Nie czytam, więc piszę

Nie czytam, więc piszę

Dodano: 1
Wybitnego dzieła nie można stworzyć mimochodem
Do wielkiej piaskownicy wpychają twórcy odbiorców kultury. Nie dlatego że większość produkcji kulturalnej jest adresowana do dzieci i nastolatków. Producenci po prostu zakładają, że odbiorca jest znacznie głupszy od nich. Problemem jest to, że jest akurat odwrotnie. Na rynku pojawiła się cała fala nastoletnich twórców, którzy mierzą odbiorcę własną miarą. Są oni kreowani na literackie gwiazdy, choć ledwie opanowali zdania podrzędnie złożone. Część z nich odniosła sukces pod szyldem młodości i świeżości, więc starsi idą ich drogą. Do wydumanego, przygłupiego odbiorcy mizdrzą się nawet tak znani artyści, jak filmowiec Bernardo Bertolucci, którego "Marzyciele" są pigułką infantylizmu. W Polsce najbardziej znamiennym przykładem tego podejścia był serial Małgorzaty Potockiej "Klasa na obcasach" - nie dość, że infantylny, to jeszcze koszmarnie zrealizowany.

Parodia dla nastolatków
Kilka lat temu Andrzej Wajda zauważył, że skoro do kina chodzi przede wszystkim młodzież, trzeba przemówić do niej jej językiem. "Muszę zbliżyć się do tego, z czego czerpie wyobraźnia młodych ludzi - do muzyki, bajek, telewizji, reklam, świata iluzji, telewizyjnych obiecanek" - mówił Wajda. Problemem jest to, że jego "Panna nikt" na podstawie powieści Tomka Tryzny ani nie czerpie z wyobraźni młodych ludzi, ani nie mówi ich językiem. Jest zwyczajną parodią życia nastolatków. Nie mogło być inaczej, skoro reżyser z góry uznał swoich przyszłych odbiorców za mało wymagających. - Film faktycznie był niewypałem, bo Wajda, chcąc trafić do młodych, po drodze zgubił cały sens historii opowiedzianej przez Tryznę - mówi Grzegorz Leszczyński, ekspert w dziedzinie literatury młodzieżowej z UW. Błędy Wajdy powtórzyło jeszcze kilku rodzimych reżyserów, chociażby Janusz Zaorski w "Hakerze" czy Waldemar Szarek. Ten ostatni przerobił świetną książkę "Sposób na Alcybiadesa" Edmunda Niziurskiego na arcynudny i infantylny film "Spona". Z kolei Jarosław Żamojda, reżyser "Młodych wilków", potraktował nastoletnich widzów jak plastikowe postacie, o których piszą magazyny w rodzaju "Dziewczyny". W efekcie powstała mimowolna parodia kina sensacyjnego.
- Dorośli twórcy nieudolnie próbują kokietować młodego odbiorcę - klepią go po ramieniu, mówiąc: "jestem równiacha, twój kumpel". Tyle że nie mają młodym nic ważnego do powiedzenia. Wszystko się kończy na pseudomłodzieżowym sztafażu - mówi Grzegorz Leszczyński. Potwierdzają to z założenia "młodzieżowe" książki autorstwa Anny Onichimowskiej czy Krystyny Boglar. Nasi twórcy jakby nie zauważyli, że młody człowiek jest najbardziej wymagającym widzem i czytelnikiem, co potwierdzają wszystkie badania. Potwierdzają też dalekie od infantylizmu książki Edmunda Niziurskiego czy Alfreda Szklarskiego, którzy szanowali swych odbiorców.

