Marmelada na księżycu

Marmelada na księżycu

Piotrze drogi!

ZnajdujĘ w skrzynce awizo, biegnę na pocztę, a tu list i przesyłka od naszego nieocenionego czytelnika, pana Janusza Milewskiego z Frankfurtu nad Menem. Pan Milewski przysłał nam po słoiczku powideł. Wprost z Niemiec. I zwraca uwagę oraz dziwi się, że na etykietce obok zrozumiałego dla Niemca słowa Pflaumenmus widnieje również nieczytelne dla Germanów, a swojsko brzmiące dla pana Janusza i nas wszystkich (choć mimo wszystko nieco tajemnicze) określenie Powidl. No bo dlaczego Niemcy mieliby nazywać swe przetwory, trawestując polskie nazwy?
Śliwki jednak usmażyli nie Niemcy, ale Austriacy, co sprawdziłem, dokładnie oglądając słoik (przysięgam zarazem, że ten dla ciebie spoczywa nietknięty w spiżarni). Austriacka niemczyzna, zwłaszcza kulinarna, jest tak samo kosmopolityczna jak niegdyś monarchia habsburska. Słowo Powidl i rzeczony wyrób dotarły nad Dunaj z Czech. Morawskie niańki, wychowujące całe pokolenia wiedeńskich synków, piekły im swe ulubione drożdżowe ciasto, nadziewane masą ze smażonych śliwek. Od tego czasu placki drożdżowe zwą się w Austrii Buchten (od czeskiego buchty), a smażone śliwki - Powidl (od czeskiego powidla). U mnie w domu na drożdżowe ciasto (składające się z osobno nadziewanych powidłami i zlepionych kawałków razem układanych na blasze) też mówiło się i mówi "buchty". Te austro-węgierskie wędrówki leksykalne mogą przebiegać też w odwrotnym kierunku. Moja babcia ołomunieckie serki uparcie nazywała kwarglami, choć po czesku takie serki to olomoucké tvaru°�zky, czyli po naszemu twarożki, lecz babcia wolała spolszczać austriackie słowo quargel.
Ach, jakże piękne są takie kuchenno-lingwistyczne podróże po dawnej monarchii. Wystarczy na przykład wiedzieć, że po węgiersku naleśniki nazywają się palacsinka i dlatego Austriacy nie używają niemieckiego słowa Eierkuchen, ale Palatschinken, a Czesi, Słowacy, Chorwaci i Słoweńcy mówią na to danie pala�cinki.
To oczywiście wiedza dość specyficzna, powinni ją jednak posiąść nie tylko kosmopolityczni żarłocy czy historycy kultury, ale również tłumacze. Nie wystarczy jednak skończyć studiów językowych, bo tego na nich, przynajmniej u nas, nie uczą.
I - niestety - jest to przerażająco widoczne w polskich przekładach zagranicznych książek kucharskich. Na przykład w książce "Tradycja pełna uroku. Specjały wiedeńskie", wydanej przez Warszawski Dom Wydawniczy, napisanej przez Gabrielę Scolik, a przetłumaczonej przez Alicję Porowską, ze strudla zrobiono struclę. To tak, jakby pomylić Wrocław z Inowrocławiem. Nonsens kompletny. A "powidl" od pana Janusza musisz odebrać jak najszybciej. Są przepyszne!

Twój RM



Kochany Robercie!
Od powidŁa rosnĄ skrzydŁa! W ogóle owocowe przetwory, zwłaszcza domowej roboty, to pyszna rzecz, szczególnie w zimie, na posmarowanej masłem kromce świeżego chleba. Można też łyżeczką - chaps! - prosto w usta. Mądry człowiek wymyślił, jak oszukać przyrodę i zapewnić sobie na okres śniegu i mrozu stały zapas owoców.
Trzeba przyznać (nie bez dumy), że w tradycji przetworów, zwłaszcza owocowych, my, Polacy, jesteśmy mocni: konfitury, kompoty, dżemy, powidła, galaretki, soki, marmolady... A właśnie! Gdzie się podziała marmolada?
Pamiętasz rockandrollowy przebój z lat 60. "Marmolada na księżycu"? W rzeczywistości utwór nazywał się "By The Light Of The Moon" i taki też był ostatni wers refrenu. Polskie radio nie chciało tego puszczać, płyt nie było, więc ludzie znali tę piosenkę głównie z zagranicznych stacji, z reguły zagłuszanych albo przygłuszanych. Wokalista śpiewał szybko i niewyraźnie, więc domorośli angliści bez paszportów usłyszeli "Marmalade On The Moon" i tak już zostało - na potańcówkach i prywatkach młodzież domagała się "Marmolady na księżycu".
Pamiętam z dzieciństwa, że marmoladę kupowało się na wagę. W sklepie stała drewniana beczka, z której ekspedientka nożem wykrawała płaty szarobrunatnej, galaretowatej masy. Robiono to chyba z marchwi, brukwi i buraków, zupełnie jak "wino marki wino". Efekt był straszny, ale miało to pewien charak-terystyczny "marmoladowy" smak. U nas w domu nigdy tego nie było i zapewne dlatego marmolada przetrwała w mej pamięci jako owoc (choć z jarzyn) zakazany i słodki.
A słownikowo to także niezła ciekawostka. Marmoladę wymyślono oczywiście w Anglii (klasyczne angielskie marmolady robiono wyłącznie z owoców cytrusowych), ale nazwę marmalade zapożyczono od portugalskiego przysmaku marmelada, z pigwy smażonej w miodzie. No, to może być niezłe...

