Mit bogini matki

Mit bogini matki

Dodano:   /  Zmieniono: 1
Teoria o złotym wieku matriarchatu ma najpewniej taką wartość historyczną jak bajka o szewczyku Dratewce
Przed wiekami światem rządziły kobiety. Życie płynęło w harmonii, bez wojen i przemocy. Dzieci chowały się wspólnie, kobiety dzieliły się pracą, a mężczyźni czcili je niemal jak samą wielką boginię matkę. Tak od lat twierdzą liczni antropolodzy i archeolodzy, badacze folkloru i religii. Pod rządami kobiet miała kwitnąć neolityczna osada w atalhšyźk w środkowej Anatolii. Kobiety miały też władać minojską Kretą. Wiele biur turystycznych organizuje nawet pielgrzymki śladami bogini matki na Maltę, Kretę, do Turcji i Irlandii.
Niektórzy badacze uważają, że to właśnie kobiety były autorkami wczesnej fazy rozwoju cywilizacji, w której rola mężczyzn była marginalna. W paleolitycznych społecznościach kobiety zajmujące się zbieractwem miały wiele okazji, aby badać właściwości roślin i eksperymentować z uprawami. Być może właśnie tak doszło do narodzin rolnictwa. Praca kobiet dostarczała wczesnym grupom ludzi aż 60-80 proc. spożywanych kalorii. Kobiety mogły też wynaleźć tkactwo, wyplatanie koszyków, ceramikę, budownictwo i handel. Amerykański filozof i historyk Will Durant w książce "The Story of Civilisation" stwierdził nawet, że "to kobieta stworzyła ognisko domowe i dodała mężczyznę do listy udomowionych zwierząt".
Teoria o złotym wieku matriarchatu może mieć jednak taką wartość historyczną jak bajka o szewczyku Dratewce. Cynthia Eller z uniwersytetu Montclair w Stanach Zjednoczonych, autorka książki "The Myth of Matriarchal Prehistory", dowodzi, że matriarchat jest jedynie legendą, która powstała, by wyjaśnić zjawiska społeczne trudne do wytłumaczenia w inny sposób.

Koniec kobiecych rządów
Teoria o zdominowanych przez kobiety prehistorycznych społeczeństwach powstała w 1861 r., kiedy szwajcarski antropolog i socjolog Johann Jakob Bachofen w pracy "Das Mutterrecht" opisał erę matriarchatu trwającą przez całą starożytność aż do epoki klasycznej, gdy władzę przejęli mężczyźni. Idea Bachofena szybko zyskała uznanie antropologów i archeologów. Jej wyznawcą był też Zygmunt Freud, a Erich Fromm wykorzystał ją do uzasadnienia swojej teorii o nieuniknioności agresji i przemocy w kontaktach międzyludzkich.
Najwięcej dowodów na prawdziwość teorii matriarchatu miało pochodzić z neolitu, kiedy ludzkość prowadziła gospodarkę rolniczą, przed pojawieniem się metalurgii, czyli 8-3 tys. lat p.n.e. Badaczka Marija Gimbutas doszukiwała się przejawów kultu wielkiej bogini matki w każdym aspekcie życia neolitycznych społeczeństw. Za najstarszy wizerunek bogini matki została uznana figurka znaleziona w Berekhat Ram w Izraelu, wyrzeźbiona w czerwonym tufie (rodzaju marmuru); archeolodzy datują ją na okres między 800 a 230 tys. lat temu.
Większość wyznawców teorii matriarchatu uważa, że złoty wiek kobiecych rządów zakończył się około 3000 r. p.n.e. Według jednej z hipotez, do upadku matriarchatu doprowadziły nomadzkie, wojownicze, rządzone przez mężczyzn plemiona z rejonów nadczarnomorskich, które rozprzestrzeniły się w Europie i na Bliskim Wschodzie, podporządkowując sobie pokojowych, rządzonych przez kobiety rolników. Ale przed nomadami też nie było "pokojowych" społeczeństw rządzonych wyłącznie przez kobiety.

