Polska roponośna

Polska roponośna

Kilka miliardów dolarów wart jest polski spadek w Azerbejdżanie Nie Jan Kulczyk, lecz spadkobiercy krewnych zmarłego w lipcu 1904 r. na Kaukazie inżyniera górnictwa Witolda Zglenickiego mogliby dziś przewodzić liście najbogatszych Polaków. Zapisy, które pochodzący z drobnej szlachty mazowieckiej Zglenicki poczynił w testamencie na rzecz swych krewnych oraz instytucji naukowych, przekraczały bowiem wartość majątku przekazanego kilka lat wcześniej przez Alfreda Nobla ustanowionej jego ostatnią wolą sztokholmskiej fundacji.

Zglenicki (skądinąd znajomy Nobla) - jeden z cenionych inżynierów górnictwa w carskiej Rosji, nagrodzony stopniem pułkownika przez cara, orderami przez szacha Persji - był jednym z pionierów przemysłu naftowego w Baku, obecnej stolicy Azerbejdżanu. Odkrył tam ponad 200 roponośnych działek na lądzie i morzu oraz zaprojektował pierwszą na świecie morską platformę wiertniczą. W chwili śmierci był on dzierżawcą albo właścicielem działek naftowych w okolicach Baku o łącznej powierzchni około 1000 ha (plus 220 ha złóż podmorskich). Dziś byłyby one warte miliardy dolarów. Spadkobiercy Polaka, obdarowani stałym procentem od dochodów z pól naftowych, zapewne byliby krezusami, zaś nagrody przyznawane przez wskazaną przez inżyniera fundację naukową mogłyby staś się równie głośne jak Nagrody Nobla. Niestety, I wojna światowa i bolszewicka rewolucja uniemożliwiły wykonanie większej części ostatniej woli Zglenickiego.
Jednak sprawa bakijskiego "płynnego złota" nie umarła wraz z nacjonalizacją przemysłu naftowego przez Sowietów. Nawet obecnie powraca ona jak bumerang. "W sprawie zainteresowania PKN Orlen działkami roponośnymi nabytymi w przeszłości przez inż. Zglenickiego należy stwierdzić, że pozyskanie dostępu do źródeł zaopatrzenia w ropę jest jednym z istotnych celów koncernu. Każda z pojawiających się realnych możliwości ich realizacji jest przez nas badana" - takie oświadczenie przysłał płocki koncern, poproszony przez "Wprost" o potwierdzenie pogłosek, wedle których interesuje się tzw. legatem Zglenickiego.

Zesłanie do Eldorado
Urodzony w styczniu 1850 r. we wsi Wargawa Stara Witold Leon Julian Zglenicki odebrał staranne wykształcenie, studiując m.in. na Wydziale Matematyczno-Fizycznym w Szkole Głównej w Warszawie, a potem - do 1875 r. - w Instytucie Górniczym w Sankt Petersburgu, gdzie pod wpływem słynnego wykładowcy Dmitrija Mendelejewa zainteresował się m.in. kaukaskimi bogactwami naturalnymi. Do Baku zapewne nigdy by jednak nie dotarł, gdyby nie odrzucił oferty pracy na stanowisku głównego inżyniera okręgu donieckiego, złożonej mu przez Zarząd Górniczy Sankt Petersburga. Władze carskie potraktowały tę odmowę jako niesubordynację i tylko dzięki wstawiennictwu wpływowego na dworze cara przedsiębiorcy i polityka hrabiego Aleksandra Benckendorffa polski inżynier nie trafił na Syberię, lecz do Azerbejdżanu.
Gdy w 1891 r. Zglenicki przybył do Baku, by objąć posadę w urzędzie probierczym, miasto to przypominało zapadłe kalifornijskie mieściny, które w okresie "gorączki złota" z dnia na dzień stawały się metropoliami. Na fali naftowego boomu własne szyby i rafinerie wybudowali w Baku m.in. zamożni przemysłowcy - jak bracia Alfred, Robert i Ludwig Noblowie, czy bankowcy - jak Rothschildowie. Po tym jak w 1872 r. władze zezwoliły prywatnym osobom kupować roponośne działki, dzienne wydobycie ropy w Azerbejdżanie wzrosło z 60 ton do 32 tys. ton (jedenastokrotnie więcej niż wtedy w USA). W początku XX wieku azerska ropa stanowiła połowę tego surowca wydobywanego na świecie. Liczba mieszkańców Baku wzrosła zaś w ciągu ćwierćwiecza z 16 tys. do 210 tys. w 1905 r. Polacy byli jedną z liczniejszych z 30 grup narodowościowych zamieszkujących Baku.
