Archipelag zapomnienia

Archipelag zapomnienia

Dodano:   /  Zmieniono: 
Dlaczego zbrodnie nazizmu zostały przedstawione nawet w hollywoodzkich filmach, a koszmar gułagów nigdy nie przeniknął do zbiorowej świadomości Zachodu? - pyta Anne Applebaum, tegoroczna zdobywczyni nagrody Pulitzera, autorka książki "Gulag. A History". Dlaczego faszyzm doczekał się jednoznacznej moralnie oceny, a zbrodnie komunizmu pozostają na tyle nieznane, że wciąż wypada kupować koszulki z sierpem i młotem, podczas gdy swastyka wywołałaby interwencję policji?
Trzydzieści lat po "Archipelagu Gułag" Aleksandra Sołżenicyna, dziesięć lat po częściowym otwarciu rosyjskich archiwów wiedza o systemie represji i niewolniczej pracy w Związku Radzieckim pozostaje na Zachodzie szczątkowa. Teza Applebaum, zgodnie z którą koszmar stalinizmu był integralną częścią systemu w ZSRR, nie ma wielu zwolenników. Książka, jak mówi autorka, powstała właśnie po to, by skorygować ten błąd. - Moja książka jest wyczerpującą relacją horroru Wschodu, przeznaczoną dla tych, którzy być może przeczytają na ten temat tylko jedną pozycję - mówi Applebaum.
"Gulag. A History" to - jak napisał przegląd "New Criterion" - książka, która na wiele lat pozostanie ostatecznym opisem systemu represji w ZSRR. To, że Apple-baum podejmuje temat opisany przez Sołżenicyna, Warłama Szałamowa czy Eugenię Ginzburg, nie umniejsza zasług autorki - uważają amerykańscy krytycy. Jej książka zawiera bowiem pierwszy tak obszerny i wstrząsający opis gułagów, powstały po otwarciu rosyjskich archiwów.
Krytycy przypominają, że świadectwa Sołżenicyna wielokrotnie podważano, a on sam był ofiarą agresywnej kampanii oszczerstw. Próby całkowitego zdyskredytowania jego relacji były, jak się okazało, inspirowane przez KGB, a lewicowa krytyka nad wyraz chętnie podjęła wątki podsuwane przez współtwórców systemu. Tak zwani rewizjonistyczni krytycy brytyjscy i amerykańscy w opisach ZSRR woleli podkreślać szybki rozwój gospodarczy, przemilczając niewygodną prawdę o totalitarnym aspekcie systemu. Położenie nacisku na industrializację Rosji w czasach stalinowskich z pominięciem historii gułagów jest szczególnie ponurą ironią. Jak wynika z dokumentów, do których dotarła Applebaum, niewolnicza praca więźniów była częścią centralnie założonego planu gospodarczego, a w archiwalnych notatkach urzędników wiele jest narzekania na małą efektywność pracy więźniów, wyrażanego tonem zatroskanych księgowych. W 1939 r. Ławrientij Beria, szef aparatu bezpieczeństwa, postanowił zwiększyć racje żywnościowe w gułagach nie ze względów humanitarnych, ale dlatego, że lepiej odżywieni więźniowie mogli ciężej pracować.
"Gulag" wywołał nie tylko falę entuzjastycznych recenzji. W prasie w USA odżyła dzięki niemu dyskusja, dlaczego gułagi zostały zapomniane. "Houston Chronicle" zwraca uwagę, że żaden z podróżujących po Rosji amerykańskich dygnitarzy nie udał się do Workuty ani nie wezwał do uczczenia pamięci ofiar. Prezydent Bush, będąc w Krakowie, złożył wizytę w Oświęcimiu, ale w Petersburgu nie wspomniał o gułagach ani nie pojechał na Wyspy Sołowieckie. Applebaum uświadamia, że dwa systemy totalitarne XX wieku - faszyzm i komunizm - były porównywalnie okrutne. 


