Perły do lamusa?

Perły do lamusa?

Dodano:   /  Zmieniono: 
W "Powrocie" - rodzinnej psychodramie - odżywa duch wielkiej kultury rosyjskiej, z Dostojewskim na czele
Tomasz Raczek: Panie Zygmuncie, pierwszy po latach głośny film rosyjski "Powrót", zrealizowany przez 39-letniego debiutanta Andrieja Zwiagincewa, wygrał festiwal w Wenecji, a reżyserowi pomógł zdobyć miano następcy Andrieja Tarkowskiego. Czy panu też się podobał?
Zygmunt Kałużyński: Tak, panie Tomaszu. W czasach, gdy szaleje zamiłowanie do efektów specjalnych, mamy film ograniczający się do trzech osób, z których dwie są małoletnie. Zapis ich zachowań okazuje się wielkim kinem!
TR: "Powrót" to właściwie psychodrama, opowieść o ojcu, który po 12 latach nieobecności wraca do domu, w którym czeka żona i dwóch kilkunastoletnich synów. Chłopcy w różny sposób go sobie wyobrażali, a teraz mają z nim wiele spraw do załatwienia - nie tylko chcą go poznać, ale i ocenić. Nie zamierzają przejść do porządku dziennego nad tym, że tak długo go nie było…
ZK: Zastanawiam się, do jakiego stopnia rosyjskość tego filmu wpłynęła na jego odkrywczość. W tym miejscu narzuca mi się porównanie z Dostojewskim. Pojawienie się w literaturze światowej autora "Biesów" zapowiadało wstrząs, który zmienił pod koniec XIX wieku stan kultury.
TR: Dlaczego, według pana, Dostojewski stał się taką sensacją?
ZK: Literatura zachodnia miała bohatera, który charakteryzował się logiką w dążeniu do celu: u Balzaka czy Stendhala widzimy osoby, które chcą zrobić karierę, chcą stanąć na czele grupy, czy chcą zdobyć miłość. Tymczasem Dostojewski nie liczył się z tą tradycją. U niego na przykład w "Łagodnej" osoba szczęśliwa, której się powodzi, kochana przez męża, nagle popełnia samobójstwo - wyskakuje przez okno, nie wiadomo dlaczego. A powszechnie szanowany wysoki urzędnik w chwili załamania wchodzi na stół i szczeka jak pies. To było dla kultury zachodniej odkrycie nie z tej ziemi: że można się zachowywać niezrozumiale. "Powrót" ma coś z tej rosyjskości Dostojewskiego.
TR: Ma także coś z religijności. W tajemniczy sposób te - wydawałoby się - proste elementy obyczajowej historii układają się w religijną niemal przypowieść o ofierze. Reżyser z premedytacją podsuwa skojarzenia - kiedy ojciec wraca do domu, po raz pierwszy widzimy go leżącego na łóżku w pozycji przypominającej scenę z obrazu Mantegni, przedstawiającego Chrystusa zdjętego z krzyża. To skojarzenie natychmiast odwołuje się do naszej podświadomości. Punktem kulminacyjnym "Powrotu" jest scena ofiary. Gdy mówimy o ojcu i synu, od razu przypomina się nam ofiara Abrahama, ale w filmie okazuje się, że ofiarowanym ma być… ojciec.
ZK: To, co pan mówi, uzupełnia ową rosyjską odkrywczość. Dzięki temu film, w którym występują trzy osoby, nagle przynosi zawartość sięgającą do archetypów oznaczających wielkie etapy cywilizacji i religii. Sprawa ojca i syna: z jednej strony ojciec jest szanowany, a z drugiej - dziecko widzi, że ojciec jest niedołęgą, że jest głupi, brutalny i zły. Ten temat również występował w sztuce. Tacy pisarze jak Bruno Schulz czy Franz Kafka mieli wręcz obsesję na punkcie swoich ojców - pojmowanych jako rabin, mag czy mistrz. A Freud dodał do tego jeszcze interpretację, że chłopiec czuje się rywalem ojca, ponieważ w gruncie rzeczy ma podświadomą łączność erotyczną z matką. To się nazywa kompleks Edypa!
TR: Ale tego akurat w "Powrocie" nie ma.