Nieudane dzieci Gombrowicza
Gdy Witold Gombrowicz uczynił w "Ferdydurke" niedojrzałość najważniejszym tematem twórczości, nie przypuszczał, że daje początek fali literackich i filmowych infantylistów. Objawia się ona głównie lansowaniem coraz młodszych, ale mających coraz mniej do powiedzenia autorów. Nieletni oczywiście mogą stworzyć genialne dzieła, o czym świadczy np. kariera Mozarta. Tyle że w zalewie młodzieżowej twórczości nie ma obecnie ani śladu choćby dzieła poprawnego. Nic z tej młodzieżowej masówki nawet do pięt nie sięga debiutanckiej twórczości gimnazjalistów XIX wieku, choćby 16-letniego Arthura Rimbauda.
Większość współczesnych debiutantów brak wiedzy i umiejętności nadrabia tupetem. Według najmłodszej polskiej pisarki Karoliny Romanow (rocznik 1990), doświadczenie życiowe i oczytanie nie są potrzebne do pisania. - Więcej piszę niż czytam - wyznaje "Wprost" Romanow. Swoją książkę "Wybrańcy jednorożca", którą adresuje nie tylko do rówieśników, nazywa "przygodą o sześciu pieskach, które mają dojść do celu". Karolina, która przygotowuje kolejne tomy, zdetronizowała Mirosława Nahacza (rocznik 1984) - twórcę narkotycznego "Osiem cztery". Przebiła też o dwa lata starszą od siebie Małgorzatę Nowicką, autorkę "Grupy Nadzoru Chujostwa", i jej rówieśnicę Magdę Michałowską. Ta ostatnia powieść "Trzeci naiwny człowiek" zaczęła pisać jako dwunastolatka. Te gimnazjalne wprawki są przez wydawców i krytyków lansowane jako zbawienie naszej literatury. - Uważam, że to tylko przejściowa moda i sprytna strategia wydawców, którzy chcą powtórzyć sukces Doroty Masłowskiej - mówi "Wprost" Tomasz Łubieński, redaktor Nowych Książek. - Nastała dziwna moda pisania i publikowania wszystkiego, co jest dłuższe niż szkolne wypracowanie, choć nie jest od niego lepsze - dodaje Andrzej Samson, psycholog i terapeuta.

Wnuki Saganki
Wielbiciele Doroty Masłowskiej porównują do Fran˜oise Sagan. Stawianie w jednym rzędzie autorki "Wojny polsko-ruskiej" z jedną z najpopularniejszych francuskich pisarek II połowy XX wieku to ponury dowcip. Łączy je jedynie wiek debiutu - 18 lat. Francuzka dwa lata po "Witaj, smutku" (1954) potwierdziła literacką klasę książką "Pewien uśmiech". Masłowska ogranicza się do autopromocji i reklamy kiepsko piszących koleżanek, takich jak Agnieszka Drotkiewicz.
Kiedy w Polsce nastoletni literaci w rodzaju Masłowskiej lansowali hasło "pokolenie nic", w Rosji ich rówieśniczka Irina Dienieżkina pisała o generacji "beeper - pepsi - MTV". W debiutanckiej książce "Daj mi" (2001) Dienieżkina opisała rosyjską rzeczywistość (równie czarno jak jej polska koleżanka), która młodym oferuje jedynie alkohol, narkotyki i przygodny seks. Identyczne tematy i klimaty dominują w powieści "Odlot" (2002), którą w USA zadebiutował siedemnastoletni Nick McDonell. Od Polski i Rosjanki różni go to, że jednak potrafi pisać.

Literatura sztubaków
Przejawem swoistego kultu infantylizmu w naszym kraju jest nabożny stosunek polskich elit kulturalnych do "Ubu Króla" Alfreda Jarry'ego. Ta zgrywa i blaga piętnastolatka w oczach rodzimej krytyki urosła do rangi arcydzieła. Piewcy zdziecinniałej literatury wmawiają odbiorcom, że wybitne dzieło można stworzyć mimochodem, bez ciężkiej pracy czy odpowiedniego przygotowania. Wystarczy opisać przeżycia sztubaków lub snuć fantastyczne wizje.
Nie jesteśmy w tym odosobnieni. We Francji - równie mocno jak u nas Masłowska - lansowana jest Flavia Bujor, autorka powieści "Przepowiednia kamieni", która zadebiutowała jako dwunastolatka. "Przezroczyste charaktery, banalne dialogi, literackie klisze. Nie mogłam zrozumieć, dlaczego ta książka jest taka zła, póki nie dowiedziałam się, że napisało ją dziecko!" - skarży się brytyjska czytelniczka Bujor.
Po raz kolejny sprawdza się zasada, że nie wystarczy znać alfabet, by pisać książki. Nie wystarczy też udawać nastolatka, by pisarz odzyskał świeżość i ostrość widzenia.

Okładka tygodnika WPROST: 12/2004
Więcej możesz przeczytać w 12/2004 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 1
  • Kiiinga IP
    Eee nom fajne =)

    Spis treści tygodnika Wprost nr 12/2004 (1112)

    • Nafukani Lepperem 21 mar 2004 Kto jeszcze nie jest narkomanem, pewnie wkrótce nim zostanie. 3
    • Skaner 21 mar 2004 Walendziak odchodzi z polityki Nie zgadzał się ze strategią Kaczyńskich polegającą na konfrontacji z Platformą Obywatelską, więc podejrzewano, że może przejść do partii Tuska i Rokity. Ale nic nie wskazywało na to, że Wiesław... 6
    • Dossier 21 mar 2004 KRZYSZTOF MARTENS podkarpacki baron SLD Jesteśmy jak człowiek, który co rano budzi się z kacem. I poza kacem nic go nie interesuje "Gazeta Wyborcza" JÓZEF OLEKSY wicepremier, minister spraw wewnętrznych i administracji... 7
    • Licznik 21 mar 2004 3 Hektary powierzchni zajmuje Pałac Kultury i Nauki 8 osób popełniło samobójstwo, skacząc z 30. piętra budynku 42 piętra ma PKiN 90 instytucji mieści się w Pałacu Kultury i Nauki 100 gatunków roślin zakorzeniło się... 8
    • Sawka 21 mar 2004 8
    • Kadry 21 mar 2004 Kobieta z przeszłością, mężczyzna po przejściach - © M. Macierzyński/Reporter 9
    • Playback 21 mar 2004 13
    • Jak Tusk Poszedł na Wojnę 21 mar 2004 Marek Majewski - felieton 13
    • Poczta 21 mar 2004 Listy od czytelników 13
    • Z życia koalicji 21 mar 2004 Po tym jak w ramach rozdzielania stanowisk partyjnych i państwowych zmuszono Millera do abdykacji z Rozbrat, Borowski i Kaczmarek radzą mu, by czym prędzej zrezygnował z premierostwa. Tylko nie bardzo wiedzą, jak to teraz uzasadnić. Może... 14
    • Z życia opozycji 21 mar 2004 Platforma Obywatelska pojechała do Łodzi. Tam ogłosiła dwie rzeczy. Pierwszą - że SLD właściwie już nie ma. I drugą - że walka o Polskę rozegra się między platformą a Samoobroną. Uff, dobrze, że poseł Witaszek porzucił Leppera.... 15
    • Fotoplastykon 21 mar 2004 Henryk Sawka www.przyssawka.pl 16
    • Narkotyk dla każdego 21 mar 2004 "Jak wezmę, czuję to, co powinienem czuć bez brania, czuję normalnie. A jak nie wezmę, czuję tylko straszną nudę, poza tym nic. Gdy przychodzi moja godzina i nie wezmę, to zaczyna być bardzo źle. Zostaje sama pustka, a na dnie ssie człowieka pragnienie brania. Biorę - i znowu... 18
    • Winni czarodzieje 21 mar 2004 Premier grupy trzymającej władzę 24
    • Rauspolitik 21 mar 2004 25 tys. legalnych pracowników polskich firm wyrzucono z Niemiec. 26
    • Gdzie po sprawiedliwość? 21 mar 2004 Najlepsze są sądy w Legnicy i Tarnobrzegu, najgorsze - w Zamościu i Wrocławiu! 30
    • Polskie krety KGB 21 mar 2004 Agenci KGB działali na szczytach polskiego wywiadu wojskowego już po upadku PRL - wynika z akt Stasi 34
    • Nałęcz - Hazardziści z platformy 21 mar 2004 Liderom platformy marzy się western z dobrym szeryfem z PO i czarnym charakterem z Samoobrony 37
    • Giełda i wektory 21 mar 2004 HossaŚwiat Reality szef Nigdy w życiu nie umył toalety. Tym razem jednak Jonathan Tisch, szef sieci hoteli Loews, musiał zawzięcie szorować sedes pod czujną kontrolą przełożonego. To jedna ze scen nowego amerykańskiego reality show... 40
