Papież, przyjaciel Żydów

Papież, przyjaciel Żydów

7 kwietnia 1994 r. Watykan stał się miejscem zdarzenia bez precedensu od czasów św. Piotra. W auli Pawła VI pod patronatem Jana Pawła II odbył się koncert upamiętniający tragedię Holocaustu. Na zaproszenie papieża zagrała Royal Philharmonic Orchestra, którą dyrygował amerykański Żyd Gilbert Levine. Obok Jana Pawła II usiadł ówczesny prezydent Włoch Oscar Luigi Scalfaro, a także naczelny rabin Rzymu Elio Toaff, który przeżył Holocaust.
Rabin przyprowadził do watykańskiej auli całą synagogę rzymską. Po raz pierwszy w murach Watykanu przebywało ponad dwustu Żydów, którzy nie  przyszli tam w celach turystycznych. Celebrowali 50. rocznicę powstania w warszawskim getcie. Jak zauważają biografowie Jana Pawła II, była to  wyjątkowa chwila w historii Kościoła katolickiego. Po koncercie Jan Paweł II jako pierwszy papież w dziejach wraz z Żydami odprawił modlitwę za zmarłych – kadisz – przy zapalonych sześciu świecach menory. Jan Paweł II uczcił ofiary Holocaustu w sposób, w jaki Kościół katolicki nigdy wcześniej tego nie zrobił. Po spotkaniu Jan Paweł II spotkał się z  rabinem Rzymu Toaffem. To on po pamiętnej wizycie polskiego papieża w  rzymskiej synagodze w 1986 r. poprosił, by Watykan nawiązał dyplomatyczne stosunki z Izraelem.

Wejście Ojca Świętego do synagogi przez wielu duchownych nie było wówczas rozumiane. W końcu nawet tak przyjazny Żydom papież jak Jan XXIII jedynie zatrzymał się obok synagogi, by pobłogosławić społeczność. A przecież to on w 1962 r. zwołał Sobór Watykański II, który po raz pierwszy w historii Kościoła katolickiego potępił antysemityzm. Przekroczenie progużydowskiej świątyni nie było dla Jana Pawła II łatwą decyzją. Dostojnicy kurialni byli zaskoczeni pomysłem. I doradzali papieżowi Polakowi, by poczekał, aż między Izraelem a Palestyńczykami zapanuje pokój. Papież nie chciał o  tym słyszeć. Z pomocą swojego przyjaciela z Wadowic Jerzego Klugera przezwyciężył przeszkody i kilka lat później nawiązał pełne stosunki dyplomatyczne z Izraelem. Ta niezwykła, wyjątkowa w historii papiestwa, trwająca 60 lat przyjaźń Żyda z papieżem zaowocowała całkowitą zmianą nastawienia Kościoła do Żydów.

Już w czasie Soboru Watykańskiego II kardynał Karol Wojtyła przekonywał, by zmienić te elementy liturgii Kościoła, które stanowiły przeszkodę w naprawie relacji z Żydami. Jednak dopiero wybór Wojtyły na następcę Świętego Piotra pozwolił mu na  podjęcie inicjatyw, które na zawsze zmieniły stosunki Żydów i katolików. Przełomem była pierwsza wizyta Jana Pawła II w ojczyźnie w 1979 r. W  Auschwitz papież w bardzo przejmujący sposób mówił o pomordowanych Żydach, zatrzymując się przed tablicą upamiętniającą ofiary, opisaną w  języku hebrajskim. „Jan Paweł II był głęboko poruszony, tak jakby to on doświadczył terroru hitlerowskiego, którym były dotknięte ofiary Holocaustu, i odczuwał ich ból jak swój własny" – napisał o tych wydarzeniach John Oesterreicher w opracowaniu wydanym przez Instytut Studiów Judeochrześcijańskich Uniwersytetu Seton Hall w 1983 r. W czasie pielgrzymki do Polski w 1991 r. Jan Paweł II wyjaśnił w przemówieniu do  żydowskiej społeczności w Warszawie: „Należę do pokolenia, dla którego relacje z Żydami były codziennością (…) i to wtedy ukształtowała się we  mnie postawa wspólnoty z Żydami".

