Rzeki na Saharze

Rzeki na Saharze

Dodano:   /  Zmieniono: 
Satelity na usługach archeologów

Stonehenge, megalityczny krąg w południowej Anglii, to gigantyczny symbol płodności - przekonuje kanadyjski ginekolog Anthony Perks na łamach "Journal of the Royal Society of Medicine". Skąd taki pomysł? Otóż wystarczy na tę tajemniczą budowlę spojrzeć z góry. Jej kształt przypomina żeńskie narządy płciowe - argumentuje uczony. Ta interpretacja może się wydawać szczególna, ale we współczesnej archeologii spojrzenie na powierzchnię Ziemi z wysoka to coraz częściej sposób na nowe, zaskakujące odkrycia.

Radar zamiast łopaty
Dan Blumberg i Julian Daniels z Uniwersytetu Ben Guriona w Negev w Izraelu dowiedli niedawno, że radar umieszczony na pokładzie satelity może wykrywać obiekty ukryte pod powierzchnią ziemi. Naukowcy zakopali w piaskach pustyni Negev na różnych głębokościach aluminiowe płytki, dokładnie nanosząc na mapę miejsca, gdzie zostały ukryte. Następnie porównali je z odczytami satelitarnego radaru mikrofalowego i wykazali, że urządzenie to dokładnie zlokalizowało płytki.
Wcześniej zastosowanie podobnego radaru pozwoliło badaczom postawić hipotezę, że na terenie wschodniej Sahary płynęły kiedyś rzeki. Ich koryta zostały wykryte przez radar dzięki niepowtarzalnemu składowi chemicznemu osadów naniesionych przez wodę. Odczyty radaru umieszczonego na pokładzie satelity sugerowały też istnienie pod lodami Antarktyki wielkich kolistych form, które - zdaniem uczonych - mogą być kraterami po meteorytach bądź pozostałością podlodowych erupcji wulkanicznych. - Dotychczas jednak nie udawało się uwiarygodnić tego odkrycia, gdyż kwestionowano metodę badawczą. Teraz w końcu mamy dowód na jej skuteczność - powiedział Blumberg tygodnikowi "New Scientist".
Uczeni z Izraela w swoim eksperymencie wykorzystali radar wysyłający fale o wyjątkowej długości - ponad 30 cm. - Im dłuższe fale, tym głębiej można zajrzeć pod ziemię. Takie urządzenie z pewnością przyda się w badaniach archeologicznych - twierdzi Krzysztof Misiewicz z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN.

Drogi Mezopotamii
- Współcześni archeolodzy, jeśli tylko jest to możliwe, starają się prowadzić tzw. badania nie niszczące. Rezygnują z wykopalisk, jeśli nie są konieczne - przypomina Krzysztof Misiewicz. Archeologiczne techniki satelitarne pozwolą w przyszłości na lokalizację archeologicznych artefaktów bez konieczności sięgania po łopatę. Dadzą szansę na odkrycie zakopanych pod ziemią budowli czy masowych grobów. Pozwolą także stwierdzić, co kryje się pod powierzchnią Marsa. Technika satelitarna, która nie penetruje gruntu, lecz ogranicza się do fotografowania, już dziś pozwala na dokonywanie spektakularnych odkryć.
Zespół archeologów z University of Chicago pod kierunkiem Jasona Ura na podstawie analizy zdjęć wykonanych z amerykańskiego satelity Corona odkrył niedawno sieć dróg z okresu Mezopotamii. Drogi sprzed 5000 lat, oglądane z ziemi, sprawiały wrażenie zwykłych zagłębień gruntu przykrytych osadami, często zalanych wodą. Dopiero zdjęcia satelitarne ujawniły strukturę skomplikowanego systemu komunikacyjnego.
Podobne szlaki - wytyczone przez Indian - odnaleźli uczeni z NASA w kanionie Chaco w Nowym Meksyku. Amerykańsko-rosyjsko-francuska ekspedycja odnalazła z kolei starożytne szlaki drogowe na Półwyspie Tamańskim w południowo-zachodniej Rosji. Zdjęcia satelitarne umożliwiły ponadto odtworzenie układu pól uprawnych.