    • Socjalizm europejskich samobójców 21 mar 2004 Przejawem ekonomicznej głupoty jest blokowanie w Unii Europejskiej przypływu tańszej siły roboczej 42
    • Klin Hausnera 21 mar 2004 Nasi politycy zajmują się reglamentacją biedy 48
    • Chiński mercedes 21 mar 2004 Sprawdź, czy twój samochód nie składa się z części made in China 50
    • Łapka rynku 21 mar 2004 Koniec z polskimi - najdroższymi w Europie - rozmowami przez telefony komórkowe. 54
    • Diamentowa gorączka 21 mar 2004 Brylanty mogą być na Gwiazdkę pięciokrotnie tańsze! 56
    • Załatwione odmownie 21 mar 2004 Nie tylko różnice poglądów są przyczyną nienawiści do George'a Busha, ale też świadomość, że jego polityka odnosi sukcesy 60
    • Supersam 21 mar 2004 Fotodrukarka Większość fotografii wykonuje się obecnie aparatami cyfrowymi. Zdjęcia takie przechowywane są zwykle na twardych dyskach komputerów lub płytach CD. Wiele osób chce jednak mieć tradycyjne fotografie na papierze.... 62
    • Gorączka klubowej nocy 21 mar 2004 Zwykłe bywanie w knajpach londyńczycy zmienili w globalną modę 64
    • Pigułka raju 21 mar 2004 Najwspanialszą oranżerię XX wieku stworzył Norman Foster w Ogrodzie Botanicznym Walii 68
    • Kolonia przeklętych 21 mar 2004 Ostatnia osada trędowatych w Europie 72
    • Kapitał uczuć 21 mar 2004 Zamiast prawdy Mel Gibson pokazał w "Pasji" wyszukaną masakrę, jakiej nie powstydziliby się współcześni terroryści 74
    • Dzieło grabieży 21 mar 2004 Rosja, a później ZSRR wyzwalały nas ze skarbów narodowej kultury 76
    • Know-how 21 mar 2004 Odwrót od antybiotyków Amerykańskie instytucje zdrowia publicznego zalecają lekarzom zaprzestanie stosowania antybiotyków w leczeniu infekcji uszu u dzieci. Prawie połowa antybiotyków stosowanych w takich przypadkach... 79
    • Zagłodzić raka 21 mar 2004 Czy dzięki lekom nowej generacji większość nowotworów złośliwych stanie się wkrótce jedynie chorobami przewlekłymi? 80
    • Niebezpieczeństwo na oko 21 mar 2004 Używanie soczewek kontaktowych grozi utratą wzroku 84
    • Polowanie na grawitację 21 mar 2004 Albo ciemna materia nie podlega prawom grawitacji, albo nie ma żadnej ciemnej materii 86
    • Bez granic 21 mar 2004 Prezydent jaskiniowiec "Słuchając go, można odnieść wrażenie, że śpiewa. Wtedy to jest najmilsze" - mówił o prezydencie Wenezueli taksówkarz Pablo Rosales, który wziął udział w proprezydenckim wiecu na... 88
    • Rok (bez)wolności 21 mar 2004 Irak wciąż nie dokonał rachunku sumienia Ten pomnik jest jak Irak, nowy Irak - oświadczył Haidar, muzyk, mój bagdadzki znajomy, wpatrując się w dziwaczny monument na placu Fardus, czyli Rajskim. 90
    • Żandarm pokoju 21 mar 2004 Angielski historyk Niall Ferguson w wydanej niedawno książce o imperium brytyjskim zarzucił Ameryce, że "cierpi na zespół braku koncentracji" i "niezdolność do trwałego zaangażowania w regionach świata, w których podejmuje się interwencje czy misje pokojowe". Jest w tym trochę... 93