W czasie wolnym od pracy probierczego Polak oddawał się hobby - poszukiwał złóż ropy, projektował urządzenia usprawniające jej wydobycie. By zdobyć wiedzę o rafinacji ropy, odwiedzał bakijskie zakłady braci Noblów, Rothschildów lub Benckendorffa, rozmawiał z ich właścicielami. Zglenicki przekonywał nafciarzy o bogactwie kaspijskich podmorskich złóż i możliwościach ich eksploatacji (proponował budowanie platform wiertniczych na palach). Po tym, jak w sierpniu 1900 r. opublikował wyniki swych badań na łamach pisma "Neftianoje Dieło", władze zaczęły przydzielać prywatnym przedsiębiorcom opisane przez niego działki roponośne. Część z nich przyznano także polskiemu inżynierowi, m.in. działkę morską w pobliżu Bibi Ejbat.
Nim Zglenicki w wieku 51 lat dowiedział się, że choruje na cukrzycę (wtedy oznaczało to wyrok śmierci), własnym sumptem uruchomił wydobycie ropy jedynie na części działek. Większość inwestorów, których poszukiwał do spółki w Londynie, Paryżu lub Warszawie, bała się ryzyka albo chciała, by sprzedał im złoża.
W lipcu 1904 r. Zglenicki sporządził testament, w którym jednorazowe wypłaty lub procent od dochodów z wydobycia surowców z jego działek zapisał m.in. swej konkubinie Marii Winogradowej, pochodzącej z ukraińskiej rodziny urzędniczej (na ślub nie zgodzili się zwierzchnicy inżyniera), ich synowi Anatolowi (w chwili śmierci ojca miał osiem lat), czwórce dzieci swego brata Bolesława Zglenickiego, krewnym po kądzieli z rodziny Załusków. Obdarował też liczne towarzystwa naukowe, biblioteki czy katolickie organizacje dobroczynne w Baku i na ziemiach polskich, ustanowił zapisy na budowę szkół rzemieślniczych w głównych miastach Kongresówki.
Najważniejszy okazał się zapis na rzecz Kasy im. Józefa Mianowskiego, wtedy głównej polskiej instytucji naukowej, założonej przez profesorów i słuchaczy Szkoły Głównej w Warszawie (działali w niej m.in. Tytus Chałubiński, Stanisław Kronenberg, Henryk Sienkiewicz). Kasie, która udzielała pożyczek naukowcom, Zglenicki zapisał m.in. dochody z połowy działki naftowej w Surachanach z zastrzeżeniem, by "praw swoich do tych dochodów nie sprzedawała, lecz korzystała z nich po wieczne czasy". Podarował jej też wolną kwotę, jaka pozostanie po wykonaniu postanowień testamentu, by utworzyła z niej "kapitał żelazny", a z odsetek od niego fundowała nagrody "za najlepsze dzieła dotyczące ogólnoeuropejskiej literatury, sztuki i nauki, w rodzaju noblowskich nagród".

Petroruble z nieba
Warszawski adwokat Władysław Smoleński, wyznaczony na wykonawcę testamentu, począwszy od 1905 r. wydzierżawiał albo sprzedawał działki naftowe Zglenickiego, zobowiązując nabywców do wypłacania procentu z zysków osobom i instytucjom wskazanym w testamencie. Zawarł m.in. umowę z założoną w 1883 r. przez barona Alfonsa Rothschilda Kompanią Kaspijsko-Czarnomorską, która miała co miesiąc wypłacać Kasie im. Józefa Mianowskiego kwotę równą wartości 16 proc. gazu i 20 proc. ropy wydobytych z objętego przez nią pola naftowego w Surachanach.
Jak zauważył prof. Andrzej Chodubski, autor książki "Witold Zglenicki. Polski Nobel. 1850-1904", w początku XX wieku w Kongresówce wiedza o rzeczywistej wartości uczynionych przez Zglenickiego zapisów była de facto żadna. Ale sumy, jakie zaczęły spływać od 1906 r. do Warszawy z Baku, zupełnie zaskoczyły Kasę im. Józefa Mianowskiego - do czasu wybuchu I wojny światowej wpływy z wydobycia ropy stanowiły 63 proc. wszystkich darowizn przekazanych fundacji od 1881 r. Stała się ona najbogatszą instytucją naukową na obszarze trzech zaborów.
Mimo tego rodziny Zglenickich, Załusków i Winogradowów twierdziły, że do obdarowanych trafiła nikła część należnych im kwot. Z szacunków wynikało, że kompania Rothschildów i inne spółki, którym wydzierżawiono pola roponośne polskiego inżyniera, powinny przekazać zapisobiorcom w latach 1908-1915 - wedle dzisiejszej wartości - ponad 220 mln USD (utworzona w 1900 r. fundacja Nobla dysponowała początkowo kwotą o 40-60 mln USD mniejszą). Tymczasem na przykład do Kasy im. Józefa Mianowskiego trafiły we wspomnianym okresie środki o dzisiejszej wartości 13,5 mln USD - ułamek należnej kwoty. Później niemożność realizacji zapisów testamentu uzasadniała wojna i upadek caratu.

