Mięso ukrzyżowane

Mięso ukrzyżowane

Dodano: 
Grą w ruletkę były życie i sztuka Francisa Bacona "Cały świat, z wyjątkiem mnie, kocha Vermeera" - mawiał. Albo: "Nazwisko Paul Klee nic mi nie mówi". Francis Bacon często pozwalał sobie na takie obrazoburcze sądy, wręcz szukał zaczepki. Nie należał do żadnego kierunku czy prądu w sztuce, bo jego twórczość była prądem sama w sobie. Wielkość miał właściwie w genach. Jego przodkiem był żyjący w XIII wieku Roger Bacon, pierwszy (we współczesnym rozumieniu tego pojęcia) filozof nauki. Dla metody naukowej Bacon zrobił tyle, ile Kopernik dla astronomii. Przodkiem artysty był także żyjący w XVI i XVII wieku Francis Bacon - twórca metody krytycznej w nauce, odsiewającej to, co naukowe od fałszu i złudzeń. Bacon postulował utworzenie akademii nauk i instytutów badawczych w dzisiejszym sensie. O ile przodkowie malarza Bacona mieli solidne wykształcenie uniwerysteckie, o tyle on sam był samoukiem. Dzieła malarza można oglądać na wielkiej wystawie w Paryżu - "Francis Bacon. Sacrum i Profanum", zorganizowanej przez fundację Dina Vierny i muzeum Maillol w Paryżu.
Obrazy jak śluz ślimaka
Za obraz olejny Bacona "Niebieski człowiek VII" w 2002 r. wylicytowano ponad 6 mln USD. W 2004 r. "Studium papieża VI" sprzedano za 4 mln USD. Dzieła Bacona rzadko pojawiają się na aukcjach - właściciele nie chcą się ich pozbywać, bo ich wartość rośnie najszybciej spośród dzieł sztuki XX wieku.
"Chciałbym, by moje obrazy wyglądały tak, jakby otarła się o nie istota ludzka, pozostawiając ślad obecności i pamięć minionych zdarzeń tak, jak ślimak pozostawia za sobą śluz" - mówił Bacon. Ślady zostawiane przez jego obrazy to dramatyczne studia wyobcowania, zagrożenia i egzystencjalnego lęku. Bacon jest wręcz kimś w rodzaju zwiastuna zagłady. Kiedy większość twórców zmierzała ku abstrakcji, on twierdził, że prawdziwe malarstwo powinno być figuratywne.

Zapach śmierci
Francis Bacon urodził się w 1909 r. w stolicy Irlandii - Dublinie, ale jego rodzice byli Anglikami (ojciec zajmował się trenowaniem koni wyścigowych). W 1927 r. 17-letni Bacon został przez ojca wyrzucony z domu - za homoseksualny związek. Wyjechał do Berlina, a stamtąd do Paryża, gdzie godzinami przesiadywał w muzeach i galeriach. W 1929 r. wrócił do Londynu, wynajął studio i zajął się projektowaniem mebli oraz wnętrz. Zorganizował nawet dwie wystawy mebli, głównie w stylu art déco.
Większość wczesnych obrazów Bacon zniszczył, bo uznał je za nieudane. Pierwszy dojrzały obraz - tryptyk "Trzy studia postaci u podstawy Ukrzyżowania" (obecnie w Tate Gallery w Londynie) - wystawił w londyńskiej galerii Lefevre w 1945 r. Dzieło wzbudziło tak wielkie kontrowersje, że znany krytyk John Russell napisał o nim: "Oblicze brytyjskiej sztuki zmieniło się w dniu, gdy trzy najdziwniejsze obrazy, jakie kiedykolwiek wystawiono w Londynie, przemycono bez ostrzeżenia do galerii Lefevre. Publiczność została zaskoczona obrazami tak jednoznacznie straszliwymi, że na ich widok umysł zatrzaskiwał się z łoskotem". W powszechnej opinii Bacon dopuścił się świętokradztwa: przedstawione przez niego postacie były wyjątkowo agresywne i antypatyczne, co jeszcze podkreślała deformacja. Artysta był z takiego przyjęcia zadowolony, bo oznaczało ono, że jego sztuka nie jest obojętna.