Szczerze oddany, jak zawsze
Bikont Czekający na Pigwy, aby Je Usmażyć w Miodzie

Kruche pierożki z powidłami
podaje Piotr Bikont
  • 200 g mąki,
  • 100 g masła,
  • 2 żółtka,
  • pół łyżeczki soli,
  • ok. 300 g powideł śliwkowych,
  • pół kwaśnego jabłka,
  • smalec lub olej do smażenia

Mąkę przesiać i posolić. Dodać posiekane nożem masło i żółtka, zagnieść ciasto. Uformować kulę, owinąć folią i włożyć do lodówki na godzinę. Przygotować farsz: obrane jabłko utrzeć na grubej tarce i wymieszać z powidłami (jeżeli powidła są bardzo rzadkie, podsmażyć na patelni, aż odparują, a następnie przestudzić). Ciasto rozwałkować na grubość około 3 mm. Wycinać krążki o średnicy 6-8 cm, łyżeczką nałożyć farsz i zalepić. Gotowe pierożki smażyć w głębokim tłuszczu do zrumienienia. Podawać posypane cukrem pudrem.
Okładka tygodnika WPROST: 2/2003
Więcej możesz przeczytać w 2/2003 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 2/2003 (1050)

  • Fatalny sukces ludzi roku 12 sty 2003 Prapolacy, czyli prawdziwi Polacy, żywiący się głównie narodowymi klęskami i osobistymi porażkami, minionego roku po prostu nie powinni byli przeżyć. 3
  • Peryskop 12 sty 2003 Kodeks Kiepskich Pracodawca jest obowiązany udzielić na żądanie pracownika i w terminie przez niego wskazanym nie więcej (co za łaskawość w stosunku do pracodawców!) niż 4 dni urlopu w każdym roku kalendarzowym. Pracownik zgłasza... 8
  • Dossier 12 sty 2003 ALEKSANDER KWAŚNIEWSKI, prezydent RP "Mój światopogląd tak wygląda - psychologicznie centrysta, ideologicznie liberalny socjalista" "Gazeta Wyborcza" JÓZEF GLEMP, prymas Polski "Trudno, aby Europa... 9
  • Z życia Rywina 12 sty 2003 No i wyszło na nasze! Kiedyśmy na początku września napisali, że Lew Rywin w imieniu Leszka Millera i SLD chciał od Agory łapówkę, to się wszyscy żachnęli, i choć Monika Olejnik ministra sprawiedliwości dopytywała, to Grzegorz... 10
  • Z życia opozycji 12 sty 2003 Fałszywy Aleksander Łukaszenka, czyli prezydent Łodzi Jerzy Kropiwnicki, sprzedał samochód. Nie włas-ny, bo takowego prezes ZChN nie posiada. Prezydencki sprzedał. Ślicznego peugeota 607, naszpikowanego ultranowoczesną elektroniką... 11
  • M&M 12 sty 2003 Próba przyjaźni Nasza przyjaźń przeszła, przyjacielu luby, przez najcięższe próby. Jest najwyższej próby. A od dziś należy do dobrego tonu, by ta próba była próbą mikrofonu. Marek Majewski 12
  • Playback 12 sty 2003 12
  • Ratowanie eurocyrku 12 sty 2003 Noelle Lenoir, francuska minister ds. europejskich, walczy o to, by Parlament Europejski nadal obradował w Strasburgu. Francja wyłoży 45 mln euro na projekt, który ma dowieść, że siedziba parlamentu powinna pozostać w tym francuskim... 12
  • Fotoplastykon 12 sty 2003 14
  • Poczta 12 sty 2003 Edukacja, nie agitacja Teraz, kiedy wiemy, na jakich warunkach Polska może wejść do UE, nadszedł właściwy moment, by rozpocząć merytoryczną, pozbawioną ideo-logicznego zacietrzewienia debatę publiczną na ten temat. Polskie radio i... 16
  • Kadry 12 sty 2003 17
  • Ludzie Człowieka Roku 2002 12 sty 2003 Porwali Europę dla Europy. Ta gra słów oddaje istotę zasług dwóch polityków, którzy wywarli ogromny wpływ na życie Polaków i pozostałych Europejczyków. 18
