Małe żałoby

Małe żałoby

MAŁGORZATA OHME

Pamiętam taki dzień w szkole podstawowej, gdy do klasy weszła nasza wychowawczyni i powiedziała nam, że naszemu koledze zmarła mama. Zrobiło się bardzo cicho, mam wrażenie, że przestaliśmy oddychać. Mieliśmy wtedy osiem albo dziewięć lat i było dla nas niewyobrażalne stracić matkę. Mamę. Wtedy chyba zrozumiałam, że ludzie naprawdę odchodzą. Wiele lat później zostałam zaproszona do bycia ambasadorem jednego z hospicjów, gdzie umierali rodzice. Widziałam żegnające ich dzieci. Świadome, poważne, dojrzałe dojrzałością, która została im narzucona przez los. Dojrzałością, za którą zapłacą w dorosłym życiu. Mali żałobnicy. Śmierć, która dotyka rodzinę, należy do najtrudniejszych doświadczeń. Nie radzą sobie z nią dorośli, niby lepiej radzą sobie dzieci. Pozornie. Bo w ich przeżyciu to wszystko odkłada się na później. My, psychologowie, mówimy o nich zapomniani żałobnicy. Dlaczego? Bo w procesie utraty zajmujemy się nimi później, inaczej. Zapewniamy im opiekę, izolujemy od rozmów, wstawiamy klocki do pokoju, by symbolicznie zaakcentować dzieciństwo, które przecież ma trwać, ale tak naprawdę wiemy, że w tym momencie w jakimś sensie się kończy. Cierpią mężowie, którzy tracą żony, rozpaczają żony, które tracą mężów. Matki synów, ojcowie córek, matki córek i ojcowie synów. To oni najgłośniej płaczą. A „małe” żałoby przenoszą się w podziemie. Dzieci cierpią ciszej, stwarzając fałszywe złudzenie, że radzą sobie lepiej, bo przecież się śmieją, przecież są te klocki, jest szkoła, koledzy. Kuba, dziesięciolatek, typ żartownisia, zaczął płakać przy mnie dopiero po wielu miesiącach zabawy, gier i rysowanek. Powiedział mi wtedy: „To jest trochę tak, proszę pani, że nie umiera tylko mama, ale trochę tata też. Wszyscy znikają”. Właśnie. Przecież gdy odchodzi jeden rodzic, drugi przeżywa żałobę, a więc w wymiarze psychicznym staje się dla innych niedostępny. Mimo najlepszych chęci staje się niedostępny także dla dzieci. Dziecko doświadcza więc utraty dwóch najważniejszych osób, z których jedna jest obecna „tylko” fizycznie. A może „aż”. Dla dziecka fakt, że żyje, to bardzo dużo, ale wciąż niewystarczająco. W szkole nikt, podobnie jak my wtedy, nie wie, jak się zachować. 

Nauczyciele pytają: „Rozmawiać czy nie rozgrzebywać ran?”. Kolegom łatwiej się zaśmiać, rozbawić, niż po prostu zapytać: „Jak się czujesz?”. My, dorośli, nie umiemy obcować z żałobą, trudno więc, aby potrafiły to robić dzieci. Ciocie pytają: „Przykryć kocem czy zapytać? Może lepiej nie prowokować łez?”. Ukochana babcia upiecze ulubione ciasto, pozwoli na wszystko, ale nie pozwoli na rozpacz. Rozpacz dzieci w naszej kulturze to wybryk natury, zło wcielone. Trzeba robić wszystko, by dzieci nie cierpiały. Podobnie jest z dorosłymi. Nikt nie rozmawia dziś o śmierci. Choroba, starość to niewygodny temat. Wszędzie czuć skrępowanie, wstyd, unikamy ich jak trędowatych. A przecież każdy z nas jest lub będzie „małym żałobnikiem”. W zeszłym roku nagle odszedł mój ukochany tata. Mimo iż jestem już na tyle stara, by sobie z tym poradzić, w ciągu jednej sekundy zamieniłam się w małego żałobnika, który tak jak stał w kuchni o szóstej rano, trzymając telefon w ręku, tak też stoi tam do dziś. Może zrobiłam jeden mały krok