Bałkańskie rany Europy

Bałkańskie rany Europy

Dodano:   /  Zmieniono: 
"The Times" i "Wprost" wzdłuż dawnej żelaznej kurtyny


Gdzie nadal kończy się i zaczyna "prawdziwa" Europa, przekonaliśmy się na wiedeńskim lotnisku. Spośród kilku wypożyczalni tylko jedna udostępniła nam samochód, który "miał jechać na wschód". Musieliśmy ponieść dodatkowe opłaty za jazdę "w strefę zwiększonego ryzyka". Nie było sensu wspominać, że Słowenia nie leży na wschodzie, lecz na południu i jest w czołówce państw ubiegających się o członkostwo w Unii Europejskiej, a w ubiegłym roku tylko we Włoszech skradziono 283 664 auta, czyli więcej niż we wszystkich krajach kandydujących do UE.

Rybacy z koktajlami Mołotowa
Alois Srebot, właściciel kutra "Popeye", bez koktajli Mołotowa nie wypływa w morze. - Biorę je na wszelki wypadek, gdyby Chorwatom wpadło do głowy zająć moją łódź - tłumaczy. Od dziesięciu lat między słoweńskimi i chorwackimi rybakami oraz funkcjonariuszami straży przybrzeżnych obu państw trwa wojna podjazdowa o granicę. Chorwacja ma dostęp do morza o długości 1778 km, a Słowenia - tylko 40 km. W czerwcu 2001 r. Ivica Racan, szef rządu w Zagrzebiu, przyznał Słoweńcom 80 proc. powierzchni Zatoki Pirańskiej, ale posłowie Saboru (chorwackiego parlamentu) uznali to za zdradę narodowych interesów i nie zatwierdzili tego postanowienia.
Słoweńsko-chorwacki konflikt nie dotyczy jednak wyłącznie podziału łowisk. Porozumienie sprzed roku dawało Słoweńcom dostęp do otwartego morza i umożliwiło odwierty w dnie Adriatyku, gdzie są bogate złoża ropy naftowej. Spór toczy się też na lądzie. Niedawno chorwacki prokurator wymierzył karę 30 dni aresztu Słoweńcowi Joskowi Jorasie, który "godził w suwerenność państwa". Joras ma dom we wsi Mlini, na którym wymalował napis: "Tu jest Słowenia" i zawiesił jej narodową flagę. Chorwaccy rybacy przemocą zamienili biało-niebiesko-czerwony sztandar na własny, czerwono-biało-niebieski. Gdy odeszli, Joras z hymnem na ustach znów wciągnął flagę Słowenii. Wkrótce zabrała go policja. Aresztant Joras podjął strajk głodowy, żądając przyznania mu statusu więźnia politycznego. Ostatecznie zwolniono go ze względu na stan zdrowia. Przepychanki między byłymi sojusznikami w walce o niepodległość bywają groteskowe.

Zazdrość Chorwatów
Prócz rozbieżności na temat granic Zagrzeb i Lublana nie potrafią się dogadać w sprawie użytkowania elektrowni atomowej Krsko. Nie bez znaczenia jest też czynnik psychologiczny: Chorwaci są zazdrośni, że Słowenia ma już za chwilę otrzymać zaproszenie do członkostwa w NATO, a w 2004 r. najprawdopodobniej wejdzie do UE, podczas gdy Chorwację wciąż postrzega się jako część niestabilnych Bałkanów.
Na Vodnikov trg w centrum Lublany od wczesnego ranka trwa krzątanina. Sprzedawca ryb Joze Vosnikov nie interesuje się polityką. - Każdy ma teraz własne miejsce i jest dobrze, a awantury z Chorwatami się skończą, kiedy wejdziemy do NATO - mówi. Od połowy września na morskiej granicy Słowenii zapanował spokój. Rybacy obu krajów zdecydowali się omijać kontrowersyjne łowiska, ale ich zawieszenie broni podważyło niedawne porozumienie premierów obu państw - Ivicy Racana i Janeza Drnovseka. Przez trzy miesiące rybacy mogą korzystać z zatoki, limity połowów ma ustalać komisja mieszana, wspólny będzie policyjny nadzór na morzu, a narażeni na straty ekonomiczne mogą się ubiegać o rekompensaty. Obaj politycy podkreślili jednak, że ich umowa "nie oznacza rozwiązania kwestii granicy".

