Teatr na kartki

Teatr na kartki

Wolny rynek zdobywa kolejne przyczółki w polskim teatrze
W polskim teatrze mamy obecnie podobną sytuację jak w handlu mięsem pod koniec lat 80. Jedne teatry funkcjonują na kartki (dotacje z budżetu państwa bądź samorządów), inne są w pełni urynkowione. Ale ta ich samodzielność nie jest w żaden sposób premiowana. Bo podobnie jak w schyłkowej PRL system rynkowy jest przez teatralne środowisko uważany za chorą narośl na zdrowym ciele systemu dotacji. Tym można tłumaczyć tendencję do nadawania kolejnym teatrom miana "narodowy" - żeby łatwiej je było uchronić od rynkowej konkurencji. Ale ten system jest skazany na zagładę, bo prędzej czy później rynek narzuci swoje prawa. I to mimo zaciekłej obrony zwolenników dotacji. Warto to sobie uświadomić na progu nowego sezonu teatralnego. Tym bardziej że wolny rynek zdobywa kolejne teatralne przyczółki.
Do niedawna na teatralnej mapie Polski istniały głównie wielkie sceny - pomniki narodowej kultury. Dotowane przez ministerstwo kultury, urzędy miasta lub marszałkowskie (to trzy sposoby finansowania teatrów w Polsce) spokojnie trwały, obrastając ogromnymi zespołami i zapleczem technicznym. Produkowały one kilka razy w roku deficytowe, kosztowne spektakle. Miały także stałą publiczność, bo bilety nie były drogie. Spektakl szybko i cicho schodził z afisza, nie dając satysfakcji finansowej ani zawodowej zespołowi. Stary Teatr w Krakowie jest od kilku lat tego smutnym symbolem. Ale teatrów podległych ministerstwu jest więcej. Z tego aż sześć nosi miano scen narodowych: Teatr Wielki i Teatr Narodowy w Warszawie, Stary Teatr i Teatr im. J. Słowackiego w Krakowie, Teatr Polski we Wrocławiu, a ostatnio także teatr Wybrzeże w Gdańsku, który zyska ten status 1 stycznia 2006 r., a z nim wyższe dotacje.
Izabela Cywińska, gdy była ministrem kultury w rządzie Tadeusza Mazowieckiego, chciała, by tylko wybrane, dobre teatry z atrakcyjnym repertuarem były dotowane przez ministerstwo. - Tak się nie stało, bo spotkałam zbyt duży opór środowiska, które nie chciało się pogodzić z wartościowaniem i ocenianiem ich pracy. A to miało być kryterium podziału funduszy. Dlatego dziś pieniądze na sztukę dostaje miasto i dysponują nim urzędnicy - mówi "Wprost" Cywińska.
Rynkowa rzeczywistość wymusza jednak na dyrektorach teatrów rynkowe rozwiązania. Powstają stowarzyszenia i fundacje, wokół których skupiają się małe aktorskie zespoły teatralne bez stałej siedziby, wynajmujące salę w teatrze na pojedyncze spektakle. A coraz więcej aktorów rezygnuje z etatów. Ze stałego angażu i spokojnej, ale nie twórczej artystycznej egzystencji zrezygnowały jako pierwsze gwiazdy - Anna Dymna, Krystyna Janda, Jerzy Stuhr czy Jan Peszek. Ich śladem poszli inni.

Małe jest dobre
Duże sceny narodowe, by dalej funkcjonować i konkurować z teatrem impresaryjnym, muszą zmieniać swoje oblicze. Bo to na małych scenach sięga się po współczesny repertuar, ceniony przez publiczność i krytyków. Stąd w Starym Teatrze podjęto próbę uatrakcyjnienia repertuaru - zrobił to Paweł Miśkiewicz, twórca festiwalu sztuk współczesnych Bazart. Stąd na scenę małą Teatru Narodowego zaprasza się młodych, takich jak filmowiec Przemysław Wojcieszek ("Głośniej od bomb"), którego sztuka "Made in Poland" objechała Polskę. Narodowy sięgnął też po Jerzego Pilcha i Andrzeja Saramonowicza.