W następnych latach Bacon chętnie wracał zarówno do formy tryptyku, jak i tematu ukrzyżowania (im był starszy, tym łagodniejszy w jego przedstawianiu). W wielu jego obrazach zaczęły się pojawiać wielkie kawały mięsa. W jednym z wywiadów tak wyjaśniał ich obecność: "Zawsze bardzo poruszały mnie obrazy przedstawiające rzeźnie i mięso. Moim zdaniem, ściśle się one wiążą z tematem ukrzyżowania: istnieją doskonałe fotografie zwierząt tuż przed zabiciem, w których czuje się zapach śmierci".

Malarska ruletka
Już w latach 40, czyli przed Jacksonem Pollockiem, zaczął się posługiwać metodami malarskimi opartymi na przypadkowości. W spontanicznym rzucaniu farby na płótno widział podobieństwo do podejmowania ryzyka w hazardzie, zwłaszcza w ulubionej przez siebie ruletce. W jednym z wywiadów stwierdził: "Nie zabierałbym się do pracy, gdybym z góry wiedział, co mam robić. Pracuję tylko dlatego, że mam nadzieję, iż przypadek wskaże mi właściwą drogę".
Jego obrazy powstały w pracowni, która nie tylko w świecie artystycznym uchodziła za największe osiągnięcie pod względem nieładu i bezhołowia. Pytany, dlaczego żyje w takim bałaganie, Bacon odpowiedział: "Miejsca, w których mieszkam, są jak autobiografia: lubię ślady, jakie zostawiam tam ja i inni. Są to tropy pamięci. Na przykład te drzwi, które ktoś rozbił w ataku szału, zostawiłem zepsute, bo mi się takie podobają. Podobnie jak rozbite lustro czy rozwalone papiery na podłodze. Lubię mieszkać w bałaganie, bo to bałagan pełen wspomnień. Gdybym zrobił porządek, skasowałbym wspomnienia".

Kompleks Francuzów
Bacon nie przyjął żadnego odznaczenia państwowego, bo uważał, że to go zaszufladkowuje do kategorii ludzi banalnych, a poza tym ogranicza jego wolność, czyniąc kimś w rodzaju urzędnika państwowego. Unikał też jak ognia tzw. światowego życia. Nawet wtedy, kiedy zarabiał na malarstwie miliony dolarów, nie zmienił swojego stylu życia - pozostał outsiderem. Większość zarobionych pieniędzy przegrał zresztą w ruletkę. Twierdził, że malowanie jest dla niego formą terapii. Terapia ta nie pomogła mu jednak zwalczyć alkoholizmu.
Bacon podkreślał, że programowo nie naśladuje żadnego malarza, mimo podziwu dla Picassa, Cimabuego czy Rembrandta. Uważał, że jego rolą jest bycie w opozycji do innych artystów. Tuż przed śmiercią w 1992 r., w rozmowie z francuskim krytykiem sztuki Michelem Archimbaude, na pytanie, jacy malarze współcześni są dla niego ważni, odpowiedział: "Po Picassie, chyba już nikt. Od dawna nie podziwiam nikogo. A już młodzi malarze wydają mi się bardzo mało interesujący. Nigdzie na świecie, ani w Wielkiej Brytanii, ani we Francji, ani w Stanach Zjednoczonych w sztuce nie dzieje się nic interesującego".
Sukces rynkowy Bacon osiągnął przede wszystkim w Stanach Zjednoczonych, ale prawdziwym bożyszczem był we Francji. Gdy w 1977 r. i 1979 r. wystawiał w paryskich galeriach, było tylu chętnych, którzy chcieli zobaczyć jego obrazy, że trzeba było zamknąć dla ruchu pobliskie ulice. Mimo ogromnej popularności jego dzieła, wystawiane na co dzień w Centrum Pompidou, pod koniec lat 80. zostały wycofane. Oficjalnie mówiło się, że były zbyt szokujące. W rzeczywistości Francuzi nie chcieli, by to Anglik był najgłośniejszym współczesnym malarzem. Dopiero niedawno wyleczyli się z tego kompleksu i obrazy Bacona triumfalnie powróciły do Centrum Pompidou.