Z a p r z e c z e n i e m t e j wspólnoty pozostawał antysemityzm obecny w Kościele, nad czym Jan Paweł II ubolewał. Z jego inicjatywy jedną z najciężej pracujących komisji w  kurii rzymskiej była komisja ds. religijnych kontaktów z Żydami. W 1998 r. jej przewodniczący kard. Edward Idris Cassidy ogłosił unikatowy dokument: „Pamiętamy: refleksje na temat Szoah". Jeszcze rok wcześniej na spotkaniu z członkami komisji w Castel Gandolfo Jan Paweł II przypomniał swoje przemówienie do żydowskiej społeczności w Warszawie, w  czasie którego nazwał żydowski naród „siłą sumienia we współczesnym świecie", a pamięć o Szoah – „ostrzeżeniem, świadectwem i cichym krzykiem" skierowanym do całej ludzkości. „Musimy pamiętać, jak bardzo brakowało równowagi w stosunkach katolików i Żydów” – mówił papież. „Fakt, że Szoah zdarzył się w Europie, w krajach cywilizacji chrześcijańskiej, rodzi pytanie o związki między nazistowskimi prześladowaniami a postawą chrześcijan wobec Żydów na przestrzeni wieków” – podkreślał Jan Paweł II. W tym samym roku, w którym został opublikowany dokument „Pamiętamy”, Ojciec Święty na spotkaniu z żydowską społecznością Strasburga raz jeszcze akcentował: „W waszej obecności, razem z wami ponownie ostro potępiam antysemityzm, który sprzeczny jest z zasadami chrześcijaństwa”. Podobnie sprzeczny z deklarowaną przez Watykan polityką dobrej woli był przez lata brak stosunków dyplomatycznych z Izraelem. Ale i tu Jan Paweł II zmienił historię: w 1994 r. na terenie Watykanu otwarta została placówka dyplomatyczna Izraela. 90 lat wcześniej, w 1904 r., papież Pius X mówił przywódcy Ruchu Syjonistów Teodorowi Herzlowi, że Watykan nie  może zachęcać do budowy państwa żydowskiego.

Od początku XX wieku żaden papież przed Janem Pawłem II nie wypowiedział publicznie ani słowa o  „państwie Izrael". Unikał tego nawet Paweł VI, który w 1964 r. odwiedził ten kraj. Natomiast Jan Paweł II już w październiku 1981 r. wysłał do  prezydenta Izraela telegram z życzeniami na Nowy Rok w święto Rosz Haszana. Nigdy wcześniej tego rodzaju dokument ze Stolicy Apostolskiej nie wpłynął na biurko prezydenta państwa żydowskiego. Ale w sercach Żydów zdecydowanie najmocniej zapisał się inny obraz: Jana Pawła II modlącego się przy Ścianie Płaczu w czasie pielgrzymki do Izraela w 2000 r. Samotna postać w białych szatach była swego rodzaju symbolem nieugiętości i determinacji w potępianiu nowego europejskiego antysemityzmu. Rabin David Dalin – historyk i politolog. Konserwatywny rabin, członek American Jewish Federation. Jest wykładowcą na rzymskokatolickim Uniwersytecie Ave Maria w USA. Opublikował kilkadziesiąt artykułów poświęconych relacjom chrześcijan i Żydów. Ostatnio wydał „Myth of  Hitler’s Pope. How Pope Pius XII Rescued Jews from the Nazis".