Sceny, które przez lata wegetowały, próbują reanimować młodzi dyrektorzy. Efekty tego widać na przykład w teatrze w Wałbrzychu, którym kieruje Piotr Kluszczyński, a gdzie będzie reżyserował Wojciech Klata. Scenę w Jeleniej Górze objęła z kolei Małgorzata Bogajewska, a Paweł Szkotak - Teatr Polski w Poznaniu. Trzydziestosześcioletni Grzegorz Jarzyna, szef artystyczny TR Warszawa, ożywia swój teatr, wystawiając w tak niekonwencjonalnych miejscach, jak Dworzec Centralny czy fabryka. Były to spektakle sezonowe, grane w naturalnej scenografii, a przez to tanie. Stołeczny teatr Komedia czy teatr Na Woli egzystują dzięki użyczaniu sal właśnie na spektakle impresaryjne lub organizowane przez prężne agencje public relations - jak firma Allegro Event. Sukcesem tej ostatniej była "Tamara", wystawiona w Łazienkach pod koniec ubiegłego sezonu. Najnowsza premiera agencji to "Samotne serca" Erica Chappella z Piotrem Machalicą, Edytą Olszówką, Grażyną Wolszczak i Piotrem Gąssowskim w rolach głównych i jedynych. Z kolei Kino-Teatr Bajka wystartował rok temu z poparciem holdingu medialnego ITI jako miejsce, w którym z poparciem dużych koncernów wystawia się droższe spektakle - jak monodram Wojciecha Pszoniaka "Belfer" czy piosenki Nicka Cave`a.

Menedżer w teatrze
Szefowie teatrów coraz częściej muszą być dobrymi menedżerami - jak Wojciech Nowicki, dyrektor Teatru Jaracza w Łodzi, który otrzymał tytuł menedżera roku. Wcześniej pracował w Wytwórni Filmów Fabularnych jako producent. Gdy kilka lat temu otrzymał propozycję prowadzenia najlepszej sceny w Łodzi, zapisał się na Studium Menedżerskie Zarządzania Kulturą w SGH w Warszawie. Nowicki w ogóle nie zajmuje się sprawami artystycznymi w teatrze. Zauważył, że na świecie łączy się imprezy kulturalne z promocją produktu, premierą literacką, czasem z ważną społeczną akcją. - Tłumy w teatrze to pełna kasa. Jeśli planuję sobotnią premierę teatralną, od razu myślę, co przy tej okazji mogę sprzedać - mówi "Wprost" Nowicki.
Teatrem Montownia rządzi menedżer Piotr Duda, absolwent Akademii Teatralnej w Warszawie (kierunek Wiedza o Teatrze). Duda dwa lata kształcił się w Szwecji, w szkole zarządzania i reklamy. Pracował z tamtejszymi teatrami off-owymi. Dopiero od kilku miesięcy ma on stałe biuro, a grupa, która w ciągu 10 lat wyprodukowała 17 dochodowych premier, od tego roku ma mieć stałą siedzibę.
W teatrze Buffo, jedynym samofinansującym się teatrem w Warszawie ze stałą siedzibą, menedżerami są Janusz Józefowicz i Janusz Stokłosa. Kilka miesięcy temu publicznie obnażyli oni nieuczciwą konkurencję między teatrami dotowanymi a komercyjnymi. Po prostu pieniądze z budżetu finansują zagraniczny repertuar stałych scen dotowanych (jak Roma), które realizują licencjonowane i drogie w produkcji przedstawienia. A rzekomo są świątyniami narodowej kultury.
Bartosz Zaczykiewicz, dyrektor Teatru im. J. Kochanowskiego w Opolu, stara się, by co najmniej 20 proc. kosztów przedstawień ponosili sponsorzy. Żeby być prawdziwym menedżerem, chce się dokształcać na Wydziale Zarządzania Kulturą SGH w Warszawie. Jedyną kobietą menedżerem w teatrze jest Krystyna Meissner, dyrektor Teatru Współczesnego we Wrocławiu. To ona wymyśliła festiwal teatralny Dialog, czyli przegląd spektakli z całego świata.
Komercyjne teatry oraz menedżerowie w teatrach dotowanych dowodzą, że bez zbytniego obciążania kieszeni podatnika można mieć dobry produkt. Po co więc trwać przy starym systemie? Socjalne bezpieczeństwo środowiska na pewno nie jest wystarczającym powodem.