Okładka tygodnika WPROST: 29/2004
Więcej możesz przeczytać w 29/2004 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 29/2004 (1129)

  • Na stronie - Pomnik Łapińskiego 18 lip 2004 Czy istnieje w Polsce coś bardziej prywatnego niż nasza państwowa służba zdrowia? Można łamać wszystkie reguły wolnego rynku przez jakiś czas albo jedną regułę przez cały czas (nigdy jednak bezkarnie), ale nie da się łamać wszystkich reguł wolnego rynku przez cały czas. Ta... 3
  • Poczta 18 lip 2004 Kicha z kapuchą Dumny właściciel patentu na słowo "jadło" i przymiotnik "chłopskie" nic nie zrozumiał z naszego tekstu, jako że polemizuje z tezami, których nigdy nie stawialiśmy ("Awantura o kichę",... 3
  • Skaner 18 lip 2004 Kwiatki dla Grzywaczewskiego Pierwszy po pół roku rządów w TVP sukces Jana Dworaka! Anulując wyniki konkursu, prezes przeforsował na dyrektora Jedynki kandydaturę Macieja Grzywaczewskiego. Nowy szef pochodzi z Gdańska, w latach... 8
  • Dossier 18 lip 2004 MAREK BELKA premier RP Nie dzielę ludzi na partyjnych kretynów i bezpartyjnych geniuszy na konwencji SLD ROMAN GIERTYCH lider LPR W tym Sejmie nic do końca nie da się wyjaśnić "Życie" ANDRZEJ SEWERYN aktor Dziś aktor może... 9
  • Sawka 18 lip 2004 10
  • Kadry 18 lip 2004 11
  • Licznik 18 lip 2004 1 Elvis Aaron Presley nazywany jest królem rocka 4 dolary zapłacił 19-letni Elvis, by w studiu nagrać piosenki dla matki (5 lipca 1954 r.) 10 dolarów płacą fani za skrawek prześcieradła, na którym sypiał Elvis 31... 11
  • Playback 18 lip 2004 13
  • M&M 18 lip 2004  Psychologiczna zagrywka Zaledwie napisali list gromiący media, a już winny się przyznał. Więc to nie komedia, lecz skuteczna terapia. Proponuję teraz drugi list psychologów. W obronie Millera. 13
  • Nałęcz - Wpadka Giertycha 18 lip 2004 Lider LPR sam przypiął sobie łatkę przekupnia, usiłującego handlować tam, gdzie winny się liczyć zasady Jak lokomotywa w wierszu Juliana Tuwima rusza powoli komisja śledcza, badająca sprawę Orlenu. Zanim się rozpędzi, warto zwrócić uwagę na zagrażające jej niebezpieczeństwa.... 14
  • Ryba po polsku - Polak na kozetce 18 lip 2004 Za Pęczakiem pies z kulawą nogą się nie ujął. Tylko dlatego, że ma fałszywą orientację. Lubi fundusze ochrony środowiska Strasznie współczuję posłowi Andrzejowi Pęczakowi. Nikt się za nim nie ujął, nikt nie zaprotestował, kiedy pokazano jego zdjęcia nawet bez paska na oczach,... 15
  • Z życia koalicji 18 lip 2004 Krzysztof Janik miał być przejściowym przewodniczącym, ale jakoś nie przechodzi. Rozżaleni są tym młodzi lewicowcy, którzy pałętali się na konwencji SLD. Ich istnienie jest równie zadziwiające jak egzystencja... 16
  • Z życia opozycji 18 lip 2004 Mina nieco zrzedła wszystkim, którzy twierdzili, że wysokie notowania PO to zasługa Jana Rokity. Według sondaży, platformę popiera 28 proc. Polaków, a samego Rokitę połowa mniej, bo tylko 14 proc. Znaczy to ni mniej, ni... 17
  • Fotoplastykon 18 lip 2004 Henryk Sawka www.przyssawka.pl 18
  • Jak przeżyć śmierć służby zdrowia 18 lip 2004 Koniec oszukańczego systemu pseudobezpłatnej opieki medycznej To już jest koniec, nie ma już nic. Jesteśmy wolni, możemy iść" - śpiewa Kuba Sienkiewicz, lider Elektrycznych Gitar. Kuba to ta sama osoba co doktor Jakub Sienkiewicz, znany neurolog. Słowa te precyzyjnie mówią o... 20
