Dolina faraonów

Dolina faraonów

Największe odkrycie archeologiczne w Egipcie od 1922 roku
Nikt nie przypuszczał, że w egipskiej Dolinie Królów, niecałe 15 m od grobu Tutanchamona, coś może się jeszcze kryć pod ziemią. Tymczasem egiptolodzy z uniwersytetu w Memphis pracujący pod kierunkiem Otto Schadena natrafili tutaj na górną część szybu prowadzącego do komory oznaczonej skrótem KV63. Howard Carter, odkrywca grobu młodego faraona, musiał ją minąć dosłownie o centymetry! To prawdopodobnie największa sensacja archeologiczna tego roku, choć sezon wykopalisk w Egipcie dopiero się zaczął. Tym bardziej że w Dolinie Królów może być ukryty jeszcze jeden grób, a niewykluczone, że jest ich znacznie więcej.
Nicholas Reeves dopiero teraz ujawnił, że gdy prowadził w latach 1998-2002 badania gruntu w środkowej części doliny za pomocą georadaru, odkrył pewną "anomalię", być może kolejną podziemną komorę (roboczo nazwano ją KV64). Wykopaliska nie potwierdziły jeszcze odkrycia Reevesa, ale istnieje duże prawdopodobieństwo, że podziemna struktura widoczna na ekranie radaru jest dziełem człowieka, a nie formacją geologiczną. Podobnie było z komorą KV63, którą badacze zobaczyli na ekranie radaru kilka lat przed tym, nim odnalazła ją ekipa z Memphis.

Zapach starożytności
Wykopaliska w Dolinie Królów prowadzone są od dwóch stuleci. W 1817 r. Giovanni Battista Belzoni, jeden z pierwszych odkrywców egipskich starożytności, po odnalezieniu grobowca Setiego I i następcy Tutanchamona Ai (Eje) ogłosił, że w Dolinie Królów nie pozostało już nic do odkopania. Tymczasem największych odkryć dokonano niecałe sto lat później. Na początku XX wieku Theodore Davis odsłonił m.in. grobowce Totmesa IV i Horemheba. Kilka lat później - w listopadzie 1922 r. - Howard Carter odkrył grobowiec Tutanchamona, bogato wyposażony pochówek nic nie znaczącego króla, który zmarł, nim jeszcze na dobre rozsiadł się na tronie. Do końca 2005 r. archeolodzy odkryli w sumie 62 grobowce i 20 rozpoczętych, lecz nie ukończonych budowli.
Odkrycie komory KV63 badacze zawdzięczają w pewnym stopniu Amenmessemu, królowi XIX Dynastii, uzurpatorowi, który rządził jedynie cztery lata. Nad odsłanianiem grobowca, w którym faraon nigdy zresztą nie został pochowany, ekipa egiptologów z uniwersytetu w Memphis pracowała od 1993 r. W 2004 r. badania miały się ku końcowi, ale archeolodzy odkryli w pobliżu pozostałości chat robotników, zatrudnionych przy budowie grobów z okresu XIX Dynastii. Pod uszkodzoną podłogą jednej z nich znaleźli wejście do zawalonego piaskiem i kamieniami szybu.
Gdy badacze weszli do komory KV63, jej wnętrze wydawało się nietknięte od czasów starożytnych. Kierownik wykopalisk Otto Schaden twierdził nawet, że w chwili otwierania komory poczuł na twarzy uderzenie ciepłego powietrza i zapach kadzidła. Okazało się jednak, że podobnie jak w wypadku większości grobów w Dolinie Królów oryginalne zamknięcie zostało naruszone. W środku nadal było siedem drewnianych sarkofagów, stłoczonych w narożników pomieszczenia. Wyciętą obok skalną wnękę wypełniały wielkie dzbany z gliny i alabastru.

Dolina Dostojników
Dolina Królów to właściwie dwie doliny: część zachodnia, zwana po prostu Doliną Zachodnią lub Doliną Małp, oraz część wschodnia, gdzie znajdują się najważniejsze królewskie grobowce. Oprócz faraonów w Dolinie Królów chowano też najwyższych dostojników oraz królewskie małżonki i dzieci, mimo że od czasów Ramzesa I, czyli od 1300 r. p.n.e., głównym miejscem wiecznego spoczynku żon faraonów została pobliska Dolina Królowych. Ostatnim faraonem, którego pochowano w Dolinie Królów, był Ramzes XI, władca XX Dynastii.
