Seksowny wiek XX

Seksowny wiek XX

Współczesna sztuka przejadła się seksem.
Wyzwolenie seksualne to największa zdobycz XX wieku, może nawet większa niż loty w kosmos czy klonowanie" - twierdzi James Petersen, autor "Stulecia seksu". "Nie ma wielkiej sztuki bez przekraczania granic, bez łamania tabu, a więc i bez seksu" - dodaje pisarz Milan Kundera. Tylko reżyser Martin Scorsese tęskni za czasami, gdy "szczytem perwersji była scena, w której podmuch powietrza podnosi sukienkę Marilyn Monroe". Rewolucja obyczajowa nie zaczęła się w latach sześćdziesiątych XX wieku, lecz w czasach I wojny światowej. Sto lat temu Anthony Comstock, założyciel Nowojorskiego Towarzystwa Poskramiania Rozpusty oraz Legionu Przyzwoitości, wygłaszał apele "przeciw sprośności", uważając seks za dzieło szatana.

Kino seksualnego niepokoju
Przełomowym wydarzeniem było przekształcenie przez Williama Foxa nowojorskiej sali koncertowej Haymarket w kino. Pokazany tam w 1914 r. film "Kąpiące się piękności", w którym panie obnażały nogi, pobił kasowe rekordy. Kilkanaście lat później do kontrataku przystąpił Will Hays, fanatyk moralnej odnowy. W 1930 r. sporządził kodeks zakazujący m.in. pokazywania na ekranie namiętnych scen miłosnych, atrakcyjnego przedstawiania cudzołóstwa, pocałunków dłuższych niż 1,5 sekundy, wzmianek o ciąży i porodach. W niektórych filmach dzieci spadały więc z nieba (dosłownie) - choćby w "Tarzanie" (1932 r.). Ofiarą cenzury padła nawet Scarlett O'Hara - z "Przeminęło z wiatrem" wycięto scenę, w której Vivien Leigh oblizuje wargi po nocy spędzonej z Rhettem Butlerem.
Hollywood stosowało się do kodeksu Haysa według zasady: sześć rolek grzechu, jedna potępienia. Seksualne wyuzdanie sięgnęło szczytu, gdy Marlena Dietrich w "Maroku" (ubrana w smoking) całowała kobietę. W"Gildzie" Rita Hayworth zdejmuje rękawiczkę w tak zmysłowy sposób, jakby się cała rozbierała. Dziesięć lat później Brigitte Bardot pokazała się naga w filmie "I Bóg stworzył kobietę" (1956 r.). W tym czasie w Ameryce młodziutka Marilyn Mon-roe pozowała nago na okładce "Playboya". Stąd był już krok do wolnej miłości spopularyzowanej przez hipisów i filmy pornograficzne, które zaczęto kręcić w Skandynawii. W oficjalnym kinie pojawili się wtedy seksualnie wyzwoleni bohaterowie, na przykład w "John i Mary" Petera Yatesa. W "Absolwencie" Mike'a Nicholsa student (grany przez Dustina Hoffmana) romansował z matką i córką.
"Ostatnie tango w Paryżu" (1972 r.) Bernarda Bertolucciego opowiadało o destrukcyjnej sile seksu. Jeszcze dalej posunęli się twórcy "Emanuelle", każąc się oddawać bohaterce z hedonistycznym zacięciem seksowi grupowemu. Potem był amerykański "Nagi instynkt", który bulwersował śmiałością scen erotycznych. Z perspektywy niedawno nakręconej "Intymności" Patrice'a Chéreau (z bohaterami uprawiającymi seks oralny) czy "Pianistki" Michaela Haneke (z mieszanką perwersji i pornograficznej wulgarności) były to niewinne igraszki. O tym, że we współczes-nym kinie granice zostały już przekroczone, świadczy film "Irreversible" ("Nieodwracalny"), w którym szaleniec przez dwadzieścia minut gwałci Monicę Bellucci.

