Spaleni wstydem, pijani szczęściem

Spaleni wstydem, pijani szczęściem

Niepokój wierci w płucach, a od złości świerzbią ręce. Naukowcy opracowali emocjonalne mapy ciała, które mogą pomóc psychologom. I poetom.

Przypomnij sobie swój największy w życiu sukces. Ten moment, w którym wszyscy bili brawo, a ciebie przepełniała zasłużona duma. Pamiętasz? Czy miałeś wtedy uczucie lekkości, czy może błogości? Jeśli nawet nie pamiętasz, przypomnisz sobie, patrząc na wyniki badań fińskich naukowców. Wynika z nich jasno, że duma przepełniała twoje piersi i błogo pulsowała w całej głowie, spływając po szyi na ramiona.

Prof. Lauri Nummenmaa, psycholog i statystyk, opracował wraz z zespołem mapę manifestowania się emocji w ciele. W badaniach brało udział 700 osób, którym opowiadano lub pokazywano na filmie historie mające wywoływać u odbiorcy określone emocje, takie jak duma, niepokój czy zaskoczenie. Uczestnicy eksperymentu mieli na narysowanej figurze człowieka zakreślać te części ciała, które odczuwali słabiej lub mocniej pod wpływem bodźców. Następnie naukowcy nałożyli na siebie wyniki zebrane od wszystkich badanych, co pozwoliło na stworzenie emocjonalnych map ciała. Okazało się, że prawie wszyscy odczuwamy emocje tak samo – np. smutek rwie nas bardzo głęboko w piersi, a z powodu wstrętu lub zniesmaczenia skręcają nam się kiszki.

Co ciekawe, wyniki były takie same u ludzi z różnych kręgów kulturowych, np. u mieszkańców Europy Zachodniej i u osób ze wschodnich części Azji. – Czucie zmian w ciele może mieć kluczową rolę w wytwarzaniu emocji, które potem świadomie przeżywamy – piszą naukowcy w artykule opublikowanym w piśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences”. – Liczne badania wykazały, że system emocjonalny przygotowuje nas do sprostania wyzwaniom poprzez regulację działania mięśni szkieletowych, układu krążenia czy systemu nerwowego – dodają badacze, którzy na swoich mapach wyodrębnili zarówno emocje pozytywne: miłość, szczęście, dumę, jak i negatywne: gniew, strach, wstręt, smutek, zaskoczenie, niepokój, pogardę, wstyd, zazdrość oraz stan depresji.

Szablony czucia tych emocji mogą się przydać psychologom. – Topograficzne zmiany wrażeń zmysłowych w ciele mogłyby się stać biomarkerem zaburzeń emocjonalnych – uważają autorzy badań. Jak wyglądałby proces rozpoznawania zaburzeń? Na przykład tak: lekarze pokazywaliby pacjentom filmy wywołujące emocje, a potem prosili o zaznaczenie własnych wrażeń w ciele. W momencie gdy pacjent zaznaczy miejsca pobudzenia czy otępienia w sposób odbiegający od wzorca, lekarze będą wiedzieli, że coś jest nie tak.

Kochanowski wymięka

Naukowcy postawili na rozpoznawanie emocji w ciele zamiast opisywania ich słowami. I bardzo dobrze. W końcu adekwatne opisanie emocji to niesłychanie trudne zadanie. Wiedzą o tym pisarze, którzy chcąc opisać najróżniejsze stany emocjonalne, muszą się uciekać do sugestywnych metafor, porównań i innych środków stylistycznych. Gdy się patrzy na fińskie mapy emocji, trudno się oprzeć wrażeniu, że z ich analizy lekcje mogliby wyciągnąć nawet mistrzowie literatury. „Co za rozkosz masz mieszkać w suchych kościach moich; czy nie czas przenieść gdzie indziej strzał swoich?” – pisał poeta Jan Kochanowski o rozpierającym serce i ciało uczuciu miłości.