Ekologiczna klęska Majów
Przyczyną upadku cywilizacji Majów mogła być katastrofa ekologiczna, do której doprowadził nadmierny wyrąb lasów równikowych. Sformułowanie tej tezy przez naukowców stało się możliwe także dzięki analizie zdjęć satelitarnych. "Świadectwem klęski ekologicznej, która prawdopodobnie doprowadziła do upadku cywilizacji Majów, są ślady systemu kanałów i sztucznych zbiorników wodnych widoczne dzięki obserwacji satelitarnej północnej Gwatemali" - przekonywał pracujący dla NASA amerykański archeolog Tom Sever podczas jednego z sympozjów tegorocznego Światowego Kongresu Archeologicznego w Waszyngtonie.
W IX wieku n.e. Ameryka Środkowa, najgęściej wówczas zaludniony region kontynentu, zaczęła się wyludniać. Liczba mieszkańców miast zmniejszyła się o 95 proc.! Nie ma jednak pewności, dlaczego tak się stało. Odkrycie śladów sztucznych zbiorników wodnych na zdjęciach satelitarnych pozwoliło naukowcom naszkicować następujący scenariusz wydarzeń: stale rosnąca liczba ludności zwiększyła zapotrzebowanie na żywność. Problem został czasowo rozwiązany, gdy zaczęto wycinać lasy, by uprawiać ziemię. Uprawne stoki wzgórz ulegały jednak erozji, strumienie niosły coraz więcej mułu, który zamieniał jeziora w bagna. Majowie potrzebowali wody pitnej, rozpoczęli więc budowę tysięcy sztucznych zbiorników. Nie były one jednak w stanie zaspokoić zapotrzebowania powiększającej się społeczności. Ostateczny cios zadała cywilizacji Majów seria suchych lat.
Uczeni przypuszczają, że podobny los mógł spotkać w XV wieku cywilizację Khmerów. W sformułowaniu tej tezy pomogły zdjęcia satelitarne wykonane w regionie Angkor w Kambodży.

Satelitarne wykopaliska
W naszej części świata archeolodzy wykorzystują rosyjskie sputniki częściej niż satelity NASA. Bezpośrednie połączenie radiowe satelity ze stacją naziemną na przykład w Rostowie nad Donem pozwala na wykonywanie i przesyłanie na Ziemię zdjęć satelitarnych całej Polski przy dowolnej pogodzie i o dowolnej porze. W naszym kraju zdjęcia satelitarne w celach archeologicznych robione są jednak rzadko, popularniejsze są zdjęcia lotnicze. Te zrobione wzdłuż trasy budowanej autostrady wielkopolskiej spowodowały trzydziestokrotne powiększenie liczby stanowisk archeologicznych na tym obszarze.
Sytuacja zmieni się po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej. Przepisy unijne wymagają bowiem, by mapy poszczególnych gmin, będące podstawą planowania wszelkiej rozbudowy, zawierały informacje nie tylko o tym, co znajduje się na powierzchni, ale także i pod powierzchnią - do poziomu wód gruntowych (od jednego do pięciu metrów). - Na takiej głębokości znajduje się 99 proc. wszystkich stanowisk archeologicznych w Polsce, a najlepszą metodą sporządzania takich map są zdjęcia satelitarne - przekonuje Krzysztof Misiewicz.
"Dzięki zdjęciom satelitarnym jesteśmy w stanie dostrzec formy, które nigdy wcześniej nie zostały zlokalizowane. Nawet całkowite wykarczowanie roślinności nie pozwoliłoby zobaczyć z ziemi wielu z nich" - przekonuje amerykański archeolog Tom Sever. Należy się więc spodziewać, że w pogoni za nowymi odkryciami archeolodzy, także z Polski, coraz częściej - zamiast chwytać za łopatę - będą analizować satelitarne fotografie.

