Urzędnicy i rodzina

Urzędnicy i rodzina

Urzędnicy i rodzina
Urzędnicy i rodzina / Źródło: PAP
Norweski urząd do spraw ochrony dzieci miał chronić je przez przemocą i molestowaniem. W rękach nadgorliwych urzędników stał się przekleństwem wielu uczciwych rodziców.

Narzekanie na niedofinansowanie urzędu do spraw ochrony dzieci to już tradycja dyskusji budżetowych w Norwegii. Co roku władze przeznaczają mniej więcej tę samą sumę na finansowanie Barnevernet (w tym roku było to 176 mln koron, czyli ok. 85 mln zł) i co roku zatrudnieni tam urzędnicy mówią mniej więcej to samo: – Aby zapewnić dzieciom w Norwegii opiekę na wystarczającym poziomie, potrzeba co najmniej miliarda koron – stwierdziła niedawno rzeczniczka Barnevernet Anne Lindboe. (Warto pamiętać, że miliard koron to prawie pół miliarda zł). Z pozoru trudno się z nią nie zgodzić, jednak dla wielu rodziców perspektywa zwiększenia pięciokrotnie budżetu tego urzędu brzmi jak groźba z najgorszego koszmaru. 

Okazuje się bowiem, że w trosce o bezpieczeństwo dzieci urzędnicy zdecydowanie nadużywają prawa do odbierania potomstwa rodzicom. Próbując chronić dzieci przez przemocą i molestowaniem seksualnym, Norwegowie wymyślili system pozwalający interweniować urzędnikom nie po fakcie, ale prewencyjnie. W praktyce często dzieci padają ofiarami nadgorliwości i bezduszności urzędników powołanych do ich ochrony. Prezydent Czech Miloš Zeman porównał system norweski do nazistowskiego. W tym samym tonie kilka lat temu wypowiedziała się polska konsul w Norwegii.

Nadgorliwość jest jak faszyzm

Wśród ludzi, których mogą niepokoić apetyty budżetowe norweskiego urzędu do spraw dzieci, jest pani Katarzyna ze Śląska, która wraz z mężem przez dziewięć lat mieszkała w Norwegii, zanim we wrześniu 2014 r. Barnevernet odebrał im dwoje dzieci. Córka miała wtedy osiem lat, a syn zaledwie półtora roku. W Norwegii polskie małżeństwo miało dobrą opinię i dobrze płatną pracę. Tam też urodziły się ich dzieci. Zarzut bicia dzieci postawiono im na podstawie niewielkiej ranki na czole dziewczynki. Jak się później okazało, skaleczenie powstało na skutek uderzenia klockiem przez braciszka. Nauczycielka, nie wnikając w szczegóły, natychmiast zawiadomiła Barnevernet, którego urzędnicy jeszcze tego samego dnia prewencyjnie zabrali dzieci polskiemu małżeństwu. Tłumaczenia rodziców rozbijały się o mur obojętności. – Dzieci trafiły do rodziny zastępczej, mogliśmy się z nimi spotykać tylko raz w tygodniu i to w obecności urzędnika, który zmuszał nas do rozmawiania w języku norweskim. Córce wmawiano, że jeśli się przyzna, że rodzice ją biją, to urząd wyśle ich na specjalny kurs i będzie mogła wrócić do domu. Więc córka się „przyznawała” – opowiada pani Katarzyna. Dopiero po czterech miesiącach dzieci wróciły do biologicznych rodziców. 

 Trzech sędziów jednogłośnie orzekło, że żadnej przemocy w rodzinie nie było, krytykując przy tym wiele działań Barnevernetu. O emocjonalnych kosztach, które poniosły dzieci, nikt już nie mówi, młodszy synek na skutek stresu przestał mówić, a rodzina po całym zajściu wróciła do Polski. Dziś pani Katarzyna, znając świetnie norweski, pomaga innym rodzinom, które czują się pokrzywdzone przez urząd. Oczywiście problem nie dotyczy tylko Polaków. Na forach internetowych Czechów, Litwinów, Węgrów, Łotyszy czy Brytyjczyków aż huczy od krytyki instytucji i nadgorliwości urzędników. Norweski system zakłada, że jeśli istnieje podejrzenie, że dziecku grozi niebezpieczeństwo, należy je odebrać rodzicom, a dopiero potem zbadać dokładnie sprawę. Zwykły donos od zawistnego sąsiada może więc być przyczyną dramatu. Urzędnicze rozumowanie sprowadza się do tego, że lepiej zabrać i oddać, niż nie zainterweniować i dopuścić do krzywdy dziecka. Jesienią ubiegłego roku Barnevernet wkroczył do domu norwesko-rumuńskiej rodziny Bodnariu, zabierając im pięcioro dzieci, z których najmłodsze miało cztery miesiące. Przyczyną była obawa dyrektora szkoły o „religijną indoktrynację” dzieci, która miała prowadzić do zrobienia z nich „ekstremistycznych chrześcijan”. Wszystko dlatego, że religijna rodzina konsekwentnie stosowała się do Ewangelii. Nigdy nie postawiono im zarzutu o stosowanie przemocy wobec dzieci.