Okładka tygodnika WPROST: 40/2005
Więcej możesz przeczytać w 40/2005 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 40/2005 (1192)

  • Wprost od czytelników 9 paź 2005 Komisja dziękuje W związku z zakończeniem prac komisji pozwalam sobie złożyć - w imieniu jej członków - serdeczne podziękowania za prezentowanie naszych działań. Dzięki temu były one uważnie obserwowane przez opinię... 3
  • Na stronie 9 paź 2005 Wolę ułomną demokrację, rozgrywającą się w świetle kamer, od kończącej się właśnie "demokracji pałacowej" 3
  • Skaner 9 paź 2005 WYBORY Głosowanie na bis Zwycięzcy zyskują, przegrani tracą. Na zlecenie tygodnika "Wprost" TNS OBOP zapytał Polaków, na jakie partie głosowaliby, gdyby wybory parlamentarne odbyły się 2 października (tydzień po... 6
  • Dossier 9 paź 2005 DONALD TUSK kandydat na prezydenta RP, lider Platformy Obywatelskiej "W przeciwieństwie do Lecha Kaczyńskiego niestety nie mogę niczego zadeklarować w imieniu brata, ale mogę w imieniu siostry" Polsat NELLI ROKITA żona lidera PO... 7
  • Playback 9 paź 2005 12
  • Poczta 9 paź 2005 Dyktatura korporacji Jestem aplikantem ostatniego roku aplikacji prowadzonej przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Olsztynie. Nie pochodzę z rodziny prawniczej, podobnie jak wszyscy aplikanci z mojego roku. Fakt ten przeczy... 12
  • Ryba po polsku - Nasz cyrk, nasze małpy 9 paź 2005 Najpierwszym politykom już udało się zniechęcić do siebie, koalicji, Sejmu i rządu większość Polaków 13
  • Okiem barbarzyńcy - Namiętność do Jarosława 9 paź 2005 Borowski i Olejniczak nie wyobrażają sobie Polski, w której nie rządziłby Jarosław Kaczyński 14
  • Z życia koalicji 9 paź 2005 W nosie mamy rozmowy PiS-PO, kandydatów na premierów, prezydentów etc. Niniejszym ogłaszamy, że w naszej rubryce koalicją jest już PO-PiS, a rząd, w ślad za swym premierem, przeszedł do opozycji. I w kraju takim jak... 16
  • Z życia opozycji 9 paź 2005 Roman Giertych ledwo, ledwo, ledwo przeczołgał się do Sejmu. Musiał się zdziwić, bo przecież tak ciężko pracował na swe nazwisko w komisji śledczej. Być może zdziwi się też naszą opinią, że tą działalnością bardziej... 17
  • Nałęcz - Zdrowy duch 9 paź 2005 Niech zawsze, kiedy rządzący ugrzęzną w aferach, ludzie zsyłają ich do politycznego piekła 18
  • Fotoplastykon 9 paź 2005 © Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 19
  • Oszustwo demokratyczne 9 paź 2005 W Polsce gra się z wyborcą w salonowca: wyborca wystawia tyłek, ale nie wie, kto go uderzył 20
  • Niespotykanie spokojny premier 9 paź 2005 Byłby z niego świetny szef rządu - mówiono o Kazimierzu Marcinkiewiczu, gdy w gabinecie Suchockiej był wiceministrem edukacji 28
  • Egzekucje będą natychmiastowe 9 paź 2005 Rozmowa z Kazimierzem Marcinkiewiczem, kandydatem na premiera RP 32
  • Demokracja urn 9 paź 2005 Swojej Polski, swojej demokracji i swego udziału w wyborach po latach komuny musimy się uczyć od nowa 34
  • Uniwersytet zamknięty 9 paź 2005 W Polsce nie ma bezpłatnych studiów: dwie trzecie spośród prawie 2 mln studentów rozpoczynających nowy rok akademicki płaci za naukę 38
  • List założycielski Europy 9 paź 2005 Bez listu polskich biskupów do niemieckich nie byłoby zjednoczonych Niemiec, papieża Polaka ani pontyfikatu Benedykta XVI 44
  • Giełda 9 paź 2005 HOSSA ŚWIAT Biurokracja do kosza Komisja Europejska ma zamiar zrezygnować z 68 gotowych projektów dyrektyw bądź rozporządzeń, które znajdują się już w fazie konsultacji z Parlamentem Europejskim. "Chcemy przekonać... 48
  • PiS-kalizm 9 paź 2005 Program gospodarczy PiS ma wielką zaletę - jest niemożliwy do zrealizowania 50
  • Ostatni dołek 9 paź 2005 Kwaśniewski funduje kolegom pole golfowe? 56
  • Moskiewski proces 9 paź 2005 Rozmowa z Jurijem Szmidtem, adwokatem Michaiła Chodorkowskiego 58
