Uwaga na język

Uwaga na język

Dodano:   /  Zmieniono: 
Niezależne środki masowego przekazu stają się niekiedy bezwiednym narzędziem manipulacji
Przeczytałem niedawno w "Rzeczpospolitej" niezwykle interesujący wywiad z Dawidem Feldmanem, wykładowcą retoryki na Rosyjskim Uniwersytecie Humanistycznym w Moskwie, zatytułowany "W niewoli stalinowskiego języka". Autor pokazuje, jak opanowanie w społeczeństwie języka prowadzi do zniewolenia ludzkich umysłów, do fałszywego - zaprogramowanego przez propagandę - obrazu rzeczywistości. Termin "kolektywizacja" sugeruje na przykład, że kołchoźniany "kolektyw" stał się po rewolucji bolszewickiej właścicielem ziemi, podczas gdy przeszła ona w dyspozycję partii i państwa, a chłopi stali się niemal jego niewolnikami. Wyrażenie "industrializacja" sygnalizuje, że rewolucja przyniosła postęp, a za caratu panowało tylko zacofanie. Feldman podkreśla, że "propaganda wolna od kontrpropagandy jest zawsze skuteczna". Nawet jeśli w tym zdaniu jest trochę przesady, warto o nim pamiętać i nie lekceważyć systematycznego powtarzania kłamstw i bredni, ale starać się im - w miarę możliwości - przeciwstawiać.

Wsparcie, czyli kapitulacja
Próby opanowania społecznego języka i za jego pośrednictwem myślenia milionów ludzi nie skończyły się wraz z upadkiem totalitaryzmu, lecz są częścią walki o władzę i wpływy w warunkach pluralizmu. Ich skuteczność będzie tym większa, im większa jest koncentracja mediów w rękach politycznych dysponentów. Zdarza się jednak, że niezależne środki masowego przekazu stają się bezwiednym narzędziem manipulacji. Wystarczy, że powtarzają bez komentarza czy nawet cudzysłowu odpowiednio ukształtowane komunikaty politycznych nadawców. Oto pierwszy z brzegu przykład: A domaga się od B działania, które jest naruszeniem zasad czy wręcz kapitulacją, ale nazywa owo działanie "współpracą" lub "wsparciem". Dzięki temu zabiegowi A może sprawić, by w mediach pojawiły się dwa komunikaty: pierwszy, że oczekuje od B "współpracy", oraz drugi, że B odmawia "współpracy" albo nie chce "wspierać" na przykład walki z bezrobociem. Obydwa brzmią korzystnie dla A, trzeba tylko zadbać o to, by były odpowiednio często powtarzane w mediach.

Polskie, czyli moje
W walce o zachowanie osobistych czy grupowych wpływów przydaje się zręczne użycie słów: "polski", "polskie". Niedawno można było usłyszeć, jak prezes częściowo sprywatyzowanej dużej spółki przeciwstawiał się zakończeniu jej przekształceń własnościowych, głosząc, że wszystko można przecież sprzedać, ale lepiej, by firma pozostała "polska". Znając historię sprawy, zauważa się w tej wypowiedzi przyjęcie założenia: "polskie, czyli moje". Zresztą, cały naród niczego w żadnym konkretnym sensie posiadać nie może, zawsze muszą istnieć określeni decydenci. Ale czy każdy to zauważy?

Dżungla europejska
Ten, kto uprawia negatywną propagandę bez umiaru i dalekowzroczności, naraża się na ryzyko, że sam na siebie zastawi pułapkę. Tego zdaje się ostatnio doświadczać kanclerz Schröder w Niemczech, gdy jest atakowany przez część własnej partii, szczególnie związki zawodowe. Chodzi o to, że propozycje reform, jakie niedawno przedstawił pod wpływem narastającej sklerozy niemieckiej gospodarki, jeszcze niedawno były z oburzeniem piętnowane przez czołówkę SPD jako "unicestwienie państwa socjalnego" (wtedy prezentowała je opozycja). Teraz związkowcy nie chcą przyjąć do wiadomości, że - jak to powiedział kanclerz - "nie da się więcej rozdzielić, niż się przedtem wygospodarowało". Sam Schröder, zdaniem "Frankfurter Allgemeine Zeitung", nadal brnie w retorykę propagandy, sławiąc europejski model socjalny poprzez zestawienie go z karykaturą modelu amerykańskiego, w którym rzekomo panują "prawa dżungli". Dżungla z prawie pełnym zatrudnieniem to nie najgorsze miejsce do życia. Poza tym liberalizacja gospodarki, czyli tworzenie jednego wielkiego europejskiego rynku produktów, usług i kapitału pracy, to właśnie tworzenie owej "dżungli".