Nazwa nowo odkrytej komory KV (Valley of the Kings) 63 nawiązuje do tradycyjnego sposobu numerowania grobowców w dolinie. System stworzył w 1827 r. John Gardner Wilkinson, który oznaczył 21 znanych wówczas pochówków, poczynając od wejścia do doliny w kierunku wschodnim. Później groby numerowano w kolejności odkrywania; numer KV62 nosi grobowiec Tutanchamona. Grobowce w Dolinie Zachodniej oznaczone są zawsze literami WV (West Valley), a w Dolinie Królowych - QV (Valley of the Queens).

Grobowiec mumii
Szef egipskiej służby starożytności Zahi Hawass miał nadzieję, że w KV63 zostanie znaleziony grób matki Tutanchamona, królowej Taduhepy, która zmarła przy urodzeniu przyszłego faraona. Z kolei Otto Schaden, odkrywca grobu, przypuszczał, że w komorze może być pochowana żona i zarazem siostra Tutanchamona - Anchesenamun (znana również pod imieniem Anchesenpaaten); w komorze znaleziono pieczęć z wytartą inskrypcją, na której udało się odczytać część imienia księżniczki: "pa-aten". Inni badacze przypuszczali, że wreszcie odkryto pochówek słynnej Neferetiti, małżonki króla heretyka Achenatona.
Cztery sarkofagi pokrywała czarna żywica zasłaniająca wszelkie identyfikujące je inskrypcje, ale trzy pozostałe trumny dekorowały portrety o twarzach zaznaczonych żółtawym kolorem, w sposób, jaki malowano kobiety. Komora KV63 raczej nie była jednak królewskim grobem. Choć mogła powstać z myślą o takim przeznaczeniu, ostatecznie posłużyła jako schowek na przedmioty i materiały używane do mumifikacji. Gdy niedawno otwarto wszystkie sarkofagi w KV63, w żadnym nie znaleziono mumii. Trumny wypełnione były ziemią, ceramicznymi skorupami, skrawkami lnu i natronem, substancją używaną do mumifikowania ciał.
Jeszcze w okresie Nowego Państwa kapłani usuwali narażone na zbezczeszczenie przez rabusiów mumie z pierwotnych grobowców i gromadzili je w ukrytych komorach, gdzie mogły być lepiej strzeżone. Podczas rządów XXI Dynastii 40 królewskich mumii przeniesiono do schowka w pobliżu świątyni Hatszepsut na klifach nad świątynią w Deir el-Bahari, a w grobowcu Amenhotepa II ukryto kolejnych 16 mumii. Pod koniec panowania Tutanchamona, gdy dwór opuścił stolicę króla heretyka Achenatona nazwaną Horyzont Atona, królewskie grobowce również zostały stamtąd ewakuowane, a mumie oraz lżejszy ekwipunek grobowy przeniesiono dla bezpieczeństwa do Teb.
W Dolinie Królów nadal pozostało wiele do odkopania, o ile wcześniej zabytków nie rozdepczą turyści. W ubiegłym roku dolinę odwiedzało tygodniowo 4-5 tys. osób. Do 2015 r. ta liczba może wzrosnąć nawet do 25 tys.
Okładka tygodnika WPROST: 39/2006
Więcej możesz przeczytać w 39/2006 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 39/2006 (1241)

  • Na stronie - Gdzie jest polski Gyurcsány?! 15 gru 2006, 15:00 Polska szczepionka na węgierską chorobę 5
  • Wprost od czytelników 15 gru 2006, 15:00 AMNESTY AMNEZJA Grzegorz Sadowski w artykule "Amnesty amnezja" (nr 37) pisze, że Amnesty International przestała bezstronnie zajmować się prawami człowieka i jest tubą lewicy. Takie zarzuty słyszymy mniej więcej od 45 lat. Już... 5
  • Skaner 15 gru 2006, 15:00 SKANER POLSKA ZAGINĘLI ZA GRANICĄ Polska nie szuka Polaków Monika Ornowska z Bobolic w województwie zachodniopomorskim zniknęła we Włoszech dwa lata temu. Edyta Skowrońska - siostra zaginionej - podejrzewa, że kuzynka i jej mąż, z... 10
  • Sawka czatuje 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 12
  • Playback 15 gru 2006, 15:00 Premier Jarosław Kaczyński © M. Figurski/FORUM 16