  • Załatwione odmownie - Huragan dezinformacji 9 paź 2005 Liberalno-konserwatywna Ameryka ma się dobrze i nie zaszkodzi jej huragan 60
  • Sportowa seksmisja 9 paź 2005 Prawdziwymi mężczyznami w polskim sporcie są kobiety 66
  • Świat według Łebskich 9 paź 2005 Ferdynand Kiepski przegrał z Magdą M. 72
  • W 80 dni dookoła celebrity 9 paź 2005 Już nie wystarcza nam kontakt z gwiazdami na odległość, teraz chcemy je dotknąć, by uszczknąć trochę ich sławy 76
  • Zero ryzyka 9 paź 2005 Nowe samochody będą zdolne do unikania zderzeń 78
  • Cudowne zmyślenie 9 paź 2005 Bohaterska obrona Jasnej Góry przed potopem szwedzkim to bujda na resorach 80
  • Ukraiński Schindler 9 paź 2005 Arcybiskup Andrzej Szeptycki kolaborował z nazistami, ale też ratował życie Żydom 83
  • Know-how 9 paź 2005 Piórka amanta Samce jaskółek dymówek (Hirundo rustica) muszą nieustannie dbać o wygląd, żeby nie stracić partnerek. Jeśli samica zauważy, że upierzenie partnera traci blask, natychmiast szuka nowego amanta.... 84
  • Nagroda lobbystów 9 paź 2005 Noblistą rzadko zostaje ktoś, kto nie był silnie protegowany 86
  • Urodzeni bez czepka 9 paź 2005 Pierwszy w Polsce proces kasacyjny o "złe urodzenie" 90
  • Rak w zarodku 9 paź 2005 Leczenie przy użyciu komórek macierzystych może się okazać największą pomyłką medycyny 92
  • Bez granic 9 paź 2005 Zabawy gigantów Oficjalnie ćwiczenia Malabar-05 mają "wzmocnić wzajemne zaufanie". Nieoficjalnie indyjsko-amerykańskie manewry na Morzu Arabskim to odpowiedź na niedawne chińsko-rosyjskie ćwiczenia na Morzu... 94
  • Bastylia XXI wieku 9 paź 2005 V Republika Francuska zamieni się w szóstą, zanim doczeka swego 50-lecia 96
  • Półksiężyc w pełni 9 paź 2005 Unia Europejska powinna się rozszerzyć jeszcze tylko raz 100
  • Usta Putina 9 paź 2005 Rosja nie okrąża Polski - mówi Gleb Pawłowski, rosyjski politolog i doradca prezydenta Putina 104
  • Niebieska pomarańcza 9 paź 2005 Juszczenko za cenę powołania rządu podpisał pakt o nieagresji z oligarchami 106
  • Menu 9 paź 2005 KRÓTKO PO WOLSKU Nie wszystko złotko, co się świeci Zaskoczył mnie wynik sondażu, z którego wynikało, że sukces naszych siatkarek jest dla społeczeństwa ważniejszy niż wybory parlamentarne. Odpowiadało to mniej więcej... 108
  • Recenzje 9 paź 2005 110
  • Portret artysty z czasów młodości 9 paź 2005 * * * * *Ktoś zauważył, że Bob Dylan nigdy nie dawał publiczności tego, co ona chciała. Zawsze dawał jej coś lepszego. Siódma część Dylanowskiego cyklu "Bootleg Series", opatrzona podtytułem "No Direction Home",... 110
  • Kto zżarł faraona? 9 paź 2005 *Każdy z nas ma znajomego, który zadręcza otoczenie opowiadaniem dowcipów. Will Cuppy jest dowcipnisiem wykształconym i ambitnym. Postanowił więc opisać dzieje świata, ale tak, żeby nie było nudno. I żeby było wyjątkowo śmiesznie.... 110
  • Chopin w baletkach 9 paź 2005 * * * * Isadora Duncan, największa gwiazda baletu, udowodniła światu, że można tańczyć nie tylko do muzyki specjalnie do tego skomponowanej, ale także do nut Chopina, Brahmsa czy Schumanna. Małgorzata Potocka poszła krok dalej,... 110
  • Teatr na kartki 9 paź 2005 Wolny rynek zdobywa kolejne przyczółki w polskim teatrze 112
  • Żart stulecia 9 paź 2005 Latający Cyrk Monty Pythona dowodzi, że prawdziwy humor może istnieć tylko tam, gdzie można szargać świętości 116
  • Sztukmistrz z Londynu 9 paź 2005 Charles Saatchi nie wydobywa artystycznych talentów z cienia - on je stwarza 118
  • Ueorgan Ludu 9 paź 2005 Jesteśmy niezawodnym ogniwem UE, ale bigosu nie oddamy Ujawniamy zapis czwartkowej rozmowy J. Kaczyńskiego SENSACYJNA PRAWDA o PiS Podczas spotkania PO i PiS w Sejmie Jarosław Kaczyński zadeklarował, że billingi jego połączeń... 120
  • Skibą w mur - Gadające nogi 9 paź 2005 Przy Rolickim czy Paradowskiej nawet kilogram gwoździ wypadłby atrakcyjnie 122

ZKDP - Nakład kontrolowany