Wielonarodowy bękart
Słowenię zamieszkują dwa miliony osób. W słoweńskiej mikroskali odbija się jednak ogrom trudności związanych z integracją nowych państw Półwyspu Bałkańskiego. Sporna Istria, niegdyś kolonia rzymska, była do roku 1918 częścią Austro-Węgier, a później Włoch. Po II wojnie światowej była strefą niczyją, a w 1954 r. włączono ją do Jugosławii. Portowy Triest przyznano Włochom. W dzieje miasta i regionu wplecione są losy rodziny Pavle Merku. Ten siedemdziesięciodwuletni mężczyzna przywitał nas przed domem w języku polskim, angielskim i niemieckim. Mówi o sobie "wielonarodowy bękart": - Mój dziadek był Słoweńcem, babka Niemką, matka Włoszką, ojciec znów Słoweńcem...
Pavle Merku studiował slawistykę, ale jego pasją stała się muzyka. Skończył konserwatorium w Wiedniu w klasie skrzypiec i poświęcił się komponowaniu. O Trieście mówi niechętnie, bo "to dziś upadłe miasto bogatych starców lub zakochanych szukających odosobnienia". - Najlepsze lata Triestu minęły dawno, wraz z dynastią Habsburgów - ubolewa. Od chwili, gdy w 1954 r. ustalono w Londynie, że miasto zostanie oddane Włochom, a przyległa Istria Jugosławii, liczba mieszkańców spada, "przybywa tylko szmuglerów, u których można kupić wszystko - od kokainy i azjatyckich tekstyliów po kałasznikowa".

Stan chorobowy
Jugosławiański zlepek powstał z chaosu po II wojnie światowej. Po jego rozpadzie Bałkany cofnęły się do punktu wyjścia. Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Wojwodina, Serbia, Czarnogóra, Kosowo, Macedonia... - Europejczycy mają dziś mgliste pojęcie o podziale tego obszaru. Brak rozeznania wykazali też zachodni politycy. James Baker, były szef dyplomacji USA, przyznał w swoim czasie, że początkowo "milcząco przyzwalał" na wojskowe akcje MilosŠevicia przeciw Słowenii i Chorwacji. W pierwszej fazie rozpadu byłego państwa Josipa Broz-Tity Zachód był podzielony. Gdy Brytyjczycy i Francuzi próbowali utrzymać Jugosławię, Niemcy i Austria naciskały, by uznać tendencje narodowe. Zanim UE zaakceptowała 16 grudnia 1991 r. istnienie Słowenii i Chorwacji, polityka Zachodu przyczyniła się do rozlewu krwi na Bałkanach.
Dziś też istnieją rozbieżności w ocenie sytuacji. Politolog Anton Bebler, były ambasador Słowenii w Genewie, chwali "zadowalające i bardzo dobre" stosunki tego kraju z sąsiadami, jakby nie było sporu z Chorwacją ani #uprzedzeń Słoweńców w stosunku do Austrii. Bośnia i Hercegowina funkcjonują na mocy porozumienia z Dayton w 1995 r. Istniejącą tam mozaikę ugrupowań politycznych trudno ogarnąć nawet obywatelom tych regionów.
Winston Churchill, autor określenia "żelazna kurtyna", uważał Bałkany za "chore na przesyt historii". Spokój na tym terenie musi dziś nadzorować wojsko, bowiem stan chorobowy utrzymuje się nadal. Od 78 nocy zmasowanych nalotów na Serbię, które trzy lata temu zapobiegły dalszemu rozlewowi krwi, w Kosowie panuje sytuacja zbliżona do tego, co dawniej działo się w Berlinie. Kosowo podzielono na sektory: amerykański, brytyjski, francuski oraz włoski i niemiecki. "Lekarze deliberują, a pacjent umiera" - ostrzegał po II wojnie światowej gen. George Marshall, gdy przedstawiał ideę pomocy finansowej dla Europy. Jego plan postawił Zachód na nogi. Spójnego planu dla niestabilnych państw bałkańskich nie ma. Po upadku żelaznej kurtyny ciągnącej się od Szczecina do Triestu w Europie zapada nowa, dwukrotnie dłuższa kurtyna dzieląca strefy dobrobytu i cywilizacyjnego niedorozwoju - od Narwy po Piran.