Okładka tygodnika WPROST: 14/2010
Więcej możesz przeczytać w 14/2010 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 14/2010 (1418)

  • Na stronie - Rzeczpospolita Sprzeczna 28 mar 2010, 19:00 Zaprzeczeniem koniunkcji dwóch zdań jest alternatywa ich zaprzeczeń – głosi jedno z praw De Morgana. Gdyby dziewiętnastowieczny brytyjski matematyk tworzył w Polsce, nie udałoby mu się udowodnić nawet tego. Żyjemy bowiem w Rzeczypospolitej Sprzecznej, a na jej terenie... 6
  • Z życia koalicji, z życia opozycji 28 mar 2010, 19:00 Pamiętacie jeszcze denatę, to jest debatę kandydatów na kandydatów? Słabo? My też. Ale utkwił nam nerwowy tik, jaki pulsował od czasu do czasu na twarzy Radzia Sikorskiego, któremu prawybory zdecydowanie nie posłużyły. Podobno wielkim miłośnikiem tego tiku jest prezydent Lech... 8
  • Czy jesteśmy przywiązani do tradycji? 28 mar 2010, 19:00 Czy jesteśmy przywiązani do tradycji? Tradycja jest dzisiaj polem walki. Z jednej strony występują obrońcy uznanych wartości i dziedzictwa, które wymaga lojalności, z drugiej – padają argumenty o zakonserwowaniu, zamknięciu na zmiany i odrzuceniu współczesności. Podczas... 11
  • Konserwatywne lewactwo – nowa tradycja Europy 28 mar 2010, 19:00 Rozmowa z Rogerem Scrutonem, słynnym brytyjskim filozofem i pisarzem, profesorem Uniwersytetu Londyńskiego 16
  • Nieprzemakalny Pawlak 28 mar 2010, 19:00 – W resorcie gospodarki jest konflikt interesów – mówi „Wprost” minister do spraw walki z korupcją Julia Pitera. Chodzi o wiceminister gospodarki odpowiedzialną za energetykę Joannę Strzelec-Łobodzińską, która ma warte 180 tys. zł akcje Południowego... 18
  • Skaner 28 mar 2010, 19:00 18
  • Zakup „Wprost” zakończony 28 mar 2010, 19:00 Platforma Mediowa Point Group SA dokonała 100 proc. płatności za udziały w AWR „Wprost". Tym samym zakończyła rozpoczętą pod koniec ubiegłego roku transakcję kupna jednego z najbardziej opiniotwórczych tygodników w Polsce.... 18
  • Wstydliwy jak Polak 28 mar 2010, 19:00 Odpowiedzi w proc. na pytanie "Czego wstydzą się Polacy?" 18
  • Orzechowy interes 28 mar 2010, 19:00 Luka w prawie powodowała, że wystarczyło przyozdobić pole wsadzonymi w ziemię patykami, by uzyskać dopłatę w wysokości 1 tys. 800 zł od hektara za rzekomą uprawę orzecha włoskiego – wynika z raportu NIK, do którego dotarł... 19
  • Puls gospodarki 28 mar 2010, 19:00 Gruziński raj Stalin przewraca się w grobie. Prezydent Gruzji Micheil Saakaszwili chce upodobnić swój kraj do Stanów Zjednoczonych z końca XVIII wieku – ograniczyć do minimum władzę rządu i całkowicie uwolnić gospodarkę. Gruzja... 24
  • Przegląd prasy zagranicznej 28 mar 2010, 19:00 Śmierć syna obszarnika The TimesW Korei Północnej stracono ministra finansów i centralnego planowania oskarżanego o spowodowanie nadmiernego wzrostu inflacji oraz braków żywności. Pokazowy proces i egzekucja miały wzmocnić... 25
  • Mężczyźni w krótkich spodenkach 28 mar 2010, 19:00 Spór między dwoma kandydatami na kandydata do prezydentury był sukcesem medialnym, ale okazał się merytorycznie pusty. Nie chodziło w nim o nic więcej, niż by przypiąć konkurentowi łatkę, lekko go zdenerwować i wygrać. A żaden spec od politycznej kosmetyki, który redukuje... 28