  • Europa story 12 sty 2003 Leszek Miller i Günter Verheugen: Ludzie Człowieka Roku 2002 20
  • Przewodnicy 12 sty 2003 Komu przyznałby tytuł Człowieka Roku Tadeusz Mazowiecki, komu Lech Wałęsa, Adam Michnik, Henryka Bochniarz, Andrzej Lepper... Wyniki ankiety "Wprost": 28
  • Rządowi anarchiści 12 sty 2003 Najdroższe jest to, co bezpłatne 32
  • Premierzy w malinach 12 sty 2003 I Wincenty Witos, i Leszek Miller wybrali drogę honoru, ale też niemal pewnych dalszych kłopotów 35
  • Giełda i wektory 12 sty 2003 Hossa Świat Kochanie, kupiłem miasto Sprzedać można wszystko, o czym przekonują Kalifornijczycy. 670 mieszkańców Bridgeville wystawiło na internetowej aukcji eBay... swoje miasto. Anonimowy kupiec za 1,78 mln USD nabył 32,3 ha... 36
  • Złoty z niedowagą 12 sty 2003 Producenci przekonują, że gdy euro kosztuje 3,98 zł, nic nie opłaca im się eksportować. To samo twierdzili w sierpniu 2002 r. (gdy za euro płaciliśmy 4,08 zł), w lipcu 2000 r. (4,21 zł) i w grudniu 1999 r. (4,34 zł). Wnoszę z tego, że nawet gdyby Grzegorz W. Kołodko dokonał... 38
  • Zdobywcy Dzikiego Wschodu 12 sty 2003 Piętnowany przez peerelowską propagandę "prywaciarz" lub "badylarz" był faktycznym panem na wygłodniałym, odciętym od świata rynku - łagodził rozpaczliwą niewydolność "gospodarki braku". 42
  • Skrzydła ryzyka 12 sty 2003 Czy futuryści zdobędą niebo? 44
  • Feldstein 12 sty 2003 Objawił się następca Alana Greenspana? 46
  • Załatwione odmownie 12 sty 2003 Jak się ubezpieczyć od ryzyka uszczęśliwiania nas przez cholernych amatorów dobrych uczynków? 48
  • Supersam 12 sty 2003 Powrót eleganckich mężczyzn Jeszcze na początku 2001 r. wielcy kreatorzy mówili, że męska moda szybko się feminizuje. Dzisiaj okazuje się, że taka prognoza była przedwczesna. Tradycyjna elegancja znów staje się... 50
  • Niedzielni ziemianie 12 sty 2003 Zapanowała moda na zakup ziemi rolnej. W Polsce już za 1000 zł można kupić spory kawałek gruntu. Rośnie grono niedzielnych ziemian. 52
  • Rezerwat dla palaczy 12 sty 2003 Doktor rynek oducza palenia 56
  • Człowiek z krzemu 12 sty 2003 Rozpoczęła się era komputeryzacji człowieka 60
  • Marmelada na księżycu 12 sty 2003 Piotrze drogi! ZnajdujĘ w skrzynce awizo, biegnę na pocztę, a tu list i przesyłka od naszego nieocenionego czytelnika, pana Janusza Milewskiego z Frankfurtu nad Menem. Pan Milewski przysłał nam po słoiczku powideł. Wprost z Niemiec. I... 62
  • W nowych spodniach 12 sty 2003 W nowym roku ruszam moją tratwą w podróż przez czas w stroju i nastroju europejskim 63
  • Boscy kosmici 12 sty 2003 Klonujcie się! - brzmi pierwsze przykazanie realian. 64
  • Jeszcze was zaskoczę 12 sty 2003 Spotkanie z ARKADIUSEM, projektantem mody 65
  • Ruchome ilustracje 12 sty 2003 Filmy powinna finansować publiczność przez to, że chce je oglądać. Jeśli nie chce, pozostaje szukać ekscentrycznego sponsora 67
  • Dziecięca zbrodnia i kara 12 sty 2003 Przed stu laty triumfy w Europie swięciła czarna pedagogika 68
  • Know-how 12 sty 2003 Mężna płeć Białko GIRK2 sprawia, że to mężczyźni są bardziej odporni na ból niż kobiety - wynika z badań przeprowadzonych przez dwie grupy naukowców z Rockefeller University oraz z University of Texas. Uczeni mają... 71
  • Emigracja tęgich głów 12 sty 2003 Najlepsi polscy uczeni w Ameryce 72