Prehistoryczne "króliczki"
Gdy zapanowała moda na matriarchat, wiele pozostałości z zamierzchłej przeszłości interpretowano jako przedstawienia bogiń lub ich symbole. Marija Gimbutas chciała widzieć oczy, twarze i całą postać wielkiej bogini w popularnych w okresie neolitu wzorach spiral, kółek i kropek zdobiących figurki i przedmioty codziennego użytku. Słynny francuski archeolog Andre Leroi-Gourhan doszukiwał się symboli kultu wielkiej bogini w paleolitycznych malowidłach na ścianach jaskiń; schematyczne przedstawienia w kształcie trójkąta stanowiły dla niego wizerunki stylizowanych kobiecych genitaliów. Nowsze badania nakazują jednak krytyczne spojrzenie na taką interpretację.
Jednym z najsilniejszych argumentów zwolenników prehistorycznego kultu wielkiej bogini są tzw. paleolityczne Wenus, figurki kobiet sprzed 25 tys. lat wykonane z kamienia i kości. Kilkanaście odkrytych posążków przedstawia grubaski z silnie zaznaczonymi fałdami tłuszczu oraz piersiami, pośladkami i kobiecymi genitaliami; większość z nich prawie wcale nie ma rysów twarzy. Do niedawna archeolodzy uważali je za wizerunki bogini matki. Timothy Taylor, archeolog z uniwersytetu w Bradford w Wielkiej Brytanii i autor książki "The Prehistory of Sex. Four Million Years of Human Sexual Culture", uważa jednak, że paleolityczne Wenus mogły być odpowiednikami dzisiejszych "króliczków" z "Playboya" - stworzono je, aby budziły męskie pożądanie. Służyć temu miały m.in. staranne fryzury oraz biżuteria zdobiące niektóre statuetki.
Archeolodzy przez lata sądzili, że kościany wisiorek sprzed 27 tys. lat znaleziony w Dolnych Westonicach na Morawach przedstawia stylizowane kobiece piersi. Niewielu zauważyło, że kiedy wisiorek powiesi się na sznurku lub rzemieniu, przypomina on raczej męskie genitalia. Trójkątne znaki w malowidłach jaskiniowych pojawiają się w dość nietypowych dla bogini miejscach, na przykład w ranach trafionych grotami włóczni i strzał zwierząt. Nawet jeśli przyjmiemy, że intencją ich twórców było przedstawienie symboli kobiecości, niekoniecznie muszą one mieć związek z prehistoryczną religią.

Władza ojca i męża
Nawet gdyby było prawdą, że ludzie w epoce kamienia czcili wielką boginię, nie oznacza to wcale, że podobnym szacunkiem otaczali kobiety. Grecy stawiali ołtarze wielu boginiom: Atenie, Herze, Demeter, a jednak Greczynki przechodziły bezpośrednio spod władzy ojca pod władzę męża i były pozbawione praw publicznych. Prawdopodobnie nigdy kobiety nie sprawowały władzy. Były natomiast i są nadal społeczeństwa, w których pozycja kobiet jest szczególnie wysoka. Choć archeolodzy podważają uważane niegdyś za niezbite dowody prehistorycznych rządów kobiet, mit jest wiecznie żywy.

WPROST EXTRA
Esencja ojca
Bachofen, Gimbutas i inni zwolennicy teorii matriarchatu twierdzili, że kobiety zawdzięczały dominującą pozycję w prehistorycznych społeczeństwach brakowi świadomości reprodukcyjnej roli mężczyzn, którzy nie łączyli aktu seksualnego z aktem poczęcia. Ten pogląd potwierdzały badania prowadzone przez antropologów na początku XX wieku wśród nie zaawansowanych technologicznie społeczeństw Australii i Melanezji. W 1903 r. etnograf Walter Edmund Roth opisał aborygenów z północnego Queensland w Australii, którzy wierzyli, że ciąża powstaje, kiedy kobieta opala nad ogniem czarne fasolki, łapie ropuchy oraz śni o dziecku w swoim łonie. Polski antropolog Bronisław Malinowski, który w latach 20. prowadził badania wśród mieszkańców Wysp Trobriandzkich, zaobserwował, że ci ludzie nie uznają żadnej więzi między ojcem i dzieckiem.
Antropolog Margaret Mead podczas badań na Samoa zaobserwowała jednak, że kiedy biali badacze zaczynają zadawać pytania, członkowie wielu plemion nie mogą się oprzeć pokusie oszukania ich. To, co Malinowski usłyszał od tubylców z Wysp Trobriandzkich, było oficjalną wersją, podczas gdy mieszkańcy wysp byli całkowicie świadomi procesu reprodukcyjnego i przekazywali tę wiedzę z pokolenia na pokolenie. Łatwowierną ofiarą fantazji australijskich aborygenów padł też Roth, który zlekceważył fakt, że w lokalnym języku istnieje pojęcie "męskiego przodka", dowód świadomości roli ojca.
Zwolennikom starożytnego matriarchatu powinny dać do myślenia poglądy dotyczące reprodukcji głoszone przez Greków i Rzymian. Już Arystoteles uważał, że "esencja" ojca jest przekazywana bezpośrednio dziecku, a kobieta stanowi jedynie naczynie, w którym embrion ma wzrastać. Podobny pogląd jest reprezentowany do dziś w górskich wioskach Turcji i Albanii.