Sprawa wywołała falę międzynarodowych protestów, także w USA, Kanadzie i Australii, co poskutkowało zwróceniem pociech rodzicom. Z kolei w lipcu głośno było o parze Norwegów, która uciekła z kraju do Polski, bo urzędniczki Barnevernetu odebrały im bliźniaki wprost z sali porodowej. Dopiero po jakimś czasie oficjalnie poinformowano, że podstawą decyzji o odebraniu im dzieci był rzekomy niedorozwój umysłowy matki, stwierdzony na podstawie pobieżnych badań, przeprowadzonych 11 lat wcześniej. Ponowne badania psychologiczne matki nie wykazały żadnych anomalii, więc dzieci zwrócono rodzicom. Gdy jednak postanowili oni wyjechać z Norwegii rozesłano za nimi listy gończe, bo decyzja o oddaniu dzieci się nie uprawomocniła i w świetle norweskiego prawa dzieci zostały porwane państwu przez ich własnych rodziców. Trudno o najnowsze dane dotyczące rozmiarów tego procederu. Statystyki z 2014 r. mówią o 38 tys. dzieci będących pod obserwacją, z czego kilka tysięcy odebrano rodzicom. Szczegółów brak, bo Barnevernet nigdy niczego nie komentuje na swój temat. Warto jednak zwrócić uwagę, że problem nie dotyczy wyłącznie imigrantów. – Wbrew powtarzanym stereotypom liczba interwencji zarówno w stosunku do imigrantów, jak i Norwegów jest na podobnym poziomie – mówi Maciej Czarnecki, autor książki „Dzieci Norwegii”, która właśnie ukazała się na naszym rynku. Opisuje w niej przypadki rodzin, które miały styczność z norweskim urzędem. Czarnecki postuluje jednak wstrzemięźliwość w ferowaniu jednoznacznych wyroków. – Ta instytucja wpisana jest w norweski model państwa, nie ma więc mowy o jej likwidacji. Można natomiast i trzeba dyskutować nad wyeliminowaniem błędów proceduralnych i systemowych, bo to one są największym problemem – tłumaczy w rozmowie z „Wprost”.

Urzędnicy bez dzieci

Norwegia była pierwszym na świecie krajem, gdzie powołano do życia państwową instytucję, mającą na celu ochronę praw i potrzeb dziecka. Niestety, wraz rozwojem biurokracji nadrzędna instytucja, jaką stał się Barnevernet, uległa przekształceniom i wynaturzeniom, czego konsekwencją są karygodne nadużycia. Nina Witoszek, profesor historii kultury z Uniwersytetu w Oslo, która kilka lat temu rozpoczęła publiczną debatę w środowisku norweskich naukowców, nazywa uprawiany przez Barnevernet proceder „tyranią dobroci”, której efektem jest konfiskata dzieci. Jej zdaniem stoją za tym problemy, z jakimi zmaga się cały kraj. – Norwegowie nie są jeszcze do końca gotowi na współczesną kolizję kultur, z jaką mają do czynienia. Nie przyzwyczaili się jeszcze, że stali się społeczeństwem wielokulturowym. W konsekwencji brakuje wykwalifikowanych urzędników, którzy rozumieliby inne kody kulturowe i inne rozumienie stosunku między rodziną, dzieckiem a państwem. Działa to również w drugą stronę. Imigranci przyjeżdżający do Norwegii nie zadają sobie trudu zapoznania się z obowiązującymi tu zasadami. Oliwy do ognia dolewa wreszcie brak przejrzystości działań tej instytucji, która ma narzucony imperatyw niekomunikowania się z mediami – tłumaczy profesor. Problem braku znajomości norweskich realiów w przypadku imigrantów, który wywołała pani profesor, rzeczywiście jest poważny. W informatorze polskiej ambasady w Oslo czytamy: „Wiele zachowań w relacjach między rodzicami a dziećmi, prawnie i kulturowo dopuszczalnych w Polsce, w Norwegii może zostać potraktowane jako naruszenie praw dziecka, skutkujące surowymi konsekwencjami”. Dopuszczalne u nas klapsy (ostatnie badanie TNS OBOP potwierdza, że nie widzi w nich niczego złego 33 proc. Polaków) w Norwegii są nie do pomyślenia. 

Nie ma też żadnej tolerancji dla przemocy zarówno fizycznej, jak i psychicznej. Nawet krzyk jest niewskazany. Model wychowawczy opiera się na zachętach, nie na karach. Polecenia typu: „Masz posprzątać swój pokój” powinny być zastępowane możliwością negocjacji typu: „Wolisz włożyć naczynia do zmywarki czy posprzątać w pokoju?”. Prawa dzieci są zagwarantowane ustawą i od przedszkola najmłodsi są uświadamiani na ten temat. Niewłaściwe postawy w rodzinach zgłaszane są do Barnevernetu przez pracowników służb publicznych, szkoły, sąsiadów, pielęgniarki, lekarzy i inne zainteresowane osoby. Brak reakcji na podejrzenia o znęcanie się nad dziećmi traktowane jest jak przestępstwo. Ale bardzo często problemem są nieprecyzyjne przepisy. Zarzut „braku umiejętności rodzicielskich”, który jest przyczyną wielu interwencji, może być interpretowany bardzo różnie, zwłaszcza przez niekompetentnego pracownika. To zresztą jeden z głównych problemów Barnevernetu. Wielu jego pracowników to ludzie młodzi, prosto po studiach oraz tacy, którzy sami nie mają jeszcze dzieci. Jak ktoś, kto nie miał dzieci, może w pełni zrozumieć ich zachowanie? – pytają rodzice. Efektem są takie kwiatki w raportach jak ten: „Dziecko uśmiecha się do matki uśmiechem, który nigdy nie sięga oczu. Śmieje się ciałem automatycznie”. Jedna z rodzin usłyszała taki zarzut związany z brakiem silnych więzi. Problem coraz częściej dostrzegają sami Norwegowie. W czerwcu 2015 r. ponad 100 prawników, psychologów i innych ekspertów zaapelowało w liście otwartym do rządu o poprawę funkcjonowania Barnevernetu, wytykając mu „daleko idące błędy w ocenach”. Krytyka przyniosła efekty. Pod koniec ubiegłego roku norweski rząd zobowiązał urzędników, że jeśli będą zmuszeni do odebrania dziecka biologicznym rodzicom, w pierwszej kolejności będą musieli poszukać krewnych rodziny za granicą. Do tej pory dzieci automatycznie przenoszono do rodzin zastępczych, czyli de facto obcych ludzi. Maciej Czarnecki zwraca uwagę, że dobrym rozwiązaniem byłoby nagrywanie interwencji urzędników, dzięki czemu można by uniknąć wielu nieporozumień. Według oficjalnych danych 29 proc. dziewczynek i 7 proc. chłopców do 13. roku życia doświadczyło w Norwegii molestowania seksualnego ze strony dorosłych, a co dziesiąte dziecko doświadczyło przemocy od bliskich. Nie ma wątpliwości, że trzeba z tym walczyć. Tylko czy każdy rodzic musi od razu być podejrzany? g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 44/2016
Więcej możesz przeczytać w 44/2016 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 1
  • c-b-d-o- IP
    a u nas ...–FUNDACJA ROZWOJU DEMOKRACJI LOKALNEJ I JEJ PREZES MGR J. STĘPIEŃ …
    wielu twierdzi, że z Fundacją Rozwoju Demokracji Lokalnej jest wszystko w porzadku jeśli chodzi o jej zasilanie publicznym pieniądzem … Chociaż, jak przeanalizujemy, że za rządów PO+PSL fundacja dostała WIELE MILIONÓW, a za rzadu PiS chyba ZERO to … trudno nie zauważyć zależności politycznych! Ale, czy to, że dzisiaj fundacja nie dostała kasy świadczy, że słusznie dostawała od ministrów Tuska i Kopacz?
    Ale przecież rzecz nie idzie o samą fundację lecz o jej PREZESA! Przezesem bowim jest były sędzia TK mgr J. Stępień będący sędzią w stanie spoczynku, a prawo ZABRANIA sędziom (w tym również w spoczynku) zasiadać w zarządach (np. BYĆ PREZESEM) instytucji które … PROWADZĄ DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZĄ … W przypadku Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej, która wg PREZESA prowadzi ODPŁATNE SZKOLENIA (np. urzędników rządu Tuska) nie ulega wątpliwości, że działalność gospodarczą prowadzi i … mgr Stępień będąc sędzią w stanie spoczynku i jednocześnie PREZESM ŁAMIE PRAWO! Rzecz nie idzie o fundację – fundacja to oddzielna sprawa (też b. ciekawa ze względu na wspomniane powiązania … POLITYCZNE) – rzecz się tyczy głównie PREZESA fundacji J. Stępnia!