Seks z wątróbką
Kiedy w 1914 r. w "Kąpiących się pięknościach" kobiety bezwstydnie obnażały łydki, młody Francis Scott Fitzgerald w "Pięknych i przeklętych" pokazał kobiety uwodzące i romansujące. Jego żona zapewniała: "Lubię tylko mężczyzn, dla których pocałunek to środek do osiągnięcia celu".
W "Kochanku lady Chatterley" D.H. Lawrence naturalistycznie opisał romans arystokratki i gajowego. Książka została zakazana w USA, a w Europie zrobiła furorę. Podobnie jak "Życie seksualne dzikich" polskiego etnologa Bronisława Malinowskiego, który głosił wyższość instynktów w prymitywnych kulturach nad zachodnim kodeksem moralnym. "Kłamliwa to ewangelia, według której seks jest czymś uwłaczającym" - twierdził Henry Miller. Swoje śmiałe powieści pisał i publikował w Paryżu, bo w Ameryce były zakazane (jeszcze w latach sześćdziesiątych). W "Sexusie" i "Zwrotniku Raka", a potem "Zwrotniku Koziorożca" Miller przywracał literaturze bohaterów mających prócz duszy także ciało. Zachęcał do seksu jako afirmacji życia. Millera przebił dopiero Philip Roth, który w "Kompleksie Portnoya" opisywał seks nastolatka z kawałkiem wieprzowej wątróbki czy z udziałem muchy pozbawionej skrzydeł.

Kochajcie się, zamiast walczyć!
Za obyczajowy przewrót w latach sześćdziesiątych współodpowiedzialni są Beatlesi. Dziewczyny pytane przez londyńskie radio: "Czemu za nimi szalejecie?", odpowiadały: "Bo są tacy seksowni". O ile Beatlesi byli seksualnie poprawni, o tyle Rolling Stonesi proponowali bez ogródek: "Spędźmy razem noc". Śpiewali też o niemożności osiąg-nięcia seksualnej satysfakcji. Potem były ekscesy Jima Morrisona, lidera The Doors, który w narkotycznych transach obnażał się na scenie. Podczas festiwalu Woodstock pokolenie dzieci-kwiatów odkryło swój raj pod hasłem: "Make love, not war". Momentami festiwal zamieniał się w wielką orgię. Gdy w latach osiemdziesiątych Madonna rozbierała się na scenie i na oczach widowni symulowała uprawianie seksu (także z kobietami), była to już wykalkulowana gra producentów, który zauważyli, że muzyka opakowana w seks lepiej się sprzedaje.

Seks po polsku
W Polsce seks w sztuce wzbudzał emocje już na początku XX wieku. Stanisława Przybyszewskiego nazywano seksualnym degeneratem. Dla autora "Homo sapiens" seks był "elementarną siłą kosmiczną". Tadeusza Boya-Żeleńskiego nazywano "pornografem, bezbożnikiem, bolszewikiem, zboczeńcem". Seksem emanowała też twórczość Emila Zegadłowicza (motyw onanizowania się na cmentarzu pojawił się w "Zmorach" - 1930 r.).
Przez większą część PRL seks był wstydliwie ze sztuki wypierany. Nawet niewinna wystawa fotograficznych aktów w Krakowie została uznana za niepoprawną. Władysław Gomułka zabronił pod koniec lat sześćdziesiątych pokazywać w telewizji Kalinę Jędrusik, bo jej głębokie dekolty raniły socjalistyczną moralność. Dopiero w epoce Gierka reżyserzy śmielej zaczęli pokazywać rozbierane sceny (także twórcy kina moralnego niepokoju). Sprowadzona z Francji specjalistka od momentów Christine Paul epatowała golizną w "Barwach ochronnych" i "Kontrakcie" Krzysztofa Zanussiego. Potem zastąpiła ją Grażyna Szapołowska, na przykład w "Wielkim Szu" Sylwestra Chęcińskiego. W latach osiemdziesiątych golizna pojawiała się niemal w każdym filmie, a już wyjątkowo obficie w "Widziadle" Marka Nowickiego czy "Thais" Ryszarda Bera. Niemal w każdym filmie z tamtych czasów rozbierała się Maria Probosz.
Po tym, co i jakim językiem mówi o seksie w swoich sztukach Sarah Kane, można dojść do wniosku, że wszelkie tabu zostało przekroczone. Seks w sztuce staje się obojętny, bo został pozbawiony tajemnicy. Czyżby w XXI wieku potrzebny był nowy Comstock i nowy Legion Moralności, by zakazany owoc znów zaczął budzić ciekawość?

