Kotlet globalny

Kotlet globalny

Dodano:   /  Zmieniono: 
100 lat hamburgera
Hamburgerowe stoisko Wielkiego Dave'a" - taki napis 100 lat temu zwrócił uwagę reportera "New York Timesa". Hamburgera serwował sklepikarz z Teksasu podczas Światowych Targów w St. Louis. W relacji z imprezy nowojorski dziennikarz napisał, że kanapka z wołowiną będzie jednym z największych wynalazków XX wieku. Miał rację. Hamburger zrewolucjonizował gastronomię, stał się jednym z filarów światowej gospodarki i symbolem USA. Tak zawładnął wyobraźnią Amerykanów, że co drugi skazany na śmierć w USA prosi o niego jako o ostatni posiłek. Publicysta Tom Friedman przekonywał kilka lat temu na łamach "New York Timesa", że kraje, gdzie działa serwujący hamburgery McDonald's, nie toczą między sobą wojen, bo wraz z tymi kotletami pojawia się klasa średnia, która woli żyć w spokoju.

Mielony spod siodła
Żadna inna potrawa w historii cywilizacji nie zrobiła takiej kariery jak hamburger. Przeciętny Amerykanin zjada trzy sztuki tygodniowo. Ponad 60 proc. wszystkich sprzedawanych w USA sandwiczów to właśnie kanapki z wołowiną. Tylko w Polsce jest 7 tysięcy fast foodów, gdzie sprzedaje się hamburgery.
Stary Dave, czyli Flitch Davis z Athens w Teksasie, który miał stoisko z hamburgerami na targach w St. Louis, tylko spopularyzował tę potrawę, nie był natomiast jej wynalazcą. Najpoważniejsze dowody na to, że to on jest ojcem hamburgera, przedstawił niejaki Charlie Negreen z Seymour w stanie Wisconsin. W 1885 r. jako 15-latek zaczął sprzedawać bułki z kotletami. Początkowo oferował kanapki z kulkami mielonego mięsa, ale w końcu je spłaszczył - dla wygody konsumenta.
Historycy twierdzą, że zwyczaj jedzenia mielonej wołowiny wprowadzili Tatarzy. Zwykli oni przed zjedzeniem ugniatać mięso pod siodłem. Od Tatarów robienia mielonych z wołowiny nauczyli się Rosjanie, a od nich niemieccy kupcy. Wreszcie, wraz z emigrantami wpływającymi do Ameryki z portu w Hamburgu, wołowy kotlet przybył za ocean. Hamburski stek prawdopodobnie nie podbiłby Ameryki, gdyby nie dr James Salisbury, angielski lekarz, który dziś byłby wyklęty przez dietetyków. W 1897 r. ogłosił on, że jedzenie trzy razy dziennie mielonego mięsa to recepta na zdrowie.

Hamburgerem w hot doga
W 1921 r. w USA powstała pierwsza hamburgerowa sieć restauracji szybkiej obsługi - White Castle (Biały Zamek). Kanapka kosztowała 5 centów. Bary wymalowane były na biało, co miało podkreślać panującą tam czystość. Sukces przedsięwzięcia sprawił, że w Ameryce powstały setki takich barów. W 1934 r. karierę zaczęły robić hamburgery z sieci Wimpy Burgers, które zapożyczyły nazwę od jednego z bohaterów popularnego komiksu "Popeye".
Hamburger to oczywiście flagowy produk firmy McDonald's. Choć początkowo restauracje tej sieci stawiały na hot dogi, gdy do braci McDonald dołączył Roy Kroc, hamburgery stały się najważniejszym daniem, a interes ruszył z kopyta. W 1968 r. szef jednej z restauracji McDonald'sa w Pittsburghu wymyślił Big Maca - bułkę z dwoma kotletami i serem.

