowoczesnej 30 paź 2016, 20:00 W Sejmie wyróżnia się lewicowymi poglądami. Popiera aborcję na życzenie, zwalcza mowę nienawiści, jest wielką miłośniczką Zygmunta Baumana. To dzięki niej Nowoczesna staje się wiarygodna dla lewicowego elektoratu. 20
  • Pustka po śmierci ojca 30 paź 2016, 20:00 Czasem przychodzą takie ułamki sekund, kiedy całym sobą czujesz brak ojca, takie walnięcie, tąpnięcie, pustkę, żal. Są i takie, kiedy robię jakąś głupotę i myślę sobie: „Boże, dobrze, że tego ojciec nie widział” – zwierza się Paweł Kukiz. 24
  • SPROSTOWANIE 30 paź 2016, 20:00 W artykule pt.: „GUS utracił wiarygodne dane o stanie państwa” autorstwa Artura Grabka, opublikowanym w dniu 20 czerwca 2016 r. w numerze 25/2016 tygodnika „Wprost”, zostały zamieszczone następujące nieprawdziwe i nieścisłe... 27
  • Lepsza edukacja za podpis na volksliście 30 paź 2016, 20:00 Edukację mniejszości narodowych trawi patologia. Rodzice składają fałszywe deklaracje, które dają ich dzieciom możliwość darmowej nauki drugiego języka obcego, a szkołom dostęp do większych pieniędzy. 28
  • Przybysz o aborcji. Podkopana solidarność kobiet 30 paź 2016, 20:00 Czarny protest połączył kobiety o różnych poglądach i wrażliwości. Kontrowersyjne wyznanie piosenkarki Natalii Przybysz dotyczące aborcji może pogrzebać solidarność polskich kobiet. 30
  • Kto się boi Halloween 30 paź 2016, 20:00 Halloween to zabawa podkręcana przez marketing. W sklepach już od dawna można kupić sztuczną krew, wampirze szczęki i plastikowe pająki. A jednak budzi kontrowersje natury czysto duchowej. 34
  • Ekonomia społeczna 30 paź 2016, 20:00 Dzięki Funduszom Europejskim powstają firmy, które rozwiązywanie ludzkich problemów stawiają na pierwszym miejscu, a wynik finansowy na drugim. 37
  • Ostatni makijaż 30 paź 2016, 20:00 Jesteśmy jak położne, tylko na drugim biegunie życia. One przyjmują człowieka na świat, a my oddajemy. – mówią Morgane i Ryszard Mazurkowie, balsamiści ze specjalizacją w chirurgii pośmiertnej. 38
  • Kto zapłaci za prawnika 30 paź 2016, 20:00 27 października weszły w życie wprowadzone przez Zbigniewa Ziobrę, ministra sprawiedliwości, nowe stawki wynagrodzeń radców prawnych i adwokatów. Dotyczą one m.in. zwrotu kosztów w wygranych procesach i prawników z urzędu. 40
  • Jak gwiazdy zarabiają na swoich teatrach 30 paź 2016, 20:00 Po zakręceniu kurka z państwowymi pieniędzmi prywatne teatry zaczęły biedować. Ale Janda, Karolak, Żebrowski i spółka wiedzą, jak bez milionowych dotacji ze swoich teatrów zrobić dobry biznes. 42
  • Sprzedawcy mieszkań liczą zyski 30 paź 2016, 20:00 Deweloperom sprzyja program Mieszkanie dla młodych, łagodna ostatnia zima, niskie stopy procentowe (tanie kredyty!). Podsumowaliśmy wyniki wiodących graczy na tym rynku. 46
  • Sukces w pigułce 4 wrz 2017, 1:00 Mieszkańcy Europy Środkowo-Wschodniej mają potrzebę samoleczenia, bo dostęp do lekarzy jest ograniczony – mówi Michał Nitka, prezes Teva w Polsce, i zapowiada dalszą ekspansję giganta farmaceutycznego. 48
  • Pierwsi w biznesie 30 paź 2016, 20:00 Wrocławscy czempioni nagrodzeni Orłami „Wprost”. 51
  • Złupieni w sieci 30 paź 2016, 20:00 W internecie nadal łatwo paść ofiarą oszustwa, bo tak trzeba nazwać działania nieuczciwych sprzedawców. 52
  • Gdzie pracuje się najlepiej 30 paź 2016, 20:00 Globalna firma badawcza, konsultingowa i szkoleniowa Great Place to Work po raz kolejny przygotował ranking najlepszych pracodawców na świecie. Amerykańskie badanie prowadzone jest od 1981 r. Przeprowadzono je wśród 6 tys. pracodawców,... 54