Matrylinearne społeczeństwo
Wśród tradycyjnej kasty mieszkańców Kerali w południowych Indiach, zwanych Nair, jeszcze do niedawna funkcjonowały dwa wzorce rodziny. W jednym, określanym mianem Tarwad, matka i jej dzieci żyją razem z najstarszym bratem matki albo jej najstarszym wujem. To męski członek rodziny sprawuje władzę, ale system dziedziczenia zapewnia przekazywanie majątku po linii żeńskiej; mężczyźni nie są jego właścicielami, mogą z niego jedynie korzystać. Również w linii żeńskiej są przekazywane nazwiska, łączące nazwiska matki i najstarszego wuja po jej stronie. Przekazywanie dzieciom nazwiska matki, a nie ojca, czyli matrylinearność, charakteryzuje też grupę Mosuo z południowo-zachodnich Chin, oraz Minangkabau z Sumatry Zachodniej. Ta licząca 4 mln członków grupa jest uważana za największe żyjące matrylinearne społeczeństwo świata.
Więcej możesz przeczytać w 49/2006 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 1

Spis treści tygodnika Wprost nr 49/2006 (1251)

  • Na stronie - Okazja do okazji 15 gru 2006, 15:00 "Swoje chwalicie, cudzego nie znacie" - to aktualna wersja starego polskiego przysłowia 3
  • Wprost od czytelników 15 gru 2006, 15:00 Zatoka niepokoju Prof. Mariusz Muszyński i Krzysztof Rak, autorzy artykułu "Zatoka niepokoju" (nr 43), będący jednocześnie członkami zarządu fundacji Polsko-Niemieckiej Pojednanie, trafnie, merytorycznie i rzetelnie opisali... 3
  • Skaner 15 gru 2006, 15:00 MAGOWIE SIATKÓWKI Znów mamy wielki zespół siatkarski! Drużyna Argentyńczyka Raula Lozano gra równie wspaniale jak siatkarze w czasach legendarnego zespołu Huberta Wagnera - na medal. Wlazły, Zagumny, Świderski, Kadziewicz, Winiarski,... 8
  • Sawka czatuje 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 10
  • Playback 15 gru 2006, 15:00 Minister spraw zagranicznych Anna Fotyga i premier Jarosław Kaczyński © A. JAGIELAK 14
  • Ryba po polsku - Rżnięcie Rokity 15 gru 2006, 15:00 Tusk jednego tylko nie jest w stanie przewidzieć: że zostanie wyślizgany przez Kwaśniewskiego 15
  • Z życia koalicji 15 gru 2006, 15:00 NIESZCZĘSNY KAZIO Marcinkiewicz przegrał z Bufetową. To tak, jakby pryszczaty flejtuch, który w życiu nie słyszał o dezodorancie, odbił ci dziewczynę. Można wpaść w depresję. ALE KAZIA - chociaż przegrał - nadal kocha cała Polska i... 16
  • Z życia opozycji 15 gru 2006, 15:00 HURRA! WIWAT! PREZYDENTEM STOLICY ZOSTAŁA Hanna Gronkiewicz-Waltz. Jako ludzie, którzy na nią głosowali (co prawda 11 lat temu, ale tkwi to w nas do dziś), bardzo się z tego cieszymy. Razem z nami z sukcesu Bufetowej cieszy się cała... 17
  • Wprost przeciwnie - Weimar: reanimacja 15 gru 2006, 15:00 Polska - jak w latach 90. - ma szansę na zakotwiczenie u boku najsilniejszych państw europejskich 18
  • Fotoplastykon 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 19
  • Emeryci pańszczyźniani 15 gru 2006, 15:00 Rząd chce dokonać największej grabieży w IV RP 20