Anne Applebaum jest dziennikarką "Washington Post", żoną Radka Sikorskiego, byłego polskiego wiceministra obrony i spraw zagranicznych. Po ukończeniu Uniwersytetu Yale, na którym studiowała literaturę rosyjską, Applebaum wyjechała do Londynu w ramach programu stypendialnego Marshalla. Tam zetknęła się z członkami "Solidarności" i zaangażowała w pomoc dla jej podziemnych struktur w Polsce.
W 1988 r. została korespondentką "The Economist" w Warszawie. Należała do grupy młodych zachodnich dziennikarzy, którzy uznali wówczas Europę Wschodnią za najciekawsze miejsce świata i opisali upadek komunizmu.
Po powrocie do Londynu pracowała dla "Spectatora". Już jako żona Sikorskiego wróciła do Polski i zamieszkała w jego rodzinnym dworze w Chobielinie. Owocem podróży po Kresach Wschodnich Rzeczypospolitej była jej pierwsza książka "Między Wschodem a Zachodem. Przez pogranicza Europy".
Praca nad książką "Gulag. A History" trwała sześć lat.
- Przyznam, że miałem duszę na ramieniu, gdy moja żona - w trzecim czy piątym miesiącu ciąży - jako rasowa dziennikarka podróżowała do Workuty albo Norylska, by zobaczyć na własne oczy, jak wyglądały miasta zbudowane przez więźniów - mówi Radek Sikorski. - Anne jest nietypową Amerykanką. Wywodzi się z narodu zaabsorbowanego nade wszystko teraźniejszością i niemal nie interesującego się historią, a ma szczególną wrażliwość na historię i pogmatwane losy naszej części świata.
Więcej możesz przeczytać w 17/2004 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 17/2004 (1117)

  • Ból nieistnienia25 kwi 2004, 1:00Przepis na szybkie opanowanie Polski powstał w latach 30. ubiegłego wieku.3
  • Skaner25 kwi 2004, 1:00Polowanie na Rokitę Szef tajnych służb informuje przyszłego premiera, że jego żona była na kursie KGB. Wiadomość o prowokacji publikuje czołowy tygodnik. Polityk chce postawić prowokatorów przed sądem. Film według tego...6
  • Sawka25 kwi 2004, 1:007
  • Dossier25 kwi 2004, 1:00JÓZEF OLEKSY wicepremier Gdy zdecydowałem się na kandydowanie na funkcję marszałka Sejmu, szanse prof. Marka Belki na utworzenie rządu rosną na spotkaniu z dziennikarzami w Wiedniu MAREK BELKA kandydat na premiera Słabo śpiewam......7
  • Kadry25 kwi 2004, 1:009
  • Licznik25 kwi 2004, 1:001 tytułem Kawalera Orderu Imperium Brytyjskiego odznaczono Davida Beckhama 2 dzieci (synów Brooklyna i Romeo) ma Beckham; trzecie dziecko w drodze 5 mln funtów kosztowała rezydencja piłkarza w Hertfordshire pod Londynem 6 razy...9
  • Liber chamorum25 kwi 2004, 1:00W kaście polityków honor uwiądł na jałowej glebie prostactwa, za to godność własna rozkwitła pięknie na nawozie egalitaryzmu11
  • Lepper w czerwieni25 kwi 2004, 1:00"Trybuna" wie, dlaczego Miller źle skończył: bo nie słuchał mądrych rad Leppera12
  • Playback25 kwi 2004, 1:0013
  • Niepiękny śpiew25 kwi 2004, 1:00NIEPIĘKNY ŚPIEW13
  • Poczta25 kwi 2004, 1:00Listy od czytelników13
  • Z życia koalicji25 kwi 2004, 1:00Nowa koncepcja się w SLD poczęła: Belkę poprzeć, ale w zamian Oleksego marszałkiem Sejmu zrobić. Ten ostatni nadaje się bardziej niż Borowski: bufonem nie jest, a i gadać 45 minut bez jakiegokolwiek sensu potrafi. Pewny swego Belka...14