  • Poczekalnia ojcobójców 28 mar 2010, 19:00 Każda partia ma swoją poczekalnię dla outsiderów. W PO siedzą w niej Jarosław Gowin i Janusz Palikot, w PiS – Paweł Poncyljusz i Adam Hofman, a na lewicy – Bartosz Arłukowicz. Z tego przedsionka są tylko dwa wyjścia: na bruk lub do gabinetu z władzą. Czy outsiderzy... 30
  • Iwaszkiewicz: sława czy chwała? 28 mar 2010, 19:00 „Niesprawiedliwość może triumfować w sławie, ale chwała zawsze jest po stronie sprawiedliwości” – to Iwaszkiewicz tytułem powieści „Sława i chwała” przypomniał mądrość Gaetano di Gaety, teologa z przełomu XV i XVI wieku. 30 lat po śmierci pisarza wraz z wydaniem jego... 32
  • Na moje kopyto - Tkajmy kontrsieć 28 mar 2010, 19:00 Impuls do napisania tego felietonu dały fragmenty stenogramów przesłuchań przed hazardową komisją śledczą oraz krótka notka w „Gazecie Wyborczej”. 34
  • Nauka to nie wszystko 28 mar 2010, 19:00 Doskonałe wykształcenie można zdobyć nie tylko na Harvardzie. Ale na jakim innym uniwersytecie student dostanie możliwość spotkania tylu światowych przywódców? I gdzie są tak przyjacielskie relacje między profesorami i studentami jak tu? 35
  • Zbierak złośliwy 28 mar 2010, 19:00 Na początku było zbieractwo.Człekokształtne, a zapewne także jużich przodkowie rozwijali kulturę zbieractwa. Wtedy nie było co prawda dolarów, euro, złotych czy SMS-ów, więc zbierali jagody, grzyby czy kamienie. Widać, ten system gospodarczy oparty na zbieractwie się... 36
  • Technoanalfabeta 28 mar 2010, 19:00 „Slim” po angielsku znaczy szczupły. Jakby na przekór temu Carlos Slim jest – mówiąc dyplomatycznie – przy kości, a jego portfel już bez ceregieli można określić jako bardzo gruby. Meksykanin jest – według amerykańskiego „Forbesa”... 38
  • Pieniądze z nieba 28 mar 2010, 19:00 Mam świetny pomysł na biznes i poszukuję inwestora – od podobnych słów zaczęła się historia takich gigantów, jak Apple, Amazon.com czy Google. Także w Polsce coraz więcej firm powstaje dzięki aniołom biznesu, inwestującym w młode, dobrze rokujące firmy. Jak dzięki nim... 42
  • Jak uszczęśliwić pracownika 28 mar 2010, 19:00 Jak uszczęśliwić pracownika Nie ma jednej sprawdzonej i skutecznej metody na zmotywowanie pracownika do wydajniejszej pracy. Jednemu wystarczy telefon komórkowy, podczas gdy jego kolegi nie zaspokoi nawet impreza integracyjna w Dubaju. Dla wszystkich jednak liczy się atmosfera... 46
  • Ekonomiczna schizofrenia 28 mar 2010, 19:00 Wskazując grupy, które skorzystały na globalnym kryzysie, nie można pominąć ekonomistów. Czuli się jak ryby w wodzie – udzielali światu lekcji ekonomii, kłócili się o to, kto jest winny recesji oraz reklamowali swoje teorie gospodarcze jako jedynie słuszne. Problem w... 48
  • Jan Paweł II nauczył nas wolności przez wiarę 28 mar 2010, 19:00 Pięć lat temu po śmierci Jana Pawła II świat w modlitwie czynił refleksję nad życiem, które przemieniło miliony ludzi. Dzisiaj ta refleksja nad życiem Jana Pawła II trwa nadal, ponieważ jego nauczanie i działalność są wskazówką do budowania przyszłości godnej człowieka. 52