do przodu? Nie jestem tego pewna. Ból stał się moim kolegą z ławki, z którym obcuję prawie codziennie. Przeżyłam dzięki siostrom i najbliższym. Nadal jednak nie umiem sobie wyobrazić umysłu ośmiolatka, któremu ktoś mówi choćby w najbardziej delikatnych słowach, że mama lub tata nie żyje. Pamiętajmy, że niewyrażona rozpacz nie znika. Ból odgradza się niewidzialną szybą. Tęsknota zaszywa w niezrozumiały potem lęk przed tym, że ktoś, kto pojawił się – zniknie. Dorośli, którzy byli małymi samotnymi żałobnikami, boją się miłości jak ognia. Bo nikt im nie wytłumaczył, co się stało. To, że ból jest naturalny, tęsknota pewna, a jedna śmierć nie pociąga za sobą kolejnych utrat. Mądry partner mógłby powiedzieć tylko: „Nie bój się mnie kochać, nie zniknę”. Gdy zapytałam siedmioletnią Alę w hospicjum, jak mogę jej pomóc, powiedziała tylko: „A może pani ze mną posiedzieć?”. Nie przynoście nam klocków. Nie udawajcie, że nic się nie stało. Nie potrzebujemy iluzji. One, dzieci, także nie. Wystarczy obecność. Szczera, odważna. g

MAŁGORZATA OHME, PSYCHOLOG, PSYCHOTERAPEUTA DZIECIĘCY I RODZINNY, WŁAŚCICIELKA PORTALU OH!ME.PL, PRACUJE W WIRTUALNEJ POLSCE.

Okładka tygodnika WPROST: 44/2016
Więcej możesz przeczytać w 44/2016 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 44/2016 (1760)

  • Dlaczego piszemy o Durczoku 30 paź 2016, 20:00 Do czasu zakończenia procesów, jakie byłym i obecnym dziennikarzom „Wprost”, a także wydawcy tygodnika, wytoczył Kamil Durczok, nie chcieliśmy na naszych łamach pisać na jego temat. Choć od czasów naszych głośnych publikacji z lutego 2015 r. poznaliśmy wiele nowych faktów na... 3
  • CETA, blamaż UE 30 paź 2016, 20:00 To miała być stosunkowo mało kontrowersyjna umowa handlowa z najbardziej europejskim spośród pozaeuropejskich krajów świata. Jej cel wydawał się jasny: znieść bariery celne i przygotować Europę na nieuchronne zderzenie ze światową konkurencją. A przecież to nic innego jak... 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 30 paź 2016, 20:00 Tak czy owak Sławek Nowak Sławomir Nowak został szefem ukraińskiego Ukrawtodoru, państwowej agencji drogowej Ukrainy. I w dodatku przyjął ukraińskie obywatelstwo, co spowodowało, że na polityka wylała się fala krytyki ze strony... 6
  • Zdarzyło się jutro 30 paź 2016, 20:00 MOŻE BY NAM WRESZCIE ktoś wytłumaczył, o co chodzi z tym CETA? Jedyny ludzki argument przedstawiła Maja Bohosiewicz, która twierdzi, że jak to wejdzie, to kobiety będą rodzić ośmiornice. To by się nawet jakoś zgadzało z polityką... 14
  • Kłamstwa Durczoka. „Wprost” przerywa milczenie 30 paź 2016, 20:00 Wobec medialnej ofensywy nieprawdy, jaką w ostatnich dniach rozpoczął Kamil Durczok, „Wprost” czuje się w obowiązku przerwać milczenie i ujawnić, w których miejscach były dziennikarz TVN mówi nieprawdę. 16
  • Lwica Nowoczesnej 30 paź 2016, 20:00 W Sejmie wyróżnia się lewicowymi poglądami. Popiera aborcję na życzenie, zwalcza mowę nienawiści, jest wielką miłośniczką Zygmunta Baumana. To dzięki niej Nowoczesna staje się wiarygodna dla lewicowego elektoratu. 20
  • Pustka po śmierci ojca 30 paź 2016, 20:00 Czasem przychodzą takie ułamki sekund, kiedy całym sobą czujesz brak ojca, takie walnięcie, tąpnięcie, pustkę, żal. Są i takie, kiedy robię jakąś głupotę i myślę sobie: „Boże, dobrze, że tego ojciec nie widział” – zwierza się Paweł Kukiz. 24
  • SPROSTOWANIE 30 paź 2016, 20:00 W artykule pt.: „GUS utracił wiarygodne dane o stanie państwa” autorstwa Artura Grabka, opublikowanym w dniu 20 czerwca 2016 r. w numerze 25/2016 tygodnika „Wprost”, zostały zamieszczone następujące nieprawdziwe i nieścisłe... 27
  • Lepsza edukacja za podpis na volksliście 30 paź 2016, 20:00 Edukację mniejszości narodowych trawi patologia. Rodzice składają fałszywe deklaracje, które dają ich dzieciom możliwość darmowej nauki drugiego języka obcego, a szkołom dostęp do większych pieniędzy. 28
  • Przybysz o aborcji. Podkopana solidarność kobiet 30 paź 2016, 20:00 Czarny protest połączył kobiety o różnych poglądach i wrażliwości. Kontrowersyjne wyznanie piosenkarki Natalii Przybysz dotyczące aborcji może pogrzebać solidarność polskich kobiet. 30
  • Kto się boi Halloween 30 paź 2016, 20:00 Halloween to zabawa podkręcana przez marketing. W sklepach już od dawna można kupić sztuczną krew, wampirze szczęki i plastikowe pająki. A jednak budzi kontrowersje natury czysto duchowej. 34
  • Ekonomia społeczna 30 paź 2016, 20:00 Dzięki Funduszom Europejskim powstają firmy, które rozwiązywanie ludzkich problemów stawiają na pierwszym miejscu, a wynik finansowy na drugim. 37
  • Ostatni makijaż 30 paź 2016, 20:00 Jesteśmy jak położne, tylko na drugim biegunie życia. One przyjmują człowieka na świat, a my oddajemy. – mówią Morgane i Ryszard Mazurkowie, balsamiści ze specjalizacją w chirurgii pośmiertnej. 38
  • Kto zapłaci za prawnika 30 paź 2016, 20:00 27 października weszły w życie wprowadzone przez Zbigniewa Ziobrę, ministra sprawiedliwości, nowe stawki wynagrodzeń radców prawnych i adwokatów. Dotyczą one m.in. zwrotu kosztów w wygranych procesach i prawników z urzędu. 40
  • Jak gwiazdy zarabiają na swoich teatrach 30 paź 2016, 20:00 Po zakręceniu kurka z państwowymi pieniędzmi prywatne teatry zaczęły biedować. Ale Janda, Karolak, Żebrowski i spółka wiedzą, jak bez milionowych dotacji ze swoich teatrów zrobić dobry biznes. 42
  • Sprzedawcy mieszkań liczą zyski 30 paź 2016, 20:00 Deweloperom sprzyja program Mieszkanie dla młodych, łagodna ostatnia zima, niskie stopy procentowe (tanie kredyty!). Podsumowaliśmy wyniki wiodących graczy na tym rynku. 46
  • Sukces w pigułce 4 wrz 2017, 1:00 Mieszkańcy Europy Środkowo-Wschodniej mają potrzebę samoleczenia, bo dostęp do lekarzy jest ograniczony – mówi Michał Nitka, prezes Teva w Polsce, i zapowiada dalszą ekspansję giganta farmaceutycznego. 48
  • Pierwsi w biznesie 30 paź 2016, 20:00 Wrocławscy czempioni nagrodzeni Orłami „Wprost”. 51
  • Złupieni w sieci 30 paź 2016, 20:00 W internecie nadal łatwo paść ofiarą oszustwa, bo tak trzeba nazwać działania nieuczciwych sprzedawców. 52
  • Gdzie pracuje się najlepiej 30 paź 2016, 20:00 Globalna firma badawcza, konsultingowa i szkoleniowa Great Place to Work po raz kolejny przygotował ranking najlepszych pracodawców na świecie. Amerykańskie badanie prowadzone jest od 1981 r. Przeprowadzono je wśród 6 tys. pracodawców,... 54
  • Europa zamyka drzwi przed imigrantami 30 paź 2016, 20:00 Likwidacja „dżungli” z Calais to dowód na klęskę polityki imigracyjnej starej Unii. 56
  • Brexit: prawa Polaków gwarantowane 30 paź 2016, 20:00 Demontaż imigranckiej dżungli w Calais to sposób na rozwiązanie kryzysu migracyjnego w Europie czy jego zaostrzenie? Kryzys migracyjny podważył poczucie bezpieczeństwa w Europie i zaufanie do klasy politycznej. To potencjalne źródło... 60
  • Urzędnicy i rodzina 30 paź 2016, 20:00 Norweski urząd do spraw ochrony dzieci miał chronić je przez przemocą i molestowaniem. W rękach nadgorliwych urzędników stał się przekleństwem wielu uczciwych rodziców. 64
  • I będą sunąć po szosach elektryki 30 paź 2016, 20:00 Rządowy plan elektromobilności jest bardzo ambitny. Ale warunki, by elektryczne auta przyjęły się w Polsce są. Zresztą sprzedaż takich pojazdów powoli rośnie. 66
  • Volkswagen kreuje przyszłość motoryzacji 30 paź 2016, 20:00 Volkswagen cały czas poszerza ofertę samochodów zasilanych prądem. Do 2025 r. marka planuje rocznie sprzedawać milion samochodów elektrycznych. Jesteśmy świadkami i uczestnikami dużej zmiany w motoryzacji, która właśnie się rozpoczyna. 69
  • BMW włącza iPerformance 30 paź 2016, 20:00 Gdyby zapasy ropy miały się skończyć szybciej, niż przewidywano, koncern BMW jest na to gotowy. Stawia na napęd elektryczny i auta hybrydowe. 70
  • Wypożyczenie na życzenie 30 paź 2016, 20:00 Ledowe siedziska, podświetlane bary, ślubne aranżacje – to tylko niektóre perełki z oferty Colors of Design, firmy specjalizującej się w wynajmie mebli i scenografii eventowej. 71
  • Samowystarczalny 30 paź 2016, 20:00 Mitsubishi Outlander PHEV jest niemal całkowicie samowystarczalny. Ma elektryczny napęd i własne zasilanie – aż trudno uwierzyć, że nikt na to wcześniej nie wpadł. 72
  • Dostęp do leczenia potrzebny od zaraz 30 paź 2016, 20:00 Powikłania cukrzycy związane z zaburzeniami krążenia to pierwsza przyczyna zgonów w Polsce. Bez skutecznych nowoczesnych terapii nie powstrzymamy pandemii XXI w. 74
  • Know How 30 paź 2016, 20:00 Chiński bezramkowiec CHIŃSKA FIRMA XIAOMI POKAZAŁA COŚ, CO OD LAT POJAWIAŁO SIĘ NA DESKACH KREŚLARSKICH TELEFONÓW PRZYSZŁOŚCI, CO W ZAPOWIEDZIACH MA MIEĆ IPHONE 8. Chińczycy byli jednak szybsi. MioMix to jeden z pierwszych telefonów,... 77
  • Wierzący z natury. Dlaczego dzieci tak łatwo przyswajają religie 30 paź 2016, 20:00 Można wątpić w to, czy jakiekolwiek istoty nadprzyrodzone istnieją – nie ma jednak wątpliwości co do tego, że istnieją ludzie, którzy w różnych bogów wierzą. A ludzi, w przeciwieństwie do istot boskich, można zaprosić do udziału w rozmaitych eksperymentach. 78
  • Bohater bezbronny 30 paź 2016, 20:00 Desmond Doss potraktował Dekalog poważnie, czym naraził się w armii na prześladowania z powodu odmowy noszenia broni. Mimo to został jednym z największych bohaterów wojny na Pacyfiku. 82
  • Kazik: Polska – rozdarcie trudne do zaszycia 30 paź 2016, 20:00 Kultowi lada dzień stuknie 35 lat, ale formacja Kazika Staszewskiego nie zwalnia tempa. Właśnie wyszła ich 15. płyta – „Wstyd”. Kolejna, której zespół nie musi się wstydzić. 86
  • Bagiński mierzy się z legendami 30 paź 2016, 20:00 Kiedy w 2003 r. Tomasz Bagiński został nominowany do Oscara, Polska dowiedziała się, że ma animatora na światowym poziomie. Teraz reżyser wraca z filmem „Operacja Bazyliszek”. 90
  • Dobra zmiana Świetlickiego 30 paź 2016, 20:00 Marcin Świetlicki „Drobna zmiana” Marcin Świetlicki to nie tylko autor świetnych wierszy. To, co w przypadku tego artysty budzi wielki szacunek, to jego autentyczna niezależność. W świecie polskiej literatury, gdzie każdy z kimś... 94
  • Z dala od karaoke 30 paź 2016, 20:00 Kolejny dowód na to, że Bowie wcale nas nie opuścił. Kanon piosenek Davida w wersjach artystów występujących w nowojorskiej wersji musicalu z początku tego roku jest albo bardzo podobny do jego wykonań, albo kreatywnie zinterpretowany... 96
  • M jak morderca 30 paź 2016, 20:00 Czy ja naprawdę zabiłem te kobiety?” – pyta domniemany wampir z Zagłębia w celi. Między kolejnymi przesłuchaniami traci zmysły. Właśnie o takim świecie opowiada Pieprzyca. O rzeczywistości, w której wszyscy żyją w fałszu i... 97
  • Małe żałoby 30 paź 2016, 20:00 MAŁGORZATA OHME Pamiętam taki dzień w szkole podstawowej, gdy do klasy weszła nasza wychowawczyni i powiedziała nam, że naszemu koledze zmarła mama. Zrobiło się bardzo cicho, mam wrażenie, że przestaliśmy oddychać. Mieliśmy wtedy... 98
  • ZABURZENIE, KTÓREGO nie dostrzegamy 30 paź 2016, 20:00 ZABURZENIA WIDZENIA OBUOCZNEGO SĄ POWSZECHNE, ALE CZĘSTO NIEZDIAGNOZOWANE. OBJAWY SĄ MYLONE Z... ADHD. JAK ROZPOZNAĆ PROBLEM I JAK GO LECZYĆ – OPOWIADA SZYMON ZIELONKA, OPTOMETRYSTA I TERAPEUTA WIDZENIA Z TOWARZYSTWA OCHRONY WZROKU. 103
  • Wzrok, KRÓL ZMYSŁÓW 30 paź 2016, 20:00 POTRZEBNA JEST HIGIENA OCZU – NA CO DZIEŃ I DŁUGOTERMINOWA – APELUJE PROF. DR HAB. N. MED. IWONA GRABSKA-LIBEREK, PREZES POLSKIEGO TOWARZYSTWA OKULISTYCZNEGO. 104
  • Innowacje w leczeniu plamki żółtej 30 paź 2016, 20:00 Jaskra, zwyrodnienie plamki żółtej, zaćma to najpoważniejsze choroby wieku dorosłego, prowadzące do utraty widzenia. Ich wczesne wykrycie daje szansę na szybkie podjęcie leczenia i ocalenie wzroku – mówi prof. Krystyna Czechowicz-Janicka, dyrektor medyczny i naukowy Instytutu... 106
  • Przejrzeć NA OCZY 30 paź 2016, 20:00 DZIŚ OPERACJE ZAĆMY PRZYWRACAJĄ SENIOROM WIDZENIE NA POZIOMIE 80-90 PROC. SPRAWNOŚCI WZROKU 20-LETNIEJ OSOBY – MÓWI DR HAB. MED. BARTŁOMIEJ KAŁUŻNY Z BYDGOSKIEJ KLINIKI OKULISTYCZNEJ OFTALMIKA. 108
  • NOWY PUNKT widzenia 30 paź 2016, 20:00 Polacy coraz gorzej widzą – alarmują specjaliści z sieci doktor marchewka, którzy diagnozują wady wzroku u ponad 90 proc. Badanych osób. Przybywa też niedowidzących dzieci. 110
  • KORYGOWANIE KRÓTKOWZROCZNOŚCI? Najlepiej nocą! 30 paź 2016, 20:00 O krótkowzroczności u dzieci, o tym, jak ją rozpoznać i jak zahamować jej postęp, rozmawiamy z magdaleną dudą, optometrystką z centrum okulistycznego nowy wzrok. 112
  • Soczewki K�SY LUX 30 paź 2016, 20:00 Nie ma oku�rów uniwersalnych, które sprawdzą się zarówno podczas jazdy samochodem, jak i przy pracy przy komputerze. O rozwiązaniach, które oferuje rynek optyczny, mówi przemysław bolek, dyrektor sprzedaży w seiko optical polska. 114
  • KIEDY BRAKUJE łez 30 paź 2016, 20:00 Teraz także polscy pacjenci mogą skorzystać z nowoczesnej aparatury do leczenia i diagnostyki zespołu suchego oka – mówi prof. Zbigniew zagórski, założyciel ośrodków chirurgii oka. 116
  • ZOBACZ świat BEZ WAD 30 paź 2016, 20:00 Współczesna okulistyka daje wiele możliwości leczenia wzroku i korekcji wad. Przy użyciu 117

ZKDP - Nakład kontrolowany