W tej sprawie jasny pogląd ma Frits Bolkenstein, pochodzący z Holandii komisarz Unii Europejskiej odpowiedzialny za tworzenie wspólnego rynku, czyli za usuwanie przeszkód w obrotach gospodarczych między krajami UE. Bez owijania w bawełnę twierdzi on, że "w polityce gospodarczej Europa musi się stać bardziej amerykańska", gdyż bariery w handlu ograniczają jej rozwój gospodarczy. Szacuje się, że ograniczenia w wymianie produktów w obrębie unii kosztują co roku 150 mld euro utraconych obrotów. Innymi słowy, tyle będzie można zyskać w handlu, gdy owe bariery się usunie i zapanują "prawa dżungli".
Nie tylko w Niemczech można zaobserwować, jak niektórzy politycy wpadają w sidła własnej populistycznej propagandy - Polska dostarcza nam aż nadto przykładów. Nasza odmiana podstawiania sobie samemu nogi polega głównie na tym, że mniej agresywni populiści, głosząc z grubsza to samo, co demagog nr 1 (na przykład w kwestii łatwych do uruchomienia pieniędzy), przysparzają mu punktów, trwając zarazem w złudzeniu, że pracują dla siebie. Szkodzić krajowi i jednocześnie samemu sobie to doprawdy niebywały wyczyn!
Więcej możesz przeczytać w 19/2003 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 19/2003 (1067)

  • Amerykańskie okulary dla Millera11 maj 2003, 1:00Widmo, widmo eurowzroczności krąży nad Europą. Eurowzroczność, czyli zabójcza krótkowzroczność.3
  • Peryskop11 maj 2003, 1:00Majówka Millera Hasła z pochodów, manifestacji i happeningów pierwszomajowych: Warszawa "SLD - biedni inaczej!" "Miller, gdzie schowałeś dobrobyt?" "Leszek Miller na zasiłek!" "Kawiorowa...8
  • Dossier11 maj 2003, 1:00ALEKSANDER KWAŚNIEWSKI, prezydent RP "Europa przedstawia gospodarczą i polityczną siłę, lecz z wojskowego punktu widzenia prawie się nie liczy. Dlatego współpraca transatlantycka jest dla nas nadal niezwykle ważna"...9
  • Z życia koalicji11 maj 2003, 1:00Tradycyjny pierwszomajowy pochód przeszedł przez Warszawę. A po pochodzie w parku koło siedziby SLD urządzono majówkę. Doskonała lokalizacja, parę metrów obok, na górce, znajduje się Muzeum Ziemi....10
  • Z życia opozycji11 maj 2003, 1:00Do polityków PiS zgłosiła się agencja. Ale nie taka zwykła, jakich pełno w Warszawie, lecz agencja sobowtórów. Sobowtóry zarabiają na tym, że są wykorzystywane w celach promocyjnych. W PiS nad ofertą troskliwie...11
  • M&M11 maj 2003, 1:00SENS POCHODU PIERWSZOMAJOWEGO12
  • Playback11 maj 2003, 1:00Aleksander Kwaśniewski, prezydent RP, oraz byli prezesi Rady Ministrów: Tadeusz Mazowiecki (premier w latach 1989-1990) i Józef Oleksy (1995-1996)12
  • Fotoplastykon11 maj 2003, 1:0014
  • Poczta11 maj 2003, 1:00Listy od czytelników16
  • Kadry11 maj 2003, 1:0017
  • Haracz stagnacji11 maj 2003, 1:00Za 250 mld zł kolejne rządy III RP kupiły spokój społeczny i trwanie na urzędach. Płaciliśmy - i straciliśmy - my wszyscy!18
  • Wielki bLew11 maj 2003, 1:00Gdy Rywin składał Agorze korupcyjną propozycję, nie było kompromisu między rządem a mediami prywatnymi24
  • Mniej niż zero11 maj 2003, 1:00Rok więzienia lub tysiąc dolarów grzywny groziłoby Millerowi, gdyby słowa "pan jest zerem" wypowiedział przed komisją śledczą w USA26
  • Rozrywkoujście11 maj 2003, 1:00Świnoujście stało się polską stolicą seksu i hazardu28
  • Zadymiarze do wynajęcia11 maj 2003, 1:00Z zawodu manifestanta można wygodnie żyć34