Bitwa o złote runo
Już po kilku latach od śmierci inżyniera rodzina Zglenickiego oprotestowała sposób realizacji testamentu. Maria Winogradowa prosiła krewnych, by wspólnie powstrzymali "trwoniącego spadek" egzekutora testamentu. Świadomie albo nie wydzierżawiał on pola naftowe stosunkowo tanio, a uzgodnione przez niego zobowiązania nabywców wobec spadkobierców Zglenickiego były minimalne w porównaniu z błyskawicznie rosnącą wartością ropy i owych działek. Co więcej, korzystniejszą ofertę dzierżawy pól przekazanych Kompanii Kaspijsko-Czarnomorskiej przedstawiła spółka rodziny polskich nafciarzy - Rylskich.
W 1912 r. sąd w Baku odrzucił pozew bratanków Zglenickiego, którzy domagali się m.in. unieważnienia umów między Kasą im. Józefa Mianowskiego i Rothschildami. W kolejnym procesie wystąpili oni wręcz o unieważnienie testamentu, ale Kasa im. Józefa Mianowskiego, i tak oszołomiona sumami napływającymi z Baku, wzięła stronę Rothschildów, broniąc podpisanych z nimi umów (reprezentował ją adwokat bankierskiej rodziny). Spór stał się głośny, lecz wybuch wojny przerwał sądowe potyczki.
Stanisław Zglenicki, bratanek Witolda Zglenickiego, i Tymoteusz Załuska (brat cioteczny Stanisława) usiłowali na Kaukazie sami odzyskaś majątek "polskiego Nobla". Jesienią 1914 r. założyli spółkę Złote Runo (potem przemianowaną na Dom Handlowy Zglenicki i Spółka) i wykorzystując wojenny chaos, przejęli lub kupili około 70 szybów naftowych wokół Baku. Stanisław, ufając, że uda mu się odzyskać działki naftowe zmarłego stryja, prowadził biznes w Azerbejdżanie aż do 1927 r., gdy bolszewicy porzucili Nową Ekonomiczną Politykę i przestali tolerować drobnych prywatnych przedsiębiorców. Anatol Winogradow po śmierci swej matki w 1922 r. nie interesował się spadkiem po ojcu.
Sprawę testamentu Zglenickiego rozpatrywano podczas konferencji pokojowej w Rydze w 1921 r., po wojnie polsko-bolszewickiej. Broniąc interesów Kasy im. Józefa Mianowskiego, polski rząd domagał się wypłacenia jej należnych za lata wojny kwot z tytułu wydobycia ropy na działkach Zglenickiego i przyznania koncesji na dalszą eksploatację działek. Rząd sowiecki w 1923 r. przystał na to, ale pod niemożliwym do spełnienia warunkiem: Polska miała uznaś konfiskatę majątków wszelkich innych właścicieli z przedrewolucyjnej Rosji.
Pod koniec II wojny światowej (w październiku 1944 r.) Tymoteusz Załuska zwrócił się do PKWN o interwencję w sprawie wykonania testamentu Zglenickiego, w latach 80. petycje do gen. Wojciecha Jaruzelskiego kierowali dalsi krewni Zglenickiego - bez skutku. W początku lat 50. władze zlikwidowały Kasę im. Józefa Mianowskiego, włączając ją wraz z aktywami do PAN.
Dziś potomkowie Zglenickiego (na przykład w Warszawie mieszka wnuczka Tymoteusza Załuski) nie próbują dochodzić roszczeń. - Nikt nie zgłaszał się do nas z prośbą o ustalenie stanu prawnego działek, z których dochody rozdysponował Zglenicki, lub pomoc w ich odzyskaniu - mówi Wojciech Górecki, radca polskiej ambasady w Baku. Uważa on, że podobne działania mogłyby zaszkodzić stosunkom Polski z niepodległym od 1991 r. Azerbejdżanem.

Niderlandy na Kaukazie?
Teoretycznie adresatem roszczeń o pieniądze nie przekazane spadkobiercom powinni byś następcy prawni Kompanii Kaspijsko-Czarnomorskiej Rothschildów, czyli najpewniej koncern Royal Dutch/Shell. W 1912 r. Edward Rothschild, następca Alfonsa na czele rodzinnego holdingu finansowego, sprzedał aktywa naftowe w Rosji właśnie Shellowi. Obecnie Shell jest udziałowcem jednego z konsorcjów, którym w końcu lat 90. przyznano koncesje na wydobycie ropy w Azerbejdżanie. Ale koszty kwerendy w archiwach i procesów byłyby horrendalne. Zresztą w obliczu węzła gordyjskiego, stworzonego przez bieg historii i zmiany przepisów na przestrzeni wieku, rezultaty takich zabiegów byłyby wątpliwe.