Erotyczne przełomy
  • "I Bóg stworzył kobietę" (1956)
  • "Absolwent" (1967)
  • "Ostatnie tango w Paryżu" (1972)
  • "Dziewięć i pół tygodnia" (1986)
  • "Nagi instynkt" (1992)
Okładka tygodnika WPROST: 2/2003
Więcej możesz przeczytać w 2/2003 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 2/2003 (1050)

  • Fatalny sukces ludzi roku 12 sty 2003 Prapolacy, czyli prawdziwi Polacy, żywiący się głównie narodowymi klęskami i osobistymi porażkami, minionego roku po prostu nie powinni byli przeżyć. 3
  • Peryskop 12 sty 2003 Kodeks Kiepskich Pracodawca jest obowiązany udzielić na żądanie pracownika i w terminie przez niego wskazanym nie więcej (co za łaskawość w stosunku do pracodawców!) niż 4 dni urlopu w każdym roku kalendarzowym. Pracownik zgłasza... 8
  • Dossier 12 sty 2003 ALEKSANDER KWAŚNIEWSKI, prezydent RP "Mój światopogląd tak wygląda - psychologicznie centrysta, ideologicznie liberalny socjalista" "Gazeta Wyborcza" JÓZEF GLEMP, prymas Polski "Trudno, aby Europa... 9
  • Z życia Rywina 12 sty 2003 No i wyszło na nasze! Kiedyśmy na początku września napisali, że Lew Rywin w imieniu Leszka Millera i SLD chciał od Agory łapówkę, to się wszyscy żachnęli, i choć Monika Olejnik ministra sprawiedliwości dopytywała, to Grzegorz... 10
  • Z życia opozycji 12 sty 2003 Fałszywy Aleksander Łukaszenka, czyli prezydent Łodzi Jerzy Kropiwnicki, sprzedał samochód. Nie włas-ny, bo takowego prezes ZChN nie posiada. Prezydencki sprzedał. Ślicznego peugeota 607, naszpikowanego ultranowoczesną elektroniką... 11
  • M&M 12 sty 2003 Próba przyjaźni Nasza przyjaźń przeszła, przyjacielu luby, przez najcięższe próby. Jest najwyższej próby. A od dziś należy do dobrego tonu, by ta próba była próbą mikrofonu. Marek Majewski 12
  • Playback 12 sty 2003 12
  • Ratowanie eurocyrku 12 sty 2003 Noelle Lenoir, francuska minister ds. europejskich, walczy o to, by Parlament Europejski nadal obradował w Strasburgu. Francja wyłoży 45 mln euro na projekt, który ma dowieść, że siedziba parlamentu powinna pozostać w tym francuskim... 12
  • Fotoplastykon 12 sty 2003 14
  • Poczta 12 sty 2003 Edukacja, nie agitacja Teraz, kiedy wiemy, na jakich warunkach Polska może wejść do UE, nadszedł właściwy moment, by rozpocząć merytoryczną, pozbawioną ideo-logicznego zacietrzewienia debatę publiczną na ten temat. Polskie radio i... 16
  • Kadry 12 sty 2003 17
  • Ludzie Człowieka Roku 2002 12 sty 2003 Porwali Europę dla Europy. Ta gra słów oddaje istotę zasług dwóch polityków, którzy wywarli ogromny wpływ na życie Polaków i pozostałych Europejczyków. 18
  • Europa story 12 sty 2003 Leszek Miller i Günter Verheugen: Ludzie Człowieka Roku 2002 20
  • Przewodnicy 12 sty 2003 Komu przyznałby tytuł Człowieka Roku Tadeusz Mazowiecki, komu Lech Wałęsa, Adam Michnik, Henryka Bochniarz, Andrzej Lepper... Wyniki ankiety "Wprost": 28
  • Rządowi anarchiści 12 sty 2003 Najdroższe jest to, co bezpłatne 32
  • Premierzy w malinach 12 sty 2003 I Wincenty Witos, i Leszek Miller wybrali drogę honoru, ale też niemal pewnych dalszych kłopotów 35