    • Podział dla pokoju 21 mar 2004 W Iraku sytuacja mogłaby się radykalnie zmienić na korzyść, gdyby kraj ten podzielił się na trzy państwa - sunnitów, szyitów i Kurdów. W przeciwnym razie konflikty będą w tym regionie powtarzały się nieustannie. Dlatego dziwi mnie absurdalne weto Irakijczyków, kiedy proponuje... 94
    • Długi zmierzch zła 21 mar 2004 Ameryka - w odróżnieniu od Europy - nie ma sojusznika, który rozpina nad nią parasol ochronny 96
    • Wietrzenie Francji 21 mar 2004 Nawet 20 proc. głosów może zdobyć w wyborach regionalnych Front Narodowy Le Pena 98
    • Intifada w sypialniach 21 mar 2004 Czy Izrael przekształci się w państwo dwunarodowe i straci żydowski charakter? 100
    • Baskijska Al-Kaida 21 mar 2004 Wyszkoleni w Iraku baskijscy terroryści uderzyli w Madryt? 102
    • Hiszpańscy Polacy 21 mar 2004 Krzyczeli, żeby uciekać jak najdalej, bo zaraz może wybuchnąć następna bomba Danuta Szpila, 28-latka pracująca w Madrycie jako pomoc domowa, była jedną z zabitych w ubiegłotygodniowym zamachu terrorystycznym. 104
    • Menu 21 mar 2004 Świat Marzycielka w Hollywood Eva Green, 23-letnia urodziwa Francuzka, jest jedynym jasnym punktem filmu "Marzyciele" Bernardo Bertolucciego. Ta córka znanej aktorki Marlene Jobert zakończyła niedawno zdjęcia do kinowej wersji... 106
    • Rybołówstwo muzyczne 21 mar 2004 Płyta długogrająca przegrywa z technologią i piratami 108
    • Nie czytam, więc piszę 21 mar 2004 Wybitnego dzieła nie można stworzyć mimochodem 112
    • Inwazja kmiotków 21 mar 2004 Pokolenie premiera Tony'ego Blaira będzie w najbliższych latach decydować o zawartości rockowych albumów 114
    • DVD Kamila Śmiałkowskiego 21 mar 2004 Okrucieństwo nie do przyjęcia *** Reżyseria: Joel i Ethan Coen W rolach głównych: George Clooney, Catherine Zeta-Jones USA 2003 r. Czarna komedia romantyczna o adwokacie, specjaliście od rozwodów, i oszustce, również... 115
    • Oscar dla Dworzaka 21 mar 2004 Twórcą hollywoodzkiego brzmienia był Czech, który umarł, zanim narodziło się Hollywood 116
    • Płyty Kuby Wojewódzkiego 21 mar 2004 TOMASZ STAŃKO QUARTET **** Suspended Night Stańko Tomasz sięgnął klasycznej pozycji klasyka. Wszyscy o nim słyszeli, ale dzieła czytało niewielu. Bo to wciąż dla wielu pan z wysokiej półki hermetycznego jazzu. A to przecież... 117
    • Sława znaleziona w komiksie - Grzegorz Rosiński 21 mar 2004 Czasy są takie, że o wiarygodności polityka nie świadczą jego czyny, tylko ładny garnitur, ułożenie brwi oraz kolor oczu i zębów ani z erotyka - odpowiada Wprost Rosiński 118
    • Sława i chała 21 mar 2004 Kino,płyta, książki, 119
    • Z grzędy zrzędy - Rząd do prywatyzacji 21 mar 2004 Kiedy wróciłem w roku 1990 ze Stanów Zjednoczonych większość Polaków tkwiła na etapie wiary w bezpieczną kasę Grobelnego. Nikt nie myślał wtedy, że najlepszymi hasłami dla związków zawodowych i rządu są: "Wszystkie związki na Powązki" i "Nie kradnij, rząd nie lubi konkurencji!". 120
    • Organ Ludu 21 mar 2004 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI 121
    • Skibą w mur - Wargi Leppera 21 mar 2004 Czasy są takie, że o wiarygodności polityka nie świadczą jego czyny, tylko ładny garnitur, ułożenie brwi oraz kolor oczu i zębów 122

    ZKDP - Nakład kontrolowany