  • Szturm na Warszawę 15 gru 2006, 15:00 Nadciąga nowa elita polskiej polityki 24
  • Jarosławizm 15 gru 2006, 15:00 Premier Kaczyński chce pomagać Kościołowi wbrew jego misji i interesom 28
  • Grupa osłaniająca Rywina 15 gru 2006, 15:00 Byli milicjanci, pracownicy telefonii komórkowej, utrudnili ustalenie składu grupy trzymającej władzę 32
  • Nielot we mgle 15 gru 2006, 15:00 Żadna europejska stolica nie ma tak fatalnego lotniska jak Warszawa 36
  • Wielka grabież Śląska 15 gru 2006, 15:00 Kilkadziesiąt aut wypełnionych zrabowanymi zabytkami trafia co tydzień z Polski do Niemiec 38
  • Giełda 15 gru 2006, 15:00 Hossa Świat Fuzja na 6 gigawatów Za 22,5 mld USD hiszpańska Iberdrola przejmie Scottish Power, piąty największy brytyjski koncern energetyczny. W ten sposób powstanie trzecia największa tego typu firma na Starym Kontynencie, po francuskim... 42
  • Łowczynie okazji 15 gru 2006, 15:00 Polki należą do najinteligentniejszych drapieżców na światowym rynku cenowych atrakcji 44
  • Tygrysiątka biznesu 15 gru 2006, 15:00 100 najbardziej dynamicznych polskich średnich firm produkcyjnych - ranking D&B i "Wprost" 52
  • Bomba sanitarna Kremla 15 gru 2006, 15:00 Kraje nieposłuszne wobec Moskwy natychmiast dotyka embargo na import żywności 56
  • Supersam 15 gru 2006, 15:00 60
  • Polsko-brytyjski Look 15 gru 2006, 15:00 Jaki kraj najbardziej inspiruje młodych polskich projektantów? Wielka Brytania. Takie wrażenie odnieśli jurorzy i publiczność podczas finału konkursu New Look Design 2006, którego motywem przewodnim była podróż dookoła świata.... 60
  • Pamięć Bonda 15 gru 2006, 15:00   Kolejne części przygód Jamesa Bonda zawsze są świetną okazją do wypuszczenia gadżetów związanych z filmem. Tym razem firma Sony wprowadziła na rynek limitowaną edycję nośników pamięci MICRO VAULT 007. Zainstalowano w nich... 60
  • Rakietą w gadułę 15 gru 2006, 15:00 Kto powiedział, że tylko mali chłopcy lubią się bawić w wojnę? W sklepie internetowym 2Future można kupić wyrzutnię miniaturowych rakiet, podłączaną do PC . W informacji o produkcie możemy przeczytać, że ma on zastosowanie biurowe.... 60
  • Lecznicze prasowanie 15 gru 2006, 15:00 Aromaterapię można stosować nawet w trakcie prasowania - dzięki wodom zapachowym do żelazek. Są to mieszanki roślinnych esencji zapachowych i wody destylowanej. Zrobiły furorę w USA, a teraz podbijają polski rynek. Wody zapachowe nie... 60
  • Mistrzowie mistrzów 15 gru 2006, 15:00 Lozano, Beenhakker i Urlep dokonują cywilizacyjnego skoku w polskim sporcie 62
  • Kielce City 15 gru 2006, 15:00 Stolica Świętokrzyskiego chciała być drugim Mediolanem, a staje się drugim Hanowerem 66
  • Bukiet spraw zagranicznych 15 gru 2006, 15:00 Co miał na myśli George Bush, ofiarowując Lechowi Kaczyńskiemu butelkę merlota Duckhorn? 70
  • Wodochód 15 gru 2006, 15:00 Litr wody na dwa przejechane kilometry - tyle "spalin" ma wydzielać najnowsze auto BMW 74