  • Poczta 15 gru 2006, 15:00 MAZURY PRUSKIE N awiązując do informacji zawartych w artykule "Mazury Pruskie" (nr 32), wyjaśniamy, iż Urząd Miasta Giżycka - w ramach grantów przyznawanych organizacjom pozarządowym - wsparł kwotą 1200 zł działające w... 16
  • Ryba po polsku - Palec boży w dupie 15 gru 2006, 15:00 Szalikowcy PO i krawaciarze Samoobrony będą ostoją nowego ruchu obywatelskiej niezgody 17
  • Z życia koalicji 15 gru 2006, 15:00 BEATA ZAMIAST MULATA - na razie na tym skończyła się destrukcja rządu. Stanowczo protestujemy! Andrzej Lepper jest potrzebny nam, rządowi, Polsce! Jak rybie narty. ZA TO BARDZO CHCIELIBY ZOSTAĆ W TEJ RUBRYCE odszczepieńcy od Mulata,... 18
  • Z życia opozycji 15 gru 2006, 15:00 PRÓBKA ORATORSKIEGO TALENTU Grzegorza Napieralskiego, zapewniającego, że SLD nie boi się wcześniejszych wyborów: "W sondażach wybijamy się ponaddwucyfrową cyfrą". Pomińmy to, że cyfra może być tylko jednocyfrowa, ale... 19
  • Wprost przeciwnie - Nasza chata z kraja? 15 gru 2006, 15:00 Nie chcemy ginąć za Afganistan, jak Francuzi nie chcieli ginąć za Gdańsk, a potem żyli pod niemiecką okupacją 20
  • Fotoplastykon 15 gru 2006, 15:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 21
  • Prawy prosty 15 gru 2006, 15:00 Jeśli Prawo i Sprawiedliwość chce naprawdę zmieniać Polskę, powinno się zdecydować na nową ordynację i nowe wybory 22
  • Z archiwum Y 15 gru 2006, 15:00 Fakty odkrywane przez Antoniego Macierewicza podczas likwidacji WSI mogły wpłynąć na rozpad koalicji PiS i Samoobrony 25
  • Węgierska choroba 15 gru 2006, 15:00 Polsce grozi węgierski scenariusz, bo nasze finanse są prawie tak chore jak węgierskie 28
  • Łże-elity kontra gnojki 15 gru 2006, 15:00 Język polityczny IV Rzeczypospolitej 34
  • Herezje Kisiela 15 gru 2006, 15:00 "Prawa człowieka? Człowiek nie ma żadnych praw, kiedy nie ma pieniędzy" - powtarzał Stefan Kisielewski 38
  • Giełda 15 gru 2006, 15:00 Hossa Świat Tankowanie portfeli Osoby pijące alkohol zarabiają o 10-14 proc. więcej niż abstynenci - wynika z badań Bethany'ego Petersa i Edwarda Stringhama z Reason Foundation. Na największe zarobki mogą liczyć ci, którzy piją w... 40
  • Europejska lista płac 15 gru 2006, 15:00 Biały, wykwalifikowany, dość tani pracownik to najbardziej poszukiwany obecnie "towar" w Unii Europejskiej 42
  • Dom na bańce 15 gru 2006, 15:00 Mieszkania w Polsce są relatywnie o połowę droższe niż w Hiszpanii 50
  • Plan anty-Marshalla 15 gru 2006, 15:00 Dzięki biurokracji niemal 16 mld euro dołożymy do unijnych dotacji 54
  • Załatwione odmownie - Leninizm wiecznie żywy 15 gru 2006, 15:00 Rządzący etatyści podejrzliwie patrzą na wszystko, czego nie kontrolują 58
  • Supersam 15 gru 2006, 15:00   60
  • Lot z Valentino 15 gru 2006, 15:00 Bilet lotniczy w klasie biznes - tak właśnie wyglądało zaproszenie na pokaz jesienno-zimowej kolekcji domu mody Valentino podczas Tygodnia Mody w Mediolanie. Na przekór obawom przed podróżami samolotem po atakach z 11 września, nawiązań... 60
  • Komedie w łazience 15 gru 2006, 15:00 TileVision to płaski telewizor LCD zaprojektowany specjalnie do łazienki. 17- i 23-calowa wersja "kafelkowego telewizora" jest, jak zapewnia producent, odporna na zalanie wodą i stłuczenie. Sterowanie TileVision odbywa się za... 60
  • Niezbędnik domowego piekarza 15 gru 2006, 15:00  Polacy kupują rocznie kilkadziesiąt tysięcy automatów do pieczenia chleba. Nic dziwnego - domowy chleb jest często smaczniejszy i zdrowszy niż z piekarni, a upieczenie go w automacie ogranicza się do umieszczenia w maszynie... 60
