Uwaga na język

Uwaga na język

Dodano:   /  Zmieniono: 
Niezależne środki masowego przekazu stają się niekiedy bezwiednym narzędziem manipulacji
Przeczytałem niedawno w "Rzeczpospolitej" niezwykle interesujący wywiad z Dawidem Feldmanem, wykładowcą retoryki na Rosyjskim Uniwersytecie Humanistycznym w Moskwie, zatytułowany "W niewoli stalinowskiego języka". Autor pokazuje, jak opanowanie w społeczeństwie języka prowadzi do zniewolenia ludzkich umysłów, do fałszywego - zaprogramowanego przez propagandę - obrazu rzeczywistości. Termin "kolektywizacja" sugeruje na przykład, że kołchoźniany "kolektyw" stał się po rewolucji bolszewickiej właścicielem ziemi, podczas gdy przeszła ona w dyspozycję partii i państwa, a chłopi stali się niemal jego niewolnikami. Wyrażenie "industrializacja" sygnalizuje, że rewolucja przyniosła postęp, a za caratu panowało tylko zacofanie. Feldman podkreśla, że "propaganda wolna od kontrpropagandy jest zawsze skuteczna". Nawet jeśli w tym zdaniu jest trochę przesady, warto o nim pamiętać i nie lekceważyć systematycznego powtarzania kłamstw i bredni, ale starać się im - w miarę możliwości - przeciwstawiać.

Wsparcie, czyli kapitulacja
Próby opanowania społecznego języka i za jego pośrednictwem myślenia milionów ludzi nie skończyły się wraz z upadkiem totalitaryzmu, lecz są częścią walki o władzę i wpływy w warunkach pluralizmu. Ich skuteczność będzie tym większa, im większa jest koncentracja mediów w rękach politycznych dysponentów. Zdarza się jednak, że niezależne środki masowego przekazu stają się bezwiednym narzędziem manipulacji. Wystarczy, że powtarzają bez komentarza czy nawet cudzysłowu odpowiednio ukształtowane komunikaty politycznych nadawców. Oto pierwszy z brzegu przykład: A domaga się od B działania, które jest naruszeniem zasad czy wręcz kapitulacją, ale nazywa owo działanie "współpracą" lub "wsparciem". Dzięki temu zabiegowi A może sprawić, by w mediach pojawiły się dwa komunikaty: pierwszy, że oczekuje od B "współpracy", oraz drugi, że B odmawia "współpracy" albo nie chce "wspierać" na przykład walki z bezrobociem. Obydwa brzmią korzystnie dla A, trzeba tylko zadbać o to, by były odpowiednio często powtarzane w mediach.

Polskie, czyli moje
W walce o zachowanie osobistych czy grupowych wpływów przydaje się zręczne użycie słów: "polski", "polskie". Niedawno można było usłyszeć, jak prezes częściowo sprywatyzowanej dużej spółki przeciwstawiał się zakończeniu jej przekształceń własnościowych, głosząc, że wszystko można przecież sprzedać, ale lepiej, by firma pozostała "polska". Znając historię sprawy, zauważa się w tej wypowiedzi przyjęcie założenia: "polskie, czyli moje". Zresztą, cały naród niczego w żadnym konkretnym sensie posiadać nie może, zawsze muszą istnieć określeni decydenci. Ale czy każdy to zauważy?

Dżungla europejska
Ten, kto uprawia negatywną propagandę bez umiaru i dalekowzroczności, naraża się na ryzyko, że sam na siebie zastawi pułapkę. Tego zdaje się ostatnio doświadczać kanclerz Schröder w Niemczech, gdy jest atakowany przez część własnej partii, szczególnie związki zawodowe. Chodzi o to, że propozycje reform, jakie niedawno przedstawił pod wpływem narastającej sklerozy niemieckiej gospodarki, jeszcze niedawno były z oburzeniem piętnowane przez czołówkę SPD jako "unicestwienie państwa socjalnego" (wtedy prezentowała je opozycja). Teraz związkowcy nie chcą przyjąć do wiadomości, że - jak to powiedział kanclerz - "nie da się więcej rozdzielić, niż się przedtem wygospodarowało". Sam Schröder, zdaniem "Frankfurter Allgemeine Zeitung", nadal brnie w retorykę propagandy, sławiąc europejski model socjalny poprzez zestawienie go z karykaturą modelu amerykańskiego, w którym rzekomo panują "prawa dżungli". Dżungla z prawie pełnym zatrudnieniem to nie najgorsze miejsce do życia. Poza tym liberalizacja gospodarki, czyli tworzenie jednego wielkiego europejskiego rynku produktów, usług i kapitału pracy, to właśnie tworzenie owej "dżungli".
W tej sprawie jasny pogląd ma Frits Bolkenstein, pochodzący z Holandii komisarz Unii Europejskiej odpowiedzialny za tworzenie wspólnego rynku, czyli za usuwanie przeszkód w obrotach gospodarczych między krajami UE. Bez owijania w bawełnę twierdzi on, że "w polityce gospodarczej Europa musi się stać bardziej amerykańska", gdyż bariery w handlu ograniczają jej rozwój gospodarczy. Szacuje się, że ograniczenia w wymianie produktów w obrębie unii kosztują co roku 150 mld euro utraconych obrotów. Innymi słowy, tyle będzie można zyskać w handlu, gdy owe bariery się usunie i zapanują "prawa dżungli".
Nie tylko w Niemczech można zaobserwować, jak niektórzy politycy wpadają w sidła własnej populistycznej propagandy - Polska dostarcza nam aż nadto przykładów. Nasza odmiana podstawiania sobie samemu nogi polega głównie na tym, że mniej agresywni populiści, głosząc z grubsza to samo, co demagog nr 1 (na przykład w kwestii łatwych do uruchomienia pieniędzy), przysparzają mu punktów, trwając zarazem w złudzeniu, że pracują dla siebie. Szkodzić krajowi i jednocześnie samemu sobie to doprawdy niebywały wyczyn!
Więcej możesz przeczytać w 19/2003 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 19/2003 (1067)

  • Amerykańskie okulary dla Millera 11 maj 2003, 1:00 Widmo, widmo eurowzroczności krąży nad Europą. Eurowzroczność, czyli zabójcza krótkowzroczność. 3
  • Peryskop 11 maj 2003, 1:00 Majówka Millera Hasła z pochodów, manifestacji i happeningów pierwszomajowych: Warszawa "SLD - biedni inaczej!" "Miller, gdzie schowałeś dobrobyt?" "Leszek Miller na zasiłek!" "Kawiorowa... 8
  • Dossier 11 maj 2003, 1:00 ALEKSANDER KWAŚNIEWSKI, prezydent RP "Europa przedstawia gospodarczą i polityczną siłę, lecz z wojskowego punktu widzenia prawie się nie liczy. Dlatego współpraca transatlantycka jest dla nas nadal niezwykle ważna"... 9
  • Z życia koalicji 11 maj 2003, 1:00 Tradycyjny pierwszomajowy pochód przeszedł przez Warszawę. A po pochodzie w parku koło siedziby SLD urządzono majówkę. Doskonała lokalizacja, parę metrów obok, na górce, znajduje się Muzeum Ziemi.... 10
  • Z życia opozycji 11 maj 2003, 1:00 Do polityków PiS zgłosiła się agencja. Ale nie taka zwykła, jakich pełno w Warszawie, lecz agencja sobowtórów. Sobowtóry zarabiają na tym, że są wykorzystywane w celach promocyjnych. W PiS nad ofertą troskliwie... 11
  • M&M 11 maj 2003, 1:00 SENS POCHODU PIERWSZOMAJOWEGO 12
  • Playback 11 maj 2003, 1:00 Aleksander Kwaśniewski, prezydent RP, oraz byli prezesi Rady Ministrów: Tadeusz Mazowiecki (premier w latach 1989-1990) i Józef Oleksy (1995-1996) 12
  • Fotoplastykon 11 maj 2003, 1:00 14
  • Poczta 11 maj 2003, 1:00 Listy od czytelników 16
  • Kadry 11 maj 2003, 1:00 17
  • Haracz stagnacji 11 maj 2003, 1:00 Za 250 mld zł kolejne rządy III RP kupiły spokój społeczny i trwanie na urzędach. Płaciliśmy - i straciliśmy - my wszyscy! 18
  • Wielki bLew 11 maj 2003, 1:00 Gdy Rywin składał Agorze korupcyjną propozycję, nie było kompromisu między rządem a mediami prywatnymi 24
  • Mniej niż zero 11 maj 2003, 1:00 Rok więzienia lub tysiąc dolarów grzywny groziłoby Millerowi, gdyby słowa "pan jest zerem" wypowiedział przed komisją śledczą w USA 26
  • Rozrywkoujście 11 maj 2003, 1:00 Świnoujście stało się polską stolicą seksu i hazardu 28
  • Zadymiarze do wynajęcia 11 maj 2003, 1:00 Z zawodu manifestanta można wygodnie żyć 34
  • Konwencja nr 102 11 maj 2003, 1:00 II Rzeczpospolita miała najbardziej postępowe w Europie ustawodawstwo socjalne 38
  • Giełda i wektory 11 maj 2003, 1:00 Hossa Świat Litwa prymusem Litwa ma największe szanse spośród państw przystępujących do UE, aby pierwsza przyjąć euro - twierdzi tamtejszy rząd. Kraj już teraz spełnia wszystkie kryteria traktatu z Maastricht. Bank centralny... 40
  • Licencja na rujnowanie 11 maj 2003, 1:00 100 tysięcy miejsc pracy co roku likwidują urzędnicy skarbowi 42
  • Burgeronomika 11 maj 2003, 1:00 Wróżba z Big Maca wskazuje, że nasi eksporterzy nie mają prawa biadolić 48
  • Drabina bez końca 11 maj 2003, 1:00 Katherine Zelinski, pielęgniarka z Chicago, po dwóch latach dodatkowej nauki uzyskała specjalizację w zakresie opieki nad starszymi osobami. 52
  • Dolina wolframowa 11 maj 2003, 1:00 Zdobyliśmy 10 procent europejskiego rynku oświetleniowego 56
  • Uwaga na język 11 maj 2003, 1:00 Niezależne środki masowego przekazu stają się niekiedy bezwiednym narzędziem manipulacji 58
  • Pieniędzy! 11 maj 2003, 1:00 Rząd stoi nad otchłanią dziury budżetowej wykopanej wspólnym wysiłkiem kolejnych koalicji 59
  • Supersam 11 maj 2003, 1:00 Klasa signum Opel signum to auto, które trudno zaklasyfikować do konkretnego segmentu. Teoretycznie jest jednym z najlepszych modeli z rodziny opla vectry, ale różnic między nim a mniej prestiżowymi samochodami tej linii jest tak... 62
  • Krzywda męska 11 maj 2003, 1:00 We współczesnej kulturze kwitnie mizoandria, czyli pogarda dla mężczyzn! Żyje się im ciężej, choć nie wolno im się skarżyć, jak to czynią kobiety. 64
  • Kuchnia, która mówi 11 maj 2003, 1:00 Lodówki nowej generacji same przygotowują posiłki, a nawet informują, jakich produktów w nich brakuje 68
  • Makłowicz do Bikonta, Bikont do Makłowicza 11 maj 2003, 1:00 Piotrze! Robiłem niedawno kuchenny remanent, przeglądając spoczywające w zakamarkach spiżarni sprzęty. Odkurzyłem i natłuściłem wielki wok, usiłując sobie przy okazji przypomnieć, kiedy ostatni raz go używałem, i doszedłem do wniosku, że musiało to być wtedy, kiedy Leszek... 70
  • Mistrzowie w pampersach 11 maj 2003, 1:00 Na swoje pierwsze urodziny Tiger Woods, najlepszy golfista na świecie, zamiast grzechotki dostał od ojca kij golfowy. Rok miała Jennifer Capriati, jedna z najlepszych tenisistek ostatnich lat, gdy otrzymała od ojca rakietę tenisową. Martina... 72
  • Schwul, czyli pedał 11 maj 2003, 1:00 Po drodze mi z tym, kto mówi "jestem gejem", a boję się tego, kto zastanawia się, w jakim stopniu należy pozwalać na lansowanie gejowskiego stylu życia 76
  • Czarna śmierć 11 maj 2003, 1:00 Jeszcze dwa wieki temu w Europie pandemie zbierały zabójcze żniwo co 10-15 lat 78
  • Know-how 11 maj 2003, 1:00 Anoreksja wcześniaków Nawet niewielkie niedożywienie kobiet w okresie poczęcia dziecka może skrócić długość ciąży. Wyniki badań przeprowadzonych na owcach sugerują, że niewłaściwe odżywianie się może być powodem... 81
  • Jadowite kosmetyki 11 maj 2003, 1:00 Człowiek zawsze będzie chciał być piękniejszy niż jest - uznał Meng-tsy, żyjący w III wieku p.n.e. chiński myśliciel. "Człowiek chce być piękniejszy niż jest i by osiągnąć ten cel, zapłaci każdą cenę. Bo chce być najatrakcyjniejszym towarem na rynku" - ponad 2 tys. lat... 82
  • Zegarmistrzowie życia 11 maj 2003, 1:00 Do DNA długowieczności 86
  • Drugi podbój Troi - "Iliada" podręcznikiem historii i geografii? 11 maj 2003, 1:00 "Iliada" podręcznikiem historii i geografii? 88
  • Bez granic 11 maj 2003, 1:00 Gniew ziemi - Winni zostaną ukarani - grzmiał premier Turcji Recep Tayyip Erdogan, stojąc na gruzach zniszczonej podczas trzęsienia ziemi szkoły w miasteczku Bingol. Kataklizm, który dotknął południowo-wschodnią Turcję,... 90
  • Doktryna Busha 11 maj 2003, 1:00 Koniec diabelskich paktów USA z przywódcami despotycznych reżimów! 92
  • Siły ślamazarnego reagowania 11 maj 2003, 1:00 NATO składa się z 18 karzełków i Stanów Zjednoczonych - ten cytat nie pochodzi z wypowiedzi Donalda Rumsfelda. Te słowa wypowiedział premier Belgii Guy Verhofstadt, inicjator spotkania szefów państw "starej Europy" w sprawie utworzenia niezależnej od NATO europejskiej armii.... 96
  • Trzęsienie Hiszpanii 11 maj 2003, 1:00 Niewiele spośród 99 zagranicznych podróży Jana Pawła II miało tak głośny wydźwięk polityczny jak ostatnia. Pielgrzymka papieża Polaka do Madrytu zatrzęsła całą Hiszpanią, zanim jeszcze się odbyła. Efektów jego piątej już wizyty w tym kraju obawiały się i rząd, i opozycja. 98
  • Berlin w Nikozji 11 maj 2003, 1:00 To jest drugi Berlin - entuzjazmował się Andreas Piouros, przekraczając granicę między grecką a turecką częścią Cypru. - To, co się dzieje u nas, jest jak runięcie berlińskiego muru". 100
  • Kiosk 11 maj 2003, 1:00 TheGuardian 1.5.2003 r. "Francusko-niemiecko-belgijsko-luksemburskie porozumienie obronne zdobyło już miano 'lisia oś'. Wrogowie będą się trząść, gdy ta armia ruszy pierwszy raz do boju - nie ze strachu, ale ze śmiechu. Na pewno... 101
  • Polski duch Schumana 11 maj 2003, 1:00 Fiasko rozszerzenia Unii Europejskiej oznaczałoby rewolucję polityczną na naszym kontynencie 101
  • Menu 11 maj 2003, 1:00 Kraj Lupie na 60-lecie Ostatnie przedstawienia - "Mistrz i Małgorzata", "Azyl" i "Stosunki Klary" - Krystianowi Lupie nie udały się. Ale wybitny reżyser ma w swoim dorobku szereg spektakli, które sprawiły,... 102
  • Lenin w Polsce 11 maj 2003, 1:00 Dotacje demobilizują reżyserów, aktorów i pisarzy! Zamiast myśleć o publiczności - myślą o urzędnikach z ministerstwa. 106
  • Patent Kępczyńskiego 11 maj 2003, 1:00 Roma to najbardziej profesjonalny teatralny biznes w Polsce 110
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 11 maj 2003, 1:00 Recenzje płyt 111
  • Nie jestem urodziwą maskotką 11 maj 2003, 1:00 Wywiad z Catherina Zeta-Jones 112
  • Kino Tomasza Raczka 11 maj 2003, 1:00 Recenzje filmów: Jak stracić chłopaka w 10 dni,X-Men2 113
  • Perły do lamusa? 11 maj 2003, 1:00 Wielbiciele filmu "Być jak John Malkovich" mogą być pewni, że "Adaptacja" jest równie zakręcona i udana artystycznie 114
  • Świat w oczach Jadźki (i Mietka) 11 maj 2003, 1:00 Świat w oczach Jadźki (i Mietka) 116
  • Bandy czworga 11 maj 2003, 1:00 Coś ostatnio modne jest chodzenie czwórkami. Zobaczcie sami. Irak wyzwalały Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Australia i Pol-ska. Wyzwalaliśmy co prawda w dwieście osób, ale żeby utrzymać pokój, będzie nas potrzeba... 116
  • Organ Ludu 11 maj 2003, 1:00 Organ Ludu TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 19 (32) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 5 maja 2003 r. Cena + VAT + ZUS + winieta 1-majowe obchody w całym kraju I sekretarz L. Miller jako Róża Tradycyjny pochód... 117
  • Jestem, więc jestem 11 maj 2003, 1:00 Zbiorowa fotografia to najmodniejszy sposób zaistnienia. Co drugie miasto w Polsce robi sobie wspólną fotkę w myśl hasła "Mam zdjęcie, więc jestem" 118