  • Konwencja nr 10211 maj 2003, 1:00II Rzeczpospolita miała najbardziej postępowe w Europie ustawodawstwo socjalne38
  • Giełda i wektory11 maj 2003, 1:00Hossa Świat Litwa prymusem Litwa ma największe szanse spośród państw przystępujących do UE, aby pierwsza przyjąć euro - twierdzi tamtejszy rząd. Kraj już teraz spełnia wszystkie kryteria traktatu z Maastricht. Bank centralny...40
  • Licencja na rujnowanie11 maj 2003, 1:00100 tysięcy miejsc pracy co roku likwidują urzędnicy skarbowi42
  • Burgeronomika11 maj 2003, 1:00Wróżba z Big Maca wskazuje, że nasi eksporterzy nie mają prawa biadolić48
  • Drabina bez końca11 maj 2003, 1:00Katherine Zelinski, pielęgniarka z Chicago, po dwóch latach dodatkowej nauki uzyskała specjalizację w zakresie opieki nad starszymi osobami.52
  • Dolina wolframowa11 maj 2003, 1:00Zdobyliśmy 10 procent europejskiego rynku oświetleniowego56
  • Uwaga na język11 maj 2003, 1:00Niezależne środki masowego przekazu stają się niekiedy bezwiednym narzędziem manipulacji58
  • Pieniędzy!11 maj 2003, 1:00Rząd stoi nad otchłanią dziury budżetowej wykopanej wspólnym wysiłkiem kolejnych koalicji59
  • Supersam11 maj 2003, 1:00Klasa signum Opel signum to auto, które trudno zaklasyfikować do konkretnego segmentu. Teoretycznie jest jednym z najlepszych modeli z rodziny opla vectry, ale różnic między nim a mniej prestiżowymi samochodami tej linii jest tak...62
  • Krzywda męska11 maj 2003, 1:00We współczesnej kulturze kwitnie mizoandria, czyli pogarda dla mężczyzn! Żyje się im ciężej, choć nie wolno im się skarżyć, jak to czynią kobiety.64
  • Kuchnia, która mówi11 maj 2003, 1:00Lodówki nowej generacji same przygotowują posiłki, a nawet informują, jakich produktów w nich brakuje68
  • Makłowicz do Bikonta, Bikont do Makłowicza11 maj 2003, 1:00Piotrze! Robiłem niedawno kuchenny remanent, przeglądając spoczywające w zakamarkach spiżarni sprzęty. Odkurzyłem i natłuściłem wielki wok, usiłując sobie przy okazji przypomnieć, kiedy ostatni raz go używałem, i doszedłem do wniosku, że musiało...70
  • Mistrzowie w pampersach11 maj 2003, 1:00Na swoje pierwsze urodziny Tiger Woods, najlepszy golfista na świecie, zamiast grzechotki dostał od ojca kij golfowy. Rok miała Jennifer Capriati, jedna z najlepszych tenisistek ostatnich lat, gdy otrzymała od ojca rakietę tenisową. Martina...72
  • Schwul, czyli pedał11 maj 2003, 1:00Po drodze mi z tym, kto mówi "jestem gejem", a boję się tego, kto zastanawia się, w jakim stopniu należy pozwalać na lansowanie gejowskiego stylu życia76
  • Czarna śmierć11 maj 2003, 1:00Jeszcze dwa wieki temu w Europie pandemie zbierały zabójcze żniwo co 10-15 lat78
  • Know-how11 maj 2003, 1:00Anoreksja wcześniaków Nawet niewielkie niedożywienie kobiet w okresie poczęcia dziecka może skrócić długość ciąży. Wyniki badań przeprowadzonych na owcach sugerują, że niewłaściwe odżywianie się może być powodem...81
  • Jadowite kosmetyki11 maj 2003, 1:00Człowiek zawsze będzie chciał być piękniejszy niż jest - uznał Meng-tsy, żyjący w III wieku p.n.e. chiński myśliciel. "Człowiek chce być piękniejszy niż jest i by osiągnąć ten cel, zapłaci każdą cenę. Bo chce być najatrakcyjniejszym towarem na...82
  • Zegarmistrzowie życia11 maj 2003, 1:00Do DNA długowieczności86
  • Drugi podbój Troi - "Iliada" podręcznikiem historii i geografii?11 maj 2003, 1:00"Iliada" podręcznikiem historii i geografii?88