Problem testamentu Zglenickiego jednak powraca, m.in. za sprawą reaktywowanej w 1991 r. Kasy im. Józefa Mianowskiego, będącej cieniem słynnej poprzedniczki. Dla niej zastrzyk petrodolarów byłby darem niebios. "Zapewniamy, że w razie przekazania nam (...) aktywów, zapisów inż. Zglenickiego, podejmiemy z determinacją wszelkie działania - w kraju i za granicą - mające na celu odzyskanie praw majątkowych wynikających z zapisu inżyniera" - to z kolei fragment listu skierowanego w lutym 2004 r. do PAN przez Marka Zawadzkiego, prezesa założonej w 2003 r. w Rumii prywatnej Fundacji Nauki Polskiej im. inż. Witolda Zglenickiego (informuje on, że ma notarialny odpis testamentu Zglenickiego, zatwierdzonego przez Sąd Okręgowy w Baku). PAN tę propozycję zignorował.
Mimo to roponośne działki Zglenickiego przypominają dziś Niderlandy, które Zagłoba radził żartem ofiarowaś królowi szwedzkiemu. Azerowie skłonni byliby nawet wesprzeć roszczenia wobec tych, którzy przed 1918 r. dzierżawili lub kupili działki Zglenickiego i nie wypłacali odpowiednich kwot zapisobiorcom, ale o reprywatyzacji tamtejszych złóż ropy i gazu nie ma mowy. Ich właścicielem jest skarb państwa, a zarządza nimi państwowa spółka SOCAR. Nikt z dawnych właścicieli nie zgłaszał względem nich roszczeń. Spadkobiercy azerskich nafciarzy (Tagijewa, Nagijewa, Muchtarowa) procesują się dziś z państwem o kilka gruntów, ale nie o pola naftowe, a i tak sprawy wloką się latami.
W Azerbejdżanie działa obecnie wiele zagranicznych koncernów naftowych (BP, ExxonMobil, ChevronTexaco i inni), ale na podstawie umów zawieranych z SOCAR, mają prawo wyłącznie do eksploatacji złóż i określonej części zysków. - Zamiast roić o odzyskaniu roponośnych działek, PKN Orlen lub PGNiG powinny były, odwołując się do dorobku Zglenickiego, walczyć o koncesje na eksploatacje azerskich złóż, wtedy gdy je przydzielano - uważa Witold S. Michałowski, redaktor naczelny "Rurociągów" i szef fundacji Odysseum. Niektórym trudno jednak porzucić nadzieję, choćby złudną, na uszczknięcie azerskiego "płynnego złota", gdy cena baryłki ropy wynosi 53-55 USD, a zyski z jej wydobycia na dawnych działkach Zglenickiego można by liczyć rocznie w setkach milionów dolarów.

Okładka tygodnika WPROST: 51/52/2005
Więcej możesz przeczytać w 51/52/2005 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 51/52/2005 (1203)

  • Na stronie - Darmowe koszty 19 gru 2005, 16:00 Polak prywatny żyje ciągle pod okupacją Polaka publicznego, któremu nie ufa 3
  • Skaner 19 gru 2005, 16:00 (Skaner - Polska) WYROK Rymarz zlustrowany Ferdynand Rymarz, przewodniczący Państwowej Komisji Wyborczej, nie był agentem peerelowskiej bezpieki - uznał sąd lustracyjny. W orzeczeniu sędzia Małgorzata Mojkowska potwierdziła informacje... 8
  • Dossier 19 gru 2005, 16:00 ZBIGNIEW ZIOBRO minister sprawiedliwości "W więzieniach jest ciasnawo i będzie jeszcze ciaśniej" "Rzeczpospolita" MAREK JUREK marszałek Sejmu "Mam nadzieję, że Aleksander Kwaśniewski nie będzie chciał, żeby jego... 9
  • Sawka czatuje 19 gru 2005, 16:00 10
  • Playback 19 gru 2005, 16:00 18
  • Poczta 19 gru 2005, 16:00 AMERYKA W AFRYCE Byłem trzy razy w RPA i muszę zaprotestować przeciw sugestiom Olgerda Budrewicza, że poziom przestrępczości w Durbanie i Johannesburgu odpowiada temu w Warszawie ( "Ameryka w Afryce" nr 47). W Durbanie o godz. 18... 18
  • Ryba po polsku - Rzeź partyjnych niewiniątek 19 gru 2005, 16:00 Trzeba było skazać autorów Grudnia i stanu wojennego, a teraz prezydent by ich ułaskawił Gdyby z okazji Bożego Narodzenia posłowie SLD mieli pisać własną wersję Ewangelii, fragment o niewiniątkach wyrżniętych przez siepaczy Heroda brzmiałby mniej więcej tak: w tym to czasie... 19
  • Okiem barbarzyńcy - Zaszczuć Kurtykę 19 gru 2005, 16:00 Intryga mająca zniszczyć Kurtykę jest przedstawiana jako przeciwdziałanie intrydze. Oto III RP Trzecia RP jest wielkim balem przebierańców - pisałem w którymś z felietonów. Sprawa Janusza Kurtyki to jego kolejna odsłona. Nagonka na przyzwoitego człowieka jest prezentowana... 20
  • Fotoplastykon 19 gru 2005, 16:00 21
  • Nałęcz - Święta w III RP 19 gru 2005, 16:00 Nie tylko te, ale i kolejne święta spędzimy w Trzeciej, a nie w Czwartej Rzeczypospolitej Według niedawnych, przedwyborczych zapowiedzi PiS i PO, Boże Narodzenie mieliśmy już świętować w IV Rzeczypospolitej. Tymczasem ciągle trwa III RP i niewiele wskazuje na to, aby miało... 22
  • Ucieczka do wolności 19 gru 2005, 16:00 Nie chcemy już zwalać na Jałtę, Stalina, Gomułkę i Jaruzelskiego odpowiedzialności za złe drogi, skorumpowanych lekarzy, głupich polityków W Polsce wręcz uderza jawne pęknięcie między sferami publiczną i prywatną. Sfera publiczna to dla nas zepsuci politycy, niegościnne... 24
  • Drugie przyspieszenie 19 gru 2005, 16:00 Pięć rad Lecha Wałęsy dla braci Kaczyńskich Polsce potrzebne jest przyspieszenie" - to hasło rzuciłem u progu mojej prezydentury w 1990 r. Dziś, po piętnastu latach, rzucam je po raz drugi i dedykuję Jarosławowi i Lechowi Kaczyńskim u progu ich rządów. Bo mimo upływu lat te... 28
  • Honorowy czekista Gerhard S. 19 gru 2005, 16:00 Schroeder do spółki z Putinem założyli gazową pętlę na szyję połowie Europejczyków "Dziękujemy ci Gerd". Takie transparenty już szyją przeciwnicy gazociągu pod Bałtykiem. Przyjmując posadę szefa rady nadzorczej firmy budującej gazociąg, Schroeder przekonał sporą część... 32
  • Cieszcie się! 19 gru 2005, 16:00 Polska ma najwyższy poziom dobrobytu, najsprawniejszą gospodarkę i najlepsze perspektywy od wieków Polskę wszyscy kochają. To znaczy wszyscy Polacy. Wszyscy kochamy Polskę, ale najbardziej politycy. Z Polakami jest trochę tak jak w starym dowcipie: "Pan to musi kochaś swoją... 34
  • Polscy agenci Kremla 19 gru 2005, 16:00 Świetnie uplasowane i zakamuflowane pokolenia postsowieckiej agentury działają w Polsce także teraz 38
  • Alfabet koalicji 19 gru 2005, 16:00 Becikowe - po tysiącu za noworodka. Pomysł, który połączył mohery z aksamitami, wszechpolaków z mniejszością niemiecką, Kurskiego z Tuskiem, bo - jak się okazuje - wszyscy są za. Panie premierze, a czy nie można by dawać choćby po stówce za każdy akt prowadzący do becikowego?... 44
  • Alfabet opozycji 19 gru 2005, 16:00 Bizon - kiedyś kombajn, dziś zwierzę hodowlane, w przyszłości towarzysz Andrzeja Leppera w jego samotni w Koszalińskiem. Bizony do Polski sprowadził syn Najsłynniejszego Polskiego Mulata, budząc protesty ksenofobiczno-rasistowskich biologów, bojących się o genetyczną czystość... 46
  • Wydarzenia 2005 19 gru 2005, 16:00 Wydarzenia 2005 POLSKA 20 stycznia Ostatnie zadanie Umiera Jan Nowak-Jeziorański, założyciel Radia Wolna Europa, żołnierz Armii Krajowej, wielki patriota. 27 stycznia Koniec naszego świata 60. rocznicę wyzwolenia Auschwitz uczcili byli... 48
  • Lista nieobecności 19 gru 2005, 16:00 Lista nieobecności 2005 - Polska 52
  • Giełda 19 gru 2005, 16:00 Hossa Świat Budżetowy przybytek Rekordowe 214 mld riali, czyli 57 mld USD, wyniesie tegoroczna nadwyżka budżetowa Arabii Saudyjskiej. 555 mld riali dochodów budżetu to niemal dwukrotnie więcej, niż przewidywano. Wydatki zaś, zgodnie... 56