ZK: Ojciec wrócił po długiej nieobecności, zabiera synów na wycieczkę - starszy syn jest życzliwy, rozumie go, stara się mu pomóc, zaś młodszy jest rozgoryczony, wściekły, przeszkadza ojcu jak może, doprowadza wreszcie do nieszczęścia. Ot, historyjka o wycieczce dzieci z ojcem za miasto, która nie skończyła się dobrze…
TR: Panie Zygmuncie, ta wycieczka skończyła się tym, że powstał wybitny film!
ZK: Z tego, co pan mówi, wynika, że "Powrót" budzi w nas refleksję na temat religii i jest odkryciem widzenia człowieka, jakie mogło się narodzić właśnie w Rosji, ze względu na niezależność artystów, którzy tam stanowili o obliczu kultury. To nie tylko Dostojewski, panie Tomaszu. Niech pan weźmie kompozytorów takich, jak Musorgski, Strawiński czy Prokofiew. Oni mieli do dyspozycji taką samą orkiestrę, jaką świat znał od dawna, ale zaczęli dorabiać dysonanse, zgrzyty, przedziwne rzeczy, na które mógł sobie pozwolić Rosjanin, ale nigdy kompozytor paryski. To owa rosyjska niepodległość umożliwiła powrót do tej wielkiej tradycji.
Więcej możesz przeczytać w 17/2004 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 17/2004 (1117)

  • Ból nieistnienia 25 kwi 2004, 1:00 Przepis na szybkie opanowanie Polski powstał w latach 30. ubiegłego wieku. 3
  • Skaner 25 kwi 2004, 1:00 Polowanie na Rokitę Szef tajnych służb informuje przyszłego premiera, że jego żona była na kursie KGB. Wiadomość o prowokacji publikuje czołowy tygodnik. Polityk chce postawić prowokatorów przed sądem. Film według tego... 6
  • Sawka 25 kwi 2004, 1:00 7
  • Dossier 25 kwi 2004, 1:00 JÓZEF OLEKSY wicepremier Gdy zdecydowałem się na kandydowanie na funkcję marszałka Sejmu, szanse prof. Marka Belki na utworzenie rządu rosną na spotkaniu z dziennikarzami w Wiedniu MAREK BELKA kandydat na premiera Słabo śpiewam...... 7
  • Kadry 25 kwi 2004, 1:00 9
  • Licznik 25 kwi 2004, 1:00 1 tytułem Kawalera Orderu Imperium Brytyjskiego odznaczono Davida Beckhama 2 dzieci (synów Brooklyna i Romeo) ma Beckham; trzecie dziecko w drodze 5 mln funtów kosztowała rezydencja piłkarza w Hertfordshire pod Londynem 6 razy... 9
  • Liber chamorum 25 kwi 2004, 1:00 W kaście polityków honor uwiądł na jałowej glebie prostactwa, za to godność własna rozkwitła pięknie na nawozie egalitaryzmu 11
  • Lepper w czerwieni 25 kwi 2004, 1:00 "Trybuna" wie, dlaczego Miller źle skończył: bo nie słuchał mądrych rad Leppera 12
  • Playback 25 kwi 2004, 1:00 13
  • Niepiękny śpiew 25 kwi 2004, 1:00 NIEPIĘKNY ŚPIEW 13
  • Poczta 25 kwi 2004, 1:00 Listy od czytelników 13
  • Z życia koalicji 25 kwi 2004, 1:00 Nowa koncepcja się w SLD poczęła: Belkę poprzeć, ale w zamian Oleksego marszałkiem Sejmu zrobić. Ten ostatni nadaje się bardziej niż Borowski: bufonem nie jest, a i gadać 45 minut bez jakiegokolwiek sensu potrafi. Pewny swego Belka... 14
  • Z życia opozycji 25 kwi 2004, 1:00 Liga Polskich Rodzin twardo domaga się powołania komisji śledczej, która zbadałaby sprawę Orlenu. W tej intencji Robert Strąk okupował nawet przez chwilę sejmową mównicę. Pewnie Roman Giertych sobie marzy: "Ech,... 15
  • Fotoplastykon 25 kwi 2004, 1:00 16
