Schizma trydencka

Schizma trydencka

Dodano:   /  Zmieniono: 5
Zrównanie mszy trydenckiej z posoborową może doprowadzić do rozłamu w Kościele

RYT TRYDENCKI
Msza trydencka to liturgia celebrowana w klasycznym rycie rzymskim. Odwołuje się do tradycji czasów apostolskich, zaś praktyka duszpasterska ukształtowała ją w VI wieku. Sobór trydencki (1545-1563) i papież Pius V w 1570 r. bullą "Quo primus" skodyfikowali istniejący obrządek. W wyniku uchwał II soboru watykańskiego Kościół dokonał zmiany formy liturgii mszalnej, rezygnując nie tylko z języka łacińskiego, ale także wprowadzając zmiany mszału rzymskiego. Na wzór pierwszych chrześcijan kapłani zaczęli sprawować liturgię odwróceni twarzą do ludu, ołtarze wznoszono często w centralnym miejscu świątyni, a duchownych zwolniono z nakazu stosowania licznych gestów i symboli liturgicznych. Reforma liturgiczna przyczyniła się do sekularyzacji i zaprzestania praktyk religijnych wśród wielu wiernych. Jednocześnie od lat 70. pojawiali się duchowni i wierni pragnący powrócić do liturgii trydenckiej. Dopiero Jan Paweł II w liście apostolskim "Ecclesia Dei" zwrócił się do biskupów o zmianę nastawienia do grup tradycjonalistycznych.
Wczasie majowej wizyty Benedykta XVI w Polsce spore zainteresowanie wzbudzała biała płachta rozwinięta nad głowami młodych ludzi. Ręcznie wykonany napis był niby znajomy, a jednak brzmiał, jakby pielgrzymi przybyli z daleka. Choć w ich grupie każdy mówił po polsku, pozdrowienie skierowane do papieża brzmiało jak przedsoborowe wezwanie do modlitwy: "Benedictus XVI qui venit in nomine Domini. Fideles missae tridentiae". Polscy tradycjonaliści swój transparent ustawili na wzniesieniu na obrzeżach krakowskich Błoń, aby bardziej był widoczny dla papieża i celebrujących z nim mszę duchownych niż setek tysięcy pielgrzymów.

Liturgia tajemnicy
Miłośnicy mszy trydenckiej lubią podkreślać swoją odrębność, uważając się za sól Kościoła katolickiego. Dziś gromadzą się w każdą niedzielę w kilkunastu miejscach w Polsce, czasem są to okazałe kościoły, jak monumentalna gotycka świątynia NMP na Piasku we Wrocławiu, kościół Bonifratrów na krakowskim Kazimierzu czy należący do redemptorystów kościół św. Benona w Warszawie. Od września do miejsc, gdzie "msza odprawia się po staremu", dołączył Radom, gdzie miejscowy biskup zezwolił jezuickiemu duszpasterzowi o. Hubertowi Czumie na odprawianie liturgii według mszału św. Piusa V. Krakowska wspólnota przeżywała niedawno prawdziwe święto - mszę pontyfikalną w rycie trydenckim odprawił biskup. Nie był to jednak nikt z polskich hierarchów, ale czarnoskóry biskup pomocniczy archidiecezji Chicago Joseph Perry.
Tradycjonaliści nie są w polskim Kościele rozpieszczani, ale też zbytnio nie narzekają. Ks. Wojciech Grygiel, zanim został duszpasterzem tego środowiska, skończył chemię na uniwersytecie i obronił doktorat. Spędził też sporo czasu w USA, gdzie spotkał się z przedstawicielami środowisk skupionych wokół mszy trydenckiej. Potem były jeszcze studia teologiczne w seminarium należącym do Kapłańskiego Bractwa Świętego Piotra i wreszcie praca duszpasterska w Polsce. Żywo dyskutuje i wyjaśnia zawiłości liturgii trydenckiej, podkreślając, że "przy panującym dziś i wszechobecnym szumie medialnym ta liturgia nastawiona jest na misterium i daje poczucie zbliżenia się do tajemnicy". Dodatkowo, o czym od początku jest przekonany duszpasterz ponadstuosobowej krakowskiej wspólnoty mszy trydenckiej, taka liturgia ma w sobie "szczególny walor estetyczny". Wiadomo, stare szaty, w które ubrany jest kapłan, odpowiednio dobrany śpiew gregoriański i muzyka.

