Górna półka - Księgi na zawsze utracone

Górna półka - Księgi na zawsze utracone

W powieści Borisa Akunina „F.M." trup ściele się gęsto. A wszystko z powodu rękopisu „Teoryjki", nieznanej powieści Fiodora Dostojewskiego. Choć „Teoryjka” jest dziełem wyobraźni Akunina, to emocje, które budzą książki-widma wielkich pisarzy, nie są zmyśleniem. Takie emocje budzi m.in. domniemana druga część „Poetyki” Arystotelesa dotycząca komedii, która staje się przyczyną gorszących wydarzeń opisanych w „Imieniu róży” Umberto Eco.
Dostojewski nie napisał „Teoryjki", ale myślał o „Pijakach", powieści, która nie zainteresowała wydawców. Czy powstała? Któż z nas nie chciałby trafić na jej ślad! Literatura jest cmentarzyskiem książek złych, nudnych, niepotrzebnych, ale z myślą, że nie przeczytamy „Mesjasza” Brunona Schulza czy „Wygranych zachodów miłości” Williama Szekspira, nie możemy się pogodzić.Ewidencję takich dzieł przedstawił Stuart Kelly w pasjonującej „Księdze ksiąg utraconych". Autor snuje opowieść o dziełach głośnych pisarzy, które zaginęły w niewyjaśnionych okolicznościach, zostały zniszczone, skonfiskowane, zgubione lub skradzione, niekiedy niedokończone, a nawet nienapisane pozostały w sferze marzeń twórców.
Najwięcej takich dzieł jest chyba związanych z pisarzami antycznymi. Homer napisał ponoć komiczny epos „Margites", nie zachowała się żadna z dziewięciu ksiąg poezji Safony. Z ponad 80 sztuk Ajschylosa zachowało się siedem, tyle samo zostało ze 120 dramatów Sofoklesa. Ginęły juwenilia, często z wyroku samych pisarzy (tak uczynił ze swą wczesną twórczością m.in. Thomas Carlyle). Niekiedy „tracono" utwory bardzo słabe. Kelly pisze, że jeżeli jakaś książka musiała już zginąć, to dobrze, iż była nią XVI-wieczna „Aleksjada” – marny epos niejakiego Querna. Choć nie bardzo żałujemy, że najpewniej Eliot nie napisał rozprawy „Literatura a handel zagraniczny”, to cieszymy się, iż Max Brod nie spalił rękopisów Kafki. Wierzymy, że księgi utracone były dziełami wybitnymi, i chcielibyśmy przeczytać „Powieść o diabelskiej bździnie” Villona, dramaty Cervantesa, „Cardenia” Szekspira, „Spiralę” Flauberta albo dokończenie „Tajemnicy Edwina Drooda” Dickensa.
Historia literatury okazuje się także historią strat. Ta uwaga Kelly’ego dotyczy także, a może zwłaszcza literatury polskiej, którą w „Księdze ksiąg utraconych" reprezentuje Schulz i wspomniany „Mesjasz". Tę powieść Schulz mógł ukończyć przed śmiercią w 1942 r. Jej rękopisu nie odnaleziono, choć w 1990 r. ambasador Szwecji w Polsce opowiadał, że zgłosił się niego sowiecki urzędnik, który widział „Mesjasza” w… archiwum KGB.
Powieść Schulza nie jest jedyną utraconą księgą polskiej literatury. Sam wiek XX dostarczyłby bogatego materiału polskiemu naśladowcy Kelly’ego. Niemal doszczętnie spłonął rękopis powieści „Białe skrzydła" Juliusza Kadena-Bandrowskiego, niewiele pozostało z legendarnych „Mostów" Karola Irzykowskiego. Nie ocalał dziennik Tadeusza Gajcego.
