Przyczajony tygrys, ukryty smok

Przyczajony tygrys, ukryty smok

Na Syberii toczy się gra o przyszłość świata
Akcja rosyjskich antyterrorystów, którzy w ponury październikowy poranek aresztowali w Nowosybirsku Michaiła Chodorkowskiego, szefa koncernu naftowego Jukos, zelektryzowała nie tylko zachodnich inwestorów. Jego perypetie pilnie śledził także zarząd największej chińskiej kompanii naftowej z Daqingu, z którą rosyjski magnat negocjował projekt budowy wielkiego rurociągu znad Bajkału.

Megatartak chiński
Leżąca nad Oceanem Lodowatym Jakucja na powierzchni ponad 3 mln km2 kryje baśniowe bogactwa - od złota i diamentów po gaz ziemny i drewno (około 15 proc. zasobów światowych). Mieszkańcy republiki nie bardzo się dotychczas nimi interesowali, pozostawiając eksploatację złóż przybyszom z Moskwy, a od pewnego czasu coraz częściej z chińskiej prowincji Heilongjiang. Od końca lat 90. w regionie wciąż przybywa skośnookich biznesmenów. Poza tym pachnie tu ropą, która może odmienić oblicze krainy z peryferii Rosji i świata.
To, co dla Jakucji jest wciąż tylko przyszłością, stało się rzeczywistością na sąsiednich obszarach Syberii. Czyta - zajmująca obszar równy powierzchni Polski, ale zamieszkana tylko przez 1,2 mln ludzi - słynie z zasobów złota, miedzi, a także drewna. Leśny surowiec stanowi podstawę lokalnego eksportu. Kolosalne zyski z tego tytułu trafiają do kieszeni miejscowych "oligarchów drzewnych" oraz Chińczyków. To oni pociągają za sznurki w tym biznesie. Ponad 95 proc. drewna z Czyty trafia do chińskiej prowincji Heilongjiang. Tamtejsze firmy postanowiły zbudować w syberyjskim regionie wielką fabrykę (za 300 mln dolarów), do 2008 r. mającą przerabiać 2 mln m3 drewna rocznie.

Irkucki Szanghaj
Prowincja Heilongjiang i jej stolica Harbin znaczą dziś dla pogranicznych regionów rosyjskich więcej niż Pekin. Od kilku lat mieszkańcy tej części Chin podbijają wschodnią Syberię. Na wielkim obszarze od Bajkału po Ocean Spokojny - w regionie Chabarowska, Amuru, Czyty czy nawet oddalonego o ponad 1000 km od chińskiej granicy Irkucka - niemal codziennie przybywa firm i punktów handlowych, a także "turystów" z ChRL - większość z nich nie wraca do kraju po upływie
30 bezwizowych dni. Zostają na rosyjskiej Syberii, podejmując działalność gospodarczą, zakładając własne stowarzyszenia, szkoły, gazety, często także podziemne banki i inne nielegalne struktury.
W 1989 r. liczba Chińczyków w Irkucku nie przekraczała 500. Dzisiaj mówi się tam o chińskim zalewie. Przyjezdni z południa zaczęli tłumnie napływać do regionu po rosyjskim kryzysie finansowym w 1998 r., oferując miejscowej ludności towary tańsze od zachodnich, a zarazem wykorzystując siłę chińskiego juana i kupując miedź, aluminium i inne surowce. Tę działalność prowadziły naprędce zakładane, nie płacące podatków firmy, likwidowane natychmiast po zakończeniu transakcji eksportowej. Dzisiaj wielu z tych przedsiębiorczych harcowników obrosło w biznesowe piórka, kupiło w Irkucku domy i samochody, a dzięki licznym małżeństwom mieszanym wrosło w miejscowe środowisko. W nadbajkalskiej metropolii istnieje dobrze zorganizowane, kilkutysięczne Chinatown, nazywane też irkuckim Szanghajem.