  • Giełda 2005 19 gru 2005, 16:00 Hossa Świat Drugie życie Stewart To miał być koniec Marthy Stewart, amerykańskiej wyroczni w sprawach prowadzenia domu, właścicielki koncernu Martha Stewart Living Omnimedia, zajmującego się m.in. produkcją programów... 58
  • Alfabet Busha 19 gru 2005, 16:00 George Herbert Walker Bush 41. prezydent Stanów Zjednoczonych Ameryki A jak Ameryka Oskarżana jest przez niektóre lewicowe grupy w Europie o imperializm. To oczywisty absurd, antyamerykańska propaganda. W rzeczywistości Ameryka nie zdobywa nowych terytoriów, nie przyłącza... 60
  • Terminator kontra czerwonoskórzy 19 gru 2005, 16:00 Schwarzenegger przegrał bitwę, aby wygrać wojnę Gdybym wydał 100 mln USD na kampanię przeciw Matce Teresie, też by ją pan znienawidził" - tak Arnold Schwarzenegger, gubernator Kalifornii, w rozmowie z dziennikarzem "San Diego Union Tribune" skomentował wyniki przegranego... 66
  • Terroryści na traktorach 19 gru 2005, 16:00 5 mld dolarów co tydzień wyciągają z kieszeni podatników rolnicy z najbogatszych krajów Ministrowie handlu 150 krajów spotkali się w ubiegłym tygodniu w Hongkongu, by kontynuować negocjacje przygotowane przez Światową Organizację Handlu (WTO). To było ostatnie spotkanie w... 68
  • Szynka w portfelu 19 gru 2005, 16:00 II indeks Krakusa "Wprost": Rosjanie zahamowali wzrost cen żywności O 20 proc. - najwięcej w świecie - wzrosła w Polsce podawana w dolarach cena hamburgera. To jeden z najbardziej liczących się w świecie wskaźników inflacji. Znacznie przewyższa on wprowadzony przez "Wprost"... 70
  • Wyścig myśli 19 gru 2005, 16:00 Nie będziemy silni, nie będąc światowi Wprowadzenie mechanizmów wolnego rynku nie przynosi samo z siebie wszystkich jego dobrodziejstw, które tak nam się podobają w rozwiniętych gospodarkach Zachodu. Stefan Kisielewski zwrócił na to uwagę w lutym 1990 r. w głośnym eseju "Komu... 72
  • Brojlery z płetwami 19 gru 2005, 16:00 Za kilkadziesiąt lat zapomnimy, jak smakuje "wolna" ryba "Jedzcie dorsze, są rzeczy gorsze" - tak, a właściwie nieco gorzej, mówiono we wczesnych latach PRL. Sarmacka niechęć do cenionego od wieków przysmaku Anglików, Portugalczyków i Francuzów była niewątpliwie związana z... 74
  • Polska roponośna 19 gru 2005, 16:00 Kilka miliardów dolarów wart jest polski spadek w Azerbejdżanie Nie Jan Kulczyk, lecz spadkobiercy krewnych zmarłego w lipcu 1904 r. na Kaukazie inżyniera górnictwa Witolda Zglenickiego mogliby dziś przewodzić liście najbogatszych Polaków. Zapisy, które pochodzący z drobnej... 82
  • Załatwione odmownie - Manifest indywidualistyczny 19 gru 2005, 16:00 Dla reprezentantów politycznie poprawnego zidiocenia manifestacje grupowych obsesji są probierzem demokracji Kolejne marsze ciężko u nas doświadczanych (według ich własnej propagandy) homoseksualistów stały się okazją do manifestowania swojej "postępowości" czy... 86
  • 2x2=4 - Pierwsze pięciolecie 19 gru 2005, 16:00 Modne stało się zaprzeczanie oczywistym faktom, jak wzrost gospodarki i szybki wzrost konsumpcji Jakie było to pierwsze pięciolecie XXI wieku? Dla Polski, dla świata? Gorsze czy lepsze od ostatniego dziesięciolecia tego makabrycznego wieku XX, który na szczęście skończył się... 88
  • Supersam 19 gru 2005, 16:00 90
  • Drink z rajdowcem 19 gru 2005, 16:00 Gwiazdy Formuły 1 Kimi Raikkonen i Juan Pablo Montoya zgodzili się, by ich podpisy zostały wygrawerowane na szklankach do drinków, które marka Johnnie Walker dołącza w swej świątecznej ofercie do butelek 0,7 l słynnej whisky Red Label.... 90
  • Wieczór w Granadzie 19 gru 2005, 16:00 Koraliki, cekiny, perły i ornamenty biżuteryjne zdobią najnowszą kolekcję torebek i butów hiszpańskiej firmy Menbur z Granady, która właśnie zadebiutowała na polskim rynku. Na sylwestrowy wieczór projektanci firmy proponują zwłaszcza... 90