Zszywanie kontynentu
Specjalnie dla "Wprost" mówią politycy uczestniczący w demontażu żelaznej kurtyny


Margaret Thatcher
była premier Wielkiej Brytanii
W minionej dekadzie betonowy komunizm poniósł totalną klęskę i nie ma niebezpieczeństwa, że powstanie jakaś nowa forma żelaznej kurtyny. Społeczeństwa krajów postkomunistycznych mogą dziś wziąć los w swoje ręce i obrać kurs na lepszą przyszłość. Trudno jednak powiedzieć, które z nich, czy i jak wykorzystają tę szansę. Nie chcę lekceważyć roli Zachodu, ale sukces społeczeństw postkomunistycznych zależy przede wszystkim od nich samych.

Hans-Dietrich Genscher
były szef dyplomacji Niemiec
Zapobieżenie powstaniu nowej żelaznej kurtyny jest najważniejszym zadaniem polityki europejskiej. Musimy dokończyć dzieła jednoczenia naszego kontynentu, tzn. przyjąć do Unii Europejskiej państwa środkowej i południowej Europy oraz dążyć do coraz bliższej współpracy z Rosją i państwami powstałymi po rozpadzie byłego ZSRR. Naturalny obszar gospodarczy Europy nie może być przecięty na wschodniej granicy rozszerzonej unii, a państwa poradzieckie i Rosja muszą być w coraz większym stopniu włączane w jej infrastrukturę.

Chris Patten
komisarz do spraw stosunków zagranicznych UE
Po rozszerzeniu unii w 2004 r. będziemy mieli nowych sąsiadów, którym nie możemy dać odczuć, że znaleźli się po złej stronie nowej kurtyny, pozostawieni swemu losowi. Już dziś powinniśmy się zastanowić nad naszym stosunkiem do tych państw. Wschodnia granica wspólnoty będzie się ciągnąć przez ponad 3 tys. km, od fińskiej Laponii po Bałkany. Do unii wejdzie 1,5 mln Rosjan, około 350 tys. Białorusinów, tyle samo Ukraińców, podczas gdy ważne mniejszości narodowe Polaków, Węgrów, Słowaków czy Rumunów będą żyć poza jej obrębem. Nowe granice z Rosją, Białorusią, Ukrainą oraz - po wstąpieniu Rumunii - z Mołdawią muszą funkcjonować jako bramy wjazdowe do unii i jednocześnie jako bariery ochronne. Mamy bowiem obowiązek troszczyć się także o to, by obywatele unii nie kojarzyli jej rozszerzenia z jakimkolwiek zagrożeniem. Musimy więc stworzyć możliwości zwalczania wszelkich przejawów nielegalnych praktyk i ponadgranicznej przestępczości.
Więcej możesz przeczytać w 45/2002 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 45/2002 (1041)