  • Giełda i wektory 12 sty 2003 Hossa Świat Kochanie, kupiłem miasto Sprzedać można wszystko, o czym przekonują Kalifornijczycy. 670 mieszkańców Bridgeville wystawiło na internetowej aukcji eBay... swoje miasto. Anonimowy kupiec za 1,78 mln USD nabył 32,3 ha... 36
  • Złoty z niedowagą 12 sty 2003 Producenci przekonują, że gdy euro kosztuje 3,98 zł, nic nie opłaca im się eksportować. To samo twierdzili w sierpniu 2002 r. (gdy za euro płaciliśmy 4,08 zł), w lipcu 2000 r. (4,21 zł) i w grudniu 1999 r. (4,34 zł). Wnoszę z tego, że nawet gdyby Grzegorz W. Kołodko dokonał... 38
  • Zdobywcy Dzikiego Wschodu 12 sty 2003 Piętnowany przez peerelowską propagandę "prywaciarz" lub "badylarz" był faktycznym panem na wygłodniałym, odciętym od świata rynku - łagodził rozpaczliwą niewydolność "gospodarki braku". 42
  • Skrzydła ryzyka 12 sty 2003 Czy futuryści zdobędą niebo? 44
  • Feldstein 12 sty 2003 Objawił się następca Alana Greenspana? 46
  • Załatwione odmownie 12 sty 2003 Jak się ubezpieczyć od ryzyka uszczęśliwiania nas przez cholernych amatorów dobrych uczynków? 48
  • Supersam 12 sty 2003 Powrót eleganckich mężczyzn Jeszcze na początku 2001 r. wielcy kreatorzy mówili, że męska moda szybko się feminizuje. Dzisiaj okazuje się, że taka prognoza była przedwczesna. Tradycyjna elegancja znów staje się... 50
  • Niedzielni ziemianie 12 sty 2003 Zapanowała moda na zakup ziemi rolnej. W Polsce już za 1000 zł można kupić spory kawałek gruntu. Rośnie grono niedzielnych ziemian. 52
  • Rezerwat dla palaczy 12 sty 2003 Doktor rynek oducza palenia 56
  • Człowiek z krzemu 12 sty 2003 Rozpoczęła się era komputeryzacji człowieka 60
  • Marmelada na księżycu 12 sty 2003 Piotrze drogi! ZnajdujĘ w skrzynce awizo, biegnę na pocztę, a tu list i przesyłka od naszego nieocenionego czytelnika, pana Janusza Milewskiego z Frankfurtu nad Menem. Pan Milewski przysłał nam po słoiczku powideł. Wprost z Niemiec. I... 62
  • W nowych spodniach 12 sty 2003 W nowym roku ruszam moją tratwą w podróż przez czas w stroju i nastroju europejskim 63
  • Boscy kosmici 12 sty 2003 Klonujcie się! - brzmi pierwsze przykazanie realian. 64
  • Jeszcze was zaskoczę 12 sty 2003 Spotkanie z ARKADIUSEM, projektantem mody 65
  • Ruchome ilustracje 12 sty 2003 Filmy powinna finansować publiczność przez to, że chce je oglądać. Jeśli nie chce, pozostaje szukać ekscentrycznego sponsora 67
  • Dziecięca zbrodnia i kara 12 sty 2003 Przed stu laty triumfy w Europie swięciła czarna pedagogika 68
  • Know-how 12 sty 2003 Mężna płeć Białko GIRK2 sprawia, że to mężczyźni są bardziej odporni na ból niż kobiety - wynika z badań przeprowadzonych przez dwie grupy naukowców z Rockefeller University oraz z University of Texas. Uczeni mają... 71
  • Emigracja tęgich głów 12 sty 2003 Najlepsi polscy uczeni w Ameryce 72
  • Mózg na huśtawce 12 sty 2003 Co dwudziesty z nas cierpi na przemienne stany skrajnej depresji i nadaktywności. 76