Potencja smoka
Z prowincji Heilongjiang chiński smok dokonuje też wypadów do Kraju Nadmorskiego, ze stolicą we Władywostoku. Lokalna prasa twierdzi, że kontrolę nad wrzynającym się w Morze Japońskie regionem faktycznie przejęli Chińczycy. Do Ussuryjska, gdzie niemal wszystkie nowe sklepy, firmy eksportowo-importowe, tartaki i przedsiębiorstwa transportowe są w rękach przybyszów z południa, przylgnęła już etykietka "chińskiego miasta". Od 1995 r. populacja rosyjska w regionie zmniejszała się co roku o 20 tys., podczas gdy chińska rosła co najmniej o 10 tys.
Podbojowi z południa, zwanemu czasem inwazją, sprzyja degradacja społeczno-gospodarcza i chaos polityczny w syberyjskich regionach. Chińczycy bywają oskarżani o rozpijanie miejscowej ludności tanią wódką. To jednak miejscowi pierwsi zaoferowali usługi w rodzaju nielegalnego wyrębu drzewa, dostarczania złomu z kradzionych elementów linii wysokiego napięcia, dźwigów czy nawet rurociągów. Za Chińczykami stoi także siła faktów gospodarczych (najwyższe tempo wzrostu PKB w świecie) oraz - a może przede wszystkim - demograficznych. Mimo rygorystycznej kontroli urodzeń dla Chin, mających 1,3 mld mieszkańców, problemem pozostaje powstrzymanie przyrostu ludności, podczas gdy Rosji grozi wyludnienie. W prowincji Heilongjiang mieszka prawie 40 mln osób, a we wszystkich graniczących z Rosją chińskich regionach - 110 mln, podczas gdy na całej wschodniej Syberii zaledwie kilka milionów. Prorządowa "Niezawisimaja Gazieta" przestrzega, że do 2010 r. Chińczycy staną się drugą - po Rosjanach - grupą etniczną w Federacji Rosyjskiej. Według prognoz, liczba chińskich przybyszów w Rosji, legalnych i nielegalnych, wzrośnie z 2 mln w 2001 r. do 7-8 mln przed końcem 2010 r. W niektórych regionach rosyjskiego Dalekiego Wschodu mogą się oni stać główną grupą etniczną.

Zgrzyty na osi Moskwa - Pekin
Nabierający tempa od początku poprzedniej dekady "proces normalizacji i zacieśniania dwustronnych stosunków" między ChRL a Federacją Rosyjską został w 2001 r. przypieczętowany 30-letnim układem o przyjaźni i współpracy. W ramach tzw. strategicznego partnerstwa dwaj wielcy sąsiedzi rozwijają kontakty handlowe i gospodarcze, a także współpracę wojskową. W oczach obserwatorów zza oceanu przybrała ona kształt sojuszu militarnego. Import rosyjskiej broni i technologii wojskowych stanowi 80-90 proc. chińskich zakupów zbrojeniowych za granicą. Współpraca chińsko-rosyjska - a dla niektórych wręcz oś Moskwa - Pekin - ma być przeciwwagą dla dominacji USA w świecie. Na wspólne interesy obu stolic, przeciwstawne wobec strategicznych celów amerykańskich w regionie, wskazuje także powołanie Szanghajskiej Organizacji Współpracy (Chiny, Rosja, Kazachstan, Kirgizja, Tadżykistan i Uzbekistan), formalnie służącej umocnieniu bezpieczeństwa w Azji Środkowej, ale w oczach Waszyngtonu próbującej zablokować tam wpływy USA i ich sojuszników.
Jeśli w rosyjsko-chińskiej osi nadal coś zgrzyta, to właśnie na Dalekim Wschodzie. Rosyjski Daleki Wschód coraz bardziej uzależnia się od Pekinu - alarmują moskiewskie i regionalne gazety. Ostrzegają, że chińska dominacja stanie się tam absolutna, jeśli dojdzie do budowy liczącego 2400 km rurociągu naftowego z Angarska w rejonie Bajkału do Daqing w chińskiej prowincji Heilongjiang. Według projektu opracowanego przez ekspertów Jukosu, za kilka lat miałoby płynąć tą drogą na południe 600 tys. baryłek ropy dziennie. Inwestycja o wartości 2,8 mld dolarów pomogłaby złagodzić energetyczne problemy Chin, które z eksportera ropy stały się dziesięć lat temu importerem, a w tym roku staną się drugim - po USA - konsumentem tego surowca w świecie, wyprzedzając Japonię.

WejŚcie tygrysa
Jesienią tego roku wiatry z Moskwy niespodziewanie zmieniły kierunek. Podczas październikowego szczytu APEC prezydent Putin dał do zrozumienia, że może wybrać inną "drogę naftową", proponowaną przez Japonię. Według projektu Tokio, rurociąg o długości 3900 km biegłby z Angarska przez wschodnią Syberię do portu w Nachodce nad Morzem Japońskim. Koszt budowy wyniósłby 7 mld USD. Wiele wskazuje na to, że możliwa zmiana preferencji ma związek nie tyle z kłopotami Jukosu i jego byłego już szefa, ile z prostym wyliczeniem, że przyjęcie japońskiej propozycji bardziej się opłaca - i z przyczyn finansowych, i demograficznych. Japończyków jest "tylko" 127 milionów, poza tym wiadomo, że jeśli opuszczają swoje wyspy, to na krótko.
Niewykluczone, że za sprawą chińskiego smoka inaczej spojrzą na siebie nie tylko rosyjski niedźwiedź i japoński tygrys. W Moskwie wygłaszane są przepowiednie, że chińska ekspansja wepchnie kiedyś Rosję w ramiona Ameryki. Na eur-
azjatyckich peryferiach może się toczyć gra o przyszłość świata.



Okładka tygodnika WPROST: 47/2003
Więcej możesz przeczytać w 47/2003 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 47/2003 (1095)