  • Wprost od czytelników10 lis 2002Gorzka KubaUpadek ostatnich cukrowni kubańskich ("Gorzka Kuba", nr 44) każe przypomnieć, że do czasów słynnej revolución permanente cukrownictwo było jednym z podstawowych źródeł bogactwa Kuby. Podczas boomu...3
  • Germanowce Europy10 lis 2002Gdyby na naszej drodze na Zachód leżały i dużo w Polsce inwestowały szybko rozwijające się Stany Zjednoczone, Irlandia lub Finlandia, patrzyłbym w przyszłość z ufnością. Niestety, coraz częściej patrząc w przyszłość,...3
  • Peryskop10 lis 2002Redaktor PutinDo redakcji wpadli agenci Federalnej Służby Bezpieczeństwa. Spytali, gdzie się znajduje główny serwer komputerowy, odłączyli go i zabrali - opowiada Rustam Arifdjanow, redaktor naczelny tygodnika "Wersija". W...6
  • Święto pracy10 lis 2002Polska jest bogatym krajem. Gospodarka rozkwita, a obywatele państw Europy Zachodniej przyjeżdżają, aby pracować w Ursusie i w zamożnych wiejskich gospodarstwach na ścianie wschodniej. Można by tak sądzić, skoro 63 proc....6
  • Dossier10 lis 2002ALEKSANDER KWAŚNIEWSKI,prezydent RP"Nikt chyba nie oczekuje, że drzwi do Pałacu Prezydenckiego będą otwarte dla ludzi, którzy nie dość, że łamią prawo, bo to się może przydarzyć komuś nieszczęśliwie, ale którzy...7
  • Z życia koalicji10 lis 2002Tak generalnie Naród się nie sprawdził i w wyborach samorządowych raczej spuścił SLD ze schodów. Nie można już liczyć nawet na tradycyjny Koszalin, Włocławek czy Sosnowiec. Co prawda, nieoczekiwanie dobrze wypadł sojusz w...8
  • Z życia opozycji10 lis 2002Straszliwa klęska Lecha Kaczyńskiego! Liderowi PiS nie udało się wygrać w Warszawie w pierwszej turze wyborów. W drugiej deptać będzie mu po piętach kandydat lewicy Marek Balicki, który znokautował Andrzeja Olechowskiego z...9
  • M&M10 lis 2002POZYTYWNE KONSEKWENCJE ABSENCJIZważywszy, iż uparcie, choć nie ma przymusu,bierze się do liczenia komputery z ZUS-u,to szczęście, że ciut wyższej nie było frekwencji,bo wynik byłby znanypod koniec kadencji.10
  • Playback10 lis 2002 10
  • Kongres Narodów Europy10 lis 2002Przedstawiciele Polski w Konwencie Europejskim skrytykowali propozycje zmian w UE, przedstawione przez szefa konwentu, byłego prezydenta Francji Valéry'ego Giscarda d'Estaing.10
  • Fotoplastykon10 lis 200212
  • Poczta10 lis 2002Zabójcza bogini Fenomen Callas ("Zabójcza bogini", nr 43) polegał głównie na tym, że tworzyła kreacje wokalno-aktorskie. Jako pierwsza śpiewaczka w historii budowała postać za pomocą mimiki, ruchu i barwy...14
  • Kadry10 lis 200215
  • Drang nach Osten10 lis 2002Niemcy kolonizują Wschód, uciekając przed Zachodem16
  • Radą w prezydenta10 lis 2002W co trzeciej gminie dojdzie do wojny między burmistrzami a radami22
  • Nie jestem prokuratorem10 lis 2002Andrzej Kropiwnicki: Czy po pańskim sukcesie w Warszawie jest szansa, aby prawica wygrała następne wybory prezydenckie i parlamentarne? Lech Kaczyński: Stworzyliśmy nową jakość polityczną. Znaczące zwycięstwo Prawa i Sprawiedliwości na...25
  • Kurierzy białej śmierci10 lis 2002Ponad dwadzieścia tysięcy młodych Polaków wybrało zawód narkotykowych kurierów. Są wśród nich licealiści, studenci, młodzi pracownicy naukowi, nauczyciele, bezrobotni absolwenci.26
  • Nie czyń drugiemu10 lis 2002Trzeba przyjąć takie reguły funkcjonowania Sejmu, które przetrwają co najmniej kilka kadencji31