Żołnierze Jezusa
Grupy zwolenników mszy trydenckiej spotykają się niemal w każdym większym mieście. Ich duszpasterze coraz częściej rekrutują się ze specjalnych stowarzyszeń. Ks. Wojciech Grygiel jest jednym z trzech polskich księży, członków Kapłańskiego Bractwa Świętego Piotra, którzy studiowali w jedynym w Europie seminarium duchownym bractwa w Wigratzbad w Niemczech. Teraz kształci się tam kolejnych czterech kleryków z Polski.
Tradycjonaliści nie kryją, że o ile II sobór watykański wytyczył słuszny kierunek reform, o tyle zbyt śmiałe innowacje posoborowe doprowadziły do odarcia liturgii z mistycyzmu i sacrum. Dla nich liturgia jest nie tylko "szczytem przeżywania spotkania z Bogiem", ale i "wielką tajemnicą wiary", dlatego używanie łaciny jako języka liturgii dopełnia jedynie tego misterium. Nawet podczas prywatnej modlitwy księża używają przedsoborowego brewiarza rzymskiego, a dominującym przejawem pobożności są formy modlitewne z czasów naszych dziadków.
Zupełnie inaczej wygląda pozaliturgiczna aktywność tradycjonalistów. Są skazani na funkcjonowanie "wyspowe", więc nie tylko nie stronią od nowoczesnych metod komunikacji, ale sami je kreują i wykorzystują. Wystarczy wejść na stronę www.fidelitas.pl lub zajrzeć na www.christianitas.pl albo sięgnąć po drukowaną wersję tego ostatniego periodyku, aby zauważyć, że sympatii wobec tych środowisk nie kryją znane postacie świata polityki i kultury, choćby marszałek Sejmu Marek Jurek, publicysta Paweł Milcarek czy pieśniarz Jacek Kowalski. Ich wizja świata, jak to wyłożył Paweł Milcarek, sprowadza się do bycia konserwatywnym w każdym wymiarze życia: "Chcemy, by nas rozpoznawano jako liturgicznych tradycjonalistów, bez traktowania naszego tradycjonalizmu jako jakiegoś wtórnego dziwactwa okupionego ewentualnymi innymi zasługami. To nie jest kaprys estetyczny, lecz istotne Čźródło i szczytÇ, duchowa ojczyzna, za którą obrywamy docinki i złości po parafiach i kuriach i w której szanujemy nawet najmniejszą religijną ceremonię".
W życiu publicznym tradycjonaliści wspierają postawy określane jako "reakcyjne", ale słowo to jest rozumiane zgodnie z wykładnią zaprezentowaną w książce Marka Jurka. Napisał on, że "reakcja jest objawem życia". Z kolei Milcarek dowodzi, że nasze życie "upływa przecież nie w raju, lecz pod ciśnieniem zaczepnej destrukcji instytucji cywilizacji chrześcijańskiej". Ten wyraźny polityczny rys nie jest jednak postawą dominującą. Zdaniem ks. Grygiela, w grupie krakowskiej "dominują ludzie reprezentujący klasę średnią", a polityka nie istnieje jako problem.
Spora grupa tradycjonalistów swoją misję w świecie widzi jako walkę o ocalenie tradycji i cywilizacji chrześcijańskiej zalewanej w globalnej wiosce przez "laickie standardy, rzeczywistość bez Boga i chrześcijaństwa, a nawet bez wyraźnie widocznych oznak religijnych". To pewnie dzięki temu ich szeregi zasilają członkowie kontrowersyjnego Chrześcijańskiego Stowarzyszenia im. Piotra Skargi czy różnych odłamów ruchów monarchistycznych. Wśród uczestników niedzielnych mszy trydenckich można także spotkać kilku posłów PiS.