  • Europa zamyka drzwi przed imigrantami 30 paź 2016, 20:00 Likwidacja „dżungli” z Calais to dowód na klęskę polityki imigracyjnej starej Unii. 56
  • Brexit: prawa Polaków gwarantowane 30 paź 2016, 20:00 Demontaż imigranckiej dżungli w Calais to sposób na rozwiązanie kryzysu migracyjnego w Europie czy jego zaostrzenie? Kryzys migracyjny podważył poczucie bezpieczeństwa w Europie i zaufanie do klasy politycznej. To potencjalne źródło... 60
  • Urzędnicy i rodzina 30 paź 2016, 20:00 Norweski urząd do spraw ochrony dzieci miał chronić je przez przemocą i molestowaniem. W rękach nadgorliwych urzędników stał się przekleństwem wielu uczciwych rodziców. 64
  • I będą sunąć po szosach elektryki 30 paź 2016, 20:00 Rządowy plan elektromobilności jest bardzo ambitny. Ale warunki, by elektryczne auta przyjęły się w Polsce są. Zresztą sprzedaż takich pojazdów powoli rośnie. 66
  • Volkswagen kreuje przyszłość motoryzacji 30 paź 2016, 20:00 Volkswagen cały czas poszerza ofertę samochodów zasilanych prądem. Do 2025 r. marka planuje rocznie sprzedawać milion samochodów elektrycznych. Jesteśmy świadkami i uczestnikami dużej zmiany w motoryzacji, która właśnie się rozpoczyna. 69
  • BMW włącza iPerformance 30 paź 2016, 20:00 Gdyby zapasy ropy miały się skończyć szybciej, niż przewidywano, koncern BMW jest na to gotowy. Stawia na napęd elektryczny i auta hybrydowe. 70
  • Wypożyczenie na życzenie 30 paź 2016, 20:00 Ledowe siedziska, podświetlane bary, ślubne aranżacje – to tylko niektóre perełki z oferty Colors of Design, firmy specjalizującej się w wynajmie mebli i scenografii eventowej. 71
  • Samowystarczalny 30 paź 2016, 20:00 Mitsubishi Outlander PHEV jest niemal całkowicie samowystarczalny. Ma elektryczny napęd i własne zasilanie – aż trudno uwierzyć, że nikt na to wcześniej nie wpadł. 72
  • Dostęp do leczenia potrzebny od zaraz 30 paź 2016, 20:00 Powikłania cukrzycy związane z zaburzeniami krążenia to pierwsza przyczyna zgonów w Polsce. Bez skutecznych nowoczesnych terapii nie powstrzymamy pandemii XXI w. 74
  • Know How 30 paź 2016, 20:00 Chiński bezramkowiec CHIŃSKA FIRMA XIAOMI POKAZAŁA COŚ, CO OD LAT POJAWIAŁO SIĘ NA DESKACH KREŚLARSKICH TELEFONÓW PRZYSZŁOŚCI, CO W ZAPOWIEDZIACH MA MIEĆ IPHONE 8. Chińczycy byli jednak szybsi. MioMix to jeden z pierwszych telefonów,... 77
  • Wierzący z natury. Dlaczego dzieci tak łatwo przyswajają religie 30 paź 2016, 20:00 Można wątpić w to, czy jakiekolwiek istoty nadprzyrodzone istnieją – nie ma jednak wątpliwości co do tego, że istnieją ludzie, którzy w różnych bogów wierzą. A ludzi, w przeciwieństwie do istot boskich, można zaprosić do udziału w rozmaitych eksperymentach. 78
  • Bohater bezbronny 30 paź 2016, 20:00 Desmond Doss potraktował Dekalog poważnie, czym naraził się w armii na prześladowania z powodu odmowy noszenia broni. Mimo to został jednym z największych bohaterów wojny na Pacyfiku. 82
  • Kazik: Polska – rozdarcie trudne do zaszycia 30 paź 2016, 20:00 Kultowi lada dzień stuknie 35 lat, ale formacja Kazika Staszewskiego nie zwalnia tempa. Właśnie wyszła ich 15. płyta – „Wstyd”. Kolejna, której zespół nie musi się wstydzić. 86
  • Bagiński mierzy się z legendami 30 paź 2016, 20:00 Kiedy w 2003 r. Tomasz Bagiński został nominowany do Oscara, Polska dowiedziała się, że ma animatora na światowym poziomie. Teraz reżyser wraca z filmem „Operacja Bazyliszek”. 90