Piramidalne promieniowanie
Zastosowanie techniki kosmicznej w archeologii nie ogranicza się wyłącznie do wykorzystania satelitów geostacjonarnych. Pomiar promieniowania kosmicznego przenikającego mury słynnej Piramidy Słońca w Teotihuacan pomoże w odnalezieniu ukrytych wewnętrznych komór tej budowli - donosi "New Scientist". Nowatorską metodę badania wnętrza piramidy zaproponował ostatnio Arturo Menchaca, szef Instytutu Fizyki przy Narodowym Niezależnym Uniwersytecie Meksyku. W wyniku kontaktu promieniowania kosmicznego z atmosferą ziemską powstają tzw. miony - cząstki elementarne, które przenikają do wnętrza Ziemi. Każda przeszkoda pochłania jednak część ich energii. Umieszczenie detektora cząstek w tunelu pod piramidą pozwoli oszacować gęstość różnych części piramidy, a tym samym stwierdzić, czy wewnątrz nie znajdują się nie wykryte dotychczas pomieszczenia.
Więcej możesz przeczytać w 34/2003 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 34/2003 (1082)

  • Wprost od czytelników 24 sie 2003, 1:00 Bańka mydlana W felietonie "Bańka mydlana" (nr 26) Tomasz Nałęcz zdefiniował czytelnikom podatek liniowy jako "równe obciążenie zobowiązaniami podatkowymi wszystkich obywateli, niezależnie od uzyskiwanych... 3
  • Na stronie - Alternatywy III RP 24 sie 2003, 1:00 Polska z blokowiska na Ursynowie genialnie przedstawiona w serialu Stanisława Barei ma się dobrze, a nawet coraz lepiej. 3
  • Peryskop 24 sie 2003, 1:00 Dziewczyny do wzięcia Nicole Kidman Lisa Marie Presley Sharon Stone Britney Spears Angelina Jolie Sandra Bullock Meg Ryan Queen Latifah Jennifer Garner Cameron Diaz Coraz więcej gwiazd Hollywood jest do wzięcia. Od kilku tygodni wolna jest na... 8
  • Dossier 24 sie 2003, 1:00 abp Józef GLEMP prymas Polski "Złe zjawiska występują nie tylko u nas, mają swoje korzenie raczej poza krajem, my zaś dysponujemy dużym potencjałem duchowym: doświadczeni zaborami i okupacjami mamy nabyte predyspozycje do... 9
  • Poczta 24 sie 2003, 1:00 Swojska Osiecka W numerze 33 ukazała się sympatyczna (dziękujemy!), ale bałamutna (prostujemy!) notatka "Swojska Osiecka". Wynikało z niej, że sopocki Teatr Atelier im. Agnieszki Osieckiej stanowi centrum festiwalu (?)... 11
  • Kadry 24 sie 2003, 1:00 11
  • M&M 24 sie 2003, 1:00  NOWY POMYSŁ MINISTERSTWA EDUKACJI Nauczyciele płaczą, że to zgryz nie lada, iż muszą o korupcji uczniom opowiadać. A przecież dość najbliższe przykłady przywołać: Najbliższy uczniom przykład korupcji to szkoła. 12
  • Playback 24 sie 2003, 1:00 12
  • Brudasy chodzą pieszo 24 sie 2003, 1:00 W Bratysławie, stolicy Słowacji, kontrolerzy komunikacji miejskiej mają prawo wyprosić pasażera, który "niewystarczająco zadbał o higienę", czyli po prostu śmierdzi. Brudasom nie pomoże nawet ważny bilet. Pasażerowie... 12
  • Z życia koalicji 24 sie 2003, 1:00 Jest w Sejmie pewien fotel. Posłowie SLD opowiadają, że jest to fotel przeklęty. Kiedyś zasiadał w nim poseł Chaładaj, ale wywalono go z klubu za udział w sprawie podwójnych głosowań. Wygnanego posła zastąpił Andrzej... 14
  • Z życia opozycji 24 sie 2003, 1:00 Unia Wolności żyje! Wiadomości o Partii Ludzi o Czystych Wujcach dochodzą już nie tylko z sądów czy od organów ścigania, ale także z radia. W Trójce usłyszeliś-my Władysława Frasyniuka. Było to bardzo pouczające... 15
  • Fotoplastykon 24 sie 2003, 1:00 © Henryk Sawka 16