  • Rosja kontra Orlen 25 kwi 2004, 1:00 "Zagazujemy Polskę, zalejemy ją naftą. Nie dość, że Polacy będą nam za to wdzięczni, to jeszcze na tym fantastycznie zarobimy" - rzekł kilka lat temu Rem Wiachiriew, wówczas szef rosyjskiego Gazpromu. I znalazł dla tego dzieła sojuszników: "Zbyszek, informuję Cię, jeżeli... 18
  • Strażnicy "okrągłego stołu" 25 kwi 2004, 1:00 Generałowie Jaruzelski i Kiszczak wciąż kierują wojskowymi służbami specjalnymi? 24
  • Marian Lepper 25 kwi 2004, 1:00 Andrzej Lepper już rządzi: w Szczecinie - jako Marian Jurczyk 28
  • Grzech Oswalda Rufajzena 25 kwi 2004, 1:00 Kto jest Żydem? Oswald Rufajzen chciał, by naród żydowski był otwarty na ludzi, którzy zmienili swoją wiarę, oraz tych, dla których wiara w ogóle nie jest wyznacznikiem żydostwa 32
  • Giełda 25 kwi 2004, 1:00 HossaŚwiat Sąsiad sułtana Brunei 70 mln funtów to rekordowa cena, jaką kiedykolwiek uzyskano ze sprzedaży domu. Szczęśliwym (?) nabywcą jest Lakshmi Mittal, biznesmen hinduskiego pochodzenia (właściciel koncernu stalowego LNM... 36
  • Brukselka z mózgu 25 kwi 2004, 1:00 Wymogi unii to polski paragraf 22 - wszystko można nim uzasadnić. 38
  • Puszka Schrödera 25 kwi 2004, 1:00 RFN stała się antywzorcem nowoczesnej gospodarki 44
  • Ósmy kłopot świata 25 kwi 2004, 1:00 Jak tunel pod kanałem La Manche podzielił Europę 48
  • Miliard w torbie 25 kwi 2004, 1:00 Im bardziej Louis Vuitton podnosi ceny luksusowych wyrobów skórzanych, tym więcej ma klientów Im bardziej Louis Vuitton podnosi ceny luksusowych wyrobów skórzanych, tym więcej ma klientów 52
  • Dylematy regulacji 25 kwi 2004, 1:00 Administracyjne ingerencje w gospodarkę są domeną państw o niewydolnych sądach 54
  • Antyglobaliści??? 25 kwi 2004, 1:00 Antyglobalizm to maska lewaków, którzy dążą do restytucji totalitaryzmu 55
  • Supersam 25 kwi 2004, 1:00 Muzyka w plikach Najnowszy zestaw piosenek zespołu Perfect został wydany wyłącznie w postaci plików mp3, dostępnych odpłatnie w serwisie internetowym Interia.pl. Kolejne zespoły zapowiadają podobną formę sprzedaży swoich... 56
  • Czuły oprawca 25 kwi 2004, 1:00 Raport specjalny Polsatu, "Rzeczpospolitej" Trójki i "Wprost" Tam, gdzie państwo nie ingeruje w funkcjonowanie rodziny, przemoc zdarza się rzadziej 58
  • Jazda polska 25 kwi 2004, 1:00 Narodowy Test na Prawo Jazdy telewizji tvn i tygodnika "Wprost" 64
  • Śmiertelny zakręt 25 kwi 2004, 1:00 Śmierć staje się środkiem poprawy warunków socjalnych społeczeństwa 66
  • Stawka większa niż życie 25 kwi 2004, 1:00 Nie eutanazja jest w Polsce problemem, lecz uporczywe przedłużanie umierania 66
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Uroki belgijskiej kapustki 25 kwi 2004, 1:00 Czy zauważyłeś, że pośród licznych cudów świata są pewne smaki, za którymi trzeba się stęsknić? Pomidory, ser czy pieczywo można jeść codziennie, ale już taka brukselka trzeciego dnia z rzędu, choćby nawet za każdym razem na inny sposób przyrządzona, nie tylko nudzi, ale wręcz... 68