  • Giełda i wektory10 lis 2002Hossa ŚwiatDrugie życie DaewooGeneral Motors Daewoo Auto & Technology Co. chce odzyskać pozycję, jaką zajmowała na rynku firma Daewoo Motor - powiedział Nick Reilly, prezes GM Daewoo. Amerykanie nie liczą jednak na zyski w...32
  • Rotchgrywka10 lis 2002Jeśli ktoś chciałby nakręcić telenowelę o prywatyzacji, powinien zająć się historią sprzedaży Rafinerii Gdańskiej. W tej historii jest wszystko: wielkie pieniądze...34
  • Jak Fin z popiołów10 lis 2002Recepta na cud gospodarczy: obciąć wydatki socjalne, zainwestować w edukację40
  • Pompowanie oszczędności10 lis 2002Jak zapłacić dwie trzecie mniej za ogrzanie domu42
  • Zafundować wędkę10 lis 2002Raport magazynu "Business Week": jak sprawić, żeby nędzarze zaczęli zarabiać W latach 70. Noor Jahan Begum i jej rodzina, ze wsi Bharariya w Bangladeszu, nie miała ziemi, opieki medycznej ani szans na zdobycie wykształcenia. Dziś...44
  • Odtrutka na populizm10 lis 2002Źródłem problemów dotychczasowych liderów przemian w Europie Środkowej nie jest nadmiar reform, lecz ich zablokowanie48
  • Czy Polacy są niebezpieczni?10 lis 2002Polacy zafundowali sobie płace i świadczenia na poziomie wyższym od ich wydajności49
  • Technoholicy10 lis 2002W internetowej kafejce w Kwangdzu (Korea Południowa) znaleziono zwłoki 24-letniego mężczyzny. Przyczyną zgonu było wyczerpanie organizmu po 86 godzinach spędzonych bez przerwy przed ekranem komputera. Młody Koreańczyk był jednym z ponad stu...54
  • Tanie państwo10 lis 2002Informatyka sposobem na deficyt budżetowy i korupcję58
  • Pies na chipach10 lis 2002Psy roboty mogą sprzątać, chronić nasz dom bądź przynosić piwo60
  • Survival show10 lis 2002Ogromnym powodzeniem zaczynają się cieszyć w Ameryce podręczne zestawy survivalu. Na czele listy znajdują się oczywiście spadochrony dla mieszkańców wyższych pięter oraz mierniki do mierzenia skażeń, promieniowania itp....62
  • Wszechnica Wiedzy Wszelakiej10 lis 2002Pocztówki nadziei www.kartkidobroczynne.org.pl Mimo rozwoju Internetu i SMS-ów, wciąż kultywowana jest u nas tradycja wysyłania kartek świątecznych. Dwanaście organizacji dobroczynnych postanowiło zorganizować akcję pomocy...62
  • Supersam10 lis 2002Banani nie dla każdego Woda toaletowa o przekornej nazwie "Bruno Banani not for Everybody" Bruno Bananiego jest przeznaczona dla mężczyzn energicznych, pewnych siebie. Optymistyczne nastawienie do życia mają sugerować mocne aromaty...63
  • Pandemia lęku10 lis 2002Aż 89 procent Polaków odczuwa codziennie strach i niepokój66
  • Kulinarny obwarzanek10 lis 2002Drogi Robercie! Przedstawiam Ci nowy bŁyskotliwy pomysł na ruskie pierogi: do farszu z ziemniaków, białego sera i smażonej cebuli dodaje się trochę kwasu buraczanego, a do ciasta - drobno posiekanego koperku. Buraczany ekstrakt wnosi...70
  • Przykazania Herberta10 lis 2002Lepsza jest para szczęśliwych kochanków niż powikłany związek subtelnych neurasteników71
  • Homo de luxe10 lis 2002Możni tego świata - przewodnik zoologiczny72
  • Mów mi you10 lis 2002Formy "pan" i "pani" będą powoli traciły na znaczeniu74
  • Druga płeć - Góra - dół10 lis 2002Skoki poziomu testosteronu powodują, że mężczyźnie co 20 minut wszystko kojarzy się z tym, na czym siedzi Maryna, czyli z miłością76