  • Koncern Czarzastego 24 sie 2003, 1:00 Koncern medialny Czarzastego miał powstać za pieniądze wyprowadzone z PZU Życie. 18
  • Polskie uszy Honeckera 24 sie 2003, 1:00 Polscy współpracownicy Stasi wciąż nie zostali rozliczeni. 22
  • Lotna armia globalna 24 sie 2003, 1:00 Polska w amerykańskiej sieci wojskowych baz szybkiego reagowania 26
  • Dziura strategiczna 24 sie 2003, 1:00 To nie zniecierpliwienie postawą rządu Gerharda Schrödera jest powodem wyprowadzki części oddziałów US Army z Niemiec i redukcji baz użytkowanych tam przez US Forces. 28
  • Przyczółek Polska 24 sie 2003, 1:00 W 2004 r. powstaną u nas pierwsze bazy US Army 28
  • Krzemowa pustynia 24 sie 2003, 1:00 Politycy likwidują polską naukę 30
  • Nałęcz - Śmiech to zdrowie 24 sie 2003, 1:00 Władza, która traci autorytet, traci również otoczkę humoru 33
  • Zawracanie gitary - Szejk Lewicowo-Demokratyczny 24 sie 2003, 1:00 Panowie, lepiej wziąć złoża ropy w Puszczy Noteckiej i chromolić wszystkich! 33
  • Giełda i wektory 24 sie 2003, 1:00 Hossa Świat McAtak McDonald's, próbując przełamać arabski bojkot amerykańskich produktów, wprowadził na egipski rynek McArabię, kanapkę składającą się z dwóch grillowanych kawałków kurczaka w cienkim... 34
  • Lokator pańszczyźniany 24 sie 2003, 1:00 12 milionów Polaków w kajdanach spółdzielni mieszkaniowych 36
  • Umrzeć ze śmiechu 24 sie 2003, 1:00 Przewodnik po największych polskich nonsensach prawnych 42
  • Z węgla na gaz 24 sie 2003, 1:00 Prezesa PGNiG, jednej z największych polskich firm, wybrano w trybie farsy To plany zawodowe, a nie zła sytuacja w górnictwie, jest powodem złożenia rezygnacji przez Marka Kossowskiego z funkcji wiceministra gospodarki" -... 45
  • Schröder w składzie porcelany 24 sie 2003, 1:00 Niemcy szukają czwartej drogi 46
  • Przystań biznesu 24 sie 2003, 1:00 Nadbałtyckie tygrysy zawstydzają "starą Europę" 48
  • Załatwione odmownie - Liberalne fałszywki 24 sie 2003, 1:00 W upaństwowionej gospodarce mamy do czynienia z upaństwowionym społeczeństwem 50
  • Supersam 24 sie 2003, 1:00 Już pięć modeli aut ma silniki o mocy 1000 KM i więcej 52
  • Rasa globalna 24 sie 2003, 1:00 Świat zdominuje jedna rasa: ludzie będą mieli zadarte nosy, wydatniejsze policzki oraz brązowo-żółtą skórę 54
  • Dobry klimat 24 sie 2003, 1:00 Klimatyzacja ratuje życie 58
  • Spływ kajakowy ze sztucerem 24 sie 2003, 1:00 Polska przebojem turystycznym Europy? 60
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Głos mają ryby 24 sie 2003, 1:00 Drogi Bobku! Piszę do Ciebie z Sopotu znad smażonej fląderki, która jeszcze dziś rano pływała w wodach Zatoki Gdańskiej, nie przejmując się sinicami, tymi, co przepłoszyły stąd masę letników. 62
  • Ekran osobisty - Urlop jak emigracja 24 sie 2003, 1:00 Nie chodzi nam już o odpoczynek, lecz o ucieczkę ze świata, w którym nie potrafimy dłużej żyć 63
  • Miecz proroka 24 sie 2003, 1:00 Z szyitami, bezwzględnymi mistrzami konspiracji, przyjdzie się zmierzyć w Iraku naszym żołnierzom 64
  • Know-how 24 sie 2003, 1:00 Terapia rakotwórcza Hormonalna terapia zastępcza stosowana przez kobiety po menopauzie aż dwukrotnie zwiększa ryzyko zachorowania na raka piersi - wykazały badania Cancer Research UK, największe tego typu testy na świecie. Dotychczas... 67