  • Z życia opozycji25 kwi 2004, 1:00Liga Polskich Rodzin twardo domaga się powołania komisji śledczej, która zbadałaby sprawę Orlenu. W tej intencji Robert Strąk okupował nawet przez chwilę sejmową mównicę. Pewnie Roman Giertych sobie marzy: "Ech,...15
  • Fotoplastykon25 kwi 2004, 1:0016
  • Rosja kontra Orlen25 kwi 2004, 1:00"Zagazujemy Polskę, zalejemy ją naftą. Nie dość, że Polacy będą nam za to wdzięczni, to jeszcze na tym fantastycznie zarobimy" - rzekł kilka lat temu Rem Wiachiriew, wówczas szef rosyjskiego Gazpromu. I znalazł dla tego dzieła sojuszników:...18
  • Strażnicy "okrągłego stołu"25 kwi 2004, 1:00Generałowie Jaruzelski i Kiszczak wciąż kierują wojskowymi służbami specjalnymi?24
  • Marian Lepper25 kwi 2004, 1:00Andrzej Lepper już rządzi: w Szczecinie - jako Marian Jurczyk28
  • Grzech Oswalda Rufajzena25 kwi 2004, 1:00Kto jest Żydem? Oswald Rufajzen chciał, by naród żydowski był otwarty na ludzi, którzy zmienili swoją wiarę, oraz tych, dla których wiara w ogóle nie jest wyznacznikiem żydostwa32
  • Giełda25 kwi 2004, 1:00HossaŚwiat Sąsiad sułtana Brunei 70 mln funtów to rekordowa cena, jaką kiedykolwiek uzyskano ze sprzedaży domu. Szczęśliwym (?) nabywcą jest Lakshmi Mittal, biznesmen hinduskiego pochodzenia (właściciel koncernu stalowego LNM...36
  • Brukselka z mózgu25 kwi 2004, 1:00Wymogi unii to polski paragraf 22 - wszystko można nim uzasadnić.38
  • Puszka Schrödera25 kwi 2004, 1:00RFN stała się antywzorcem nowoczesnej gospodarki44
  • Ósmy kłopot świata25 kwi 2004, 1:00Jak tunel pod kanałem La Manche podzielił Europę48
  • Miliard w torbie25 kwi 2004, 1:00Im bardziej Louis Vuitton podnosi ceny luksusowych wyrobów skórzanych, tym więcej ma klientów Im bardziej Louis Vuitton podnosi ceny luksusowych wyrobów skórzanych, tym więcej ma klientów52
  • Dylematy regulacji25 kwi 2004, 1:00Administracyjne ingerencje w gospodarkę są domeną państw o niewydolnych sądach54
  • Antyglobaliści???25 kwi 2004, 1:00Antyglobalizm to maska lewaków, którzy dążą do restytucji totalitaryzmu55
  • Supersam25 kwi 2004, 1:00Muzyka w plikach Najnowszy zestaw piosenek zespołu Perfect został wydany wyłącznie w postaci plików mp3, dostępnych odpłatnie w serwisie internetowym Interia.pl. Kolejne zespoły zapowiadają podobną formę sprzedaży swoich...56
  • Czuły oprawca25 kwi 2004, 1:00Raport specjalny Polsatu, "Rzeczpospolitej" Trójki i "Wprost" Tam, gdzie państwo nie ingeruje w funkcjonowanie rodziny, przemoc zdarza się rzadziej58
  • Jazda polska25 kwi 2004, 1:00Narodowy Test na Prawo Jazdy telewizji tvn i tygodnika "Wprost"64
  • Śmiertelny zakręt25 kwi 2004, 1:00Śmierć staje się środkiem poprawy warunków socjalnych społeczeństwa66
  • Stawka większa niż życie25 kwi 2004, 1:00Nie eutanazja jest w Polsce problemem, lecz uporczywe przedłużanie umierania66
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Uroki belgijskiej kapustki25 kwi 2004, 1:00Czy zauważyłeś, że pośród licznych cudów świata są pewne smaki, za którymi trzeba się stęsknić? Pomidory, ser czy pieczywo można jeść codziennie, ale już taka brukselka trzeciego dnia z rzędu, choćby nawet za każdym razem na inny sposób...68