  • Trzy dusze Rolata 15 gru 2006, 15:00 Przed wojną był dumny z tego, że jest Polakiem wyznania mojżeszowego, a nie polskim Żydem 76
  • Pazurem - McŻycie 15 gru 2006, 15:00 Posmarujesz bułeczkę masełkiem oraz rzucisz na to plasterek świeżynki i jesteś złodziejem 78
  • Know-how 15 gru 2006, 15:00 Fenomen Świętego Mikołaja Nieuzasadnione są obawy niektórych rodziców, że wiara w nierealne postaci i zdarzenia może doprowadzić do zaburzeń psychicznych u dziecka. Wręcz przeciwnie. Świat baśni korzystnie wpływa na rozwój... 80
  • Ranking szpitali kardiologicznych i kardiochirurgicznych 15 gru 2006, 15:00 W operacjach serca mało inwazyjne zabiegi coraz częściej zastępują skalpel 82
  • Mit bogini matki 15 gru 2006, 15:00 Teoria o złotym wieku matriarchatu ma najpewniej taką wartość historyczną jak bajka o szewczyku Dratewce 90
  • Bez granic 15 gru 2006, 15:00 Boks prezydencki Meksykański prezydent elekt Felipe Calderón nie ma łatwego życia. Konserwatysta Calderón wygrał wybory niewielką większością głosów - 0,5 punktu procentowego. To spowodowało, że wynik wyborów jest kwestionowany... 92
  • Pielgrzymka do ziemi niczyjej 15 gru 2006, 15:00 Oficjalnie laicka Turcja wciąż prześladuje chrześcijan 94
  • Szczyt senatora 15 gru 2006, 15:00 W Rydze przywódcy NATO zaak-ceptowali koncepcję sojuszu jako żandarma światowej demokracji 98
  • Moskiewski szwadron śmierci 15 gru 2006, 15:00 Czy Putin panuje jeszcze nad Rosją? 102
  • Recenzor 15 gru 2006, 15:00 CD/DVD Śpiewający fortepian Współczesny polski jazz ma twarz Leszka Możdżera. I to nie ze względu na wzbudzające sensację ekscentryczne fryzury czy fikuśne oprawki okularów pianisty. To właśnie Możdżer sprowadzając pod strzechy ów... 104
  • Uwolnić Świętego Mikołaja 15 gru 2006, 15:00 Miły staruszek z workiem prezentów w Kościele Wschodnim jest czczony jako opiekun potrzebujących 108
  • Błędne koło Stasiuka 15 gru 2006, 15:00 Środkowoeuropejczycy uciekają od fatum Mitteleuropy 112
  • Koniec wielkiego żarcia 15 gru 2006, 15:00 Filmy, od których można stracić apetyt, próbują zmienić świat 114
  • Nie kaprysił, kręcił 15 gru 2006, 15:00 Odszedł Leon Niemczyk - aktor na każdą okazję 116
  • Wencel gordyjski - Od tańca do różańca 15 gru 2006, 15:00 Królowa czechosłowackich dansingów w kraju twórczego napięcia 118
  • Ueorgan Ludu 15 gru 2006, 15:00 Nr 49 (215) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 4 grudnia 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Na zdjęciu: sprytna i bezwzględna szefowa - Zyta G., pseud. "Chrypa" Rozbijanie mafii Ujęto kolejnych członków mafii paliwowej, która... 120
  • Wprost plus 15 gru 2006, 15:00 Wykłady na Nowe Tysiąclecie Doktryna Szewacha Weissa Czasem trzeba pokazać wielką siłę, żeby uniknąć eskalacji siły - tak najkrócej można streścić koncepcję prof. Szewacha Weissa w kwestii stosunków Izraela z sąsiadami. Prof.... 121
  • Skibą w mur - Jaja z pogrzebu 15 gru 2006, 15:00 Lekarze i ratownicy nie wpinają sobie czarnych kokardek w klapy, tylko robią swoje 122