Gdyby jednak znał fiński szablon odczuwania miłości, być może zwróciłby w swoich wierszach uwagę nie tylko na „suche kości” i serce, ale także na intensywne odczucie w całej klatce piersiowej oraz głowie i podbrzuszu. „Powolny płomień przenika me ciało, oczy tracą blask, to znów słyszę w uszach przejmujący szum” – tak z kolei opisywała zazdrość antyczna poetka Safona. Coś jest na rzeczy, bo zgodnie z fińskimi badaniami intensywne odczucia w okolicy głowy, które towarzyszą zazdrości, mogą powodować wzrost ciśnienia w uszach. Jednak dzięki badaniom Finów także Safona mogłaby zwrócić uwagę na coś jeszcze – na widoczne na mapie pręgi zazdrości, idące do głowy od barków przez szyję. Nawet Henryk Sienkiewicz, który w „Krzyżakach” porównywał pogardę do spoglądania na człowieka „jak na kołek w płocie”, czegoś by się nauczył: na cielesnej mapie emocji pogarda ma bowiem postać odczucia ciągnącego się od okolic pępka do głowy oraz wyczulenia zmysłowego w rękach. Przy odrobinie literackiej sprawności mistrz mógłby to opisać nad wyraz efektownie.

Świerzbią ręce, wierci w brzuchu

Także pozostałe emocje mają swój rys charakterystyczny. Gniew odczuwamy w sercu, głowie i w kończynach: w złości świerzbią nas ręce, co można by ewolucyjnie powiązać z podświadomym przygotowywaniem się do walki. Gdy czujemy strach, odnotowujemy szczególnie intensywne odczucia w sercu oraz górnej części brzucha. Chyba właśnie to mieli na myśli nasi przodkowie, mówiąc, że ze strachu serce podchodzi do gardła. Z kolei uczucie wstrętu przebiegające przez brzuch i ciągnące się wzdłuż kręgosłupa pokrywa się z umiejscowieniem przewodu pokarmowego. Rzeczywiście, ze wstrętu nieraz miewamy mdłości. Emocjonalny odcisk ma także wstyd: odczucia słabną w ramionach i nogach, natomiast stają się intensywne w rejonie głowy, szczególnie na policzkach.

Ciekawe jest też porównanie obrazów depresji i szczęścia, które wywołują przeciwstawne doznania. Stan depresyjny badani postrzegali jako otępienie głowy oraz większości powierzchni ciała, w szczególności kończyn. Chwila szczęścia to fala przelewająca się od stóp do głów, przynosząca doznania na całej powierzchni ciała.

A z zazdrości głowa kipi

Oczywiście niektórzy naukowcy są sceptyczni wobec zastosowań wyników Finów. Mają argumenty: – Badania w ogóle nie biorą pod uwagę, że ludzie mogą czuć w danym momencie nie tylko jedną, ale kilka emocji – twierdzi Paul Zak, neuroekonomista z Claremont Graduate University w Kalifornii. – Poza tym używanie subiektywnych odczuć ludzkich do wnioskowania na temat emocji może wprowadzać w błąd, ponieważ za przetwarzanie emocji odpowiadają też procesy będące poza świadomością. Zak oraz inni krytycy woleliby, żeby przy ocenianiu zdolności do przeżywania emocji brać pod uwagę nie subiektywne odczucia, ale rzeczy mierzalne: temperaturę ciała czy pocenie się. Czas pokaże, czy fińskie mapy emocji w ciele przyjmą się jako nowa metoda diagnostyczna. Jeśli tak się stanie, krytycy będą zaskoczeni, czyli odbiorą nagłe uczucie w głowie oraz spięcie w barkach i piersi. ■

Okładka tygodnika WPROST: 4/2014
Więcej możesz przeczytać w 4/2014 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 4/2014 (1612)

  • Funkcjonariusz 19 sty 2014, 20:00 Tomasz Terlikowski to człowiek interesujący, choć osobliwy. Wiara głęboka, rozum płytki. Idea czysta, czyn plugawy. W duszy ambrozja, w ustach jad. Savonarola III Rzeczpospolitej. Chuck Norris katolicyzmu. Zastępowy Pana Zastępów.... 4
  • Skaner 19 sty 2014, 20:00 UKRAINA Ukraina walczy Bijatyka w ukraińskim parlamencie. Do incydentu doszło podczas uchwalania pakietu ustaw zawężających swobody obywatelskie. Głosami rządzącej Partii Regionów i komunistów ograniczono wolność zgromadzeń, a... 6
  • Operacja: urlop 19 sty 2014, 20:00 To mógł być NAJSPOKOJNIEJSZY URLOP PREMIERA. Żadnego kryzysu w kraju. Tym razem kłopoty szef rządu zafundował sobie sam. 10
  • Sąd nad Macierewiczem 19 sty 2014, 20:00 Sprawa wraca po niemal dokładnie siedmiu latach od ujawnienia słynnego raportu z likwidacji Wojskowych Służb Informacyjnych. Prokuratura w ostatnich dniach umorzyła śledztwo w sprawie publikacji sprzed lat. Nie będzie występować o... 14
  • Na rzecz obcego wywiadu 19 sty 2014, 20:00 Ujawniając światu, że jestem agentem polskiego wywiadu, Antoni Macierewicz działał na rzecz obcego wywiadu. W rozumieniu prawa jest to zbrodnia. 16
  • ALEKSANDER MAKOWSKI I „ZEN” 19 sty 2014, 20:00 Makowski to pułkownik wywiadu i jedna z jego legend. Wychowany w Londynie i Waszyngtonie stypendysta Harvardu i doktor prawa, absolwent szkoły wywiadu w Kiejkutach. Mimo negatywnej weryfikacji w 1990 r. nadal brał udział w misjach wywiadu... 17
  • Macierewicz musi siedzieć! 19 sty 2014, 20:00 Likwidację WSI i publikację raportu Macierewicza powinna zbadać sejmowa komisja śledcza – pisze poseł Twojego Ruchu. 18
  • Komisja zagrożeniem dla prezydenta 19 sty 2014, 20:00 – Korzyść z odsłonięcia skali zagrożenia wywiadowczego ze strony Rosji była większa niż straty z opublikowania raportu – mówi prof. Andrzej Zybertowicz. 18
  • Pierworodny, jedyny, 19 sty 2014, 20:00 Samobójstwo 16-letniego SEBASTIANA Z SUWAŁK obnażyło niemoc systemu pomocy społecznej. Nie po raz pierwszy padły zapewnienia o wyciąganiu wniosków z bolesnej lekcji. Dotychczas jednak lekcji nie odrobiono. 20
  • Wrobieni w bank 19 sty 2014, 20:00 Piszą pozwy, zakładają stowarzyszenia, pikietują na ulicach. Polacy mają dość finansowych sztuczek, więc wypowiedzieli bankom wojnę. 24
  • Ekstremistka od praw człowieka 19 sty 2014, 20:00 Monika Płatek wyrasta właśnie na nową gwiazdę lewicy. W swoich szeregach widziałby ją Janusz Palikot. Tyle że ona nie lubi stać w szeregu. 32
  • Jestem na ławce rezerwowych 19 sty 2014, 20:00 W dzieciństwie, które spędziłem w Kenii, nauczyłem się gospodarczego liberalizmu. Bo tam każdy, nawet małe dziecko, musiał o siebie zadbać – mówi Jacek Rostowski (PO), były wicepremier i minister finansów. 35
  • Politycy w habicie 19 sty 2014, 20:00 Informacja o tym, że wiceminister w rządzie Tuska jest oblatem benedyktyńskim, zelektryzowała opinię publiczną. Ale świeckich zakonników w Sejmie, Senacie i instytucjach publicznych jest znacznie więcej. 38
  • Jestem już leciwą kobietą 19 sty 2014, 20:00 Muszę myśleć raczej o ławie oskarżonych niż o ławie sejmowej – mówi Aleksandra Jakubowska, była polityk SLD, która odeszła z polityki po aferze Rywina. 42
  • Pełnosprawna miłość 19 sty 2014, 20:00 Do związku trzeba dojrzeć. Wtedy można pokonać trudności piętrzące się przed osobami z niepełnosprawnością. 46
  • Nowi Żydzi 19 sty 2014, 20:00 Zastanawiam się, gdzie jest to centrum zarządzania nienawiścią, które powstało jakiś czas temu w Polsce i które prowadzi coraz skuteczniejszą, zdywersyfikowaną działalność, zmierzającą do zbudowania jak największej liczby gett, w... 49
  • Londyńczycy znad Wisły 19 sty 2014, 20:00 Polacy przysparzają Wielkiej Brytanii dochodu narodowego i spowalniają starzenie się społeczeństwa. A jednak są solą w oku premiera Davida Camerona. 50
  • Biegły pod lupą 19 sty 2014, 20:00 Błędna opinia biegłego psychiatry czy psychologa potrafi zniszczyć komuś życie. Autorzy krzywdzących opinii rzadko ponoszą karę za niedouczenie i niefrasobliwość. 52
  • Pudding kontratakuje 19 sty 2014, 20:00 Najgorszy polityk świata, Pan Pudding, nudziarz. Takie tytuły kolekcjonował do tej pory FranÇois Hollande. Dopóki nie wywołał skandalu erotycznego. 56
  • Skazani na samotność 19 sty 2014, 20:00 Choć żyjemy w XXI wieku, trąd nadal sieje spustoszenie. Chorych skazuje się na życie w odizolowanych obozach. 60
  • O jeden most za daleko 19 sty 2014, 20:00 Gwiazdor republikanów Chris Christie przechodzi największy kryzys w swojej karierze. Jeśli nie przetrwa, pójdzie na polityczne dno. Ale jeśli przetrzyma, być może zostanie prezydentem. 62
  • Jak ogrzać dom 19 sty 2014, 20:00 Tegoroczna zima nie była dotychczas mroźna, ale i tak możesz oszczędzić ciepło, które zużywasz w domu. Niezależnie od tego, czy palisz w piecu, czy korzystasz z usług elektrociepłowni. 66
  • Ciepło, cieplej, tanio 19 sty 2014, 20:00 Ciepło drożeje. Na jego cenę mogą jednak mieć wpływ zarówno sami konsumenci, ograniczając jego zużycie, jak i producenci, m.in. wdrażając nowe technologie, poprawiając monitoring i skuteczność zarządzania sieciami. 72
  • Polacy nie wiedzą o możliwości zmiany sprzedawcy energii? 19 sty 2014, 20:00 Mamy prawo do zmiany firmy sprzedającej energię elektryczną. Szkoda, że wie o tym mniej niż połowa Polaków. Bo taka zmiana może oznaczać dla nas duże oszczędności. 76
  • Spaleni wstydem, pijani szczęściem 19 sty 2014, 20:00 Niepokój wierci w płucach, a od złości świerzbią ręce. Naukowcy opracowali emocjonalne mapy ciała, które mogą pomóc psychologom. I poetom. 78
  • Najlepsza aktorka świata 19 sty 2014, 20:00 Nawet Hollywood musi kogoś szanować. Tym kimś jest Meryl Streep. 80
  • Elitarny burdel 19 sty 2014, 20:00 Jest o nich coraz głośniej. „POŻAR W BURDELU” szydzi i drwi, ale inteligentnie, czyli pod prąd masowej rozrywki. I na tym wygrywa. 84
  • Kalejdoskop kulturalny 19 sty 2014, 20:00 TEATR Szkolny Kraków na piątkę Lubię spektakle dyplomowe Wydziału Aktorskiego PWST. Z reguły mają krótki żywot, ale oznaczają pierwsze spotkanie z dopiero zapowiadającymi się artystami. Kryje się w nich też zaraźliwa dawka... 88
  • Miedź globalna 19 sty 2014, 20:00 Staliśmy się firmą globalną. Produkujemy miedź na trzech kontynentach, w trzech zupełnie odmiennych obszarach kulturowych – mówi Herbert Wirth, prezes KGHM Polska Miedź. 94
  • Bytowskie okna na świat 19 sty 2014, 20:00 Drutex jest dziś firmą o zasięgu globalnym. Jesteśmy liderem sprzedaży okien na rynku polskim i europejskim, a wkrótce nasze moce produkcyjne się podwoją – mówi prezes Druteksu Leszek Gierszewski. 97
  • Zdrowie to pełnia życia 19 sty 2014, 20:00 Zmiany społeczne powodują, że Polacy zaczynają zwracać uwagę na niematerialne aspekty życia, takie jak zdrowie – mówi socjolog zdrowia dr Tomasz Sobierajski. 100
  • Z widokiem na prestiż 19 sty 2014, 20:00 Wyjątkowe miejsce dla apartamentowca to Łazienki Królewskie. Gdyby tylko można było tam budować, byłby to najlepiej położony budynek w Polsce – mówi Michał Borowski, prezes spółki Tacit Development Polska JS, która zbudowała 160-metrowy apartamentowiec Cosmopolitan... 102
  • Raj w sercu Bieszczad 19 sty 2014, 20:00 Arłamów kiedyś kojarzył się z miejscem internowania Lecha Wałęsy. Dziś mieści się tu luksusowy kompleks hotelowy z centrum konferencyjnym i zapleczem rekreacyjnym. 104
  • Bomba tygodnia 19 sty 2014, 20:00 Rąbanka Zawsze miałam podejrzenia, że Tomasz Terlikowski jest niespełnionym muzykiem, na moje oko gitarzystą, który marzy o tym, że po naładowanym seksualnie koncercie ląduje w garderobie jak jakiś Keith Richards, ze stadem gruppies obu... 106

ZKDP - Nakład kontrolowany