  • Druga płeć - Repertuarowy kompromis25 kwi 2004, 1:00Tylko na początku trzymają się za rączki i szczebioczą podczas seansów. Potem ona woli filmy o miłości, a on o waleniu w szczękę70
  • Czerwony krzyż Banasińskich25 kwi 2004, 1:00Tysiące polskich kobiet i dzieci, które wydostały się z piekła Stalina, znalazło schronienie w Indiach72
  • Know-how25 kwi 2004, 1:00Biżuteria praprzodków75
  • Aerobik umysłu25 kwi 2004, 1:00Najlepszym lekiem na coraz większe zmęczenie jest coraz większa aktywność76
  • Jądra energii25 kwi 2004, 1:00Gorąca debata naukowców na temat zimnej fuzji80
  • Skarb ze ścieków25 kwi 2004, 1:00Za 300 dolarów można kupić przez Internet skradzione w Iraku asyryjskie pieczęcie82
  • Bez granic25 kwi 2004, 1:00Huragan demokracji W końcu pogrzebaliśmy ten przeklęty apartheid - rzucił Thabo Mbeki, prezydent Republiki Południowej Afryki i przywódca Afrykańskiego Kongresu Narodowego (ANC), kiedy opublikowano pierwsze wyniki wyborów...84
  • Koalicja skruszonych25 kwi 2004, 1:00Osama bin Laden osiągnął swój pierwszy cel: podzielił Zachód86
  • Muszkieterowie Allaha25 kwi 2004, 1:0015 tysięcy dolarów płaci się w Iraku za uprowadzenie polskiego żołnierza90
  • Archipelag zapomnienia25 kwi 2004, 1:00Dlaczego zbrodnie nazizmu zostały przedstawione nawet w hollywoodzkich filmach, a koszmar gułagów nigdy nie przeniknął do zbiorowej świadomości Zachodu? - pyta Anne Applebaum, tegoroczna zdobywczyni nagrody Pulitzera, autorka książki "Gulag. A...93
  • Psy rządów25 kwi 2004, 1:00300 mld USD wydano na amerykańską legię antyterrorystyczną94
  • Talent linoskoczka25 kwi 2004, 1:00Premier Indii Vajpayee zaszczepił Hindusom wiarę w siebie96
  • Menu25 kwi 2004, 1:00Świat Moniuszko w Londynie Dwa przedstawienia "Strasznego dworu" i brytyjska premiera płyty z jego nagraniem dla EMI są najważniejszymi punktami wizyty naszej Opery Narodowej w Londynie (20-25 kwietnia). To pierwsza taka wyprawa i...98
  • Proza oralnego niepokoju25 kwi 2004, 1:00Pornografia w feministycznym sosie - to najlepszy pomysł na kobiecą literaturę100
  • Prawdziwy falsyfikat25 kwi 2004, 1:00Mona Liza z Luwru może być fałszerstwem104
  • Miecz, który mówi25 kwi 2004, 1:00W "Kill Bill vol. 2" Tarantino okpił widzów pierwszej części filmu.106
  • Książę niegrzeczny25 kwi 2004, 1:00Prince kontra Michael Jackson108
  • DVD Kamila Śmiałkowskiego25 kwi 2004, 1:00Recenzje109
  • Perły do lamusa?25 kwi 2004, 1:00W "Powrocie" - rodzinnej psychodramie - odżywa duch wielkiej kultury rosyjskiej, z Dostojewskim na czele110
  • Sława i chała25 kwi 2004, 1:00Recenzje - książki, albumy, kino111
  • Organ Ludu25 kwi 2004, 1:00TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 17 (82) Rok wyd. 3 WARSZAWA, wtorek 20 kwietnia 2004 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Prymas Józef Glemp zalecił w przeddzień przyjęcia nas do UE ścisły post. Spotkało się to z powszechnym...112
  • Skibą w mur - Czapka25 kwi 2004, 1:00Do ABW zaczęły spływać podania o pozwolenie na kupno czapki niewidki. Okazało się, że ludzi, którzy chcą zniknąć na jakiś czas, jest bardzo dużo114