  • Dobra zmiana Świetlickiego 30 paź 2016, 20:00 Marcin Świetlicki „Drobna zmiana” Marcin Świetlicki to nie tylko autor świetnych wierszy. To, co w przypadku tego artysty budzi wielki szacunek, to jego autentyczna niezależność. W świecie polskiej literatury, gdzie każdy z kimś... 94
  • Z dala od karaoke 30 paź 2016, 20:00 Kolejny dowód na to, że Bowie wcale nas nie opuścił. Kanon piosenek Davida w wersjach artystów występujących w nowojorskiej wersji musicalu z początku tego roku jest albo bardzo podobny do jego wykonań, albo kreatywnie zinterpretowany... 96
  • M jak morderca 30 paź 2016, 20:00 Czy ja naprawdę zabiłem te kobiety?” – pyta domniemany wampir z Zagłębia w celi. Między kolejnymi przesłuchaniami traci zmysły. Właśnie o takim świecie opowiada Pieprzyca. O rzeczywistości, w której wszyscy żyją w fałszu i... 97
  • Małe żałoby 30 paź 2016, 20:00 MAŁGORZATA OHME Pamiętam taki dzień w szkole podstawowej, gdy do klasy weszła nasza wychowawczyni i powiedziała nam, że naszemu koledze zmarła mama. Zrobiło się bardzo cicho, mam wrażenie, że przestaliśmy oddychać. Mieliśmy wtedy... 98
  • ZABURZENIE, KTÓREGO nie dostrzegamy 30 paź 2016, 20:00 ZABURZENIA WIDZENIA OBUOCZNEGO SĄ POWSZECHNE, ALE CZĘSTO NIEZDIAGNOZOWANE. OBJAWY SĄ MYLONE Z... ADHD. JAK ROZPOZNAĆ PROBLEM I JAK GO LECZYĆ – OPOWIADA SZYMON ZIELONKA, OPTOMETRYSTA I TERAPEUTA WIDZENIA Z TOWARZYSTWA OCHRONY WZROKU. 103
  • Wzrok, KRÓL ZMYSŁÓW 30 paź 2016, 20:00 POTRZEBNA JEST HIGIENA OCZU – NA CO DZIEŃ I DŁUGOTERMINOWA – APELUJE PROF. DR HAB. N. MED. IWONA GRABSKA-LIBEREK, PREZES POLSKIEGO TOWARZYSTWA OKULISTYCZNEGO. 104
  • Innowacje w leczeniu plamki żółtej 30 paź 2016, 20:00 Jaskra, zwyrodnienie plamki żółtej, zaćma to najpoważniejsze choroby wieku dorosłego, prowadzące do utraty widzenia. Ich wczesne wykrycie daje szansę na szybkie podjęcie leczenia i ocalenie wzroku – mówi prof. Krystyna Czechowicz-Janicka, dyrektor medyczny i naukowy Instytutu... 106
  • Przejrzeć NA OCZY 30 paź 2016, 20:00 DZIŚ OPERACJE ZAĆMY PRZYWRACAJĄ SENIOROM WIDZENIE NA POZIOMIE 80-90 PROC. SPRAWNOŚCI WZROKU 20-LETNIEJ OSOBY – MÓWI DR HAB. MED. BARTŁOMIEJ KAŁUŻNY Z BYDGOSKIEJ KLINIKI OKULISTYCZNEJ OFTALMIKA. 108
  • NOWY PUNKT widzenia 30 paź 2016, 20:00 Polacy coraz gorzej widzą – alarmują specjaliści z sieci doktor marchewka, którzy diagnozują wady wzroku u ponad 90 proc. Badanych osób. Przybywa też niedowidzących dzieci. 110
  • KORYGOWANIE KRÓTKOWZROCZNOŚCI? Najlepiej nocą! 30 paź 2016, 20:00 O krótkowzroczności u dzieci, o tym, jak ją rozpoznać i jak zahamować jej postęp, rozmawiamy z magdaleną dudą, optometrystką z centrum okulistycznego nowy wzrok. 112
  • Soczewki K�SY LUX 30 paź 2016, 20:00 Nie ma oku�rów uniwersalnych, które sprawdzą się zarówno podczas jazdy samochodem, jak i przy pracy przy komputerze. O rozwiązaniach, które oferuje rynek optyczny, mówi przemysław bolek, dyrektor sprzedaży w seiko optical polska. 114
  • KIEDY BRAKUJE łez 30 paź 2016, 20:00 Teraz także polscy pacjenci mogą skorzystać z nowoczesnej aparatury do leczenia i diagnostyki zespołu suchego oka – mówi prof. Zbigniew zagórski, założyciel ośrodków chirurgii oka. 116
  • ZOBACZ świat BEZ WAD 30 paź 2016, 20:00 Współczesna okulistyka daje wiele możliwości leczenia wzroku i korekcji wad. Przy użyciu 117

ZKDP - Nakład kontrolowany