Fundament pożywnego śniadania
W 1962 r. Claes Oldenburg, artysta wywodzący się z kręgów pop-artu, stworzył "Gigantycznego hamburgera". Zdobył on równie wielką popularność jak puszka zupy Campbell autorstwa Andy'ego Warhola. O tym, jak ważnym elementem amerykańskiej obyczajowości jest hamburger, można się przekonać, oglądając hollywoodzkie filmy. Bohaterowie "Pulp Fiction" Quentina Tarantino twierdzą, że hamburger "to fundament pożywnego śniadania", i dziwią się, jak Francuzi mogą nazywać ćwierćfunciaka z serem "royale'em z serem", a na Big Maca mówić le Big Mac. W komedii "Jak ugryźć dziesięć milionów" Bruce Willis i Matthew Perry nie mogą zrozumieć, dlaczego w Kanadzie do kanapek z wołowiną zamiast keczupu dodaje się majonezu.
David Hogan, historyk żywienia z Heidelberg College w Ohio, twierdzi, że na początku lat 50. przestano uważać hamburgera za jedzenie biedoty. Stał się on wtedy ulubionym daniem wszystkich grup społecznych i kulinarnym symbolem Ameryki. Kiedy McDonald's wkroczył do Japonii, szef oddziału powiedział żartem, że dzięki jedzeniu hamburgerów mieszkańcy Kraju Kwitnącej Wiśni staną się szczupłymi blondynami o jasnej skórze.

Hamburger dopasowany do konsumenta
Hamburgerowi przypisuje się wszelkie możliwe zbrodnie przeciwko zdrowemu stylowi życia. Nie zniechęca to jednak jego miłośników. Amerykańscy prawnicy usiłowali, wzorem procesów przeciwko koncernom tytoniowym, oskarżyć największe sieci o celowe ukrywanie badań dotyczących negatywnych skutków jedzenia hamburgerów. Przed sądem jednak przegrali.
Wydawało się, że wielką karierę hamburgera zahamuje choroba wściekłych krów (nieuleczalna choroba mózgu powodowana przez tzw. priony). Największe sieci fast food przekonały jednak klientów, że ich produkty są bezpieczne. W ostatnich latach dzięki popularności diety Atkinsa (znanej w Polsce jako dieta doktora Kwaśniewskiego), która zaleca jedzenie dużej ilości mięsa, nastąpił wzrost sprzedaży hamburgerów. Eric Schlosser, autor głośnej w USA książki "Naród fast foodu", twierdzi wprawdzie, że wraz ze wzrostem świadomości konsumentów sprzedaż hamburgerów będzie spadać, ale nic tego nie potwierdza. Bo hamburger jest produktem doskonale dopasowanym do gustu dzisiejszego konsumenta.


Wiekowy hamburger
1904 pierwsza udokumentowana sprzedaż hamburgerów na targach w Saint Louis w USA
1921 w Wichita w Kanadzie powstaje restauracja hamburgerowa White Castle, zalążek pionierskiej sieci fast food
1951 otwarcie Jack in the Box w San Diego, pierwszej restauracji typu "drive in"
1968 narodziny Big Maca
1992 McDonald's w Polsce
Więcej możesz przeczytać w 23/2004 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

-
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 23/2004 (1123)