Lęk przed rozłamem
Niedawno Kościół katolicki obieg-ła wieść, że papież przygotowuje indult generalny, który każdemu kapłanowi na świecie zezwoli na odprawianie mszy trydenckiej, zaś na jej celebrowanie nie będzie potrzebne już specjalne zezwolenie. To de facto spowodowałoby zrównanie w prawach mszy tradycyjnej z liturgią posoborową. Zapowiedź indultu wywołała spore zamieszanie. Biskupi, głównie reprezentujący episkopaty Francji i Niemiec, krytycznie odnieśli się do planów Benedykta XVI. Ostrożność podpowiadał papieżowi kardynał Karl Lehmann, który w Radiu Watykańskim stwierdził, że powrót mszy trydenckiej może doprowadzić do rozłamu w Kościele. "Moje doświadczenie mówi mi, że tylko u niewielu ludzi estetyka liturgii odgrywa jakąś rolę. Często w tle stoją przesłanki dogmatyczne, na przykład negowanie ważności mszy według porządku posoborowego" - podkreślił kardynał.
Według radykalnego portalu www.kreuz.net, we Francji tworzy się swoisty front oporu przeciw indultowi generalnemu. Biskup Claude Dagens, ordynariusz diecezji Angoulme, stwierdził, że planowane zrównanie w prawach liturgii przed- i posoborowej dokonuje się "w zły i wzbudzający zaniepokojenie sposób" i zagraża nie tylko jedności, ale także wiarygodności Kościoła. Zdaniem biskupa G�rardaDefois z Lille, Kościół łaciński powinien mieć tylko jeden ryt. Z kolei abp Robert Le Gall, metropolita Tuluzy, domaga się, aby ewentualna decyzja zrównująca mszę trydencką z mszą posoborową była uzależniona od opinii episkopatu danego kraju.
Pod prąd opinii hierarchów idą oczekiwania francuskich katolików. Aż 65 proc. katolików diecezji Reims, badanych przez CSA Institute, uważa, że wierni powinni mieć wybór między mszą w rycie trydenckim i posoborowym. Zachęcająca dla tradycjonalistów może być deklaracja ponad 60 proc. pytanych, którzy wyrazili chęć uczestniczenia choć raz w mszy po łacinie.

Polskie spory
Polscy biskupi twierdzą na ogół, że msza trydencka nie jest u nas problemem. Kiedy pogłoski o ogłoszeniu indultu pojawiły się w prasie, abp Józef Michalik radził, by zaczekać na publikację papieskiego dokumentu. Inni biskupi na ogół odmawiali jednoznacznego komentarza. Jedynie metropolita gdański abp Tadeusz Gocłowski otwarcie powątpiewał, czy wydanie dokumentu cokolwiek zmieni, bo i tak msza trydencka nie będzie się cieszyć większym zainteresowaniem.
Jeśli indult papieski zostanie opublikowany, największą przeszkodą nie będzie wola wśród biskupów, ale nieprzygotowanie najmłodszej części duchowieństwa. Dziś nawet znajomość łaciny jest na poziomie podstawowym, a przecież liturgia trydencka to nie tylko język, ale nieco odmienny jej przebieg. Wymowne jest doświadczenie jednego z wychowawców seminaryjnych z Opola, który zabrał grupę kleryków na mszę trydencką i ze zdziwieniem zauważył, jak u wielu z nich taka liturgia zamiast przeżycia mistycznego wywołuje uśmieszki.
Ks. Grygiel uważa, że dobrym rozwiązaniem może być zobowiązanie konferencji episkopatów do powołania księży ekspertów weryfikujących, czy dany kapłan jest przygotowany do odprawiania mszy w rycie trydenckim. Wcześniej jednak trzeba rozwiązać kilka spraw dotykających cały Kościół. Do najpilniejszych należy uzupełnienie kalendarza liturgicznego m.in. o kwestie kultu nowych świętych (księgi liturgiczne, z których korzystają tradycjonaliści, były wydane w 1962 r.), a księża muszą zaakceptować należny szacunek i "dyscyplinę liturgiczną". Warto pamiętać, że ryt trydencki znacznie ogranicza kreatywność kapłana, dzięki czemu wierny chcący się modlić, nie jest zaskakiwany liturgią mszy, jak to się obecnie zdarza. Właśnie w tej stałości i porządku duchowni odprawiający msze w rycie trydenckim widzą katechetyczny wymiar liturgii.

Ostrożność Watykanu
Swoista ostrożność przed pełnym otwarciem Kościoła na liturgię trydencką jest zauważalna w Watykanie. Kiedy w maju 2003 r. benedyktyn o. Andrew Southwell odprawił w Bazylice św. Piotra mszę według mszału św. Piusa V, w kręgach tradycjonalistów uznano, że najgorsze jest już za nimi. Warto przypomnieć, że w latach 1991-2002 bazyliką zarządzał kard. Virgilio Noe, niegdyś członek Kongregacji Kultu Bożego i Dyscypliny oraz promotor nowej, posoborowej formy liturgii. Za jego czasów miało dochodzić wręcz do odprawiania mszy trydenckiej potajemnie. Dopiero w marcu tego roku Sekretariat Stanu ogłosił warunki, na jakich można celebrować mszę w rycie trydenckim w Bazylice św. Piotra. Msza może być odprawiana jedynie w grocie pod nawą główną, a nie w samej bazylice, może to być tzw. msza prywatna, a więc sprawowana przez samego kapłana, któremu może towarzyszyć jedynie mała grupka wiernych, nie wolno robić zdjęć czy nagrań wideo. A co najważniejsze, ksiądz musi wcześniej uzyskać pozwolenie z powołanej dla tradycjonalistów watykańskiej komisji Ecclesia Dei.
Nawet ogłoszenie indultu generalnego i zezwolenie księżom na odprawianie mszy trydenckiej niewiele zmieni w praktyce Kościoła. Tam gdzie kościoły są pełne (Polska, USA czy Nigeria), wierni są przyzwyczajeni do liturgii odprawianej w językach narodowych i układzie posoborowym, a msza trydencka może być cennym uzupełnieniem "oferty duszpasterskiej" dla bardziej wymagających. Tam gdzie świątynie opustoszały (jak w Niemczech czy Francji), tradycyjna msza trydencka może być co najwyżej miłym refleksem historii przypominającym czasy świetności.
Więcej możesz przeczytać w 50/2006 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

-
 5

Spis treści tygodnika Wprost nr 50/2006 (1252)