  • Wprost od czytelników 23 lis 2003 Diagnostyka Śmierci Piszę poruszona artykułem "Diagnostyka śmierci" (nr 46). Pracuję w oświacie i obserwuję nagminne ściąganie, czyli oszukiwanie na testach, klasówkach i egzaminach. Nauczyciele przymykają na to oko, a... 3
  • Na stronie - Apel o nieapelowanie! 23 lis 2003 Polska apelowa, czyli Polska ze zbiorowych apeli. 3
  • Peryskop 23 lis 2003 Człowiek z Iraku Film o polskich żołnierzach w Iraku nakręci iracki reżyser i scenarzysta Kadim Hassan Al-Watiy. - Mamy dużo wspólnego: wy kiedyś żyliście w reżimie, musieliście walczyć o wolność i zwyciężyliście. My... 6
  • Dossier 23 lis 2003 Leszek MILLER premier RP "Jest takie znane przysłowie, że kłamstwo ma krótkie nogi, ale ma ich mnóstwo. Otóż z tego punktu widzenia pan poseł Pęk jest swego rodzaju stonogą" w Sejmie Jan Maria ROKITA poseł... 7
  • Poczta 23 lis 2003 List Do Frankensteina Do Jürgena Hambrechta, prezesa BASF, i Eggerta Voscheraua, wiceprezesa BASF Przypisując Niemcom przynależność do "starej, lecz kulturalnie bogatej Europy" Herbert Frankenstein odmówił Polsce obu... 9
  • Kadry 23 lis 2003 Odjazd! 9
  • M&M 23 lis 2003 LOGIKA A LOGISTYKA W ARMII Gdy żołnierz usłyszy rozkaz pułkownika: W lewo zwrot! i robi go - to jest logika. Kiedy pan pułkownik się z biznesem styka, robi w lewo przekręt - to jest logistyka. 10
  • Playback 23 lis 2003 Leszek Miller, prezes Rady Ministrów, i Joschka Fischer, minister spraw zagranicznych RFN 10
  • Skok na rękawiczki 23 lis 2003 Firma Wittchen, producent wyrobów ze skóry, została okradziona. 10
  • Z życia koalicji 23 lis 2003 Mazurek & Zalewski No i proszę, wszystko przewidzieliŚmy! Napisaliśmy, że skoro państwo Kwaśniewscy żyją ostatnio jak pies z kotem, o czym huczy cały pałac, pół SLD i tylko Najsztub w "Przekroju" nic nie widzi, to... 12
  • Z życia opozycji 23 lis 2003  Zalewski & Mazurek Platforma Obywatelska prześcignęła w sondażach SLD. A rozochocony sukcesami Jan Rokita od czasu do czasu, mimochodem i ścichapęk, zaczyna przemyśliwać o wyborach prezydenckich. Głową państwa fajnie być, ale... 13
  • Fotoplastykon 23 lis 2003 14
  • Biurotwór złośliwy 23 lis 2003 Biurokracja kosztuje nas 31,2 mld zł, czyli 7,5 mld dolarów rocznie 16
  • Generałowie korupcji 23 lis 2003 Kto zarabia na zamówieniach dla wojska 22
  • SLD TV 23 lis 2003 "Grupa trzymająca władzę" wpadła, bo poszła na skróty 26
  • "Pruszków" - reaktywacja 23 lis 2003 Mafia pruszkowska wraca do gry 30
  • Nałęcz - Podcinanie gałęzi 23 lis 2003 Wniosek o wotum nieufności dla Jerzego Hausnera, ministra gospodarki, pracy i polityki społecznej, ustanowił swoisty rekord sejmowego absurdu. 34
  • Zawracanie gitary - Racja organów 23 lis 2003 Prokuratura wnikliwie zajmuje się tymi, którzy są najbliżej afer, bo o nich piszą 34
  • Giełda i wektory 23 lis 2003 Hossa Świat Amerykańska rakieta O 7,2 proc. wzrósł PKB Stanów Zjednoczonych w trzecim kwartale 2003 r. - to najlepszy wynik od kilkunastu lat. Ekspansji amerykańskiej gospodarki nie przeszkodziły nawet koszty wojny i... 36
  • Menedżerowie intensywnej terapii 23 lis 2003 Jak z głową postawić firmę na nogi? 38
  • Pociąg do zysku 23 lis 2003 Czy na kolejach można zarobić? 42
  • Viva Polonia! 23 lis 2003 Polska powinna chwycić byka za rogi jak Hiszpania 46
  • Eastern niskobudżetowy 23 lis 2003 Kiedy w klasycznych westernach Indianie przywiązują blondwłosą piękność do słupa i rozpalają ognisko, kawaleria przechodzi w cwał i w ostatniej scenie filmu ratuje bohaterkę w kusząco nadpalonym kostiumie. 48
  • Hiperignorancja 23 lis 2003 Jak skutecznie pogrzebać Wilanów 52
  • Morskie sumo 23 lis 2003 W stoczniach na Dalekim Wschodzie powstają największe na świecie kontenerowce 54
  • Balcerowicz wprost 23 lis 2003 Wszystkie socjalistyczne eksperymenty prowadziły do załamania lub wręcz katastrofy gospodarki 56
  • 2 x 2 = 4 - Prawo i ekonomia 23 lis 2003 To nie gospodarka rynkowa jest nieetyczna, tylko ludzie są skłonni do nieetycznych działań 57
  • Supersam 23 lis 2003 Porozmawiaj z lexusem Lexus 430 zastąpił model LS 400, od którego zaczęła się kariera ekskluzywnych samochodów Toyoty. W lexusie zamontowano ośmiocylindrowy silnik o pojemności 4 l i mocy 281 KM. Samochód przyspiesza do... 58
  • Przynęta na mózg 23 lis 2003 Wybierając produkt, odczuwamy coś w rodzaju swędzenia mózgu. Kupując go, mamy wrażenie, jakbyśmy się podrapali 60
  • Krnąbrny dżentelmen 23 lis 2003 Paweł Janas miał już grabarza nad głową, gdy walczył z rakiem, ale dźwignął się i zwyciężył 64
  • Robak w komórce 23 lis 2003 Odbierając SMS-a, możemy zarazić swoją komórkę wirusem zabójczym dla aparatu. 68