  • Kanał wojenny 18 lip 2004 Tylko budowa kanału przez Mierzeję Wiślaną zakończy polsko-rosyjską wojnę o swobodę żeglugi na Zalewie Wiślanym Trzeba stawiać kolejne warunki i wymagania, a po ich spełnieniu wymyślać nowe. A gdy i one zostaną spełnione, należy postawić takie, których nie da się spełnić.... 26
  • Piramida Glempa 18 lip 2004 Od ponad dwustu lat nie udaje się ukończyć Świątyni Opatrzności Bożej Nad Świątynią Opatrzności Bożej wisi fatum. Z braku środków stanęła jej budowa na Polach Wilanowskich. Wierni nie przekazali na ten cel nawet dziesiątej części pieniędzy, na które liczył prymas Józef Glemp.... 30
  • Giełda 18 lip 2004 Hossa Świat Firma na emigracji Spełnia się czarny sen kanclerza Schrödera. Prawie połowa firm ze "starej UE" (w tym z Niemiec) chce przenieść w ciągu najbliższych kilku lat część swojej działalności do innego kraju,... 34
  • Wicepremier Kaczmarek 18 lip 2004 Belka prywatyzuje dla SLD Zdobycie władzy w PKN Orlen, przekazanie Eureko kontroli nad PZU, rezygnacja z monopolu loteryjnego państwa, prywatyzacja Grupy Lotos, PKO BP i PGNiG, a także mniejszych dochodowych firm (m.in. Impexmetalu) - to faktyczne cele rządu Marka Belki. Dużą... 36
  • Superoligarcha Putin 18 lip 2004 Jeśli czegoś nie wolno, a bardzo się chce, to można - mówi stare rosyjskie porzekadło Kreml odzyskuje władzę nad przemysłem wydobywczym - tak najkrócej można ocenić aferę wokół Jukosu, największego rosyjskiego przedsiębiorstwa naftowego. Kto będzie następny? Próbując znaleźć... 40
  • Królik zamiast kozy 18 lip 2004 "Najlepszy rząd to taki, który najmniej rządzi" - radził Jefferson, jeden z ojców założycieli potęgi USA Kto jak kto, ale tak doświadczony analityk i publicysta jak Robert Gwiazdowski, autor artykułu "Koza nostra" ("Wprost" nr 26), wyszydzającego nową ustawę o swobodzie... 42
  • 2x2=4 - Harry i Ronald 18 lip 2004 "Trzecia droga" to udana pozagrobowa dywersja marksizmu Tak, proszę państwa! To imiona dwóch amerykańskich prezydentów, którzy powinni mieć swoje ulice we wszystkich miastach Polski. To przecież Harry Truman zahamował ekspansję bolszewizmu po II wojnie światowej, chroniąc... 43
  • Balcerowicz wprost - Pułapki bodźców 18 lip 2004 Interwencjonizm socjalny wpędza ludzi w trwałe uzależnienie od zasiłków i zniechęca do pracy Działamy pod wpływem bodźców - one powodują, że jedne zachowania są dla nas bardziej atrakcyjne niż inne. Główna różnica między ustrojami polega właśnie na tym, jak są w nich... 44
  • Supersam 18 lip 2004 Tigra z czujnikami Opel tigra twintop jest wyposażony w składany dach o stalowej konstrukcji. Zmiana z coupé w kabriolet zajmuje zaledwie 18 sekund. Dzięki 18 czujnikom dotykowym i mechanizmowi składania dach zostaje złożony pod... 46
  • Generacja M 18 lip 2004 Marihuana stała się dla młodego pokolenia znakiem wolności, braterstwa i wyrzeczenia się agresji Chodź, zajaramy" - tak się teraz mówi, gdy chcemy kogoś bliżej poznać lub uszanować. Robert Leszczyński, juror "Idola" i znany didżej, na każdej imprezie słyszy od swoich... 48
  • Tandeciara na wybiegu 18 lip 2004 Domowi mody Versace grozi upadek lub przejęcie przez konkurencję W siedem lat Versace stracił czwartą część swoich klientów. Firma sprzedająca pod własną marką ubrania, kosmetyki, pościel i elementy wyposażenia domu przeżywa najpoważniejszy kryzys od czasu stworzenia w 1974... 52
  • Wczasy uniwersyteckie 18 lip 2004 Zabawa zamiast nauki to ideał studiowania w Niemczech Gdy w marcu uniwersytet w Bremie odwiedził dziekan krakowskiej Wyższej Szkoły Europejskiej im. ks. Józefa Tischnera, zapanowała konsternacja. Bo dziekan był w wieku, w którym przeciętny niemiecki student dopiero przymierza... 54
  • Makłowicz do Bikonta, Bikont do Makłowicza - Czereśniowy sad 18 lip 2004 Czereśniowy sad Piotrusiu Drogi! Czy wiesz, co oznacza tajemnicze madziarskie słowo cseresznye? Wystarczy odczytać je zgodnie z regułami węgierskiej wymowy, by i Polak je zrozumiał. Czeresnje - w tym nie ma już żadnej zagadki. Wyjątkowo wcześnie mogłem się ich w tym roku... 57
  • Druga płeć - Najwierniejsza małpa świata 18 lip 2004 W "Ostatnim tangu w Paryżu" Marlon Brando swoją kreacją złożył hołd mężczyznom, którzy mają odwagę być słabi Sława była dla Marlona Brando jak 500-kilogramowa małpa, której nigdy nie był w stanie zrzucić z własnych pleców" - powiedział tuż po śmierci gwiazdora jeden z jego... 58
  • Konrad Wallenrod Prusów 18 lip 2004 Ożywa legenda Herkusa Montego, pierwszego pogromcy Krzyżaków Herkus Monte uczynił więcej dla swojego ludu niż Robin Hood czy Wilhelm Tell dla swego - mówi Józef Burniewicz, olsztyński dziennikarz i historyk, twórca idei usypania pod Olsztynem wielkiego kopca, który będzie... 60
  • Know-how 18 lip 2004 Jagody z bąblowcem Jeśli osoby zakażone groźnym pasożytem o nazwie bąblowiec nie są leczone, to umiera aż 92 proc. z nich - alarmują lekarze. Bąblowcem można się zarazić, jedząc nie myte jagody, na których znajdują się... 63
  • Komar z wyrokiem śmierci 18 lip 2004 Wirus Zachodniego Nilu, który wywołał epidemię w Ameryce, dotarł już do Polski Potęga nauki zmiecie choroby zakaźne z powierzchni Ziemi - przekonywał jeszcze w XIX wieku Ludwik Pasteur, który wprowadził szczepienia przeciwko wściekliźnie i wąglikowi. Jeszcze w latach 70. XX... 64
  • Drugi początek człowieka 18 lip 2004 Lekarze pomagają rodzicom poczynać idealne dzieci Osiągnięciem wieńczącym trudy genetyki będzie 'dziecko na zamówienie'" - napisał w książce "Koniec człowieka" Francis Fukuyama. Jego wizja jest bliska realizacji. - Choroby dziedziczne będzie można wkrótce eliminować tak jak... 68
  • Krewni z Myken 18 lip 2004 Do DNA starożytnych władców dokopali się archeolodzy "Spojrzałem w twarz Agamemnona" - telegram takiej treści wysłał Heinrich Schliemann w 1876 r. z wykopalisk w Mykenach do króla Grecji. Odkrywca Troi odsłonił na cytadeli z epoki brązu pięć grobów, w których twarze zmarłych... 70
  • Bez granic 18 lip 2004 Napoleon kolarstwa? Lance Armstrong jest królem kolarstwa, co potwierdził już pięciokrotnie, zwyciężając tyle razy w Tour de France, najważniejszym wyścigu świata. Amerykański kolarz należący do grupy... 72
  • Bomba w głowie 18 lip 2004 Zimne okrucieństwo ma uczynić terrorystów światową potęgą polityczną i moralną Śmierć przypadkowego cudzoziemca została zarejestrowana na kamerze cyfrowej i ten zapis zamieszczono w Internecie. Po co? By siać grozę wśród rodziny zamordowanego. Może zobaczą, jak umarł ich syn,... 74
  • Abolicja globalna 18 lip 2004 Handel ludźmi będziemy zwalczać tak jak terroryzm Na 600 tys., a nawet 800 tys. szacujemy liczbę ofiar międzynarodowego handlu ludźmi. Te dane nie obejmują osób, którymi handluje się na obszarze jednego kraju, bez przekraczania jego granic. Olbrzymią większość ofiar stanowią... 78