    Spis treści tygodnika Wprost nr 44/2016 (1760)

    • Dlaczego piszemy o Durczoku 30 paź 2016, 20:00 Do czasu zakończenia procesów, jakie byłym i obecnym dziennikarzom „Wprost”, a także wydawcy tygodnika, wytoczył Kamil Durczok, nie chcieliśmy na naszych łamach pisać na jego temat. Choć od czasów naszych głośnych publikacji z lutego 2015 r. poznaliśmy wiele nowych faktów na... 3
    • CETA, blamaż UE 30 paź 2016, 20:00 To miała być stosunkowo mało kontrowersyjna umowa handlowa z najbardziej europejskim spośród pozaeuropejskich krajów świata. Jej cel wydawał się jasny: znieść bariery celne i przygotować Europę na nieuchronne zderzenie ze światową konkurencją. A przecież to nic innego jak... 3
    • Niedyskrecje parlamentarne 30 paź 2016, 20:00 Tak czy owak Sławek Nowak Sławomir Nowak został szefem ukraińskiego Ukrawtodoru, państwowej agencji drogowej Ukrainy. I w dodatku przyjął ukraińskie obywatelstwo, co spowodowało, że na polityka wylała się fala krytyki ze strony... 6
    • Zdarzyło się jutro 30 paź 2016, 20:00 MOŻE BY NAM WRESZCIE ktoś wytłumaczył, o co chodzi z tym CETA? Jedyny ludzki argument przedstawiła Maja Bohosiewicz, która twierdzi, że jak to wejdzie, to kobiety będą rodzić ośmiornice. To by się nawet jakoś zgadzało z polityką... 14
    • Kłamstwa Durczoka. „Wprost” przerywa milczenie 30 paź 2016, 20:00 Wobec medialnej ofensywy nieprawdy, jaką w ostatnich dniach rozpoczął Kamil Durczok, „Wprost” czuje się w obowiązku przerwać milczenie i ujawnić, w których miejscach były dziennikarz TVN mówi nieprawdę. 16
    • Lwica Nowoczesnej 30 paź 2016, 20:00 W Sejmie wyróżnia się lewicowymi poglądami. Popiera aborcję na życzenie, zwalcza mowę nienawiści, jest wielką miłośniczką Zygmunta Baumana. To dzięki niej Nowoczesna staje się wiarygodna dla lewicowego elektoratu. 20
    • Pustka po śmierci ojca 30 paź 2016, 20:00 Czasem przychodzą takie ułamki sekund, kiedy całym sobą czujesz brak ojca, takie walnięcie, tąpnięcie, pustkę, żal. Są i takie, kiedy robię jakąś głupotę i myślę sobie: „Boże, dobrze, że tego ojciec nie widział” – zwierza się Paweł Kukiz. 24
    • SPROSTOWANIE 30 paź 2016, 20:00 W artykule pt.: „GUS utracił wiarygodne dane o stanie państwa” autorstwa Artura Grabka, opublikowanym w dniu 20 czerwca 2016 r. w numerze 25/2016 tygodnika „Wprost”, zostały zamieszczone następujące nieprawdziwe i nieścisłe... 27
    • Lepsza edukacja za podpis na volksliście 30 paź 2016, 20:00 Edukację mniejszości narodowych trawi patologia. Rodzice składają fałszywe deklaracje, które dają ich dzieciom możliwość darmowej nauki drugiego języka obcego, a szkołom dostęp do większych pieniędzy. 28
    • Przybysz o aborcji. Podkopana solidarność kobiet 30 paź 2016, 20:00 Czarny protest połączył kobiety o różnych poglądach i wrażliwości. Kontrowersyjne wyznanie piosenkarki Natalii Przybysz dotyczące aborcji może pogrzebać solidarność polskich kobiet. 30
    • Kto się boi Halloween 30 paź 2016, 20:00 Halloween to zabawa podkręcana przez marketing. W sklepach już od dawna można kupić sztuczną krew, wampirze szczęki i plastikowe pająki. A jednak budzi kontrowersje natury czysto duchowej. 34
    • Ekonomia społeczna 30 paź 2016, 20:00 Dzięki Funduszom Europejskim powstają firmy, które rozwiązywanie ludzkich problemów stawiają na pierwszym miejscu, a wynik finansowy na drugim. 37
    • Ostatni makijaż 30 paź 2016, 20:00 Jesteśmy jak położne, tylko na drugim biegunie życia. One przyjmują człowieka na świat, a my oddajemy. – mówią Morgane i Ryszard Mazurkowie, balsamiści ze specjalizacją w chirurgii pośmiertnej. 38
    • Kto zapłaci za prawnika 30 paź 2016, 20:00 27 października weszły w życie wprowadzone przez Zbigniewa Ziobrę, ministra sprawiedliwości, nowe stawki wynagrodzeń radców prawnych i adwokatów. Dotyczą one m.in. zwrotu kosztów w wygranych procesach i prawników z urzędu. 40
    • Jak gwiazdy zarabiają na swoich teatrach 30 paź 2016, 20:00 Po zakręceniu kurka z państwowymi pieniędzmi prywatne teatry zaczęły biedować. Ale Janda, Karolak, Żebrowski i spółka wiedzą, jak bez milionowych dotacji ze swoich teatrów zrobić dobry biznes. 42
    • Sprzedawcy mieszkań liczą zyski 30 paź 2016, 20:00 Deweloperom sprzyja program Mieszkanie dla młodych, łagodna ostatnia zima, niskie stopy procentowe (tanie kredyty!). Podsumowaliśmy wyniki wiodących graczy na tym rynku. 46
    • Sukces w pigułce 4 wrz 2017, 1:00 Mieszkańcy Europy Środkowo-Wschodniej mają potrzebę samoleczenia, bo dostęp do lekarzy jest ograniczony – mówi Michał Nitka, prezes Teva w Polsce, i zapowiada dalszą ekspansję giganta farmaceutycznego. 48
    • Pierwsi w biznesie 30 paź 2016, 20:00 Wrocławscy czempioni nagrodzeni Orłami „Wprost”. 51
    • Złupieni w sieci 30 paź 2016, 20:00 W internecie nadal łatwo paść ofiarą oszustwa, bo tak trzeba nazwać działania nieuczciwych sprzedawców. 52
    • Gdzie pracuje się najlepiej 30 paź 2016, 20:00 Globalna firma badawcza, konsultingowa i szkoleniowa Great Place to Work po raz kolejny przygotował ranking najlepszych pracodawców na świecie. Amerykańskie badanie prowadzone jest od 1981 r. Przeprowadzono je wśród 6 tys. pracodawców,... 54
    • Europa zamyka drzwi przed imigrantami 30 paź 2016, 20:00 Likwidacja „dżungli” z Calais to dowód na klęskę polityki imigracyjnej starej Unii. 56
    • Brexit: prawa Polaków gwarantowane 30 paź 2016, 20:00 Demontaż imigranckiej dżungli w Calais to sposób na rozwiązanie kryzysu migracyjnego w Europie czy jego zaostrzenie? Kryzys migracyjny podważył poczucie bezpieczeństwa w Europie i zaufanie do klasy politycznej. To potencjalne źródło... 60
    • Urzędnicy i rodzina 30 paź 2016, 20:00 Norweski urząd do spraw ochrony dzieci miał chronić je przez przemocą i molestowaniem. W rękach nadgorliwych urzędników stał się przekleństwem wielu uczciwych rodziców. 64
    • I będą sunąć po szosach elektryki 30 paź 2016, 20:00 Rządowy plan elektromobilności jest bardzo ambitny. Ale warunki, by elektryczne auta przyjęły się w Polsce są. Zresztą sprzedaż takich pojazdów powoli rośnie. 66
    • Volkswagen kreuje przyszłość motoryzacji 30 paź 2016, 20:00 Volkswagen cały czas poszerza ofertę samochodów zasilanych prądem. Do 2025 r. marka planuje rocznie sprzedawać milion samochodów elektrycznych. Jesteśmy świadkami i uczestnikami dużej zmiany w motoryzacji, która właśnie się rozpoczyna. 69
    • BMW włącza iPerformance 30 paź 2016, 20:00 Gdyby zapasy ropy miały się skończyć szybciej, niż przewidywano, koncern BMW jest na to gotowy. Stawia na napęd elektryczny i auta hybrydowe. 70
    • Wypożyczenie na życzenie 30 paź 2016, 20:00 Ledowe siedziska, podświetlane bary, ślubne aranżacje – to tylko niektóre perełki z oferty Colors of Design, firmy specjalizującej się w wynajmie mebli i scenografii eventowej. 71
    • Samowystarczalny 30 paź 2016, 20:00 Mitsubishi Outlander PHEV jest niemal całkowicie samowystarczalny. Ma elektryczny napęd i własne zasilanie – aż trudno uwierzyć, że nikt na to wcześniej nie wpadł. 72
    • Dostęp do leczenia potrzebny od zaraz 30 paź 2016, 20:00 Powikłania cukrzycy związane z zaburzeniami krążenia to pierwsza przyczyna zgonów w Polsce. Bez skutecznych nowoczesnych terapii nie powstrzymamy pandemii XXI w. 74
    • Know How 30 paź 2016, 20:00 Chiński bezramkowiec CHIŃSKA FIRMA XIAOMI POKAZAŁA COŚ, CO OD LAT POJAWIAŁO SIĘ NA DESKACH KREŚLARSKICH TELEFONÓW PRZYSZŁOŚCI, CO W ZAPOWIEDZIACH MA MIEĆ IPHONE 8. Chińczycy byli jednak szybsi. MioMix to jeden z pierwszych telefonów,... 77
    • Wierzący z natury. Dlaczego dzieci tak łatwo przyswajają religie 30 paź 2016, 20:00 Można wątpić w to, czy jakiekolwiek istoty nadprzyrodzone istnieją – nie ma jednak wątpliwości co do tego, że istnieją ludzie, którzy w różnych bogów wierzą. A ludzi, w przeciwieństwie do istot boskich, można zaprosić do udziału w rozmaitych eksperymentach. 78
    • Bohater bezbronny 30 paź 2016, 20:00 Desmond Doss potraktował Dekalog poważnie, czym naraził się w armii na prześladowania z powodu odmowy noszenia broni. Mimo to został jednym z największych bohaterów wojny na Pacyfiku. 82
    • Kazik: Polska – rozdarcie trudne do zaszycia 30 paź 2016, 20:00 Kultowi lada dzień stuknie 35 lat, ale formacja Kazika Staszewskiego nie zwalnia tempa. Właśnie wyszła ich 15. płyta – „Wstyd”. Kolejna, której zespół nie musi się wstydzić. 86
    • Bagiński mierzy się z legendami 30 paź 2016, 20:00 Kiedy w 2003 r. Tomasz Bagiński został nominowany do Oscara, Polska dowiedziała się, że ma animatora na światowym poziomie. Teraz reżyser wraca z filmem „Operacja Bazyliszek”. 90
    • Dobra zmiana Świetlickiego 30 paź 2016, 20:00 Marcin Świetlicki „Drobna zmiana” Marcin Świetlicki to nie tylko autor świetnych wierszy. To, co w przypadku tego artysty budzi wielki szacunek, to jego autentyczna niezależność. W świecie polskiej literatury, gdzie każdy z kimś... 94
    • Z dala od karaoke 30 paź 2016, 20:00 Kolejny dowód na to, że Bowie wcale nas nie opuścił. Kanon piosenek Davida w wersjach artystów występujących w nowojorskiej wersji musicalu z początku tego roku jest albo bardzo podobny do jego wykonań, albo kreatywnie zinterpretowany... 96
    • M jak morderca 30 paź 2016, 20:00 Czy ja naprawdę zabiłem te kobiety?” – pyta domniemany wampir z Zagłębia w celi. Między kolejnymi przesłuchaniami traci zmysły. Właśnie o takim świecie opowiada Pieprzyca. O rzeczywistości, w której wszyscy żyją w fałszu i... 97
    • Małe żałoby 30 paź 2016, 20:00 MAŁGORZATA OHME Pamiętam taki dzień w szkole podstawowej, gdy do klasy weszła nasza wychowawczyni i powiedziała nam, że naszemu koledze zmarła mama. Zrobiło się bardzo cicho, mam wrażenie, że przestaliśmy oddychać. Mieliśmy wtedy... 98
    • ZABURZENIE, KTÓREGO nie dostrzegamy 30 paź 2016, 20:00 ZABURZENIA WIDZENIA OBUOCZNEGO SĄ POWSZECHNE, ALE CZĘSTO NIEZDIAGNOZOWANE. OBJAWY SĄ MYLONE Z... ADHD. JAK ROZPOZNAĆ PROBLEM I JAK GO LECZYĆ – OPOWIADA SZYMON ZIELONKA, OPTOMETRYSTA I TERAPEUTA WIDZENIA Z TOWARZYSTWA OCHRONY WZROKU. 103
    • Wzrok, KRÓL ZMYSŁÓW 30 paź 2016, 20:00 POTRZEBNA JEST HIGIENA OCZU – NA CO DZIEŃ I DŁUGOTERMINOWA – APELUJE PROF. DR HAB. N. MED. IWONA GRABSKA-LIBEREK, PREZES POLSKIEGO TOWARZYSTWA OKULISTYCZNEGO. 104
    • Innowacje w leczeniu plamki żółtej 30 paź 2016, 20:00 Jaskra, zwyrodnienie plamki żółtej, zaćma to najpoważniejsze choroby wieku dorosłego, prowadzące do utraty widzenia. Ich wczesne wykrycie daje szansę na szybkie podjęcie leczenia i ocalenie wzroku – mówi prof. Krystyna Czechowicz-Janicka, dyrektor medyczny i naukowy Instytutu... 106
    • Przejrzeć NA OCZY 30 paź 2016, 20:00 DZIŚ OPERACJE ZAĆMY PRZYWRACAJĄ SENIOROM WIDZENIE NA POZIOMIE 80-90 PROC. SPRAWNOŚCI WZROKU 20-LETNIEJ OSOBY – MÓWI DR HAB. MED. BARTŁOMIEJ KAŁUŻNY Z BYDGOSKIEJ KLINIKI OKULISTYCZNEJ OFTALMIKA. 108
    • NOWY PUNKT widzenia 30 paź 2016, 20:00 Polacy coraz gorzej widzą – alarmują specjaliści z sieci doktor marchewka, którzy diagnozują wady wzroku u ponad 90 proc. Badanych osób. Przybywa też niedowidzących dzieci. 110
    • KORYGOWANIE KRÓTKOWZROCZNOŚCI? Najlepiej nocą! 30 paź 2016, 20:00 O krótkowzroczności u dzieci, o tym, jak ją rozpoznać i jak zahamować jej postęp, rozmawiamy z magdaleną dudą, optometrystką z centrum okulistycznego nowy wzrok. 112
    • Soczewki K�SY LUX 30 paź 2016, 20:00 Nie ma oku�rów uniwersalnych, które sprawdzą się zarówno podczas jazdy samochodem, jak i przy pracy przy komputerze. O rozwiązaniach, które oferuje rynek optyczny, mówi przemysław bolek, dyrektor sprzedaży w seiko optical polska. 114
    • KIEDY BRAKUJE łez 30 paź 2016, 20:00 Teraz także polscy pacjenci mogą skorzystać z nowoczesnej aparatury do leczenia i diagnostyki zespołu suchego oka – mówi prof. Zbigniew zagórski, założyciel ośrodków chirurgii oka. 116
    • ZOBACZ świat BEZ WAD 30 paź 2016, 20:00 Współczesna okulistyka daje wiele możliwości leczenia wzroku i korekcji wad. Przy użyciu 117

    ZKDP - Nakład kontrolowany