  • Prehistoryczna wojna światowa 12 sty 2003 Dwa lata temu podczas burzy szalejącej w Dos Pilas - osadzie, ukrytej głęboko w dżungli przy granicy Gwatemali i Meksyku - drzewo wyrwane z korzeniami odsłoniło dziesięć schodów gigantycznej piramidy Majów. 78
  • Bez granic 12 sty 2003 Niewiele wiadomo o losie mieszkańców Wysp Salomona, nad którymi przeszedł niszczycielski cyklon Zoe. Porywy wiatru dochodzące do 300 km/godz. podniosły fale o wysokości 11 m, które zalały wyspy. Zerwana została nawet... 82
  • Polska Unia Konserwatywna 12 sty 2003 W poszerzonej UE będziemy często mówić "nie!" 84
  • Życie w trumnie 12 sty 2003 Aby przetrwać zimę, Koreańczycy z północy stawiają w mieszkaniach foliowe namioty 88
  • Przyjaciele Saddama 12 sty 2003 Husajna wspiera międzynarodówka dyktatorów. Ale wygranej wojny Saddama z Ameryką nie przewidują nawet najczarniejsze scenariusze. 91
  • Filtr do unii 12 sty 2003 Lepper zapowiada, że rozpoczyna kampanię informacyjną o UE i rusza na bazary 95
  • Menu 12 sty 2003 Świat Diana znów pijana "Przewróciła się i śmiała" - napisał w raporcie policjant, który aresztował Dianę Ross za prowadzenie samochodu po pijanemu. Słynna piosenkarka od lat nie wylansowała żadnego... 96
  • Seksowny wiek XX 12 sty 2003 Współczesna sztuka przejadła się seksem. 100
  • Kino Tomasza Raczka 12 sty 2003 Harry Potter i komnata tajemnic Reżyseria: Chris Columbus W rolach głównych: Daniel Radcliffe, Richard Harris, Maggie Smith, Kenneth Branagh. USA 2002 Ekranizacja drugiej części ulubionej bajki przełomu wieków. W Hogwarcie,... 103
  • Pornograf Bellmer 12 sty 2003 Urodzony w Katowicach Hans Bellmer jest zaliczany do gigantów surrealizmu 104
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 12 sty 2003 MAKOWIECKI BAND Makowiecki Band Złoty chłopiec programu "Idol" przemówił własnym głosem. Okrzyknięty dość wcześnie emocjonalno-stylistycznym dublerem Gawlińskiego udowadnia, że potrafi funkcjonować bez medialnej... 105
  • Reżyser 12 sty 2003 Kazimierz Dejmek 1924-2002 Kazimierz Dejmek kojarzy się z tak różnymi dokonaniami, jak socrealistyczna "Brygada szlifierza Karhana" (1949), polityczne "Dziady" (1967), pełne artystycznych sukcesów kierowanie... 106
  • Kino w San Rywino 12 sty 2003 W życiu jak w filmie. "Taśmy prawdy" ujawnione przez Michnika zatrzęsły nie tylko naszą kinematografią. 108
  • Palcem po mapie 12 sty 2003 Będąc autorem od przypadku do przypadku, cierpię na syndrom pustej kartki. Jestem podobny do jednego z bohaterów "Dżumy" Camusa, który (bohater, nie Camus) pragnął napisać powieść, nigdy jednak nie wyszedł poza pierwsze, wciąż cyzelowane zdanie. 108
  • Organ Ludu 12 sty 2003 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 2 (15) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 6 stycznia 2003 r. Cena + VAT + ZUS + winieta Nauka w służbie społeczeństwa Optymistyczna prognoza na 2003 rok Ekonomia jest dziedziną, w której... 109
  • Śnieżynka gorąca pierzynka 12 sty 2003 Mikołaj za 50 zł to usługa dla całej rodziny. Dzieci ciągną Mikołaja za brodę, a tatuś ciągnie Śnieżynkę do sypialni 110

ZKDP - Nakład kontrolowany