  • Urodzony prezydent 18 lip 2004 Czy Nicolas Sarkozy, nowa gwiazda francuskiej prawicy, zerwie oś Paryż - Berlin? Miał dziewiętnaście lat, kiedy powiedział, że interesuje go tylko jedno: zostać prezydentem. Nicolas Sarkozy już jest ministrem finansów i ministrem stanu, czyli wicepremierem francuskiego rządu.... 80
  • Ambasador prawdy 18 lip 2004 "'Wprost' ma wśród polskiej prasy niepodważalny tytuł niepokonanego mistrza w oczernianiu Francji" Od pewnego czasu przestałem pisać do "Wprost", gdyż kontynuowanie listy błędnych opinii o Francji ukazujących się w tym tygodniku, które były już przedmiotem moich poprzednich... 82
  • Cholerą w dżumę 18 lip 2004 Holendrzy wpadli na diabelski pomysł przeprowadzenia referendum ogólnoeuropejskiego Widmo referendum krąży nad Europą. Referendum, które w kilku krajach europejskich niemal na pewno skończy się odrzuceniem traktatu konstytucyjnego. A z obywatelami nie da się rozmawiać metodą... 83
  • Zemsta nietoperza 18 lip 2004 Izraelski wywiad będzie chronił sportowców w Atenach Mieszkańcy Aten przyzwyczaili się już do dziwnych stalowych ptaków przelatujących nad Akropolem, ale tylko nieliczni wiedzą, że to izraelskie mazlaty, bezzałogowe samoloty wywiadowcze, które staną się okiem i uchem... 84
  • Menu 18 lip 2004 Europa MUZYKA 13 lipca. Keith Jarrett, Barcelona (Hiszpania). Niezwykle rzadko pojawiający się na scenie światowej sławy pianista jazzowy wystąpi w ramach Forum Barcelona. 16 lipca. Patti Smith, Berlin (Niemcy). W Columbia Hall poetka i... 86
  • Rockiem w prezydenta 18 lip 2004 Rockmani wzywają fanów do pójścia do urn, by "zdjąć Busha z urzędu" Michael Moore, twórca antybushowskiego filmu "Fahrenheit 9/11", nie jest sam. Wspiera go głośny, by nie powiedzieć jazgotliwy, chór amerykańskich piosenkarzy i rockmanów. Ponad rok temu to środowisko... 88
  • Miłość z wrogiem 18 lip 2004 Rozmowa z Paulem Mazurskym, amerykańskim reżyserem filmowym 92
  • DVD Kamila Śmiałkowskiego 18 lip 2004 Rzeka tajemnic ***** Reżyseria: Clint Eastwood W rolach głównych: Sean Penn, Tim Robbins USA 2003 r. Jeden z najlepszych filmów w dorobku Eastwooda. Dramat o przyjaźni, odpowiedzialności, pedofilii i jej konsekwencjach.... 93
  • Mięso ukrzyżowane 18 lip 2004 Grą w ruletkę były życie i sztuka Francisa Bacona "Cały świat, z wyjątkiem mnie, kocha Vermeera" - mawiał. Albo: "Nazwisko Paul Klee nic mi nie mówi". Francis Bacon często pozwalał sobie na takie obrazoburcze sądy, wręcz szukał zaczepki. Nie należał do żadnego kierunku czy... 94
  • Sława i chała 18 lip 2004 Książka Wielki galicyjski surrealista Wybitny krytyk fotografii Sad Borel nazywa Horowitza wielkim galicyjskim surrealistą. Już okładka albumu robi wrażenie: jest na niej sporej wielkości dziurka, która kojarzy się z camera obscura.... 96
  • Ueorgan Ludu 18 lip 2004 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 29 (94) Rok wyd. 3 WARSZAWA, poniedziałek 12 lipca 2004 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Zgodnie z europejską doktryną? (Babil, UeoL) Głośne ostatnio było tzw. odnalezienie przez Polaków... 97
  • Skibą w mur - Gramy w programy 18 lip 2004 Jedyną męką podczas wakacji przed telewizorem jest pokonanie odległości od telewizora do lodówki Napoczątku świata był chaos. Później pojawiły się programy rozwoju miast i wsi. I... ponownie nastąpił chaos. Im bardziej ludzie starają się działać programowo, tym częściej... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany