Bałkańskie rany Europy

Bałkańskie rany Europy

Dodano:   /  Zmieniono: 
"The Times" i "Wprost" wzdłuż dawnej żelaznej kurtyny


Gdzie nadal kończy się i zaczyna "prawdziwa" Europa, przekonaliśmy się na wiedeńskim lotnisku. Spośród kilku wypożyczalni tylko jedna udostępniła nam samochód, który "miał jechać na wschód". Musieliśmy ponieść dodatkowe opłaty za jazdę "w strefę zwiększonego ryzyka". Nie było sensu wspominać, że Słowenia nie leży na wschodzie, lecz na południu i jest w czołówce państw ubiegających się o członkostwo w Unii Europejskiej, a w ubiegłym roku tylko we Włoszech skradziono 283 664 auta, czyli więcej niż we wszystkich krajach kandydujących do UE.

Rybacy z koktajlami Mołotowa
Alois Srebot, właściciel kutra "Popeye", bez koktajli Mołotowa nie wypływa w morze. - Biorę je na wszelki wypadek, gdyby Chorwatom wpadło do głowy zająć moją łódź - tłumaczy. Od dziesięciu lat między słoweńskimi i chorwackimi rybakami oraz funkcjonariuszami straży przybrzeżnych obu państw trwa wojna podjazdowa o granicę. Chorwacja ma dostęp do morza o długości 1778 km, a Słowenia - tylko 40 km. W czerwcu 2001 r. Ivica Racan, szef rządu w Zagrzebiu, przyznał Słoweńcom 80 proc. powierzchni Zatoki Pirańskiej, ale posłowie Saboru (chorwackiego parlamentu) uznali to za zdradę narodowych interesów i nie zatwierdzili tego postanowienia.
Słoweńsko-chorwacki konflikt nie dotyczy jednak wyłącznie podziału łowisk. Porozumienie sprzed roku dawało Słoweńcom dostęp do otwartego morza i umożliwiło odwierty w dnie Adriatyku, gdzie są bogate złoża ropy naftowej. Spór toczy się też na lądzie. Niedawno chorwacki prokurator wymierzył karę 30 dni aresztu Słoweńcowi Joskowi Jorasie, który "godził w suwerenność państwa". Joras ma dom we wsi Mlini, na którym wymalował napis: "Tu jest Słowenia" i zawiesił jej narodową flagę. Chorwaccy rybacy przemocą zamienili biało-niebiesko-czerwony sztandar na własny, czerwono-biało-niebieski. Gdy odeszli, Joras z hymnem na ustach znów wciągnął flagę Słowenii. Wkrótce zabrała go policja. Aresztant Joras podjął strajk głodowy, żądając przyznania mu statusu więźnia politycznego. Ostatecznie zwolniono go ze względu na stan zdrowia. Przepychanki między byłymi sojusznikami w walce o niepodległość bywają groteskowe.

Zazdrość Chorwatów
Prócz rozbieżności na temat granic Zagrzeb i Lublana nie potrafią się dogadać w sprawie użytkowania elektrowni atomowej Krsko. Nie bez znaczenia jest też czynnik psychologiczny: Chorwaci są zazdrośni, że Słowenia ma już za chwilę otrzymać zaproszenie do członkostwa w NATO, a w 2004 r. najprawdopodobniej wejdzie do UE, podczas gdy Chorwację wciąż postrzega się jako część niestabilnych Bałkanów.
Na Vodnikov trg w centrum Lublany od wczesnego ranka trwa krzątanina. Sprzedawca ryb Joze Vosnikov nie interesuje się polityką. - Każdy ma teraz własne miejsce i jest dobrze, a awantury z Chorwatami się skończą, kiedy wejdziemy do NATO - mówi. Od połowy września na morskiej granicy Słowenii zapanował spokój. Rybacy obu krajów zdecydowali się omijać kontrowersyjne łowiska, ale ich zawieszenie broni podważyło niedawne porozumienie premierów obu państw - Ivicy Racana i Janeza Drnovseka. Przez trzy miesiące rybacy mogą korzystać z zatoki, limity połowów ma ustalać komisja mieszana, wspólny będzie policyjny nadzór na morzu, a narażeni na straty ekonomiczne mogą się ubiegać o rekompensaty. Obaj politycy podkreślili jednak, że ich umowa "nie oznacza rozwiązania kwestii granicy".

Wielonarodowy bękart
Słowenię zamieszkują dwa miliony osób. W słoweńskiej mikroskali odbija się jednak ogrom trudności związanych z integracją nowych państw Półwyspu Bałkańskiego. Sporna Istria, niegdyś kolonia rzymska, była do roku 1918 częścią Austro-Węgier, a później Włoch. Po II wojnie światowej była strefą niczyją, a w 1954 r. włączono ją do Jugosławii. Portowy Triest przyznano Włochom. W dzieje miasta i regionu wplecione są losy rodziny Pavle Merku. Ten siedemdziesięciodwuletni mężczyzna przywitał nas przed domem w języku polskim, angielskim i niemieckim. Mówi o sobie "wielonarodowy bękart": - Mój dziadek był Słoweńcem, babka Niemką, matka Włoszką, ojciec znów Słoweńcem...
Pavle Merku studiował slawistykę, ale jego pasją stała się muzyka. Skończył konserwatorium w Wiedniu w klasie skrzypiec i poświęcił się komponowaniu. O Trieście mówi niechętnie, bo "to dziś upadłe miasto bogatych starców lub zakochanych szukających odosobnienia". - Najlepsze lata Triestu minęły dawno, wraz z dynastią Habsburgów - ubolewa. Od chwili, gdy w 1954 r. ustalono w Londynie, że miasto zostanie oddane Włochom, a przyległa Istria Jugosławii, liczba mieszkańców spada, "przybywa tylko szmuglerów, u których można kupić wszystko - od kokainy i azjatyckich tekstyliów po kałasznikowa".

Stan chorobowy
Jugosławiański zlepek powstał z chaosu po II wojnie światowej. Po jego rozpadzie Bałkany cofnęły się do punktu wyjścia. Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Wojwodina, Serbia, Czarnogóra, Kosowo, Macedonia... - Europejczycy mają dziś mgliste pojęcie o podziale tego obszaru. Brak rozeznania wykazali też zachodni politycy. James Baker, były szef dyplomacji USA, przyznał w swoim czasie, że początkowo "milcząco przyzwalał" na wojskowe akcje MilosŠevicia przeciw Słowenii i Chorwacji. W pierwszej fazie rozpadu byłego państwa Josipa Broz-Tity Zachód był podzielony. Gdy Brytyjczycy i Francuzi próbowali utrzymać Jugosławię, Niemcy i Austria naciskały, by uznać tendencje narodowe. Zanim UE zaakceptowała 16 grudnia 1991 r. istnienie Słowenii i Chorwacji, polityka Zachodu przyczyniła się do rozlewu krwi na Bałkanach.
Dziś też istnieją rozbieżności w ocenie sytuacji. Politolog Anton Bebler, były ambasador Słowenii w Genewie, chwali "zadowalające i bardzo dobre" stosunki tego kraju z sąsiadami, jakby nie było sporu z Chorwacją ani #uprzedzeń Słoweńców w stosunku do Austrii. Bośnia i Hercegowina funkcjonują na mocy porozumienia z Dayton w 1995 r. Istniejącą tam mozaikę ugrupowań politycznych trudno ogarnąć nawet obywatelom tych regionów.
Winston Churchill, autor określenia "żelazna kurtyna", uważał Bałkany za "chore na przesyt historii". Spokój na tym terenie musi dziś nadzorować wojsko, bowiem stan chorobowy utrzymuje się nadal. Od 78 nocy zmasowanych nalotów na Serbię, które trzy lata temu zapobiegły dalszemu rozlewowi krwi, w Kosowie panuje sytuacja zbliżona do tego, co dawniej działo się w Berlinie. Kosowo podzielono na sektory: amerykański, brytyjski, francuski oraz włoski i niemiecki. "Lekarze deliberują, a pacjent umiera" - ostrzegał po II wojnie światowej gen. George Marshall, gdy przedstawiał ideę pomocy finansowej dla Europy. Jego plan postawił Zachód na nogi. Spójnego planu dla niestabilnych państw bałkańskich nie ma. Po upadku żelaznej kurtyny ciągnącej się od Szczecina do Triestu w Europie zapada nowa, dwukrotnie dłuższa kurtyna dzieląca strefy dobrobytu i cywilizacyjnego niedorozwoju - od Narwy po Piran.


Zszywanie kontynentu
Specjalnie dla "Wprost" mówią politycy uczestniczący w demontażu żelaznej kurtyny


Margaret Thatcher
była premier Wielkiej Brytanii
W minionej dekadzie betonowy komunizm poniósł totalną klęskę i nie ma niebezpieczeństwa, że powstanie jakaś nowa forma żelaznej kurtyny. Społeczeństwa krajów postkomunistycznych mogą dziś wziąć los w swoje ręce i obrać kurs na lepszą przyszłość. Trudno jednak powiedzieć, które z nich, czy i jak wykorzystają tę szansę. Nie chcę lekceważyć roli Zachodu, ale sukces społeczeństw postkomunistycznych zależy przede wszystkim od nich samych.

Hans-Dietrich Genscher
były szef dyplomacji Niemiec
Zapobieżenie powstaniu nowej żelaznej kurtyny jest najważniejszym zadaniem polityki europejskiej. Musimy dokończyć dzieła jednoczenia naszego kontynentu, tzn. przyjąć do Unii Europejskiej państwa środkowej i południowej Europy oraz dążyć do coraz bliższej współpracy z Rosją i państwami powstałymi po rozpadzie byłego ZSRR. Naturalny obszar gospodarczy Europy nie może być przecięty na wschodniej granicy rozszerzonej unii, a państwa poradzieckie i Rosja muszą być w coraz większym stopniu włączane w jej infrastrukturę.

Chris Patten
komisarz do spraw stosunków zagranicznych UE
Po rozszerzeniu unii w 2004 r. będziemy mieli nowych sąsiadów, którym nie możemy dać odczuć, że znaleźli się po złej stronie nowej kurtyny, pozostawieni swemu losowi. Już dziś powinniśmy się zastanowić nad naszym stosunkiem do tych państw. Wschodnia granica wspólnoty będzie się ciągnąć przez ponad 3 tys. km, od fińskiej Laponii po Bałkany. Do unii wejdzie 1,5 mln Rosjan, około 350 tys. Białorusinów, tyle samo Ukraińców, podczas gdy ważne mniejszości narodowe Polaków, Węgrów, Słowaków czy Rumunów będą żyć poza jej obrębem. Nowe granice z Rosją, Białorusią, Ukrainą oraz - po wstąpieniu Rumunii - z Mołdawią muszą funkcjonować jako bramy wjazdowe do unii i jednocześnie jako bariery ochronne. Mamy bowiem obowiązek troszczyć się także o to, by obywatele unii nie kojarzyli jej rozszerzenia z jakimkolwiek zagrożeniem. Musimy więc stworzyć możliwości zwalczania wszelkich przejawów nielegalnych praktyk i ponadgranicznej przestępczości.
Więcej możesz przeczytać w 45/2002 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 45/2002 (1041)

  • Wprost od czytelników 10 lis 2002 Gorzka KubaUpadek ostatnich cukrowni kubańskich ("Gorzka Kuba", nr 44) każe przypomnieć, że do czasów słynnej revolución permanente cukrownictwo było jednym z podstawowych źródeł bogactwa Kuby. Podczas boomu... 3
  • Germanowce Europy 10 lis 2002 Gdyby na naszej drodze na Zachód leżały i dużo w Polsce inwestowały szybko rozwijające się Stany Zjednoczone, Irlandia lub Finlandia, patrzyłbym w przyszłość z ufnością. Niestety, coraz częściej patrząc w przyszłość,... 3
  • Peryskop 10 lis 2002 Redaktor PutinDo redakcji wpadli agenci Federalnej Służby Bezpieczeństwa. Spytali, gdzie się znajduje główny serwer komputerowy, odłączyli go i zabrali - opowiada Rustam Arifdjanow, redaktor naczelny tygodnika "Wersija". W... 6
  • Święto pracy 10 lis 2002 Polska jest bogatym krajem. Gospodarka rozkwita, a obywatele państw Europy Zachodniej przyjeżdżają, aby pracować w Ursusie i w zamożnych wiejskich gospodarstwach na ścianie wschodniej. Można by tak sądzić, skoro 63 proc.... 6
  • Dossier 10 lis 2002 ALEKSANDER KWAŚNIEWSKI,prezydent RP"Nikt chyba nie oczekuje, że drzwi do Pałacu Prezydenckiego będą otwarte dla ludzi, którzy nie dość, że łamią prawo, bo to się może przydarzyć komuś nieszczęśliwie, ale którzy... 7
  • Z życia koalicji 10 lis 2002 Tak generalnie Naród się nie sprawdził i w wyborach samorządowych raczej spuścił SLD ze schodów. Nie można już liczyć nawet na tradycyjny Koszalin, Włocławek czy Sosnowiec. Co prawda, nieoczekiwanie dobrze wypadł sojusz w... 8
  • Z życia opozycji 10 lis 2002 Straszliwa klęska Lecha Kaczyńskiego! Liderowi PiS nie udało się wygrać w Warszawie w pierwszej turze wyborów. W drugiej deptać będzie mu po piętach kandydat lewicy Marek Balicki, który znokautował Andrzeja Olechowskiego z... 9
  • M&M 10 lis 2002 POZYTYWNE KONSEKWENCJE ABSENCJIZważywszy, iż uparcie, choć nie ma przymusu,bierze się do liczenia komputery z ZUS-u,to szczęście, że ciut wyższej nie było frekwencji,bo wynik byłby znanypod koniec kadencji. 10
  • Playback 10 lis 2002   10
  • Kongres Narodów Europy 10 lis 2002 Przedstawiciele Polski w Konwencie Europejskim skrytykowali propozycje zmian w UE, przedstawione przez szefa konwentu, byłego prezydenta Francji Valéry'ego Giscarda d'Estaing. 10
  • Fotoplastykon 10 lis 2002 12
  • Poczta 10 lis 2002 Zabójcza bogini Fenomen Callas ("Zabójcza bogini", nr 43) polegał głównie na tym, że tworzyła kreacje wokalno-aktorskie. Jako pierwsza śpiewaczka w historii budowała postać za pomocą mimiki, ruchu i barwy... 14
  • Kadry 10 lis 2002 15
  • Drang nach Osten 10 lis 2002 Niemcy kolonizują Wschód, uciekając przed Zachodem 16
  • Radą w prezydenta 10 lis 2002 W co trzeciej gminie dojdzie do wojny między burmistrzami a radami 22
  • Nie jestem prokuratorem 10 lis 2002 Andrzej Kropiwnicki: Czy po pańskim sukcesie w Warszawie jest szansa, aby prawica wygrała następne wybory prezydenckie i parlamentarne? Lech Kaczyński: Stworzyliśmy nową jakość polityczną. Znaczące zwycięstwo Prawa i Sprawiedliwości na... 25
  • Kurierzy białej śmierci 10 lis 2002 Ponad dwadzieścia tysięcy młodych Polaków wybrało zawód narkotykowych kurierów. Są wśród nich licealiści, studenci, młodzi pracownicy naukowi, nauczyciele, bezrobotni absolwenci. 26
  • Nie czyń drugiemu 10 lis 2002 Trzeba przyjąć takie reguły funkcjonowania Sejmu, które przetrwają co najmniej kilka kadencji 31
  • Giełda i wektory 10 lis 2002 Hossa ŚwiatDrugie życie DaewooGeneral Motors Daewoo Auto & Technology Co. chce odzyskać pozycję, jaką zajmowała na rynku firma Daewoo Motor - powiedział Nick Reilly, prezes GM Daewoo. Amerykanie nie liczą jednak na zyski w... 32
  • Rotchgrywka 10 lis 2002 Jeśli ktoś chciałby nakręcić telenowelę o prywatyzacji, powinien zająć się historią sprzedaży Rafinerii Gdańskiej. W tej historii jest wszystko: wielkie pieniądze... 34
  • Jak Fin z popiołów 10 lis 2002 Recepta na cud gospodarczy: obciąć wydatki socjalne, zainwestować w edukację 40
  • Pompowanie oszczędności 10 lis 2002 Jak zapłacić dwie trzecie mniej za ogrzanie domu 42
  • Zafundować wędkę 10 lis 2002 Raport magazynu "Business Week": jak sprawić, żeby nędzarze zaczęli zarabiać W latach 70. Noor Jahan Begum i jej rodzina, ze wsi Bharariya w Bangladeszu, nie miała ziemi, opieki medycznej ani szans na zdobycie wykształcenia. Dziś... 44
  • Odtrutka na populizm 10 lis 2002 Źródłem problemów dotychczasowych liderów przemian w Europie Środkowej nie jest nadmiar reform, lecz ich zablokowanie 48
  • Czy Polacy są niebezpieczni? 10 lis 2002 Polacy zafundowali sobie płace i świadczenia na poziomie wyższym od ich wydajności 49
  • Technoholicy 10 lis 2002 W internetowej kafejce w Kwangdzu (Korea Południowa) znaleziono zwłoki 24-letniego mężczyzny. Przyczyną zgonu było wyczerpanie organizmu po 86 godzinach spędzonych bez przerwy przed ekranem komputera. Młody Koreańczyk był jednym z ponad stu milionów technoholików, czyli osób... 54
  • Tanie państwo 10 lis 2002 Informatyka sposobem na deficyt budżetowy i korupcję 58
  • Pies na chipach 10 lis 2002 Psy roboty mogą sprzątać, chronić nasz dom bądź przynosić piwo 60
  • Survival show 10 lis 2002 Ogromnym powodzeniem zaczynają się cieszyć w Ameryce podręczne zestawy survivalu. Na czele listy znajdują się oczywiście spadochrony dla mieszkańców wyższych pięter oraz mierniki do mierzenia skażeń, promieniowania itp.... 62
  • Wszechnica Wiedzy Wszelakiej 10 lis 2002 Pocztówki nadziei www.kartkidobroczynne.org.pl Mimo rozwoju Internetu i SMS-ów, wciąż kultywowana jest u nas tradycja wysyłania kartek świątecznych. Dwanaście organizacji dobroczynnych postanowiło zorganizować akcję pomocy... 62
  • Supersam 10 lis 2002 Banani nie dla każdego Woda toaletowa o przekornej nazwie "Bruno Banani not for Everybody" Bruno Bananiego jest przeznaczona dla mężczyzn energicznych, pewnych siebie. Optymistyczne nastawienie do życia mają sugerować mocne aromaty... 63
  • Pandemia lęku 10 lis 2002 Aż 89 procent Polaków odczuwa codziennie strach i niepokój 66
  • Kulinarny obwarzanek 10 lis 2002 Drogi Robercie! Przedstawiam Ci nowy bŁyskotliwy pomysł na ruskie pierogi: do farszu z ziemniaków, białego sera i smażonej cebuli dodaje się trochę kwasu buraczanego, a do ciasta - drobno posiekanego koperku. Buraczany ekstrakt wnosi... 70
  • Przykazania Herberta 10 lis 2002 Lepsza jest para szczęśliwych kochanków niż powikłany związek subtelnych neurasteników 71
  • Homo de luxe 10 lis 2002 Możni tego świata - przewodnik zoologiczny 72
  • Mów mi you 10 lis 2002 Formy "pan" i "pani" będą powoli traciły na znaczeniu 74
  • Druga płeć - Góra - dół 10 lis 2002 Skoki poziomu testosteronu powodują, że mężczyźnie co 20 minut wszystko kojarzy się z tym, na czym siedzi Maryna, czyli z miłością 76
  • Węzeł zaolziański 10 lis 2002 Przez 70 lat Zaolzie było terenem zimnej wojny polsko-czeskiej Jan Jacek Bruski Doktor historii na Uniwersytecie Jagiellońskim, zajmuje się stosunkami polsko-czechosłowacko-ukraińskimi w dwudziesto-leciu międzywojennym Honor dziejów... 78
  • Know-how 10 lis 2002 Niezdrowy smak Zbyt duża ilość glutaminianu monosodowego (MSG), używanego w przetwórstwie spożywczym w celu podkreślenia smaku, prowadzi do utraty wzroku - twierdzą japońscy uczeni. U szczurów, które przez sześć... 81
  • Koszmar na jawie 10 lis 2002 Zbyt krótki sen grozi chorobami cywilizacyjnymi 82
  • Łowca planet 10 lis 2002 Aleksander Wolszczan Odkrywca pierwszego układu planetarnego we wszechświecie poza naszym układem słonecznym, wybitny badacz pulsarów. Studia astronomiczne ukończył na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Od lat związany z... 86
  • Brat Zbawiciela? 10 lis 2002 Naukowcy piszą Najnowszy Testament 88
  • Najlepsza przyjaciółka mężczyzny 10 lis 2002 Wkrótce pojawi się pigułka antykoncepcyjna dla mężczyzn 90
  • Bez granic 10 lis 2002 Nowe Pompeje? Tegoroczna erupcja sycylijskiej Etny wzbudziła prawdziwy popłoch wśród okolicznych mieszkańców. Wulkan wybucha już po raz 136. w czasach historycznych, ale tym razem towarzyszy mu seria trzęsień ziemi.... 92
  • Życie za kopiejkę 10 lis 2002 Człowiek to tylko kopiejka - mawiali wielkoruscy możnowładcy. Putin, stojąc na czele Rosji, to potwierdza podczas akcji odbijania zakładników. 94
  • Biesy rąbią sad 10 lis 2002 Rozmowa z André Glucksmannem, francuskim filozofem André Glucksmann (ur. 1937) - francuski filozof, pisarz, publicysta. Uczestnik rewolty studenckiej w maju 1968 r. Przedstawiciel nowej filozofii, lewicowego nurtu krytykującego... 96
  • Bałkańskie rany Europy 10 lis 2002 "The Times" i "Wprost" wzdłuż dawnej żelaznej kurtyny 102
  • Kredyt dla Busha 10 lis 2002 Wybory uzupełniające do Kongresu: polityczne tsunami Ameryce nie grozi 106
  • Ciżba wyborcza 10 lis 2002 W Brukseli znaleziono kozła ofiarnego, który karany jest za grzechy struktur lokalnych i narodowych 109
  • Menu 10 lis 2002 Świat Ojciec chrzestny IV Wydawnictwo Random House uzyskało sądowe pozwolenie na opublikowanie dalszego ciągu "Ojca chrzestnego". Paramount Pictures, dotychczasowy producent filmów o rodzinie Corleone, będzie miał... 110
  • Nazywam się Bond, James Bond 10 lis 2002 40 lat w tajnej służbie Jej Królewskiej Mości 114
  • Rodzina Bondów 10 lis 2002 Pięć twarzy agenta 007 Terminator to Arnold Schwarzenegger, Indiana Jones - Harrison Ford, Rocky i Rambo - Sylvester Stallone. Trudno sobie wyobrazić, by te role zagrali inni aktorzy. Inaczej jest z Bondem. Nie liczy się aktor, lecz postać.... 118
  • Muzeum megabajtów 10 lis 2002 Sztuka cyfrowa doczekała się własnych muzeów 120
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 10 lis 2002 JUSTYNA STECZKOWSKA Alkimja Gdyby album ten pojawił się trzy lata temu, okrzyknąłbym go wydarzeniem. Dziś jest tylko miłą niespodzianką. Inwazja etniczno-folklorystyczna - od generalissimusa Bregovicia po szeregowców Golców -... 121
  • Nieprawda Hosenfelda 10 lis 2002 Nigdy się nie dowiemy, czy Hosenfeld, ratując Szpilmana, próbował zrobić interes, czy uległ niegodnej hitlerowca słabości 122
  • Muzyka morderców 10 lis 2002 Żaden morderca nie słucha jazzu. To nawet zrozumiałe. W jazzie jest za dużo improwizacji, a morderca działa na ogół zgodnie z planem 124
  • Organ Ludu 10 lis 2002 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI 126