  • Druga płeć - Repertuarowy kompromis 25 kwi 2004, 1:00 Tylko na początku trzymają się za rączki i szczebioczą podczas seansów. Potem ona woli filmy o miłości, a on o waleniu w szczękę 70
  • Czerwony krzyż Banasińskich 25 kwi 2004, 1:00 Tysiące polskich kobiet i dzieci, które wydostały się z piekła Stalina, znalazło schronienie w Indiach 72
  • Know-how 25 kwi 2004, 1:00 Biżuteria praprzodków 75
  • Aerobik umysłu 25 kwi 2004, 1:00 Najlepszym lekiem na coraz większe zmęczenie jest coraz większa aktywność 76
  • Jądra energii 25 kwi 2004, 1:00 Gorąca debata naukowców na temat zimnej fuzji 80
  • Skarb ze ścieków 25 kwi 2004, 1:00 Za 300 dolarów można kupić przez Internet skradzione w Iraku asyryjskie pieczęcie 82
  • Bez granic 25 kwi 2004, 1:00 Huragan demokracji W końcu pogrzebaliśmy ten przeklęty apartheid - rzucił Thabo Mbeki, prezydent Republiki Południowej Afryki i przywódca Afrykańskiego Kongresu Narodowego (ANC), kiedy opublikowano pierwsze wyniki wyborów... 84
  • Koalicja skruszonych 25 kwi 2004, 1:00 Osama bin Laden osiągnął swój pierwszy cel: podzielił Zachód 86
  • Muszkieterowie Allaha 25 kwi 2004, 1:00 15 tysięcy dolarów płaci się w Iraku za uprowadzenie polskiego żołnierza 90
  • Archipelag zapomnienia 25 kwi 2004, 1:00 Dlaczego zbrodnie nazizmu zostały przedstawione nawet w hollywoodzkich filmach, a koszmar gułagów nigdy nie przeniknął do zbiorowej świadomości Zachodu? - pyta Anne Applebaum, tegoroczna zdobywczyni nagrody Pulitzera, autorka książki "Gulag. A History". Dlaczego faszyzm... 93
  • Psy rządów 25 kwi 2004, 1:00 300 mld USD wydano na amerykańską legię antyterrorystyczną 94
  • Talent linoskoczka 25 kwi 2004, 1:00 Premier Indii Vajpayee zaszczepił Hindusom wiarę w siebie 96
  • Menu 25 kwi 2004, 1:00 Świat Moniuszko w Londynie Dwa przedstawienia "Strasznego dworu" i brytyjska premiera płyty z jego nagraniem dla EMI są najważniejszymi punktami wizyty naszej Opery Narodowej w Londynie (20-25 kwietnia). To pierwsza taka wyprawa i... 98
  • Proza oralnego niepokoju 25 kwi 2004, 1:00 Pornografia w feministycznym sosie - to najlepszy pomysł na kobiecą literaturę 100
  • Prawdziwy falsyfikat 25 kwi 2004, 1:00 Mona Liza z Luwru może być fałszerstwem 104
  • Miecz, który mówi 25 kwi 2004, 1:00 W "Kill Bill vol. 2" Tarantino okpił widzów pierwszej części filmu. 106
  • Książę niegrzeczny 25 kwi 2004, 1:00 Prince kontra Michael Jackson 108
  • DVD Kamila Śmiałkowskiego 25 kwi 2004, 1:00 Recenzje 109
  • Perły do lamusa? 25 kwi 2004, 1:00 W "Powrocie" - rodzinnej psychodramie - odżywa duch wielkiej kultury rosyjskiej, z Dostojewskim na czele 110
  • Sława i chała 25 kwi 2004, 1:00 Recenzje - książki, albumy, kino 111
  • Organ Ludu 25 kwi 2004, 1:00 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 17 (82) Rok wyd. 3 WARSZAWA, wtorek 20 kwietnia 2004 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Prymas Józef Glemp zalecił w przeddzień przyjęcia nas do UE ścisły post. Spotkało się to z powszechnym... 112
  • Skibą w mur - Czapka 25 kwi 2004, 1:00 Do ABW zaczęły spływać podania o pozwolenie na kupno czapki niewidki. Okazało się, że ludzi, którzy chcą zniknąć na jakiś czas, jest bardzo dużo 114