  • Papież widział Europę zjednoczoną przez chrześcijaństwo 28 mar 2010, 19:00 Rozmowa z Rocco Buttiglionem, włoskim politykiem i europarlamentarzystą, byłym ministrem Włoch ds. europejskich 54
  • Papież, przyjaciel Żydów 28 mar 2010, 19:00 7 kwietnia 1994 r. Watykan stał się miejscem zdarzenia bez precedensu od czasów św. Piotra. W auli Pawła VI pod patronatem Jana Pawła II odbył się koncert upamiętniający tragedię Holocaustu. Na zaproszenie papieża zagrała Royal Philharmonic Orchestra, którą dyrygował... 56
  • Liberalizm wyrósł z chrześcijaństwa 28 mar 2010, 19:00 Rozmowa z Marcello Perą, włoskim filozofem i politykiem 58
  • Wiara przeciwko reżimowi 28 mar 2010, 19:00 W 1988 r. otrzymałem zaproszenie na Międzynarodową Konferencję Praw Człowieka zorganizowaną przez Komisję Interwencji i Praworządności „Solidarności”. Reżim komunistyczny chylił się wówczas ku upadkowi z dwóch przyczyn. Jedną były wysiłki Michaiła Gorbaczowa, by... 66
  • Ostatnie wieczerze 28 mar 2010, 19:00 Co Jezus i jego uczniowie jedli podczas Ostatniej Wieczerzy? Kościół, za Świętym Pawłem, przyjmuje, że był to chleb i wino, trudno jednak zrekonstruować prawdziwe menu tego posiłku. Niektórzy badacze Nowego Testamentu twierdzą nawet, że Ostatnia Wieczerza w ogóle się nie... 67
  • O bogach w białych kitlach, czyli medycyna jak sen 28 mar 2010, 19:00 Rozmowa z prof. Andrzejem Szczeklikiem z II Katedry Chorób Wewnętrznych Collegium Medicum UJ, lekarzem, naukowcem i pisarzem, autorem książek „Katharsis” i „Kore” 70
  • Cuda medycyny 28 mar 2010, 19:00 Czy z jedną półkulą mózgu można normalnie funkcjonować? Ile musi ważyć płód, by lekarze mogli go uratować? Czy kobieta, u której stwierdzono śmierć mózgu, może urodzić zdrowe dziecko? W medycynie, podobnie jak w życiu, nie wolno mówić, że coś jest niemożliwe. Przekonują o tym... 74
  • Apoteoza jaja 28 mar 2010, 19:00 Przez lata lekarze i żywieniowcy przestrzegali, że jaja to wróg zdrowia. Mówiono, że owszem, są smaczne i pożywne, ale są też bombą cholesterolową, groźną szczególnie dla osób w średnim wieku, bo cholesterol powoduje choroby układu krążenia. Polak posłusznie zaczął jadać tylko... 78
  • Klimat się ociepla, głupcze 28 mar 2010, 19:00 Jak można mówić, że klimat się ociepla, skoro zima była tak ostra? Czy naukowcy sfabrykowali dane, żeby obronić tezę o globalnym ociepleniu i własne posady? Czy cała klimatyczna kampania to spisek? Kto robi z nas głupców? Ktoś na pewno. 80
  • Antyprzywódca 28 mar 2010, 19:00 Kiedy szef brytyjskich konserwatystów David Cameron wygra wybory,zostanie „przywódcą wolnego świata”. Ale dla niego niestety nie jest to istotne. I to mnie przeraża. 83
  • Tusk powinien prosić o otwarcie archiwów 28 mar 2010, 19:00 Rozmowa z Antonym Beevorem, brytyjskim historykiem wojskowości, wykładowcą University of London, autorem bestsellerów takich jak „Berlin 1945. Upadek” i „Stalingrad” 84