  • Mózg na huśtawce 12 sty 2003 Co dwudziesty z nas cierpi na przemienne stany skrajnej depresji i nadaktywności. 76
  • Prehistoryczna wojna światowa 12 sty 2003 Dwa lata temu podczas burzy szalejącej w Dos Pilas - osadzie, ukrytej głęboko w dżungli przy granicy Gwatemali i Meksyku - drzewo wyrwane z korzeniami odsłoniło dziesięć schodów gigantycznej piramidy Majów. 78
  • Bez granic 12 sty 2003 Niewiele wiadomo o losie mieszkańców Wysp Salomona, nad którymi przeszedł niszczycielski cyklon Zoe. Porywy wiatru dochodzące do 300 km/godz. podniosły fale o wysokości 11 m, które zalały wyspy. Zerwana została nawet... 82
  • Polska Unia Konserwatywna 12 sty 2003 W poszerzonej UE będziemy często mówić "nie!" 84
  • Życie w trumnie 12 sty 2003 Aby przetrwać zimę, Koreańczycy z północy stawiają w mieszkaniach foliowe namioty 88
  • Przyjaciele Saddama 12 sty 2003 Husajna wspiera międzynarodówka dyktatorów. Ale wygranej wojny Saddama z Ameryką nie przewidują nawet najczarniejsze scenariusze. 91
  • Filtr do unii 12 sty 2003 Lepper zapowiada, że rozpoczyna kampanię informacyjną o UE i rusza na bazary 95
  • Menu 12 sty 2003 Świat Diana znów pijana "Przewróciła się i śmiała" - napisał w raporcie policjant, który aresztował Dianę Ross za prowadzenie samochodu po pijanemu. Słynna piosenkarka od lat nie wylansowała żadnego... 96
  • Seksowny wiek XX 12 sty 2003 Współczesna sztuka przejadła się seksem. 100
  • Kino Tomasza Raczka 12 sty 2003 Harry Potter i komnata tajemnic Reżyseria: Chris Columbus W rolach głównych: Daniel Radcliffe, Richard Harris, Maggie Smith, Kenneth Branagh. USA 2002 Ekranizacja drugiej części ulubionej bajki przełomu wieków. W Hogwarcie,... 103
  • Pornograf Bellmer 12 sty 2003 Urodzony w Katowicach Hans Bellmer jest zaliczany do gigantów surrealizmu 104
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 12 sty 2003 MAKOWIECKI BAND Makowiecki Band Złoty chłopiec programu "Idol" przemówił własnym głosem. Okrzyknięty dość wcześnie emocjonalno-stylistycznym dublerem Gawlińskiego udowadnia, że potrafi funkcjonować bez medialnej... 105
  • Reżyser 12 sty 2003 Kazimierz Dejmek 1924-2002 Kazimierz Dejmek kojarzy się z tak różnymi dokonaniami, jak socrealistyczna "Brygada szlifierza Karhana" (1949), polityczne "Dziady" (1967), pełne artystycznych sukcesów kierowanie... 106
  • Kino w San Rywino 12 sty 2003 W życiu jak w filmie. "Taśmy prawdy" ujawnione przez Michnika zatrzęsły nie tylko naszą kinematografią. 108
  • Palcem po mapie 12 sty 2003 Będąc autorem od przypadku do przypadku, cierpię na syndrom pustej kartki. Jestem podobny do jednego z bohaterów "Dżumy" Camusa, który (bohater, nie Camus) pragnął napisać powieść, nigdy jednak nie wyszedł poza pierwsze, wciąż cyzelowane zdanie. 108
  • Organ Ludu 12 sty 2003 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 2 (15) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 6 stycznia 2003 r. Cena + VAT + ZUS + winieta Nauka w służbie społeczeństwa Optymistyczna prognoza na 2003 rok Ekonomia jest dziedziną, w której... 109
  • Śnieżynka gorąca pierzynka 12 sty 2003 Mikołaj za 50 zł to usługa dla całej rodziny. Dzieci ciągną Mikołaja za brodę, a tatuś ciągnie Śnieżynkę do sypialni 110

ZKDP - Nakład kontrolowany