  • P.o. 6 cze 2004, 1:00 Społeczeństwo wyraża wotum nieufności dla klasy polityków bez klasy 3
  • Skaner 6 cze 2004, 1:00 Zero demoluje gigantów Kwaśniewski, Miller i Kurczuk przed Trybunał Stanu! Oto następstwo przyjęcia przez Sejm raportu Zbigniewa Ziobry z PiS w sprawie Rywina. Leszek Miller musi sobie pluć w brodę, że nazwał Ziobrę podczas... 8
  • Dossier 6 cze 2004, 1:00 JÓZEF OLEKSY marszałek Sejmu RP Nie jestem Batmanem, żeby umieć obskoczyć trzy miejscowości w ciągu jednego dnia na konferencji prasowej WOJCIECH OLEJNICZAK minister rolnictwa Niech jaskółki się nie przejmują i gniazda sobie... 9
  • Sawka 6 cze 2004, 1:00 10
  • Licznik 6 cze 2004, 1:00 3,5 km przejedzie fiat panda na benzynie o wartości 1 zł 8 l ropy na 100 km spala samochód (już prywatny), którym Michał Tober wozi swojego psa 30 l benzyny na 100 km spalał popularny autobus "ogórek" (jelcz mex... 10
  • Kadry 6 cze 2004, 1:00 11
  • Playback 6 cze 2004, 1:00 13
  • OPCJA PRAWDY 6 cze 2004, 1:00 Felieton Marka Majewskiego 13
  • Poczta 6 cze 2004, 1:00 Listy od czytelników 13
  • Zastrzyk nadziei 6 cze 2004, 1:00 Już ponad 5,3 mln zł zebrano podczas tegorocznej akcji "Odnawiamy nadzieję" 14
  • Zlecenie na Rokitę 6 cze 2004, 1:00 Sejm powinien powołać kolejną komisję śledczą w celu ustalenia, kto posłał Błochowiak do komisji 15
  • Z życia koalicji 6 cze 2004, 1:00 Dwa razy kandydował i za każdym razem był odprawiany z kwitkiem mniej znany poseł SLD - pan Leszek Miller. Afront ten spotkał go podczas wyborów przewodniczącego sejmowej Komisji Europejskiej. Po dwóch spektakularnych klęskach... 16
  • Z życia opozycji 6 cze 2004, 1:00   Nietolerancja w natarciu! W sejmowej restauracji widziano posła PiS Mariana Piłkę (niegdyś prezes ZChN), jak sztorcował jakiegoś działacza Samoobrony za to, że je w piątek mięso. Oj, dobrze, że Piłka nie zna nazwisk... 17
  • Fotoplastykon 6 cze 2004, 1:00 Henryk Sawka www.przyssawka.pl 18
  • Dziecinada 6 cze 2004, 1:00 Politycy zamiast rządzić, bawią się jak dzieci problemami, które sami stworzyli. Piąty dzień trwał kryzys rządowy. Prezydent zastanawiał się, czy przerwać swoją wizytę w USA, bo tak długi kryzys zmniejsza prestiż państwa. W końcu oświadczył, że nie zdecydował się na odwołanie... 20
  • Trup, który mówi 6 cze 2004, 1:00 Kto zabił kompana z celi i windykatora długów Grzegorza Wieczerzaka? 26
  • Siatka Ammara 6 cze 2004, 1:00 O sile islamskiej siatki w Polsce dowiemy się dopiero wtedy, gdy uderzy. 28
  • Duopolis 6 cze 2004, 1:00 Polski Zgorzelec chce wchłonąć niemieckie Görlitz i na odwrót 32
  • Rurociąg przyjaciół 6 cze 2004, 1:00 Polska zapłaci miliard złotych za budowę trzeciej nitki naftociągu Przyjaźń, a skorzystają na tym Rosjanie 36
  • Antypolskie pomyje 6 cze 2004, 1:00 Andrzej Lepper, bojkotowany na światowych salonach, zawiera przyjaźnie w międzynarodowych spelunkach 38
  • Giełda 6 cze 2004, 1:00 HossaŚwiat Home Depot girls? Magazyn "Playboy" proponuje pracownicom Home Depot, największej sieci sklepów z artykułami wyposażenia mieszkań, rozbierane sesje zdjęciowe. Kandydatki na modelki muszą mieć ukończone 18 lat i... 40
  • Paliwo wzrostu 6 cze 2004, 1:00 Ameryka utopi Europę w benzynie ! 42
  • Stek nonsensów 6 cze 2004, 1:00 Czy bydło zrujnuje nasze domowe budżety? 45
  • Telefon nieufności 6 cze 2004, 1:00 To państwowy monopolista wołał do nas: wrzuć monetę! 46
  • Gra na pieniądze 6 cze 2004, 1:00 Gry komputerowe to pierwszy globalny polski produkt eksportowy 48
  • Konserwatywna lewica 6 cze 2004, 1:00 Blair wypowiedział wojnę związkom zawodowym 52