  • Bez granic11 maj 2003, 1:00Gniew ziemi - Winni zostaną ukarani - grzmiał premier Turcji Recep Tayyip Erdogan, stojąc na gruzach zniszczonej podczas trzęsienia ziemi szkoły w miasteczku Bingol. Kataklizm, który dotknął południowo-wschodnią Turcję,...90
  • Doktryna Busha11 maj 2003, 1:00Koniec diabelskich paktów USA z przywódcami despotycznych reżimów!92
  • Siły ślamazarnego reagowania11 maj 2003, 1:00NATO składa się z 18 karzełków i Stanów Zjednoczonych - ten cytat nie pochodzi z wypowiedzi Donalda Rumsfelda. Te słowa wypowiedział premier Belgii Guy Verhofstadt, inicjator spotkania szefów państw "starej Europy" w sprawie utworzenia niezależnej...96
  • Trzęsienie Hiszpanii11 maj 2003, 1:00Niewiele spośród 99 zagranicznych podróży Jana Pawła II miało tak głośny wydźwięk polityczny jak ostatnia. Pielgrzymka papieża Polaka do Madrytu zatrzęsła całą Hiszpanią, zanim jeszcze się odbyła. Efektów jego piątej już wizyty w tym kraju...98
  • Berlin w Nikozji11 maj 2003, 1:00To jest drugi Berlin - entuzjazmował się Andreas Piouros, przekraczając granicę między grecką a turecką częścią Cypru. - To, co się dzieje u nas, jest jak runięcie berlińskiego muru".100
  • Kiosk11 maj 2003, 1:00TheGuardian 1.5.2003 r. "Francusko-niemiecko-belgijsko-luksemburskie porozumienie obronne zdobyło już miano 'lisia oś'. Wrogowie będą się trząść, gdy ta armia ruszy pierwszy raz do boju - nie ze strachu, ale ze śmiechu. Na pewno...101
  • Polski duch Schumana11 maj 2003, 1:00Fiasko rozszerzenia Unii Europejskiej oznaczałoby rewolucję polityczną na naszym kontynencie101
  • Menu11 maj 2003, 1:00Kraj Lupie na 60-lecie Ostatnie przedstawienia - "Mistrz i Małgorzata", "Azyl" i "Stosunki Klary" - Krystianowi Lupie nie udały się. Ale wybitny reżyser ma w swoim dorobku szereg spektakli, które sprawiły,...102
  • Lenin w Polsce11 maj 2003, 1:00Dotacje demobilizują reżyserów, aktorów i pisarzy! Zamiast myśleć o publiczności - myślą o urzędnikach z ministerstwa.106
  • Patent Kępczyńskiego11 maj 2003, 1:00Roma to najbardziej profesjonalny teatralny biznes w Polsce110
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego11 maj 2003, 1:00Recenzje płyt111
  • Nie jestem urodziwą maskotką11 maj 2003, 1:00Wywiad z Catherina Zeta-Jones112
  • Kino Tomasza Raczka11 maj 2003, 1:00Recenzje filmów: Jak stracić chłopaka w 10 dni,X-Men2113
  • Perły do lamusa?11 maj 2003, 1:00Wielbiciele filmu "Być jak John Malkovich" mogą być pewni, że "Adaptacja" jest równie zakręcona i udana artystycznie114
  • Świat w oczach Jadźki (i Mietka)11 maj 2003, 1:00Świat w oczach Jadźki (i Mietka)116
  • Bandy czworga11 maj 2003, 1:00Coś ostatnio modne jest chodzenie czwórkami. Zobaczcie sami. Irak wyzwalały Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Australia i Pol-ska. Wyzwalaliśmy co prawda w dwieście osób, ale żeby utrzymać pokój, będzie nas potrzeba...116
  • Organ Ludu11 maj 2003, 1:00Organ Ludu TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 19 (32) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 5 maja 2003 r. Cena + VAT + ZUS + winieta 1-majowe obchody w całym kraju I sekretarz L. Miller jako Róża Tradycyjny pochód...117
  • Jestem, więc jestem11 maj 2003, 1:00Zbiorowa fotografia to najmodniejszy sposób zaistnienia. Co drugie miasto w Polsce robi sobie wspólną fotkę w myśl hasła "Mam zdjęcie, więc jestem"118