  • Lexus sportowiec 19 gru 2005, 16:00 Lexusy cieszą się wielką popularnością w USA. Teraz przyszedł czas na Europę. Nowy lexus IS, którym Japończycy chcą oczarować Stary Kontynent, jest dłuższy od poprzednika aż o 17,5 cm i szerszy o 7,5 cm; ma agresywną sylwetką... 90
  • Bezprzewodowe zdjęcia 19 gru 2005, 16:00 Nikon jako pierwszy w świecie wprowadził na rynek kompaktowy cyfrowy aparat fotograficzny z modułem Wi-Fi. Bezprzewodowa transmisja danych obsługiwana przez aparaty Coolpix P1 i P2 pozwala na przesyłanie wybranych zdjęć do komputera,... 90
  • Druga młodość Próchnika 19 gru 2005, 16:00 Sukcesy nowych polskich domów mody, takich jak Simple, Laura Guidi czy Molton, zmobilizowały marki o wieloletniej tradycji. Po Vistuli przyszedł czas na Próchnika, który przejmuje właśnie łódzką Pabię. W jego najnowszej kolekcji... 90
  • Schiza zdzirliderki 19 gru 2005, 16:00 Zmiany w polszczyźnie najlepiej widać w języku opisującym liturgię: komunikanty to chipsy, konfesjonał - kiosk, stuła - szalik, a rekolekcje - spęd Polszczyznę roku 2005 tworzą głównie żądni kariery mieszkańcy wielkich miast, którzy nie ukończyli trzydziestki. Ich języka nie... 92
  • Trwoga statusu 19 gru 2005, 16:00 Ted Turner, twórca CNN, był zdruzgotany, gdy jego wartość spadła do... miliarda dolarów Siła napędowa Amerykanów? Od lat ta sama: troska o zdobycie i utrzymanie wysokiego statusu, zawodowa ambicja i protestancka etyka pracy. Kultura oszczędności przerodziła się jednak w... 98
  • Sylwester z gwiazdami 19 gru 2005, 16:00 Donatella Versace spędzi sylwestra nad jeziorem Como - z przyjaciółkami Madonną, Gwyneth Paltrow i Chelsea Clinton Setki tysięcy kwiatów, w tym 15 tysięcy goździków - ulubionych kwiatów cesarzowej Sissi - zostanie sprowadzonych do hofburskiego pałacu na tegoroczny sylwestrowy... 102
  • Homo conservaticus 19 gru 2005, 16:00 Eksperymenty z rodziną, historią, moralnością są podobnym przejawem pychy, jak komunistyczne eksperymenty ze społeczeństwem, gospodarką, edukacją Wojna kultur nie jest zjawiskiem przypadkowym ani nie wydaje się kolejną z mód ideologicznych, jakimi żyją dzisiejsze... 106
  • Zlecenie na prezydenta 19 gru 2005, 16:00 Zabójstwo Narutowicza miało utorować drogę do władzy polskim faszystom? Zaledwie po dwóch dniach urzędowania, 16 grudnia 1922 r., zamordowany został Gabriel Narutowicz, pierwszy prezydent odrodzonej Polski. Skrytobójczo i haniebnie, bowiem zabójca strzelał w plecy. Oddał... 112
  • Know-how 19 gru 2005, 16:00 Rogalik z bąbelków Inżynierowie z Harvardu wynaleźli "zbrojone" bańki mydlane. Dzięki dodatkowi takich substancji jak tlenek złota potrafią one przyjmować na stałe inne kształty niż kulisty. W czasie... 117
  • Wiecznie młodzi do 2150 roku 19 gru 2005, 16:00 100 lat dożyje co drugi człowiek, który rodzi się dziś w USA i Europie Dlaczego człowiek podobnie jak żółw nie mógłby żyć 180 lat? - pyta prowokacyjnie prof. Tom Kirkwood z University of Newcastle, autor wydanej niedawno w Polsce książki "Czas naszego życia". Jeden z... 118
  • Sztuka inwestowania w sztukę 19 gru 2005, 16:00 ***** Chyba nikt, kto w 1989 r. kupował obraz Jerzego Nowosielskiego za 300 zł, nie przypuszczał, że robi interes życia. Dziś za ten sam pejzaż trzeba zapłacić 40 tys. zł. Ale do tego prócz nosa potrzebny jest pierwszorzędny przewodnik... 120
  • Śmierć narodu 19 gru 2005, 16:00 Współczesne cywilizacje podzielą los Sumerów, Majów, Rzymian i wikingów? Dziesiątki szkieletów mężczyzn, kobiet i dzieci w płytkich, masowych grobach odkryli archeolodzy na terenie Cancuen, starożytnego miasta Majów położonego w dzisiejszej Gwatemali. Większość ofiar zabito,... 124