  • Amerykanie powinni przeprosić Polaków za tuszowanie Katynia 28 mar 2010, 19:00 Rozmowa z Allenem Paulem, dziennikarzem, politologiem, autorem książki „Katyń” 86
  • Arne znaczy wynik 28 mar 2010, 19:00 Stany Zjednoczone mają jeden z gorszych systemów edukacji powszechnej na świecie, a zarazem najlepszy system studiów doktoranckich. Barack Obama obiecuje, że do roku 2020 całe amerykańskie szkolnictwo będzie najlepsze na świecie. Stać się to ma za sprawą Arnego Duncana 88
  • Hubarchitektura 28 mar 2010, 19:00 Do dachów przyklejają się pawilony. Na pałacach wyrastają małe domki. Czy to dlatego, że w przestrzeni miejskiej panuje ciasnota? Nie tylko. Ważniejsze jest to, że architektoniczna huba to moda prawdziwie zaraźliwa. 90
  • Wrażliwość bez płci 28 mar 2010, 19:00 Kobiet w polskiej historii sztuki jest niewiele. Ale współcześnie – całkiem sporo. Nowe pokolenie nie ma kompleksów, odnosi sukcesy i nie chce słyszeć o „sztuce kobiecej”. 93
  • Muzyka jak szept 28 mar 2010, 19:00 Rozmowa z Jordim Savallem, jednym z najwybitniejszych interpretatorów muzyki dawnej, który 31 marca wystąpi na festiwalu Misteria Paschalia 94
  • Druga twarz królów żenady 28 mar 2010, 19:00 Woody Allen i Larry David, który gra główną rolę w najnowszym filmie Allena, przeszli podobną ścieżkę kariery. Zanim zaczęli pracować dla telewizji, uprawiali komedię w wydaniu ekstremalnym: solo, na żywo i bez znieczulenia. Aby dobrze zrozumieć wchodzący 9 kwietnia na ekrany... 96
  • Błysk się skończył 28 mar 2010, 19:00 Wydałeś tysiąc euro na sweter? W porządku, pod warunkiem że sweter nie wygląda na swoją cenę. Podobnie jest z biżuterią, kremami ustawianymi na toaletce czy rowerem. Banalny luksus jest niemodny 98
  • Ładniejsza niż Paryż 28 mar 2010, 19:00 Odessa jest najprawdopodobniej jedynym miastem na świecie, w którym prima aprilis traktuje się serio. Co roku 1 kwietnia ulice miasta aż huczą od śmiechu, bo kto może przebiera się za klauna i bierze udział w Festiwalu Humoryna (czyli humoru). 102
  • Żądło 28 mar 2010, 19:00 Prawdziwi mężczyźni nie jedzą miodu. Prawdziwi mężczyźni żują pszczoły. I jeżdżą mazdą 3 MPS. 104
  • Dom z głową 28 mar 2010, 19:00 Przez wiele lat właściciele domów nie zwracali uwagi na ocieplenie dachu. Ich jedynym problemem było to, czy dach przecieka w czasie ulewnych deszczów. Wzrost kosztów ogrzewania spowodował, że zaczęli szukać sposobów na zmniejszenie rachunków za energię cieplną, elektryczną... 106
  • Ciepło i światło 28 mar 2010, 19:00 Remont lub ocieplenie dachu skośnego często wiąże się z wymianą już istniejącej stolarki okiennej lub montażem nowych okien połaciowych. Dzieje się tak najczęściej wówczas, kiedy właściciel budynku ze strychem decyduje się na adaptację tej części obiektu na cele mieszkalne. W... 110
  • Rozwiązanie problemu 28 mar 2010, 19:00 Wiele problemów i ciąży w dzisiejszym świecie nie jest jeszcze rozwiązanych.Reklamy telewizyjne przekonują nas, że są problemy, które dają się rozwiązać szybko, np. problem nietrzymania moczu czy braku gotówki. Gorzej gdy te dwa problemy trafią się komuś jednocześnie. Osobnik,... 113

ZKDP - Nakład kontrolowany