  • Na stronie - Oko czyste - widok marny 15 gru 2006, 15:00 Co mówią dzieci, kiedy widzą posła "Samoobrony"? - Tatusiu! Ten i dziesiątki mniej wybrednych dowcipów krążą w Internecie po aferze, jaka wybuchła w ubiegłym tygodniu wokół seksualnego wykorzystywania kobiet (a podobno i... 3
  • Skaner 15 gru 2006, 15:00 SKANER POLSKA SKANDAL Hitlerjugend w Warszawie Młodzi chłopcy z Hitlerjugend prężyli się na widok najwyższych władz, gotowi służyć na każde skinienie. Mieli na sobie nienagannie skrojone bluzy, lśniły klamry na paskach z napisem... 6
  • Sawka czatuje 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 8
  • Murorozbijacze 15 gru 2006, 15:00 Marek Safjan, Wojciech Trzciński, Roman Młodkowski odebrali Nagrody Kisiela 2006 12
  • Playback 15 gru 2006, 15:00 Bronisław Komorowski, wicemarszałek Sejmu, i Donald Tusk, lider PO © B. ZBOROWSKI 16
  • Poczta 15 gru 2006, 15:00 LEKCJE BIERNOŚCI Zuwagą przeczytałam artykuł "Lekcje bierności" (nr 44). Mam za sobą 11 lat pracy jako nauczycielka w państwowej szkole. Piszę w czasie przeszłym, bo już nie pracuję. Jednym z powodów podjęcia decyzji o... 16
  • Ryba po polsku - Rasta z Łyżwą 15 gru 2006, 15:00 Na Borneo rada starców podjęła uchwałę o wykluczeniu Polaków, zwłaszcza polityków Samoobrony, z jadłospisu 17
  • Z życia koalicji 15 gru 2006, 15:00 ANETA K. OPOWIEDZIAŁA O INTYMNYCH KONTAKTACH z Andrzejem Lepperem i Stanisławem Łyżwińskim, dzięki którym miała pracę i robiła karierę samorządowca. W ślad za nią pojawiły się inne panie opowiadające o seksualnym molestowaniu w... 18
  • Z życia opozycji 15 gru 2006, 15:00 WIECIE JUŻ PAŃSTWO, CO PO ZAPROPONOWAŁA PiS, prawda? Skoro wiecie, to my się baśniami zajmować nie będziemy. ZAGRZMIAŁ Z OBURZENIA CIEŃ madame Fotygi z PO, Bronisław Komorowski. Otóż MSZ popełnia gafy - oburzył się szczerze Bronek.... 19
  • Wprost przeciwnie - Filary filarów 15 gru 2006, 15:00 Szczyt NATO w Rydze był wielkim sukcesem 20
  • Fotoplastykon 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 21
  • Seksafera 15 gru 2006, 15:00 Patologia czy prowokacja? 22
  • Rokita albo śmierć 15 gru 2006, 15:00 Pierwsza wojna na górze utorowała drogę do władzy Kwaśniewskiemu i Millerowi, wojna PiS z PO toruje drogę Olejniczakowi i Napieralskiemu 28
  • Schizma trydencka 15 gru 2006, 15:00 Zrównanie mszy trydenckiej z posoborową może doprowadzić do rozłamu w Kościele 32
  • Mafia śmieciowa 15 gru 2006, 15:00 Polscy przestępcy nauczyli się od kamorry, jak zarabiać miliony na przemycie odpadów z Zachodu 36
  • Giełda 15 gru 2006, 15:00 Hossa Świat Wirujący dom Inny widok każdego dnia, a jednocześnie taki sam dla każdego mieszkańca oferuje firma Dubai Property Ring, która chce zbudować w stolicy Zjednoczonych Emiratów Arabskich pierwszy na świecie obracający się... 38
  • Murzynki Kaczyńskiego 15 gru 2006, 15:00 Kto zastąpi Leszka Balcerowicza? 40
  • PZU Tours 15 gru 2006, 15:00 Prawie milion złotych przez trzy lata wydał były prezes PZU tylko na zagraniczne wojaże 46
  • Euromorgana 15 gru 2006, 15:00 Euro ani nas nie zbawi, ani nam specjalnie nie zaszkodzi 50
  • Niemieckie branie 15 gru 2006, 15:00 Niemcy stają się europejskim centrum łapówkarstwa 52
  • 2 x 2 = 4 - Friedman po polsku 15 gru 2006, 15:00 Lewicowi lub sfrustrowani krytycy Friedmanaz obu stron Atlantyku detronizują Adama Smitha 56
  • Supersam 15 gru 2006, 15:00 58
  • Okulary roku 15 gru 2006, 15:00 Okulary słoneczne Burberry Perspex zostały uznane za gadżet roku przez magazyn "GQ". Zaprojektował je Christopher Bailey, dyrektor kreatywny Burberry, okrzyknięty projektantem roku 2005, według "Forbesa" - jeden z... 58
  • Czas wushu i kabaddi 15 gru 2006, 15:00 Zegarek T-Touch Asian Games to jeden z pięciu modeli chronometrów, które firma wypuściła dla uczczenia 15. Igrzysk Azjatyckich, odbywających się w Dauszy, katarskiej stolicy. Tissot jest oficjalnym chronometrażystą tych zawodów.... 58
  • Piękno w pigułkach 15 gru 2006, 15:00 Dlaczego sięgamy po nutrikosmetyki?Jedna czwarta Polaków przyjmuje nutrikosmetyki, czyli tabletki poprawiające wygląd skóry, włosów i paznokci. Przede wszystkim korzystają z nich kobiety (42 proc.). Mężczyźni sięgają po nie pięć... 58
  • Manferrari dla hedonistów 15 gru 2006, 15:00 Milleuve 2003, IGT marche, Manferrari Cena: 39 zł; importer: Kawa, Wino, Czekolada Nicola Manferrari słynie we Włoszech jako producent niezwykłych, mineralnych, złożonych, doprowadzonych do perfekcji win, wytwarzanych w położonej na... 58