  • Oleje wiary i rozumu 19 gru 2005, 16:00 Jedynym cudem, który jeszcze może się zdarzyć, jest koniec świata Niemal nieprzytomny opadłem na krzesło i bezwiednie zacząłem prosić Maryję o wybaczenie" - tak biskup Girolamo Grillo wspominał chwilę, gdy ujrzał krwawe łzy płynące z oczu figurki Matki Boskiej. Pierwszy cud... 128
  • Wigilijne rozmowy 19 gru 2005, 16:00 Szympansy przed posiłkiem życzą sobie nawzajem "smacznego" Zwierzęta nie czekają na wigilijną noc, by wymienić ważne informacje. Porozumiewają się za pomocą języka ciała, kolorów, kształtów i zapachów, ale także w sposób - wydawałoby się - zarezerwowany wyłącznie dla ludzi:... 132
  • Mózgokracja 19 gru 2005, 16:00 Mózgokratą nr 1 jest Robert Keohane z Uniwersytetu Princeton, współtwórca współczesnej teorii neoliberalizmu Pod koniec 1945 r. administracja prezydenta Trumana była w kłopocie. Stalin narzucał swoją wolę w Europie, a kolejne konferencje dyplomatów nic nie dawały. Wtedy na... 136
  • Dwadzieścia lat imperium 19 gru 2005, 16:00 Rozmowa z Charlesem Krauthammerem, doradcą prezydenta USA ds. etyki 142
  • Dwie Europy 19 gru 2005, 16:00 Podział kontynentu na dynamiczną północ i niewydolne południe nie pokrywa się z geografią ani z polityką Żałobne dźwięki "Requiem" Giuseppe Verdiego, rozbrzmiewające o tej samej godzinie w teatrach i salach koncertowych całego kraju, to dość osobliwy początek świątecznych... 146
  • Stolica naszego świata - Jerozolima 19 gru 2005, 16:00 Izrael od początku swego istnienia przegrywał wojnę o Jerozolimę O świcie zaczyna muezin: "Allahu akbar! La ilaha illa Allah" - Bóg jest wszechmocny! Nie ma Boga nad Allaha. Tuż po nim odzywają się kościelne dzwonyi pieśń niezmienna od czasów krzyżowców, którą słychać z... 150
  • Sława i chała 2005 19 gru 2005, 16:00 Literatura Sława - kraj Siła rzemiosła Pstrokata formalnie, pusta fabularnie, a przy tym niechlujna językowo i pełna kalkomanii jest najczęściej współczesna młoda proza. Klasyczna narracja, która przywraca wiarę w... 156
  • Bestsellery 2005 19 gru 2005, 16:00 Literatura piękna Literatura faktu DVD Muzyka rozrywkowa Muzyka klasyczna 160
  • Herosi polskiej wyobraźni 19 gru 2005, 16:00 Bohaterami są dla Polaków Pawlak i Kargul, Janosik, kapitan Kloss oraz serialowe anioły - Hanka Mostowiak i doktorostwo Burscy Kto z liderów popkultury rozpala wyobraźnię największej liczby Polaków w roku 2005? Jeśli ktoś liczył na epokową zmianę warty, popełnił błąd! Naszej... 162
  • Kalendarz Sawki 2005 19 gru 2005, 16:00 168
  • Zakazane piosenki 19 gru 2005, 16:00 W wolnej Polsce artyści wciąż zmagają się z cenzurą Gdy na ostatnim festiwalu w Opolu zorganizowano sentymentalny koncert, na którym prezentowały się gwiazdy zbuntowanego rocka z czasów PRL, wielu wykonawców podkreślało, że mimo cenzury piosenki uderzające w socjalistyczną... 170
  • Ueorgan Cudów 19 gru 2005, 16:00 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 51/52 (165/166) Rok wyd. 4 WARSZAWA, poniedziałek 19 grudnia 2005 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Kolęda eurobudżetowa Kolędować jedzie Kazik, a tam Tony już go wita - 6 miliardów mniej w... 176
  • Skibą w mur - Człowiek Wyroku 19 gru 2005, 16:00 Gdyby "Wyborcza" przyznawała tytuł Człowiek Roku, dostawaliby go na przemian Geremek i Mazowiecki Polskie gazety od dawna bawią się w królową brytyjską, nadając wybranym osobom różne tytuły. Przyznawanie tytułów przez dziennikarzy nie wiąże się z żadnym szlachectwem i nie... 178

ZKDP - Nakład kontrolowany