  • Na psychotropach dzieci 24 sie 2003, 1:00 Prozac przepisuje się nawet niemowlętom! 68
  • Rzeki na Saharze 24 sie 2003, 1:00 Satelity na usługach archeologów 72
  • Rak z rusztu 24 sie 2003, 1:00 Podczas grillowania wydziela się tyle dioksyn, ile trafia do atmosfery po wypaleniu 220 tys. papierosów! 74
  • Zaloty do lustra 24 sie 2003, 1:00 Przeważnie kochamy ludzi podobnych do nas 75
  • Bez granic 24 sie 2003, 1:00 Futbol wolności Futbol przeżywa w Afganistanie renesans. Na boiskach całego kraju w piłkę grają kilkuletnie dzieci, starsi mężczyźni, a nawet młode kobiety. "Kocham piłkę nożną, bo to najwspanialszy, królewski sport"... 76
  • KGB. Reaktywacja 24 sie 2003, 1:00 Putin ożywił Dzierżyńskiego 78
  • Zaćmienie Ameryki 24 sie 2003, 1:00 Spokojnie, to tylko awaria! 82
  • Trumna katów, ofiar i terrorystów 24 sie 2003, 1:00 W Berlinie pisze się od nowa historię Niemiec 84
  • Oceany niespokojne 24 sie 2003, 1:00 Współcześni piraci morscy to grube ryby biznesu trzęsące światowym handlem 87
  • Cytat dyplomatyczny - Polskie drogi 24 sie 2003, 1:00 Tak duży kraj tranzytowy jak Polska musi mieć sieć nowoczesnych dróg 89
  • Menu 24 sie 2003, 1:00 Polska Echo Pałasińskiej "Ekoreliefy" - takim tajemniczym tytułem opatrzona jest wystawa Marii Pałasińskiej, prezentowana w warszawskiej galerii Kordegarda. "Eko" to po włosku echo, choć kojarzy nam się również... 90
  • Zakopiański blef 24 sie 2003, 1:00 Potędze podhalańskiego mitu ulegli nawet hitlerowcy, próbując stworzyć Goralenvolk 92
  • Bestia Presleya 24 sie 2003, 1:00 50. urodziny rock and rolla 96
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 24 sie 2003, 1:00 SUPER FURRY ANIMALS Phantom Power Przy obcowaniu z powyższym albumem nie zanotowałem ani przypływu furii wszelakiej, ani tym bardziej wzmocnienia pałera. Szósta płyta Walijczyków to podobno psychodeliczny eklektyzm z... 97
  • Ewa kusicielka 24 sie 2003, 1:00 Ewa Krzyżewska mogła zostać drugą Sophią Loren Całkiem niedawno amerykańscy filmowcy, obejrzawszy "Zazdrość i medycynę", zarzucili mnie pytaniami o tę fascynująca aktorkę, która wystąpiła w głównej roli -... 98
  • Kino Tomasza Raczka 24 sie 2003, 1:00 Bruce wszechmogĄcy Reżyseria: Tom Shadyac W rolach głównych: Jim Carrey, Morgan Freeman, Jennifer Aniston USA 2003 Czy Bóg jest Murzynem? Takie pytanie ma prawo zadać sobie każdy, kto obejrzy "Bruce'a... 99
  • System Idiotele - Morda ich twarz 24 sie 2003, 1:00 Czy pamiętacie państwo, jak Lech Wałęsa rozwiązał Sejm? Badania opinii publicznej wykazały wtedy, że społeczeństwo nie zauważyło tego, ponieważ liczba pozytywnych ocen pracy parlamentu wyraźnie wzrosła. Mimo że nie działał, a... 100
  • Nowowizja - Kolej na yeti 24 sie 2003, 1:00 Nie mogło być gorzej! W samym środku sezonu ogórkowego unieważniono potwora z Loch Ness. Następny na liście do unieważnienia jest yeti. 100
  • Organ Ludu 24 sie 2003, 1:00 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 34 (47) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 18 sierpnia 2003 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza "Raport otwarcia" dziedzictwem ludzkości Kolejny sukces rządu L. Millera! Głośno ostatnio jest... 101
  • Skibą w mur - Topless pod strażą! 24 sie 2003, 1:00 Straż miejska w Gdyni traktuje kobiety z gołym biustem tak samo jak groźnych ekshibicjonistów krążących po okolicznych lasach 102