  • Praca dla demagoga 6 cze 2004, 1:00 Politycy głoszący katastrofę transformacji mają tylko jeden program: rozdymanie i tak już rozdętego państwa 54
  • 2 x 2 = 4 - Nasza edukacja 6 cze 2004, 1:00 Polska szkoła nie wymaga inwencji i aktywności, lecz poprawności 55
  • Supersam 6 cze 2004, 1:00 Powiew surrealizmu Rubylips - perfumy firmy Salvador Dali - powstały z myślą o kobietach lubiących przygody. Dominuje w nich połączenie cierpkiego aromatu japońskiego owocu cytrusowego yuzu z zapachem czerwonej porzeczki. Nuta głowy... 56
  • Igrzyska brojlerów 6 cze 2004, 1:00 Wkrótce tylko transseksualiści będą bić sportowe rekordy 58
  • Zając w gondoli 6 cze 2004, 1:00 Wśród Polaków wreszcie zapanowała moda na polską kuchnię - tę najprawdziwszą, która królowała na naszych stołach już przed wiekami. Gołąbki w liściach chrzanu, kiszone zielone pomidory, czernina, befsztyk z zająca, rosół z gołąbków, cukinia faszerowana jabłkami, barszcz ze... 62
  • Kotlet globalny 6 cze 2004, 1:00 100 lat hamburgera 66
  • Tamatama onnanoko 6 cze 2004, 1:00 Losy księżnej Masako są kolejnym dowodem na to, że nie ma takiej bajki, dla której warto byłoby zrezygnować z siebie 68
  • Dwie niepodległości 6 cze 2004, 1:00 Czego piętnastoletnia III Rzeczpospolita może się uczyć od II RP 70
  • James Bond Kukliński 6 cze 2004, 1:00 Pułkownik Kukliński Nurowskiej to postać fikcyjna 73
  • Know-how 6 cze 2004, 1:00 Chicago tonie Chicago osiada i co roku milimetr po milimetrze zanurza się w wodzie. Tak się dzieje z powodu topniejących lodowców w Kanadzie - twierdzą naukowcy z Northwestern University. W swoich obserwacjach opierali się oni na... 74
  • Konflikt mózgów 6 cze 2004, 1:00 Od głowy psują się związki nastolatków i dorosłych 76
  • Oszustwo w kremie 6 cze 2004, 1:00 Kosmetyki wyszczuplające odchudzają jedynie portfele. 80
  • Błogosławieństwo zapomnienia 6 cze 2004, 1:00 Propranolol wymazuje koszmarne wspomnienia 82
  • Teatr wszechwiedzy 6 cze 2004, 1:00 70 tys. ludzi uczestniczyło w VIII Pikniku Naukowym Radia Bis 84
  • Bez granic 6 cze 2004, 1:00 FC konkwistadorzy FC Porto najlepszą jedenastką Ligi Mistrzów po zwycięstwie 3:0 w meczu z AS Monaco. Portugalczycy od lat dominują w futbolu dzięki... walecznym przodkom. To korsarze i konkwistadorzy podbijający inne kontynenty... 86
  • Euro-Big Brother 6 cze 2004, 1:00 Komu i czemu służą wybory do Parlamentu Europejskiego? 88
  • Prezydent z Zamojszczyzny? 6 cze 2004, 1:00 Horst Köhler: Jestem uciekinierem 93
  • Drużyna Puchatka 6 cze 2004, 1:00 Przemówienia Johna Kerry'ego publikowała już północnokoreańska agencja prasowa 94
  • Dzieci wojny 6 cze 2004, 1:00 W 15 krajach walczą nieletni żołnierze 96
  • Klucz francuski - Brzydkie słowo 6 cze 2004, 1:00 Francuzi postanowili się rozprawić z uprzedzeniami utrudniającymi sytuację na rynku pracy 98
  • Menu 6 cze 2004, 1:00 KSIĄŻKI Wojownicy i kolekcjonerzy "Troja" Wolfganga Petersena to świetny kiepski film. Widowiskowy, lecz dość pusty. Widowisko Petersena spowodowało wzrost zainteresowania starożytnością. Tych, których zaintrygowały losy... 100
  • Zabawy z prawdą 6 cze 2004, 1:00 Nie żyje Leni Riefenstahl, niech żyje Michael Moore! 102
  • Hitchcock obrazu 6 cze 2004, 1:00 Edward Hopper miał większy wpływ na sztukę XX wieku niż Pollock, Warhol i Lichtenstein razem wzięci 106
  • Ateny Mitoraja 6 cze 2004, 1:00 Już Marcel Proust sławił Pietras antę jako raj rzeźbiarzy 110
  • Sława i chała 6 cze 2004, 1:00 Teatr, Książki 112
  • Organ Ludu 6 cze 2004, 1:00 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI 113
  • Momenty 6 cze 2004, 1:00 W Polsce nie brakuje takich osobników, co momentalnie się skompromitowali lub skończyli 114