Skazani na samotność

Skazani na samotność

Choć żyjemy w XXI wieku, trąd nadal sieje spustoszenie. Chorych skazuje się na życie w odizolowanych obozach.

Malutka wyspa Si’an leży w prowincji Guangdong na południu Chin. Nie wyróżniałaby się niczym spośród innych, gdyby nie jej mieszkańcy. Ciała wielu z nich pokrywają wrzody i blizny po przebytej chorobie. W lokalnym dialekcie nazywani są Mafeng Lao. Na takich jak oni cały świat zawsze miał jednak swoją nazwę – trędowaci. Wu Yunqi jest jednym z mieszkańców wyspy. Ma sparaliżowaną lewą nogę i ciało pokryte bliznami. Trąd zdiagnozowano u niego ponad 60 lat temu. Od tamtego czasu mieszka w leprozoriach (koloniach trędowatych). Przez cały ten okres nie widział rodziny.

Liu Zhuquan, u której zdiagnozowano trąd, gdy miała 15 lat, dwa razy do roku może zadzwonić do swojego rodzeństwa. Nie widziała ich od blisko 40 lat, nie uczestniczyła w ich ceremoniach ślubnych, nawet w pogrzebie matki w 1984 r. Telefon pozwala jednak utrzymać kontakt. – Nie śmiem prosić o więcej – przyznaje. Si’an zamieszkuje ponad 80 osób. Większość z nich została tu przeniesiona z Daqin, największego leprozorium w prowincji, założonego jeszcze w 1924 r. Wyspa była oddalona o godzinę drogi od najbliższego lądu i w szczytowym okresie gościła nawet 2 tys. chorych.

Bez względu na stopień zaawansowania choroby wszystkich łączy jedno – surowy ostracyzm społeczny. Trędowaci zawsze byli wygnańcami. Mogli mieszkać jedynie w specjalnie wydzielonych strefach na obrzeżach miast. Pod tym względem niewiele się zmieniło od czasów starożytnych.

Izolacja

Trąd towarzyszy ludzkości od ponad 4 tys. lat. Największe żniwo zbierał w średniowieczu. Wtedy na masową skalę budowano kolonie, a chorych na trąd pozbawiano wszelkich praw. Ich małżonkowie automatycznie otrzymywali rozwód, zarażonym nie wolno było dotykać kogokolwiek, zbliżać się do studni, kościołów i karczem. O swoim nadejściu musieli uprzedzać za pomocą dzwonka lub kołatki. Jako swego rodzaju memento przy leprozoriach stawiano szubienicę. W Chinach było jeszcze gorzej – na prowincjach zdarzały się przypadki zakopywania trędowatych żywcem. Dziś trąd powszechnie jest uznawany za zarazę z przeszłości i liczba zachorowań rzeczywiście spada od lat. Ale do wykorzenienia choroby daleko – tylko w 2012 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) odnotowała ponad 232 tys. nowych przypadków. Jako choroba endemiczna trąd występuje jeszcze w 24 krajach. W samych Chinach takich miejsc jak wysepka Si’an jest blisko 600, a to Indie, Brazylia i Indonezja odpowiadają za 85 proc. wszystkich zachorowań.

W Shanti Nagar, kolonii trędowatych na obrzeżach Hajdarabadu w południowych Indiach, mieszka 130 zarażonych rodzin. Każdego dnia wychodzą na skrzyżowania i żebrzą. Nie mają prawa nawet wejść do miejscowego sklepu, by zrobić zakupy. W całym kraju takich kolonii jest ponad tysiąc. Liczą od kilkudziesięciu do kilku tysięcy osób. W Indiach do dziś nie zaktualizowano ustawy, która zakazuje trędowatym podróżowania pociągiem, a prawo stanu Maharasztra nie dopuszcza ich do egzaminu na prawo jazdy. W Chinach przed igrzyskami w Pekinie ludzie dotknięci trądem zostali ujęci w wykazie osób z zakazem wjazdu na tereny imprezy. Zakaz cofnięto dopiero po interwencji międzynarodowych organizacji pozarządowych u ówczesnego premiera Hu Jintao.

Test za dolara

W 1873 r. norweski lekarz Gerhard Armauer Hansen odkrył przyczyny trądu – prątki Mycobacterium leprae (stąd trąd nazywany jest również chorobą Hansena). Do dziś do końca jednak nie wiadomo, jak dokładnie dochodzi do zarażenia. W połowie przypadków nie stwierdzono wcześniejszego kontaktu zakażonego z chorą osobą. Sprawę utrudnia to, że bakteria inkubuje się przez długie miesiące, zanim pojawią się pierwsze objawy.

Problemy Randy’ego Nuttera, jednego z pacjentów ośrodka w Baton Rouge w Luizjanie, zaczęły się od drętwienia palców i stóp. Lekarz zobaczył przebarwienia na jego ciele i wysłał go do dermatologa. Diagnoza: choroba Hansena. – Nigdy o niej nie słyszałem. Kiedy się dowiedziałem, że chodzi o trąd, wpadłem w panikę – wspomina. Nowych chorych takich jak Nutter pojawia się w Stanach Zjednoczonych około 200 rocznie. Trzy czwarte z nich przywozi trąd z zagranicznych wojaży, jednak część zarażonych nigdy nie opuszczała kraju. W jaki sposób więc się zarazili? Odpowiedź na to pytanie znalazł zespół amerykańsko-szwajcarskich badaczy. Trzy lata temu dowiedli, że trąd na południu USA (głównie w Luizjanie, Teksasie, Missisipi, Arkansas i Alabamie) przenoszą pancerniki, których mięso uchodzi tam za przysmak. Szacuje się, że populacja pancerników w USA wynosi 30-50 mln sztuk, spośród których 15 proc. może być nosicielami Mycobacterium leprae.

Trąd jest dzisiaj chorobą uleczalną. Od początku lat 80. ubiegłego wieku, kiedy wprowadzono terapię bazującą na kombinacji trzech antybiotyków, udało się wyleczyć blisko 16 mln chorych. Jeśli choroba zostanie wykryta wcześnie, jej leczenie trwa średnio 6-12 miesięcy i nie pozostawia większych śladów. Tak jak u Randy’ego Nuttera. Wkrótce na rynek mają trafić najnowocześniejsze testy na trąd, które mają wykrywać chorobę rok przed pierwszymi objawami i kosztować nie więcej niż dolara za sztukę. Produkt jest testowany w Brazylii, gdzie rocznie diagnozuje się 33 tys. nowych przypadków, głównie w slumsach wielkich miast. Tamtejszy sposób leczenia wzbudza kontrowersje – lekarze wbrew zaleceniom WHO stosują talidomid, lek uspokajający stworzony pod koniec lat 50. dla kobiet w ciąży, by ograniczyć poranne mdłości. Po kilku latach odkryto, że uszkadzał płód w łonie matki i dzieci rodziły się ze zdeformowanymi kończynami.

Większym problemem od samego leczenia pozostaje jednak stygmatyzacja. W państwowym szpitalu Sitanala w Jawie Zachodniej wydzielono specjalną jednostkę zajmującą się leczeniem trądu (jedną z trzech państwowych placówek w Indonezji). Spełnia swoją funkcję znakomicie. Problem w tym, że odkąd inni pacjenci dowiedzieli się, że w szpitalu leczy się trędowatych, nie chcą z niego korzystać. – Ludzie boją się na sam dźwięk słowa „trąd”, choć w ogóle nie rozumieją tej choroby – mówi Ruli, jeden z pracowników szpitala.

– Uprzedzenia i strach sprawiają, że nawet jeśli ktoś się wyleczył, często do końca życia jest skazany na izolację – mówi Ryōtarō Harada, który z ramienia organizacji JIA koordynuje działania wolontariuszy w chińskich wioskach zamieszkiwanych przez ludzi dotkniętych chorobą. Kiedy dwa lata temu media nagłośniły historię Wu Yunqi z obozu na wyspie Si’an, chorego od 60 lat odizolowanego od świata, rozpoczęło się poszukiwanie jego rodziny. Dziennikarze dotarli do dwójki jego dzieci. Nie chciały się z nim zobaczyć. ■

Okładka tygodnika WPROST: 4/2014
Więcej możesz przeczytać w 4/2014 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 4/2014 (1612)

  • Funkcjonariusz 19 sty 2014, 20:00 Tomasz Terlikowski to człowiek interesujący, choć osobliwy. Wiara głęboka, rozum płytki. Idea czysta, czyn plugawy. W duszy ambrozja, w ustach jad. Savonarola III Rzeczpospolitej. Chuck Norris katolicyzmu. Zastępowy Pana Zastępów.... 4
  • Skaner 19 sty 2014, 20:00 UKRAINA Ukraina walczy Bijatyka w ukraińskim parlamencie. Do incydentu doszło podczas uchwalania pakietu ustaw zawężających swobody obywatelskie. Głosami rządzącej Partii Regionów i komunistów ograniczono wolność zgromadzeń, a... 6
  • Operacja: urlop 19 sty 2014, 20:00 To mógł być NAJSPOKOJNIEJSZY URLOP PREMIERA. Żadnego kryzysu w kraju. Tym razem kłopoty szef rządu zafundował sobie sam. 10
  • Sąd nad Macierewiczem 19 sty 2014, 20:00 Sprawa wraca po niemal dokładnie siedmiu latach od ujawnienia słynnego raportu z likwidacji Wojskowych Służb Informacyjnych. Prokuratura w ostatnich dniach umorzyła śledztwo w sprawie publikacji sprzed lat. Nie będzie występować o... 14
  • Na rzecz obcego wywiadu 19 sty 2014, 20:00 Ujawniając światu, że jestem agentem polskiego wywiadu, Antoni Macierewicz działał na rzecz obcego wywiadu. W rozumieniu prawa jest to zbrodnia. 16
  • ALEKSANDER MAKOWSKI I „ZEN” 19 sty 2014, 20:00 Makowski to pułkownik wywiadu i jedna z jego legend. Wychowany w Londynie i Waszyngtonie stypendysta Harvardu i doktor prawa, absolwent szkoły wywiadu w Kiejkutach. Mimo negatywnej weryfikacji w 1990 r. nadal brał udział w misjach wywiadu... 17
  • Macierewicz musi siedzieć! 19 sty 2014, 20:00 Likwidację WSI i publikację raportu Macierewicza powinna zbadać sejmowa komisja śledcza – pisze poseł Twojego Ruchu. 18
  • Komisja zagrożeniem dla prezydenta 19 sty 2014, 20:00 – Korzyść z odsłonięcia skali zagrożenia wywiadowczego ze strony Rosji była większa niż straty z opublikowania raportu – mówi prof. Andrzej Zybertowicz. 18
  • Pierworodny, jedyny, 19 sty 2014, 20:00 Samobójstwo 16-letniego SEBASTIANA Z SUWAŁK obnażyło niemoc systemu pomocy społecznej. Nie po raz pierwszy padły zapewnienia o wyciąganiu wniosków z bolesnej lekcji. Dotychczas jednak lekcji nie odrobiono. 20
  • Wrobieni w bank 19 sty 2014, 20:00 Piszą pozwy, zakładają stowarzyszenia, pikietują na ulicach. Polacy mają dość finansowych sztuczek, więc wypowiedzieli bankom wojnę. 24
  • Ekstremistka od praw człowieka 19 sty 2014, 20:00 Monika Płatek wyrasta właśnie na nową gwiazdę lewicy. W swoich szeregach widziałby ją Janusz Palikot. Tyle że ona nie lubi stać w szeregu. 32
  • Jestem na ławce rezerwowych 19 sty 2014, 20:00 W dzieciństwie, które spędziłem w Kenii, nauczyłem się gospodarczego liberalizmu. Bo tam każdy, nawet małe dziecko, musiał o siebie zadbać – mówi Jacek Rostowski (PO), były wicepremier i minister finansów. 35
  • Politycy w habicie 19 sty 2014, 20:00 Informacja o tym, że wiceminister w rządzie Tuska jest oblatem benedyktyńskim, zelektryzowała opinię publiczną. Ale świeckich zakonników w Sejmie, Senacie i instytucjach publicznych jest znacznie więcej. 38
  • Jestem już leciwą kobietą 19 sty 2014, 20:00 Muszę myśleć raczej o ławie oskarżonych niż o ławie sejmowej – mówi Aleksandra Jakubowska, była polityk SLD, która odeszła z polityki po aferze Rywina. 42
  • Pełnosprawna miłość 19 sty 2014, 20:00 Do związku trzeba dojrzeć. Wtedy można pokonać trudności piętrzące się przed osobami z niepełnosprawnością. 46
  • Nowi Żydzi 19 sty 2014, 20:00 Zastanawiam się, gdzie jest to centrum zarządzania nienawiścią, które powstało jakiś czas temu w Polsce i które prowadzi coraz skuteczniejszą, zdywersyfikowaną działalność, zmierzającą do zbudowania jak największej liczby gett, w... 49
  • Londyńczycy znad Wisły 19 sty 2014, 20:00 Polacy przysparzają Wielkiej Brytanii dochodu narodowego i spowalniają starzenie się społeczeństwa. A jednak są solą w oku premiera Davida Camerona. 50
  • Biegły pod lupą 19 sty 2014, 20:00 Błędna opinia biegłego psychiatry czy psychologa potrafi zniszczyć komuś życie. Autorzy krzywdzących opinii rzadko ponoszą karę za niedouczenie i niefrasobliwość. 52
  • Pudding kontratakuje 19 sty 2014, 20:00 Najgorszy polityk świata, Pan Pudding, nudziarz. Takie tytuły kolekcjonował do tej pory FranÇois Hollande. Dopóki nie wywołał skandalu erotycznego. 56
  • Skazani na samotność 19 sty 2014, 20:00 Choć żyjemy w XXI wieku, trąd nadal sieje spustoszenie. Chorych skazuje się na życie w odizolowanych obozach. 60
  • O jeden most za daleko 19 sty 2014, 20:00 Gwiazdor republikanów Chris Christie przechodzi największy kryzys w swojej karierze. Jeśli nie przetrwa, pójdzie na polityczne dno. Ale jeśli przetrzyma, być może zostanie prezydentem. 62
  • Jak ogrzać dom 19 sty 2014, 20:00 Tegoroczna zima nie była dotychczas mroźna, ale i tak możesz oszczędzić ciepło, które zużywasz w domu. Niezależnie od tego, czy palisz w piecu, czy korzystasz z usług elektrociepłowni. 66
  • Ciepło, cieplej, tanio 19 sty 2014, 20:00 Ciepło drożeje. Na jego cenę mogą jednak mieć wpływ zarówno sami konsumenci, ograniczając jego zużycie, jak i producenci, m.in. wdrażając nowe technologie, poprawiając monitoring i skuteczność zarządzania sieciami. 72
  • Polacy nie wiedzą o możliwości zmiany sprzedawcy energii? 19 sty 2014, 20:00 Mamy prawo do zmiany firmy sprzedającej energię elektryczną. Szkoda, że wie o tym mniej niż połowa Polaków. Bo taka zmiana może oznaczać dla nas duże oszczędności. 76
  • Spaleni wstydem, pijani szczęściem 19 sty 2014, 20:00 Niepokój wierci w płucach, a od złości świerzbią ręce. Naukowcy opracowali emocjonalne mapy ciała, które mogą pomóc psychologom. I poetom. 78
  • Najlepsza aktorka świata 19 sty 2014, 20:00 Nawet Hollywood musi kogoś szanować. Tym kimś jest Meryl Streep. 80
  • Elitarny burdel 19 sty 2014, 20:00 Jest o nich coraz głośniej. „POŻAR W BURDELU” szydzi i drwi, ale inteligentnie, czyli pod prąd masowej rozrywki. I na tym wygrywa. 84
  • Kalejdoskop kulturalny 19 sty 2014, 20:00 TEATR Szkolny Kraków na piątkę Lubię spektakle dyplomowe Wydziału Aktorskiego PWST. Z reguły mają krótki żywot, ale oznaczają pierwsze spotkanie z dopiero zapowiadającymi się artystami. Kryje się w nich też zaraźliwa dawka... 88
  • Miedź globalna 19 sty 2014, 20:00 Staliśmy się firmą globalną. Produkujemy miedź na trzech kontynentach, w trzech zupełnie odmiennych obszarach kulturowych – mówi Herbert Wirth, prezes KGHM Polska Miedź. 94
  • Bytowskie okna na świat 19 sty 2014, 20:00 Drutex jest dziś firmą o zasięgu globalnym. Jesteśmy liderem sprzedaży okien na rynku polskim i europejskim, a wkrótce nasze moce produkcyjne się podwoją – mówi prezes Druteksu Leszek Gierszewski. 97
  • Zdrowie to pełnia życia 19 sty 2014, 20:00 Zmiany społeczne powodują, że Polacy zaczynają zwracać uwagę na niematerialne aspekty życia, takie jak zdrowie – mówi socjolog zdrowia dr Tomasz Sobierajski. 100
  • Z widokiem na prestiż 19 sty 2014, 20:00 Wyjątkowe miejsce dla apartamentowca to Łazienki Królewskie. Gdyby tylko można było tam budować, byłby to najlepiej położony budynek w Polsce – mówi Michał Borowski, prezes spółki Tacit Development Polska JS, która zbudowała 160-metrowy apartamentowiec Cosmopolitan... 102
  • Raj w sercu Bieszczad 19 sty 2014, 20:00 Arłamów kiedyś kojarzył się z miejscem internowania Lecha Wałęsy. Dziś mieści się tu luksusowy kompleks hotelowy z centrum konferencyjnym i zapleczem rekreacyjnym. 104
  • Bomba tygodnia 19 sty 2014, 20:00 Rąbanka Zawsze miałam podejrzenia, że Tomasz Terlikowski jest niespełnionym muzykiem, na moje oko gitarzystą, który marzy o tym, że po naładowanym seksualnie koncercie ląduje w garderobie jak jakiś Keith Richards, ze stadem gruppies obu... 106

ZKDP - Nakład kontrolowany