  • Pomoc do mielonego 15 gru 2006, 15:00 Ajuda 2004, Vinho Regional Alentejano, Herdade da Ajuda Nova Importer: Atlantika Cena: ok. 27 zł Ajuda (wym. ażuda) znaczy po portugalsku "pomoc". To czerwone, bezpretensjonalne, pełne soczystego owocu wino z regionu Alentejo w... 60
  • Wyprawka od Swarovskiego 15 gru 2006, 15:00 Swarovski projektuje wszystko - od biżuterii, poprzez zdobione kryształami paski i bieliznę, po wystrój łazienki. Najnowszym pomysłem jest szkolna wyprawka. W kolekcji "Back to school!" znajdziemy między innymi stylowe... 60
  • Rywal iPoda 15 gru 2006, 15:00 60
  • Miss imprez 15 gru 2006, 15:00 Miss World to trzecia pod względem oglądalności impreza na świecie - po piłkarskich mistrzostwach świata i igrzyskach olimpijskich 62
  • Klątwa nad Transrapidem 15 gru 2006, 15:00 Już przed tragedią najszybsza kolej świata wyjątkowo wolno wchodziła do użytku 66
  • Szybcy i czyści 15 gru 2006, 15:00 Jak zadawać szyku bez rujnowania kieszeni i środowiska naturalnego 70
  • Srebrna wolność 15 gru 2006, 15:00 Polacy są ciągle narodem niedokończonym 74
  • Koniec braterstwa? 15 gru 2006, 15:00 Wielu francuskich Żydów rozważa wyjazd do Izraela z powodu antyizraelskiej polityki Paryża 78
  • Pazurem - Czadu, Maryla! 15 gru 2006, 15:00 W Polsce niby nic trwałego: od pór roku po politykę. A Rodowicz trwa 79
  • Rewolwerowcy komendanta 15 gru 2006, 15:00 Największego napadu rabunkowego na ziemiach polskich w XX wieku dokonał Józef Piłsudski 80
  • Know-how 15 gru 2006, 15:00 Proteza z myślą 26-letnia Claudia Mitchell jest pierwszą pacjentką z protezą ręki, która potrafi składać ubrania, jeść i myć się. Jej ruchy są świetnie skoordynowane, ponieważ sztuczna ręka reaguje na polecenia wydawane przez... 84
  • Szczepionka na gwałt 15 gru 2006, 15:00 Szczepionki nowej generacji będą chroniły przed cukrzycą oraz przed uzależnieniem od nikotyny i narkotyków 86
  • Nieme pokolenie 15 gru 2006, 15:00 Coraz więcej dzieci zaczyna mówić późno i ma ubogi zasób słów 90
  • Dolina faraonów 15 gru 2006, 15:00 Największe odkrycie archeologiczne w Egipcie od 1922 roku 92
  • Bez granic 15 gru 2006, 15:00 Harmonia w Bangkoku Thaksin Shinawatra, przebywający w Nowym Jorku premier Tajlandii, miał właśnie wygłosić przemówienie na forum Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Nie zdążył. Zamiast premiera w tajskiej telewizji pokazał się gen. Sonthi... 94
  • Mudżahedin kontra NATO 15 gru 2006, 15:00 Dżalaluddin Hakkani wygnał z Afganistanu Rosjan, a teraz zagraża wojskom Zachodu 96
  • Miecz Benedykta 15 gru 2006, 15:00 Islamscy radykałowie usiłują narzucić Zachodowi reguły szarijatu 100
  • Gra demokratyczna 15 gru 2006, 15:00 Unia Europejska cierpi na deficyt idei, deficyt przywództwa i deficyt optymizmu 102
  • Ostatni Rosjanin 15 gru 2006, 15:00 W 1989 r. w sowieckiej jeszcze Rosji mieszkało 147 mln ludzi, w 2050 r. może ich tam mieszkać mniej niż 100 mln 104
  • Recenzor 15 gru 2006, 15:00 108
  • Wencel gordyjski - Ćwierćliteratura 15 gru 2006, 15:00 Powieść postmodernistyczna, feministyczna, gejowska... Czy współczesna proza potrzebuje podobnych epitetów? 108
  • Kobiety z La Manchy 15 gru 2006, 15:00 "Volver" znaczy "powrót". Pedro Almodóvar wraca z rozwibrowanego permisywnego Madrytu do prowincjonalnej La Manchy, gdzie spędził dzieciństwo. W jego nowym filmie na ziemię wraca zmarła matka (Carmen Maura), by... 108
  • Lukrowane baletki 15 gru 2006, 15:00 Tańczyła dla Stalina i Mao Zedonga, a swoją popisową rolę "Umierającego łabędzia" wykonywała setki razy. Choć zakazywano jej wyjazdów za granicę, w obawie, by nie uciekła, paradoksalnie stała się radzieckim towarem... 108
  • Smutas i Pocahontas 15 gru 2006, 15:00 Terrence Malick ("Cienka czerwona linia") próbował upolować jednym strzałem trzy zające. Opowiedzieć o zderzeniu cywilizacji bez powielania schematów o dobrych dzikusach i wrednych osadnikach, nakręcić wzruszający melodramat i... 108
  • Nieznośna lekkość raju 15 gru 2006, 15:00 Literacki świat Katarzyny Grocholi jest tak cudny, że aż chciałoby się do niego wejść. Są w nim sielskie okoliczności przyrody, wspaniali, szanujący się ludzie, a pojawiające się rozterki dnia codziennego pryskają niczym bańki... 108
  • Śmiech się bać 15 gru 2006, 15:00 Nie wiadomo, do kogo adresuje swoje książki Arkadiusz Pacholski - do wielbicieli kryminałów, czy też do amatorów prozy społeczno-obyczajowej. Druga część "Kronik polskich" próbuje być jednym i drugim. Intryga, niezbyt... 108
  • Feminizm dyplomowany 15 gru 2006, 15:00 Bohaterki opowiadań Ingi Iwasiów nie mają łatwego życia. Pracują jako prostytutki na Bałkanach albo jako sprzątaczki w Holandii. Cierpią na alkoholizm lub raka piersi. Na próżno szukają spełnienia w związkach heteroseksualnych bądź... 108
  • Ożywcza trąbka 15 gru 2006, 15:00 To ostatnia taka płyta. Po trzech albumach nagranych z młodymi polskimi muzykami Tomasz Stańko ogłosił, że rozstaje się z Wasilewskim (fortepian), Kurkiewiczem (perkusja) i Miśkiewiczem (kontrabas). Trębacz nie do końca porzuca smutek z... 108
  • Energia kiczu 15 gru 2006, 15:00 Lata lecą. Jose Carreras, najmłodszy muszkieter z "trzech tenorów", ma już na karku sześćdziesiątkę i na operowej scenie pojawia się sporadycznie. Ulubiony tenor von Karajana o pięknym, choć nigdy wielkim głosie, przeżył... 108
  • Bejbe i baby 15 gru 2006, 15:00 Paweł Rurak-Sokal, pan i władca Blue Café, pytany o tajemniczy tytuł nowej płyty, mówi coś o podróży w głąb duszy. Patetyczny banał gościł w nagraniach zespołu od początku, ale nadanie mistycznej oprawy średniej jakości... 108
  • Ulubieniec Führera 15 gru 2006, 15:00 Salvador Dali nazwał go największym rzeźbiarzem XX wieku. Arno Breker (1900-1991) był zarazem ulubionym artystą Adolfa Hitlera. Po dojściu Führera do władzy przeniósł się z Paryża do Niemiec, gdzie realizował nazistowski program... 108
  • Sielanki króla Artura 15 gru 2006, 15:00 Prerafaelici pragnęli raz na zawsze zerwać z akademizmem małpującym dawnych mistrzów pędzla. Nie spodziewali się jednak, że ich własne prace staną się obiektem naśladownictwa. Wystawa w Wilanowie tylko to potwierdza. Rycina... 108
  • Seryjna satysfakcja 15 gru 2006, 15:00 Kino kona, rozdarte między efektami specjalnymi a artystycznym eksperymentem. Widz wybiera więc dobry serial 112
  • Nike bezskrzydła 15 gru 2006, 15:00 Najpopularniejsza polska nagroda literacka odgrywa rolę stypendium dla pisarzy, których książki zalegają na księgarskich półkach 116
  • Don Juan XXI wieku 15 gru 2006, 15:00 Mitu nie można uśmiercić, ale twórców chętnych do wykonania wyroku na słynnym hiszpańskim kochanku wciąż nie brakuje 119
  • Górna półka - Wspólna misska 15 gru 2006, 15:00 W czasie gdy po Europie krąży widmo agresywnego islamu, po Polsce peregrynuje autobus z grupą anorektycznych panienek nazywanych najpiękniejszymi kobietami świata 121
  • Ueorgan Ludu 15 gru 2006, 15:00 Nr 39 (205) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 25 września 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Z ostatniej chwili Pawlak pytią IV RP? W czwartek na pytanie, co dalej z koalicją, zagadkowy prezes Pawlak odpowiedział w radiu tajemniczo, że... 121
  • Skibą w mur - Orgia kontrolowana 15 gru 2006, 15:00 Po raz kolejny urzędnicy zaglądają Polakom pod pierzynę i próbują prasować wszystkim prześcieradła 122

ZKDP - Nakład kontrolowany