  • Makłowicz do Bikonta, Bikont do Makłowicza 23 lis 2003 Piotrusiu! Gdy będziesz czytać tę epistołę, ja będę ogrzewał swe obłe ciało jamajskim słońcem. Tak jest! Lecę z ekipą "Podróży kulinarnych" na Karaiby, by podglądać producentów kawy, poławiaczy homarów, zbieraczy kokosów, wytwórców destylatu z trzciny cukrowej i wyznawców... 70
  • Druga płeć 23 lis 2003 Tylko wtedy, gdy bierzemy odpowiedzialność za własne słowa, odwaga staje się darem dla innych, a nie ciosem poniżej pasa 71
  • Amerykański rycerz z Camelotu 23 lis 2003 Johna Fitzgeralda Kennedy'ego życie po życiu 72
  • Know-how 23 lis 2003 Test pamięci Odpowiedzialne za pamięć obszary mózgu uaktywniają się znacznie silniej, gdy ludzie prawidłowo przywołują informacje - twierdzą Daniel Schacter i Scott Slotnick z Harvard University. Badacze poprosili ochotników... 76
  • Aerobik dla umysłu 23 lis 2003 Milion Polaków stosuje wschodnie sztuki walki z własnymi słabościami 78
  • Dolly na obiad 23 lis 2003 Żywność ze sklonowanych zwierząt już w przyszłym roku trafi do supermarketów 82
  • Epidemia gasnących serc 23 lis 2003 Niewydolność krążenia jest częstszą przyczyną zgonów niż nowotwory złośliwe 84
  • Bez granic 23 lis 2003 Samoobrona przed Irakiem Po krwawym ataku na włoską bazę wojskową Japonia wstrzymała operację wysyłania wojsk do Iraku. Kilka godzin wcześniej na podobny krok zdecydowała się Korea Południowa. Japońskie władze postanowiły, że... 86
  • Misjonarze wolnego świata 23 lis 2003 W Wielkiej Brytanii spotkają się prezydent i wiceprezydent globu 88
  • Brytyjskie półimperium 23 lis 2003 Dla Tony'ego Blaira nie mogło być gorszego momentu na wizytę prezydenta USA na wyspach. 60 proc. Brytyjczyków sprzeciwia się okupacji Iraku przez Amerykę. 92
  • Koniec początku 23 lis 2003 To co zobaczył premier, i to, co pokazuje u nas telewizja, ma niewiele wspólnego z tym, co dzieje się tu naprawdę. 94
  • Zbrodnia słów 23 lis 2003 Nienawiść do Żydów jest w Niemczech silniejsza od politycznej poprawności 96
  • Przyczajony tygrys, ukryty smok 23 lis 2003 Na Syberii toczy się gra o przyszłość świata 98
  • Państwo na prochach 23 lis 2003 Śledztwo TVN i "Wprost": najpotężniejsza w świecie mafia narkotykowa nie pozwala wyjaśnić sprawy zabójstw kobiet w Juárez 101
  • Menu 23 lis 2003 Świat Uśmiech Julii Roberts "Popularność muzyki filmowej sprawia, że to ona zaczyna promować kinowe przeboje" - mówią producenci filmu "Uśmiech Mona Lizy". I wydają się mocno wierzyć we własne słowa, bowiem... 104
  • Odsiecz jagiellońska 23 lis 2003 Bezcenną "Biblię Latina" w tłumaczeniu Marcina Lutra premier Jerzy Buzek dał w prezencie kanclerzowi Gerhardowi Schröderowi 106
  • Szaman słowa 23 lis 2003 Uwielbiam "Faraona" Bolesława Prusa - deklaruje pisarz Mario Vargas Llosa 110
  • Cień Nirvany 23 lis 2003 Chciałbym, aby zniknęło wszystko, co kojarzy nas z Pearl Jam" - zanotował w swoich "Dziennikach" Kurt Cobain, lider legendarnej Nirvany. 112
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 23 lis 2003  BRATHANKI *** Galop Pomimo posiadania rodziny na tak zwanej wsi, nie przemawia do mnie wieśniacka muzyka. Folkowa, góralska też rzadko. A Brathanki to krajowy Mount Everest ludowego grania z popowym przytupem. To oni w końcu... 113
  • Sława i chała 23 lis 2003 Książki Łysiak I Wielki Najnowsze dzieło Waldemara Łysiaka miało być hołdem dla bibliofilstwa, czyli pasji zbierania książek. W rzeczywistości jest to kolejna książka o samym autorze. I to książka hołdownicza. To zbiory Łysiaka... 114
  • Perły do lamusa? - Filmostrada 23 lis 2003 Efektowne spektakle hollywodzkie to filmowe mistrzostwo i kicz, środek wypełniają niezwykłe obrazy z egzotycznym tłem 115
  • Co-media - Książę ku pokrzepieniu 23 lis 2003 Życie szarego obywatela wśród strajków, złodziejstwa, bałaganu i dowcipów Błochowiak jest - ogólnie mówiąc - dość marne. 116
  • Śmiesznoty - Kto lobbuje Barcikowskiego? 23 lis 2003 Obawiam się, czy to, co piszę, nie jest efektem lobbingu, przed którym przestrzega dziennikarzy dowódca Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego Andrzej Barcikowski. 116
  • Organ Ludu 23 lis 2003 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 47 (60) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 17 listopada 2003 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Górnicy popierają plan Hausnera Reformy wicepremiera Hausnera spotykają się ze... 117
  • Skibą w mur - Milion na koniec 23 lis 2003 Kołakowski, Szymborska i Lem mogliby z zarobionej kasy urządzić w Warszawie megabalangę, która przebiłaby berlińską Love Parade 118

ZKDP - Nakład kontrolowany