Księgi traciliśmy nie tylko w czasie wojen. Gdy w 1924 r. zmarł na gruźlicę Eugeniusz Małaczewski, autor zbioru opowiadań „Koń na wzgórzu", podczas dezynfekcji spalono jego powieść „Mojra". Historycy zastanawiają się, jakie literackie skarby znajdowały się w walizce Tadeusza Peipera, którą skradziono autorowi, gdy w 1921 r. wracał z Hiszpanii do Polski. Witold Gombrowicz jedną ze swoich powieści, „o jakimś buchalterze”, spalił za radą brata, drugą, „ciemną i niską”, zniszczył, widząc zgorszenie jej pierwszej czytelniczki. Z ostatniego dramatu Witkacego – „Tak zwanej ludzkości w obłędzie” – zachowała się tylko strona tytułowa. Przedwczesna śmierć nie pozwoliła ukończyć Brzozowskiemu zapowiadającej się na arcydzieło „Książki o starej kobiecie”. A co się stało z rękopisami Tadeusza Micińskiego, zamordowanego w 1918 r. gdzieś na Wschodzie? Listę polskich ksiąg utraconych można ciągnąć bez końca. Czy nie można na nią wpisać i książek „źle obecnych” w PRL – kierowanych na przemiał? Czasem SB rekwirowało rękopisy, jak stało się z dziennikami Jerzego Kornackiego.
Prawda, czasem odzyskujemy książki, zdawałoby się, bezpowrotnie utracone. Tak się stało z broszurą Józefa Mackiewicza „Optymizm nie zastąpi nam Polski" z 1944 r. Przez lata znano tylko jej tytuł i dopiero cudem odnalezione fotokopie pozwoliły ją wydać w 2005 r. Takie szczęśliwe znaleziska są jednak rzadkością. Zdanie Bułhakowa o rękopisach, które nie płoną, jest zbyt optymistyczne. Nie dziwmy się więc szaleństwom popełnianym dla zdobycia „Teoryjki" w powieści Akunina.
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 34/2008 (1339)

  • Na stronie - Pieski Moskwy 17 sie 2008, 22:00 Dlaczego niektórzy Polacy muszą się łasić wobec Rosji, podlizywać się jej, odgadywać jej życzenia i je spełniać? 3
  • Wprost od czytelników 17 sie 2008, 22:00 Państwo jak paserStanowczo protestuję przeciwko manipulacjom naszego rządu, który zapowiadał w swoich przedwyborczych obietnicach wyrównanie krzywd obywateli poprzez zwrócenie zagrabionego przez komunistów mienia prawowitym właścicielom.... 3
  • Polacy boją się agresji Rosji 17 sie 2008, 22:00 Opinia publiczna 6
  • Rakietowy parasol nad Polską 17 sie 2008, 22:00 Obrona 6
  • Defilada Kaczyńskiego 17 sie 2008, 22:00 Wojsko 6
  • Skaner 17 sie 2008, 22:00 6
  • Dossier 17 sie 2008, 22:00 „Jestem samą łagodnością. Na nikogo nie krzyczę"Radosław Sikorski w radiowej Trójce, odpowiadając na pytanie, czy krzyczał na swojego zastępcę Witolda Waszczykowskiego„Trzeba nosić nakrycia głowy w słońcu, to wtedy... 8
  • PYTANIA NIEPOLITYCZNE - Kaczyński poświęca figury 17 sie 2008, 22:00 Rozmowa z Dariuszem Lipińskim, posłem Platformy Obywatelskiej, organizatorem turniejów szachowych 8
  • Ludzie 17 sie 2008, 22:00 Winehouse ucieka z odwykuBrytyjska wokalistka Amy Winehouse została gwiazdą kontrowersyjnej gry komputerowej „Escape From Rehab". Polega ona na uciekaniu z kliniki odwykowej. W rzeczywistości Winehouse zmaga się z uzależnieniem od... 8
  • Dziewice z odzysku 17 sie 2008, 22:00 Obyczaje 8
  • Zapytaj wprost - Aleksander Gudzowaty 17 sie 2008, 22:00 Nie głosowałem na żadną partię 12
  • Poczta 17 sie 2008, 22:00 Polityka Airlines 14
  • Playback 17 sie 2008, 22:00 Szef Klubu Parlamentarnego SLD Wojciech Olejniczak i wiceprzewodnicząca SLD Katarzyna Piekarska 14
  • Wprost przeciwnie - Polski kontratak 17 sie 2008, 22:00 Rząd wrócił z dalekiej podróży i nawiązał z powrotem kontakt z rzeczywistością 15
  • Z życia koalicji 17 sie 2008, 22:00 Wydawało nam się, że największy ubaw z polskiej polityki mają sami Polacy. Otóż – chyba nie. Dowiedzieliśmy się, że po turecku słowo „platform" oznacza dokładnie „wielkie cycki". Zaś słowo „pis"... 16
  • Z życia opozycji 17 sie 2008, 22:00 Zanim zaczniemy sobie tradycyjnie pokpiwać, musimy niestety wyznać, że w tym tygodniu prezydent Kaczyński zostanie potraktowany inaczej niż zwykle. Należymy bowiem do tych prymitywnych rusofobów, którzy z podziwem patrzyli na prezydencką... 17
  • Adolf Putin 17 sie 2008, 22:00 Rosja nie produkuje niczego prócz broni i żołnierzy podbijających nierosyjskie terytoria 18
  • Czy Polska ocali Gruzję? 17 sie 2008, 22:00 Moskwa jest gotowa do rozlewu krwi, aby udaremnić członkostwo w NATO Gruzji i Ukrainy 20
  • Putinowładztwo 17 sie 2008, 22:00 Można się spodziewać masowych regresji przeciwko Gruzinom mieszkającym w Rosji, a może nawet pogromów 24
  • Krokodyl żarłoczny 17 sie 2008, 22:00 Gdy Moskwa na coś się obrusza i czymś grozi, to znaczy, że sama się tego boi 25
  • Rosyjska szkoła bezprawia 17 sie 2008, 22:00 Prawo międzynarodowe pozwala Gruzji domagać się odszkodowań od Rosji i ukarania jej przywódców 26
  • Nowy książę 17 sie 2008, 22:00 Rozmowa z Ludwikiem Dornem, posłem PiS, byłym marszałkiem Sejmu 28
  • Domowa narkofabryka 17 sie 2008, 22:00 W Polsce kwitnie produkcja narkotyków z legalnie nabytych półproduktów 32
  • Podsłuch totalny 17 sie 2008, 22:00 Aby być pewnym, że nikt nas nie podsłuchuje, trzeba się pozbyć wszystkich elektronicznych urządzeń 36
  • Postać tygodnia - Piotr Nurowski 17 sie 2008, 22:00 Niezatapialny 38
  • Wprost z blogu 17 sie 2008, 22:00 MediaKto nas wrzuca do rynsztoka?Rybitzky www.rybitzky.salon24.plTomasz Sekielski dziwi się niskiemu poziomowi debaty publicznej w Polsce. Jego zdaniem, to oczywista wina polityków. Nasze polityczne „elity" skupiają się na... 39
  • Trójka bez sternika 17 sie 2008, 22:00 40
  • Realizm podatkowy 17 sie 2008, 22:00 Wprowadzenie jednolitego podatku liniowego dla przedsiębiorców zwiększyło dochody budżetuNa świecie, gdy gospodarka się rozwija, przybywa ludzi bogatych. W Polsce jest zgoła odwrotnie. Bogatym w rozumieniu skarbu państwa jest ten, kto... 40
  • Hymn miłości 17 sie 2008, 22:00 Polska staje sie drugą Brazylią. gdzie słowo mañana wyjaśnia wszystko „Nic nie robić, nie mieć zmartwień, chłodne piwko w cieniu pić…" – te słowa piosenki wykonywanej przez Ryszarda Rynkowskiego mogłyby być... 40
  • Medalowy bojkot 17 sie 2008, 22:00 Pojechalismy na Olimpiadę, ale za to oszczędnie zdobywamy medale!Polacy! Nic się nie stało! To, co robicie, jest godne najwyższego uznania! Olimpijczycy! Przecież nawiązujecie do szczytnych idei „Solidarności". Pojechaliśmy na... 40
  • Ryba po polsku - Gumniana polityka 17 sie 2008, 22:00 Magdalena Środa wie, kim jest Glucksmann, a Glucksmann raczej nigdy nie słyszał o Środzie 41
  • Giełda 17 sie 2008, 22:00 42
  • Łaska fiskusa 17 sie 2008, 22:00 Ministerstwo Finansów chce przekazać szpitalom dotację odpowiadającą wysokości VAT pobranego od SMS-ów przesłanych na rzecz Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Do tej pory urzędnicy twierdzili, że nie ma mowy o zwrocie VAT za SMS-y,... 42
  • Strach szejków 17 sie 2008, 22:00 Gdy rosyjskie lotnictwo usiłowało zbombardować gruzińskie rurociągi, aby podbić ceny ropy, jej producenci z Płw. Arabskiego zwiększyli dostawy. Arabia Saudyjska zwiększyła dzienne wydobycie ropy co najmniej o 100 tys. baryłek. Naftowi... 42
  • Złodzieje firm 17 sie 2008, 22:00 Niedawno „Wprost" zwracał uwagę na zastraszanie polskich przedsiębiorców i „siłowe" przejęcia ich firm na Ukrainie przez tamtejszych biznesmenów i gangsterów. Po naszym artykule takie problemy zgłasza coraz więcej... 42
  • Prawdziwa jak reklama 17 sie 2008, 22:00 Czy bez dodania tego środka nasza pralka zmieni się w złom? Czy butelka tego płynu pozwoli pozmywać po trzech weselach? Czy na tej lokacie zarobimy 10 proc.? Aż 48 proc. Polaków wierzy reklamom. Daleko nam do podejrzliwości Duńczyków,... 42
  • Mistrzowie zarabiania 17 sie 2008, 22:00 Złoty medal w dyscyplinie biznesu mógłby zdobyć koncern GE. Jeden z głównych sponsorów igrzysk w Pekinie zdobył ponad 400 kontraktów wartych 700 mln USD na projekty infrastrukturalne w Chinach. Należąca do GE grupa medialna NBC... 42
  • Najtańszy, ale droższy 17 sie 2008, 22:00 Hinduski koncern Tata Motors nie dotrzymał słowa i jeszcze zanim jego najtańszy samochód świata Tata Nano pojawił się na rynku, podniósł jego cenę. Tata tłumaczy decyzję rosnącymi cenami surowców, zwłaszcza stali. Mimo podwyżki i... 42
  • Karciany afrodyzjak 17 sie 2008, 22:00 Banki dożywotnio uzależniają nas od kart kredytowych 44
  • Milion w Polaku 17 sie 2008, 22:00 Wartość życia przeciętnego Amerykanina spadła ostatnio o milion dolarów. Ile kosztuje życie obywatela RP? 48
  • Eksplozja średniaków 17 sie 2008, 22:00 70 milionów ludzi dołącza co roku do globalnej klasy średniej 52
  • Wojna Ambanich 17 sie 2008, 22:00 Najbogatsi bracia świata wciągnęli w rodzinną waśń całe Indie 54
  • 2x2=4 Lewicowa prawica 17 sie 2008, 22:00 Cechą polskiej sceny politycznej jest obecnie nie ekstremizm, lecz oportunizm światopoglądowy 57
  • Know-how 17 sie 2008, 22:00   58
  • Piknik dla wzroku 17 sie 2008, 22:00 Dzieci, które spędzają dużo czasu na świeżym powietrzu, rzadziej niż inne cierpią na krótkowzroczność, nawet jeśli potem długo się uczą. Dowiedli tego uczeni z University of Sydney. U dwunastolatków, które spędzają poza domem... 58
  • Papryka uzbrojona 17 sie 2008, 22:00 Jednych zwabić, innych odstraszyć – to taktyka papryki chilli. W porze dojrzewania owoców roślina zbroi się przeciw atakowi grzybów i owadów, nasycając czerwone strąki piekącą i hamującą wzrost mikroorganizmów kapsaicyną. Jak... 58
  • Kangurzyca ekologiczna 17 sie 2008, 22:00 Zmiana diety Australijczyków znacznie obniży emisję gazów cieplarnianych – dowodzi dr George Wilson. I proponuje zamiast owiec i bydła hodować kangury. Te skoczne zwierzaki nie należą do przeżuwaczy, więc w ich żołądkach nie... 58
  • Atrakcja fabryczna 17 sie 2008, 22:00 Stara fabryka zapałek w Częstochowie, produkcja papieru czerpanego w Dusznikach Zdroju,browar w Tychach, samodzielne odkuwanie minerałów z nieczynnej kopalni. Podróż tropem technicznych zabytków – mostów, latarni, gazowni, kopalni... 58
  • Bieg po zdrowie 17 sie 2008, 22:00 Chcesz się wolniej starzeć i być zdrowszy – uprawiaj jogging. Najlepiej codziennie – proponują naukowcy. Badania prowadzono na 500 biegaczach przez ponad 20 lat i rozpoczęto, gdy ochotnicy mieli po 50 lat. Ujawniono, że jako... 58
  • Kobieta podwójna 17 sie 2008, 22:00 Panie zmieniają orientację seksualną równie łatwo jak pracę 60
  • Końska inteligencja 17 sie 2008, 22:00 Miarą inteligencji jest skuteczność w rozwiązywaniu realnych problemów, a nie wysokie IQ 64
  • Przystanek Księżyc 17 sie 2008, 22:00 Nasz naturalny satelita stał się celem pożądania politycznego, naukowego, technologicznego, gospodarczego i propagandowego 66
  • Bratnia agresja 17 sie 2008, 22:00 Przywódcy PRL wymusili na polskich żołnierzach gotowość do zabijania i umierania w imię sowieckiego imperium 70
  • Bez granic 17 sie 2008, 22:00 74
  • Świat pod bronią 17 sie 2008, 22:00 W ostatnich pięciu latach niemal cały światowy rynek handlu bronią zmonopolizowało pięć krajów. Tak wynika z najnowszego raportu ogłoszonego przez Sztokholmski Międzynarodowy Instytut Badań nad Pokojem (SIPRI). Według ekspertów SIPRI,... 74
  • Guantanamo w Hollywood 17 sie 2008, 22:00 George Clooney zamierza nakręcić film o Salimie Hamdanie, osobistym kierowcy Osamy bin Ladena i pierwszym więźniu przesłuchiwanym w bazie w Guantanamo. Clooney kupił prawa do wykorzystania książki Jonathana Mahlera „Wyzwanie",... 74
  • Boski gronostaj 17 sie 2008, 22:00 Papież Benedykt XVI naraził się obrońcom praw zwierząt. Niezadowolenie włoskich ekologów zrzeszonych w Stowarzyszeniu Ochrony Praw Zwierząt i Środowiska wywołało zamiłowanie papieża do gronostajowych futer. Benedykt XVI powrócił... 74
  • Książka - Oś przez żelazną kurtynę 17 sie 2008, 22:00  Jak przebiegała ewolucja stosunków między Warszawą a Paryżem od apogeum zimnej wojny do stopniowego odprężenia z epoki Gierka? Jakie miejsce zajmowała Polska w polityce „otwarcia na Wschód" generała de Gaulle’a? W... 74
  • Cytat tygodnia 17 sie 2008, 22:00 „Od 1968 r. minęło czterdzieści lat. Rosja nie może teraz postępować tak jak wtedy wobec Czechosłowacji" Condoleezza Rice, amerykańska sekretarz stanu, o wydarzeniach w Gruzji 74
  • Liderzy i maruderzy 17 sie 2008, 22:00 Najlepsi i najgorsi przywódcy krajów Europy Środkowo-Wschodniej 76
  • Wspaniałe porażki Czechów 17 sie 2008, 22:00 Rosyjscy generałowie marzą o powtórce z 21 sierpnia 1968 roku 80
  • Pancerna dama 17 sie 2008, 22:00 Szefowa resortu obrony jest jedyną osobą, której boi się francuski prezydent 84
  • Jedwabna skała 17 sie 2008, 22:00 Wnuczka chasydów z Góry Kalwarii jest najpopularniejszym izraelskim politykiem 86
  • Olimpijska terapia Chin 17 sie 2008, 22:00 Chińczycy chętniej niż medale liczą, ile zarobią na olimpiadzie 88
  • Mowa międzynarodowa 17 sie 2008, 22:00 Najlepiej znają języki obce politycy z niewielkich krajów starej Europy 90
  • Pasaż 17 sie 2008, 22:00 92
  • Globalny bieg 17 sie 2008, 22:00 Jeden dzień, milion biegaczy, 25 miast i 25 wydarzeń muzycznych to założenia Nike+ Human Race – największego na świecie jednodniowego biegu, który odbędzie się 31 sierpnia. W metropoliach na całym świecie (m.in. Los Angeles,... 92
  • Zobacz, jak biegniesz 17 sie 2008, 22:00 Zaczęło się od iPoda połączonego z butami Nike. Zestaw Nike+ iPod Sport Kit monitoruje bieg i niczym osobisty trener mówi głosem z iPoda – m.in. jaki przebyło się dystans i ile spaliło kalorii. Teraz oprócz systemu... 92
  • Srebro olimpijskie 17 sie 2008, 22:00 W tych butach polscy lekkoatleci walczą na igrzyskach. Reebok Kuai Sprint mają kolory nawiązujące do chińskiej tradycji (np. czerń symbolizuje w chińskiej astrologii moc, siłę i wytrwałość). W butach Kuai Sprint zastosowano... 92
  • Przebieżka ze Stellą McCartney 17 sie 2008, 22:00 Ubrania projektowane przez Stellę McCartney dla marki adidas to niezawodny sposób na lans w siłowni. Teraz można się w nich lansować także podczas joggingu w plenerze – w jesienno‑zimowej kolekcji znajdziemy linię Running dla... 92
  • Codzienny trening 17 sie 2008, 22:00 Fani biegania mają przed sobą nie tylko Nike+ Human Race – wkrótce mogą się sprawdzić także podczas innych zawodów, m.in. Maratonu Warszawskiego (28 września). Warto więc zainwestować w dobre buty do codziennego treningu. Response... 92
  • Zegarek na serce 17 sie 2008, 22:00 Casio Phys CHR-100 pomaga dobrać optymalne tempo biegu. Czasomierz wyposażono w monitor pracy serca, który łączy się bezprzewodowo z paskiem zakładanym na klatkę piersiową. Sygnał dźwiękowy daje znać biegaczowi, gdy bicie serca... 92
  • Legalny dopalacz 17 sie 2008, 22:00 Ambitni amatorzy biegania, którzy chcą się sprawdzić podczas Nike+ Human Race, potrzebują sporo energii. Dostarczy im jej ActiFood, żel o smaku owocowym – całkiem legalny dopalacz. Zawiera on dużą dawkę witamin C, E i B1 i jest... 92
  • Górna półka - Księgi na zawsze utracone 17 sie 2008, 22:00 W powieści Borisa Akunina „F.M." trup ściele się gęsto. A wszystko z powodu rękopisu „Teoryjki", nieznanej powieści Fiodora Dostojewskiego. Choć „Teoryjka” jest dziełem wyobraźni Akunina, to emocje,... 95
  • Mistrzowie muzycznej marki 17 sie 2008, 22:00 Kilar i Górecki uratowali muzykę klasyczną przed nią samą 96
  • Masakra filmem animowanym 17 sie 2008, 22:00 Kreskówki to enklawa obsceny, ale i zdrowego rozsądku 100
  • Wencel gordyjski - Zawsze niech będzie słońce 17 sie 2008, 22:00 Polacy piszą listy do Władimira Putina 104
  • Ueorgan Ludu 17 sie 2008, 22:00 Igrzyska – Polska za Zimbabwe ale przed Górną Woltą 105
  • Krótko po wolsku - Na medal 17 sie 2008, 22:00 Na mistrzostwach krajów Azji i Pacyfiku, zwanych olimpiadą, nie ma cudów. W internetowej sondzie na temat szans Polaków przygniatającą przewagę zyskała odpowiedź, że nie zdobędziemy medalu. A właściwie, dlaczego miałoby być inaczej?... 105
  • Skibą w mur - Chała i drobna budowa ciała 17 sie 2008, 22:00 Po zdrobnieniach typu Donek i Gosiu czas na Ziobrusia, Schetynkę, Macierkę, Niesiołka, Piterkę i Palikotusia 106

ZKDP - Nakład kontrolowany