  • Zasada bezpieczeństwa 15 gru 2006, 15:00 Sobiesław Zasada, trzykrotny mistrz świata i zwycięzca ponad 150 rajdów samochodowych, nie dzieli jazdy na "rajdową" i "codzienną". Rozróżnia raczej jazdę dobrą i złą. Od niemal półwiecza w opanowaniu... 58
  • Siłownia spa 15 gru 2006, 15:00 Lifestyle fitness to nowy trend w siłowniach na Zachodzie. Oprócz treningu oferują one usługi SPA i przyciągają atmosferą klubu, którego członkowie tworzą zintegrowaną minispołeczność. Jedną z sieci takich siłowni jest Holmes... 58
  • Kontrkultura banału 15 gru 2006, 15:00 Większość blogów to nudne brednie grafomanów, ale to ich blogi i ich brednie 60
  • Wyścig bąbelków 15 gru 2006, 15:00 Szampan pije się nie gardłem, lecz głową 64
  • Arcyluksus 15 gru 2006, 15:00 Toyota uczy konkurentów, jak produkować auta doskonałe 68
  • Pazurem - Przyjemność pod kreską 15 gru 2006, 15:00 Cywilizacja techniczna może nas uszczęśliwić tylko do poziomu lamperii 70
  • Stan powojenny. Stan wojenny - za 15 gru 2006, 15:00 Sowiecka interwencja zbrojna w Polsce odsunęłaby w czasie tzw. jesień narodów o dziesiątki lat 72
  • Legenda Jaruzelskiego. Stan wojenny - przeciw 15 gru 2006, 15:00 Jaruzelski szybko zapomniał o haśle: "socjalizmu będziemy bronić jak niepodległości", i skrył się za parawanem "mniejszego zła" 74
  • Know-how 15 gru 2006, 15:00 Śmigłowiec bez pilota Nowa generacja zdalnie sterowanych samolotów i śmigłowców wypełni przestrzeń powietrzną. Maszyny będą m.in. monitorowały zabezpieczenia przeciwpowodziowe, kontrolowały przestępców, informowały o pożarach i... 76
  • Nowe oczy 15 gru 2006, 15:00 Wzrok odzyskują ludzie, którym wcześniej nie dawano na to żadnych szans 78
  • DNA świętych 15 gru 2006, 15:00 Jeśli nawet ciało św. Pawła pochowano pod rzymską bazyliką, nie ma pewności, czy nadal tam spoczywa 86
  • Wodne światy w kosmosie 15 gru 2006, 15:00 Startuje pierwszy pozaziemski teleskop, który będzie szukał planet przypominających Ziemię 88
  • Bez granic 15 gru 2006, 15:00 Bob Wspaniały Czy Stany Zjednoczone wygrywają w Iraku? - zapytał demokratyczny senator Carl Levin. "Nie, sir. Nie wygrywamy tej wojny" - tymi słowami Robert Gates, nowy sekretarz obrony USA, zapewnił sobie przychylność... 90
  • Piąty protokół 15 gru 2006, 15:00 Na Kremlu trwa wojna klanów, tym bardziej krwawa,im bliżej roku 2008 i nowych wyborów prezydenckich 92
  • Test dla Europy 15 gru 2006, 15:00 Do Brukseli zaczyna docierać, że z Rosją nie można rozmawiać na kolanach 96
  • Imperium Sadra 15 gru 2006, 15:00 Klucz do przyszłości Iraku dzierży radykalny szyicki kleryk 100
  • Powrót na Bliski Wschód 15 gru 2006, 15:00 Plan Bakera-Hamiltona to powrót na stary Bliski Wschód. To powrót do polityki balansowania: z jednej strony, mamy przyjaźń z Izraelem, z drugiej - otwarte podejście do państw arabskich. Tę politykę USA wypracowały dopiero za czasów... 103
  • Celtycki tygrys domowy 15 gru 2006, 15:00 W irlandzkim cudzie najbardziej niezwykłe jest tempo zmian 104
  • Recenzor 15 gru 2006, 15:00 MUZYKA Urlop macierzyński Gwen Stefani przyznała, że ponad połowa piosenek z jej nowego albumu to odrzuty z poprzedniej sesji nagraniowej. I rzeczywiście, brzmią jak odrzuty. Pierwszy solowy album wysoko ustawił poprzeczkę - 4 mln... 106
  • Zupa z Racine'a 15 gru 2006, 15:00 Doświadczeni aktorzy ratują młody polski teatr przed ostateczną kompromitacją 110
  • Bolszewik z wyobraźnią 15 gru 2006, 15:00 Rosja uznała wielkość towarzysza Chagalla dopiero po jego śmierci 114
  • Górna półka - Wojna Polsko-Jaruzelska 15 gru 2006, 15:00 Andrzej Paczkowski, "Wojna polsko-jaruzelska. Stan wojenny w Polsce 13 XII 1981 - 22 VII 1983", Prószyński i S-ka, Warszawa 2006 Wygraliśmy pierwszą bitwę, ale nie wygraliśmy kampanii (na co potrzeba kilka miesięcy) ani wojny... 116
  • Wencel gordyjski - Jesus Christ Superstar 15 gru 2006, 15:00 Czyżby ukrzyżowany król żydowski miał zostać królem popkultury? 118
  • Ueorgan Ludu 15 gru 2006, 15:00 Nr 50 (216) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 11 grudnia 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza NIEZNAJOMOŚĆ SKUTECZNEJ ANTYKONCEPCJI ZAGROŻENIEM DLA IV RP? PORA NA USTAWĘ ROZPORKOWĄ W sytuacji, kiedy los IV RP zależy od wyniku badań DNA... 120
  • Wprost plus 15 gru 2006, 15:00 Mądre i piękne Co roku L'Oréal, największa obecnie firma kosmetyczna na świecie, przyznaje stypendia kobietom prowadzącym badania w dziedzinach biologiczno-medycznych. Po raz szósty odbył się konkurs L'Oréal Polska dla Kobiet i Nauki... 121
  • Skibą w mur - W naszym chlewiku 15 gru 2006, 15:00 Wieprz i Knur często wspólnie taplali się w błocie i dlatego mieli do siebie zaufanie 122