  • Węzeł zaolziański10 lis 2002Przez 70 lat Zaolzie było terenem zimnej wojny polsko-czeskiej Jan Jacek Bruski Doktor historii na Uniwersytecie Jagiellońskim, zajmuje się stosunkami polsko-czechosłowacko-ukraińskimi w dwudziesto-leciu międzywojennym Honor dziejów...78
  • Know-how10 lis 2002Niezdrowy smak Zbyt duża ilość glutaminianu monosodowego (MSG), używanego w przetwórstwie spożywczym w celu podkreślenia smaku, prowadzi do utraty wzroku - twierdzą japońscy uczeni. U szczurów, które przez sześć...81
  • Koszmar na jawie10 lis 2002Zbyt krótki sen grozi chorobami cywilizacyjnymi82
  • Łowca planet10 lis 2002Aleksander Wolszczan Odkrywca pierwszego układu planetarnego we wszechświecie poza naszym układem słonecznym, wybitny badacz pulsarów. Studia astronomiczne ukończył na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Od lat związany z...86
  • Brat Zbawiciela?10 lis 2002Naukowcy piszą Najnowszy Testament88
  • Najlepsza przyjaciółka mężczyzny10 lis 2002Wkrótce pojawi się pigułka antykoncepcyjna dla mężczyzn90
  • Bez granic10 lis 2002Nowe Pompeje? Tegoroczna erupcja sycylijskiej Etny wzbudziła prawdziwy popłoch wśród okolicznych mieszkańców. Wulkan wybucha już po raz 136. w czasach historycznych, ale tym razem towarzyszy mu seria trzęsień ziemi....92
  • Życie za kopiejkę10 lis 2002Człowiek to tylko kopiejka - mawiali wielkoruscy możnowładcy. Putin, stojąc na czele Rosji, to potwierdza podczas akcji odbijania zakładników.94
  • Biesy rąbią sad10 lis 2002Rozmowa z André Glucksmannem, francuskim filozofem André Glucksmann (ur. 1937) - francuski filozof, pisarz, publicysta. Uczestnik rewolty studenckiej w maju 1968 r. Przedstawiciel nowej filozofii, lewicowego nurtu krytykującego...96
  • Bałkańskie rany Europy10 lis 2002"The Times" i "Wprost" wzdłuż dawnej żelaznej kurtyny102
  • Kredyt dla Busha10 lis 2002Wybory uzupełniające do Kongresu: polityczne tsunami Ameryce nie grozi106
  • Ciżba wyborcza10 lis 2002W Brukseli znaleziono kozła ofiarnego, który karany jest za grzechy struktur lokalnych i narodowych109
  • Menu10 lis 2002Świat Ojciec chrzestny IV Wydawnictwo Random House uzyskało sądowe pozwolenie na opublikowanie dalszego ciągu "Ojca chrzestnego". Paramount Pictures, dotychczasowy producent filmów o rodzinie Corleone, będzie miał...110
  • Nazywam się Bond, James Bond10 lis 200240 lat w tajnej służbie Jej Królewskiej Mości114
  • Rodzina Bondów10 lis 2002Pięć twarzy agenta 007 Terminator to Arnold Schwarzenegger, Indiana Jones - Harrison Ford, Rocky i Rambo - Sylvester Stallone. Trudno sobie wyobrazić, by te role zagrali inni aktorzy. Inaczej jest z Bondem. Nie liczy się aktor, lecz postać....118
  • Muzeum megabajtów10 lis 2002Sztuka cyfrowa doczekała się własnych muzeów120
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego10 lis 2002JUSTYNA STECZKOWSKA Alkimja Gdyby album ten pojawił się trzy lata temu, okrzyknąłbym go wydarzeniem. Dziś jest tylko miłą niespodzianką. Inwazja etniczno-folklorystyczna - od generalissimusa Bregovicia po szeregowców Golców -...121
  • Nieprawda Hosenfelda10 lis 2002Nigdy się nie dowiemy, czy Hosenfeld, ratując Szpilmana, próbował zrobić interes, czy uległ niegodnej hitlerowca słabości122
  • Muzyka morderców10 lis 2002Żaden morderca nie słucha jazzu. To nawet zrozumiałe. W jazzie jest za dużo improwizacji, a morderca działa na ogół zgodnie z planem124
  • Organ Ludu10 lis 2002TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI126