Ostatni Rosjanin

Ostatni Rosjanin

Dodano:   /  Zmieniono: 
W 1989 r. w sowieckiej jeszcze Rosji mieszkało 147 mln ludzi, w 2050 r. może ich tam mieszkać mniej niż 100 mln
 Jedz cukierki. Naprawdę dobre, bo nasze" - zachęcała mnie kilka lat temu Olga Karasiowa, mieszkanka Karagandy w Kazachstanie. "Nasze", bo z Omska, rosyjskie. Wszystko "nasze" było lepsze niż "ich". Nasza telewizja, muzyka, lodówka... Jak potomkowie wszystkich kolonizatorów na świecie, rodzina Karasiowów była przekonana o własnej wyższości nad miejscową ludnością. Dlaczego przez 15 lat nie wracali do Rosji? Bo nikt tam ich nie chciał. Nie mieli rodziny ani znajomych. Z Karagandy wyjeżdżali ich sąsiedzi Niemcy, Polacy, Rosjanie, ale nie oni. Wreszcie jednak Rosja sobie o nich przypomniała. Rodzina Karasiowów w styczniu opuszcza Kazachstan. Na stałe.

Deska ratunku
Wybór terminu nie jest przypadkowy. Od 1 stycznia wchodzi w życie tzw. prawo do powrotu. Każdy Rosjanin, który mieszka na terytorium byłego ZSRR, ma prawo przyjechać do Rosji na koszt państwa. Co więcej, przez pół roku władze będą mu płacić około 100 USD miesięcznie. To za mało, by się utrzymać w Moskwie, ale na prowincji takie sumy pozwolą na skromne życie. Najłatwiej może być na rosyjskim Dalekim Wschodzie. Tamtejszy przedstawiciel prezydenta Kamil Ischakow tak się wystraszył chińskiej ekspansji, że obiecał każdej rodzinie przesiedleńców darmowe zakwaterowanie przez rok.
- Ten program to nie efekt wielkoduszności władz, ale szukanie ostatniej deski ratunku - mówi "Wprost" Żanna Zajonczkowska z Rosyjskiej Akademii Nauk, nestorka rosyjskiej demografii. Rosji grozi demograficzna katastrofa, dlatego władze szukają różnych sposobów, by ją powstrzymać. Ludność
Rosji systematycznie maleje. Według spisu z 1989 r., radziecką jeszcze Rosję zamieszkiwało 147 mln osób, w 2005 r. już tylko 143,5 mln, a w 2050 r., według ONZ, w Rosji może mieszkać mniej niż 100 mln. Jeszcze w XIX wieku w centralnych guberniach odczuwalny był głód ziemi. Spis w 2002 r. ujawnił, że w Federacji Rosyjskiej znajduje się 13 tys. opuszczonych miejscowości, i to nie tylko na Syberii czy Dalekim Wschodzie, ale i w środkowej części kraju.
Zapaść demograficzna zbiegła się z rozpadem ZSRR. W dziejach Rosji okresom chaosu towarzyszyły zwykle takie kryzysy. Tak było w czasach wielkiej smuty w XVII wieku i po przejęciu władzy przez bolszewików. Tym razem kryzys ma jednak poważniejszy charakter - podkreślają autorzy raportu Ośrodka Studiów Wschodnich "Sytua-cja demograficzna w Rosji". W przeszłości spadek liczby ludności następował w wyniku takich czynników, jak wojny, głód, epidemie, prześladowania polityczne. Po ich zakończeniu następował szybki wzrost liczby ludności. Tym razem nie ma co na to liczyć. Ros-ja, jak wszystkie kraje rozwinięte, ma ujemny wskaźnik urodzin. Do tego dochodzi wysoka śmiertelność, a dotyczy to szczególnie mężczyzn w wieku produkcyjnym.
Zajonczkowska uważa nawet, że to jest "rosyjską specyfiką". Rosjanie umierają z tzw. powodów zewnętrznych (nadmierne spożycie alkoholu, wypadki przy pracy, zabójstwa, samobójstwa) 3,6 razy częściej niż mieszkańcy UE i USA. Dotyczy to ponad 20 proc. zgonów wśród mężczyzn. W 2000 r. wieku emerytalnego dożywało średnio 56 proc. mężczyzn i 89 proc. kobiet. Przeciętny Rosjanin żyje 59 lat. Jednocześnie głównym środkiem antykoncepcyjnym pozostaje w Rosji przerywanie ciąży. Według oficjalnych danych, w 2004 r. wykonano 1,8 mln zabiegów aborcji, czyli więcej, niż przyjęto porodów.

Największe wyzwanie
O tym, że Rosja wymiera, mówią już nie tylko demografowie, ale także przedstawiciele władz. Władimir Putin w orędziu do narodu w maju tego roku nazwał kryzys demograficzny "największym wyzwaniem dzisiejszej Rosji". Elity polityczne najbardziej niepokoi to, że negatywne tendencje demograficzne mogą doprowadzić do degradacji międzynarodowej Rosji. Borys Gryzłow, przewodniczący Dumy, twierdzi, że utrzymanie pozycji mocarstwa nie będzie możliwe, jeśli ludność Rosji będzie się zmniejszać. Rosja już dziś nie może sobie poradzić z zagospodarowaniem odległych terytoriów Kaukazu, Syberii czy Dalekiego Wschodu. Dlatego politycy prześcigają się w pomysłach, jak taką tendencję zahamować. Najbardziej ekscentryczny w tej kwestii okazał się lider rosyjskich nacjonalistów Władimir Żyrinowski. Jego zdaniem, w Rosji powinna obowiązywać poligamia, a każda kobieta, która jeszcze nie urodziła dziecka, nie powinna mieć paszportu, by nie mogła wyjechać za granicę.
Władze próbują doprowadzić do wzrostu rozrodczości. Przyjęty niedawno przez parlament projekt ustawy zakłada wprowadzenie "becikowego": za drugie dziecko rodzina będzie otrzymywać około 10 tys. USD. Pieniądze będą lokowane na specjalnym rachunku. Mogą być przeznaczone jedynie na edukację dziecka i opiekę medyczną. "Projekt jest dobry, rodzice nie będą mieli w ręku tych pieniędzy, nie będą mogli ich wydać na przykład na alkohol" - uważa publicysta Dmitrij Babicz. Zajonczkowska ma jednak wątpliwości, czy "becikowe" będzie skuteczne.

Niechciani rodacy
Władze starają się też wprowadzać ułatwienia dla migrantów. 26 czerwca 2006 r. prezydent podpisał dekret zatwierdzający projekt zakrojonego na dużą skalę programu repatriacyjnego. Władze mają nadzieję, że do kraju wrócą przede wszystkim Rosjanie, którzy zamieszkują byłe republiki radzieckie. Po rozpadzie ZSRR poza granicami Federacji Rosyjskiej pozostało około 25 mln Rosjan oraz ponad 2 mln przedstawicieli innych rdzennych narodów Rosji: Tatarów, Czeczenów, Baszkirów. Przez lata nikt się nimi nie interesował. Jeżeli wracali, to na własny koszt. W ojczyźnie mieli problemy nie tylko ze znalezieniem pracy i mieszkania, ale także z otrzymaniem obywatelstwa. Dziś są największą nadzieją na zahamowanie spadku ludności Rosji.
Tyle że ogromna większość tych, którzy chcieli przyjechać, już wróciła - uważa Lidia Grafowa, broniąca praw imigrantów. Dlatego - jej zdaniem - konieczna jest zmiana definicji otieczestwiennika (rodaka): z prawa do powrotu powinni korzystać także mieszkańcy byłych radzieckich republik, którzy porozumiewają się po rosyjsku. Kirgizi, Ormianie czy Turkmeni mówią często wyłącznie po rosyjsku. Wszyscy oni powinni móc się osiedlić w Rosji i liczyć na pomoc rządu.
Ślady takiego myślenia można odnaleźć w koncepcjach tworzenia rosyjskiej armii. Kryzys demograficzny dotyka także mężczyzn w wieku poborowym. Ich liczba w najbliższych 10 latach ma spaść o połowę. Minister obrony Siergiej Iwanow zapowiedział stworzenie swoistej Legii Cudzoziemskiej - jednostki, w której będzie mógł służyć każdy mężczyzna, który urodził się w byłym ZSRR. Po dwóch latach służby oprócz żołdu otrzyma rosyjskie obywatelstwo, po pięciu latach mieszkanie w Federacji Rosyjskiej. Władze ułatwiły też emigrację zarobkową. Dotychczas o pozwolenie o pracę musiał występować pracodawca. Teraz sam pracownik, mieszkaniec byłego ZSRR, może swoje zajęcie zalegalizować, wysyłając zawiadomienie nawet pocztą. Nie zapłaci kary, jeśli dotychczas pracował nielegalnie.
Demograficzny dramat ma swoją drugą stronę - w Rosji narastają tendencje ksenofobiczne. Zwiększa się liczba zabójstw popełnianych na tle etnicznym. Ostatnio w Kondopodze, miasteczku w Karelii, rosyjscy mieszkańcy domagali się wysiedlenia przybyszów z Kaukazu. Przyczyną zamieszek była bójka pod miejscową knajpą, która zakończyła się śmiercią dwóch uczestniczących w niej Rosjan. Do takich sytuacji dochodzi coraz częściej, zarówno w Moskwie, jak i na Kaukazie, Syberii czy Dalekim Wschodzie. Niektóre syberyjskie miasta nie pozwalają na osiedlanie się ludzi urodzonych na Kaukazie. Tak jest w Nowym Urengoju na Półwys-pie Jamalskim, gdzie średnia pensja wynosi 1500 euro i poziom życia jest znacznie wyższy niż w środkowej Rosji.

Islamska rezerwa
Liczba etnicznych Rosjan, którzy mieszkają w Rosji, spada. W 1979 r. stanowili oni 82,6 proc. mieszkańców, w 2002 r. już tylko 79,8 proc. W tym samym czasie zamieszkujące Federację Rosyjską narody Kaukazu przeżywają boom demograficzny. Największy przyrost naturalny notują muzułmanie: Czeczeni, Ingusze, Awarowie. Powoduje to także, że Rosjanie są wypierani z części skolonizowanych przez siebie terytoriów, głównie z północnego Kaukazu.
W rosyjskim filmie "Babuszki" wioskę na Syberii zamieszkują już tylko stare kobiety. Młodzi wyjechali, mężczyźni zapili się na śmierć. Wioska umiera. Pewnego dnia władze sprowadzają tam wielopokoleniową rodzinę z Kirgistanu, wokół której szybko koncentruje się życie. Dla większości mieszkanek Kirgizi pozostają jednak obcy, więcej nawet - zagrażają starym porządkom. Dlatego dochodzi do tragedii i wioska zmusza ich do powrotu do Kirgistanu. Tak też jest z Rosją. Teoretycznie wszyscy zdają sobie sprawę z tego, że kraj wymiera, a jedynym lekarstwem jest liberalizacja emigracji. Wśród emigrantów będzie wielu nie-Rosjan. Będą przyjeżdżać ci, których Rosja kusi poziomem życia: mieszkańcy Kaukazu i Azji Środkowej. Mimo to niechęć do emigrantów narasta.
I chociaż na razie władze wykorzystują ją do własnych celów, w końcu będą musiały się zmierzyć i z tym problemem.

Współpraca: Leszek Szerepka
Autor raportu Ośrodka Studiów Wschodnich na temat sytuacji demograficznej w Rosji


Zagrożenie dla tożsamości
Zdaniem Dmitrija Babicza, dziennikarza miesięcznika "Russia Profile", kryzys społeczno-ekonomiczny, który rozpoczął się wskutek rozpadu ZSRR, doprowadził do zjawisk patologicznych trwających do dziś. "To wówczas nastąpił kryzys rodziny, rozpowszechnił się alkoholizm, przestępczość czy narkomania - główne przyczyny wysokiej śmiertelności" - uważa Babicz. Nie ulega wątpliwości, że to wówczas zaniedbano kwestie edukacji seksualnej. Do dzisiaj przerywanie ciąży jest w Rosji głównym środkiem antykoncepcyjnym. Według oficjalnych statystyk, w 2004 roku wykonano 1,8 mln zabiegów aborcji, czyli więcej, niż przyjęto porodów.
Pogłębiająca się od początku lat 90. katastrofalna sytuacja ludnościowa kraju od dawna była znana rosyjskim elitom. Przez lata jednak sprawę spychano na plan dalszy, a pogrążona w kryzysie społeczno-ekonomicznym Rosja koncentrowała się na bieżących problemach, takich jak tendencje separatystyczne czy spadek produkcji. Sytuacja zmieniła się po dojściu do władzy Władimira Putina, który już w swoim pierwszym prezydenckim orędziu wspominał o niekorzystnej sytuacji demograficznej. Dwa lata temu Rada ds. Polityki Zagranicznej i Obronnej w raporcie "Rosja w XXI wieku, strategia rozwoju" informowała o konieczności natychmiastowego zahamowania kryzysu, który zagraża tożsamości kulturowej państwa.

Porozmawiajmy o dzieciach
"Porozmawiajmy teraz o miłości, kobietach i dzieciach. To w tym momencie największy problem, przed jakim stoi nasz kraj"- alarmował w swoim majowym orędziu do narodu Władimir Putin, prezydent Rosji.
Zaniepokojone dramatyczną sytuacją władze szukają różnych sposobów, aby ten negatywny proces zatrzymać. Od 1 stycznia wchodzi w Rosji w życie tzw. prawo do powrotu. Każdy Rosjanin, który mieszka na terytorium byłego ZSRR, ma prawo przyjechać do Rosji na koszt państwa. Przez pół roku władze będą mu płacić około 100 USD miesięcznie. - Ten program to nie efekt wielkoduszności władz, ale szukanie ostatniej deski ratunku - mówi "Wprost" Żanna Zajonczkowska z Rosyjskiej Akademii Nauk, nestorka rosyjskiej demografii.
Aby doprowadzić do wzrostu rozrodczości, parlament przyjął projekt ustawy związanego z Kremlem przywódcy "Partii Żyzni" Siergieja Mironowa. Zakłada on wprowadzenie swoistego "becikowego" w niespotykanej w Rosji skali finansowej. Za każde drugie dziecko rodzina ma otrzymywać od państwa ok. 10 tysięcy USD. Pieniądze będą umieszczone na specjalnym rachunku. Mogą być przeznaczone przez rodziców jedynie na edukację dziecka i opiekę medyczną. "To bardzo dobrze, że rodzice dostaną na dzieci więcej pieniędzy nie zahamuje to jednak negatywnych tendencji. Zapłacenie pieniędzy nic tu nie zmieni"- uważa Żanna Zajonczkowska.
Co ciekawe, w rosyjskiej debacie publicznej praktycznie nie pojawiają się propozycje zakazu aborcji. Co najwyżej mówi o tym nieśmiało Cerkiew prawosławna i niezbyt wpływowi politycy prawicy.
Teoretycznie wszyscy zdają sobie sprawę, że kraj wymiera. Jedyną metodą zmiany tej tendencji jest liberalizacja emigracji. Nie ma też możliwości, żeby emigracja składała się wyłącznie z etnicznych Rosjan. Bo większość z nich już wróciła. Do Rosji będą przyjeżdżać ci, których kusi ona poziomem życia: mieszkańcy Kaukazu i Azji Środkowej.
Przyjazd migrantów, który dla demografów jest ostatnią szansą, dla wielu polityków i dużej części społeczeństwa jest śmiertelnym wręcz zagrożeniem. Nie ma zgody na uznanie za "otieczestwienników" ludności nierosyjskiej z byłych republik radzieckich, a niechęć do emigrantów narasta. I chociaż na razie władze wykorzystują ją do własnych celów, w pewnym momencie będą musiały się z tym problemem zmierzyć.
Więcej możesz przeczytać w 39/2006 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 39/2006 (1241)

  • Na stronie - Gdzie jest polski Gyurcsány?!15 gru 2006, 15:00Polska szczepionka na węgierską chorobę5
  • Wprost od czytelników15 gru 2006, 15:00AMNESTY AMNEZJA Grzegorz Sadowski w artykule "Amnesty amnezja" (nr 37) pisze, że Amnesty International przestała bezstronnie zajmować się prawami człowieka i jest tubą lewicy. Takie zarzuty słyszymy mniej więcej od 45 lat. Już...5
  • Skaner15 gru 2006, 15:00SKANER POLSKA ZAGINĘLI ZA GRANICĄ Polska nie szuka Polaków Monika Ornowska z Bobolic w województwie zachodniopomorskim zniknęła we Włoszech dwa lata temu. Edyta Skowrońska - siostra zaginionej - podejrzewa, że kuzynka i jej mąż, z...10
  • Sawka czatuje15 gru 2006, 15:00Henryk Sawka (www.przyssawka.pl)12
  • Playback15 gru 2006, 15:00Premier Jarosław Kaczyński © M. Figurski/FORUM16
  • Poczta15 gru 2006, 15:00MAZURY PRUSKIE N awiązując do informacji zawartych w artykule "Mazury Pruskie" (nr 32), wyjaśniamy, iż Urząd Miasta Giżycka - w ramach grantów przyznawanych organizacjom pozarządowym - wsparł kwotą 1200 zł działające w...16
  • Ryba po polsku - Palec boży w dupie15 gru 2006, 15:00Szalikowcy PO i krawaciarze Samoobrony będą ostoją nowego ruchu obywatelskiej niezgody17
  • Z życia koalicji15 gru 2006, 15:00BEATA ZAMIAST MULATA - na razie na tym skończyła się destrukcja rządu. Stanowczo protestujemy! Andrzej Lepper jest potrzebny nam, rządowi, Polsce! Jak rybie narty. ZA TO BARDZO CHCIELIBY ZOSTAĆ W TEJ RUBRYCE odszczepieńcy od Mulata,...18
  • Z życia opozycji15 gru 2006, 15:00PRÓBKA ORATORSKIEGO TALENTU Grzegorza Napieralskiego, zapewniającego, że SLD nie boi się wcześniejszych wyborów: "W sondażach wybijamy się ponaddwucyfrową cyfrą". Pomińmy to, że cyfra może być tylko jednocyfrowa, ale...19
  • Wprost przeciwnie - Nasza chata z kraja?15 gru 2006, 15:00Nie chcemy ginąć za Afganistan, jak Francuzi nie chcieli ginąć za Gdańsk, a potem żyli pod niemiecką okupacją20
  • Fotoplastykon15 gru 2006, 15:00Henryk Sawka (www.przyssawka.pl)21
  • Prawy prosty15 gru 2006, 15:00Jeśli Prawo i Sprawiedliwość chce naprawdę zmieniać Polskę, powinno się zdecydować na nową ordynację i nowe wybory22
  • Z archiwum Y15 gru 2006, 15:00Fakty odkrywane przez Antoniego Macierewicza podczas likwidacji WSI mogły wpłynąć na rozpad koalicji PiS i Samoobrony25
  • Węgierska choroba15 gru 2006, 15:00Polsce grozi węgierski scenariusz, bo nasze finanse są prawie tak chore jak węgierskie28
  • Łże-elity kontra gnojki15 gru 2006, 15:00Język polityczny IV Rzeczypospolitej34
  • Herezje Kisiela15 gru 2006, 15:00"Prawa człowieka? Człowiek nie ma żadnych praw, kiedy nie ma pieniędzy" - powtarzał Stefan Kisielewski38
  • Giełda15 gru 2006, 15:00Hossa Świat Tankowanie portfeli Osoby pijące alkohol zarabiają o 10-14 proc. więcej niż abstynenci - wynika z badań Bethany'ego Petersa i Edwarda Stringhama z Reason Foundation. Na największe zarobki mogą liczyć ci, którzy piją w...40
  • Europejska lista płac15 gru 2006, 15:00Biały, wykwalifikowany, dość tani pracownik to najbardziej poszukiwany obecnie "towar" w Unii Europejskiej42
  • Dom na bańce15 gru 2006, 15:00Mieszkania w Polsce są relatywnie o połowę droższe niż w Hiszpanii50
  • Plan anty-Marshalla15 gru 2006, 15:00Dzięki biurokracji niemal 16 mld euro dołożymy do unijnych dotacji54
  • Załatwione odmownie - Leninizm wiecznie żywy15 gru 2006, 15:00Rządzący etatyści podejrzliwie patrzą na wszystko, czego nie kontrolują58
  • Supersam15 gru 2006, 15:00 60
  • Lot z Valentino15 gru 2006, 15:00Bilet lotniczy w klasie biznes - tak właśnie wyglądało zaproszenie na pokaz jesienno-zimowej kolekcji domu mody Valentino podczas Tygodnia Mody w Mediolanie. Na przekór obawom przed podróżami samolotem po atakach z 11 września, nawiązań...60
  • Komedie w łazience15 gru 2006, 15:00TileVision to płaski telewizor LCD zaprojektowany specjalnie do łazienki. 17- i 23-calowa wersja "kafelkowego telewizora" jest, jak zapewnia producent, odporna na zalanie wodą i stłuczenie. Sterowanie TileVision odbywa się za...60
  • Niezbędnik domowego piekarza15 gru 2006, 15:00 Polacy kupują rocznie kilkadziesiąt tysięcy automatów do pieczenia chleba. Nic dziwnego - domowy chleb jest często smaczniejszy i zdrowszy niż z piekarni, a upieczenie go w automacie ogranicza się do umieszczenia w maszynie...60
  • Pomoc do mielonego15 gru 2006, 15:00Ajuda 2004, Vinho Regional Alentejano, Herdade da Ajuda Nova Importer: Atlantika Cena: ok. 27 zł Ajuda (wym. ażuda) znaczy po portugalsku "pomoc". To czerwone, bezpretensjonalne, pełne soczystego owocu wino z regionu Alentejo w...60
  • Wyprawka od Swarovskiego15 gru 2006, 15:00Swarovski projektuje wszystko - od biżuterii, poprzez zdobione kryształami paski i bieliznę, po wystrój łazienki. Najnowszym pomysłem jest szkolna wyprawka. W kolekcji "Back to school!" znajdziemy między innymi stylowe...60
  • Rywal iPoda15 gru 2006, 15:0060
  • Miss imprez15 gru 2006, 15:00Miss World to trzecia pod względem oglądalności impreza na świecie - po piłkarskich mistrzostwach świata i igrzyskach olimpijskich62
  • Klątwa nad Transrapidem15 gru 2006, 15:00Już przed tragedią najszybsza kolej świata wyjątkowo wolno wchodziła do użytku66
  • Szybcy i czyści15 gru 2006, 15:00Jak zadawać szyku bez rujnowania kieszeni i środowiska naturalnego70
  • Srebrna wolność15 gru 2006, 15:00Polacy są ciągle narodem niedokończonym74
  • Koniec braterstwa?15 gru 2006, 15:00Wielu francuskich Żydów rozważa wyjazd do Izraela z powodu antyizraelskiej polityki Paryża78
  • Pazurem - Czadu, Maryla!15 gru 2006, 15:00W Polsce niby nic trwałego: od pór roku po politykę. A Rodowicz trwa79
  • Rewolwerowcy komendanta15 gru 2006, 15:00Największego napadu rabunkowego na ziemiach polskich w XX wieku dokonał Józef Piłsudski80
  • Know-how15 gru 2006, 15:00Proteza z myślą 26-letnia Claudia Mitchell jest pierwszą pacjentką z protezą ręki, która potrafi składać ubrania, jeść i myć się. Jej ruchy są świetnie skoordynowane, ponieważ sztuczna ręka reaguje na polecenia wydawane przez...84
  • Szczepionka na gwałt15 gru 2006, 15:00Szczepionki nowej generacji będą chroniły przed cukrzycą oraz przed uzależnieniem od nikotyny i narkotyków86
  • Nieme pokolenie15 gru 2006, 15:00Coraz więcej dzieci zaczyna mówić późno i ma ubogi zasób słów90
  • Dolina faraonów15 gru 2006, 15:00Największe odkrycie archeologiczne w Egipcie od 1922 roku92
  • Bez granic15 gru 2006, 15:00Harmonia w Bangkoku Thaksin Shinawatra, przebywający w Nowym Jorku premier Tajlandii, miał właśnie wygłosić przemówienie na forum Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Nie zdążył. Zamiast premiera w tajskiej telewizji pokazał się gen. Sonthi...94
  • Mudżahedin kontra NATO15 gru 2006, 15:00Dżalaluddin Hakkani wygnał z Afganistanu Rosjan, a teraz zagraża wojskom Zachodu96
  • Miecz Benedykta15 gru 2006, 15:00Islamscy radykałowie usiłują narzucić Zachodowi reguły szarijatu100
  • Gra demokratyczna15 gru 2006, 15:00Unia Europejska cierpi na deficyt idei, deficyt przywództwa i deficyt optymizmu102
  • Ostatni Rosjanin15 gru 2006, 15:00W 1989 r. w sowieckiej jeszcze Rosji mieszkało 147 mln ludzi, w 2050 r. może ich tam mieszkać mniej niż 100 mln104
  • Recenzor15 gru 2006, 15:00108
  • Wencel gordyjski - Ćwierćliteratura15 gru 2006, 15:00Powieść postmodernistyczna, feministyczna, gejowska... Czy współczesna proza potrzebuje podobnych epitetów?108
  • Kobiety z La Manchy15 gru 2006, 15:00"Volver" znaczy "powrót". Pedro Almodóvar wraca z rozwibrowanego permisywnego Madrytu do prowincjonalnej La Manchy, gdzie spędził dzieciństwo. W jego nowym filmie na ziemię wraca zmarła matka (Carmen Maura), by...108
  • Lukrowane baletki15 gru 2006, 15:00Tańczyła dla Stalina i Mao Zedonga, a swoją popisową rolę "Umierającego łabędzia" wykonywała setki razy. Choć zakazywano jej wyjazdów za granicę, w obawie, by nie uciekła, paradoksalnie stała się radzieckim towarem...108
  • Smutas i Pocahontas15 gru 2006, 15:00Terrence Malick ("Cienka czerwona linia") próbował upolować jednym strzałem trzy zające. Opowiedzieć o zderzeniu cywilizacji bez powielania schematów o dobrych dzikusach i wrednych osadnikach, nakręcić wzruszający melodramat i...108
  • Nieznośna lekkość raju15 gru 2006, 15:00Literacki świat Katarzyny Grocholi jest tak cudny, że aż chciałoby się do niego wejść. Są w nim sielskie okoliczności przyrody, wspaniali, szanujący się ludzie, a pojawiające się rozterki dnia codziennego pryskają niczym bańki...108
  • Śmiech się bać15 gru 2006, 15:00Nie wiadomo, do kogo adresuje swoje książki Arkadiusz Pacholski - do wielbicieli kryminałów, czy też do amatorów prozy społeczno-obyczajowej. Druga część "Kronik polskich" próbuje być jednym i drugim. Intryga, niezbyt...108
  • Feminizm dyplomowany15 gru 2006, 15:00Bohaterki opowiadań Ingi Iwasiów nie mają łatwego życia. Pracują jako prostytutki na Bałkanach albo jako sprzątaczki w Holandii. Cierpią na alkoholizm lub raka piersi. Na próżno szukają spełnienia w związkach heteroseksualnych bądź...108
  • Ożywcza trąbka15 gru 2006, 15:00To ostatnia taka płyta. Po trzech albumach nagranych z młodymi polskimi muzykami Tomasz Stańko ogłosił, że rozstaje się z Wasilewskim (fortepian), Kurkiewiczem (perkusja) i Miśkiewiczem (kontrabas). Trębacz nie do końca porzuca smutek z...108
  • Energia kiczu15 gru 2006, 15:00Lata lecą. Jose Carreras, najmłodszy muszkieter z "trzech tenorów", ma już na karku sześćdziesiątkę i na operowej scenie pojawia się sporadycznie. Ulubiony tenor von Karajana o pięknym, choć nigdy wielkim głosie, przeżył...108
  • Bejbe i baby15 gru 2006, 15:00Paweł Rurak-Sokal, pan i władca Blue Café, pytany o tajemniczy tytuł nowej płyty, mówi coś o podróży w głąb duszy. Patetyczny banał gościł w nagraniach zespołu od początku, ale nadanie mistycznej oprawy średniej jakości...108
  • Ulubieniec Führera15 gru 2006, 15:00Salvador Dali nazwał go największym rzeźbiarzem XX wieku. Arno Breker (1900-1991) był zarazem ulubionym artystą Adolfa Hitlera. Po dojściu Führera do władzy przeniósł się z Paryża do Niemiec, gdzie realizował nazistowski program...108
  • Sielanki króla Artura15 gru 2006, 15:00Prerafaelici pragnęli raz na zawsze zerwać z akademizmem małpującym dawnych mistrzów pędzla. Nie spodziewali się jednak, że ich własne prace staną się obiektem naśladownictwa. Wystawa w Wilanowie tylko to potwierdza. Rycina...108
  • Seryjna satysfakcja15 gru 2006, 15:00Kino kona, rozdarte między efektami specjalnymi a artystycznym eksperymentem. Widz wybiera więc dobry serial112
  • Nike bezskrzydła15 gru 2006, 15:00Najpopularniejsza polska nagroda literacka odgrywa rolę stypendium dla pisarzy, których książki zalegają na księgarskich półkach116
  • Don Juan XXI wieku15 gru 2006, 15:00Mitu nie można uśmiercić, ale twórców chętnych do wykonania wyroku na słynnym hiszpańskim kochanku wciąż nie brakuje119
  • Górna półka - Wspólna misska15 gru 2006, 15:00W czasie gdy po Europie krąży widmo agresywnego islamu, po Polsce peregrynuje autobus z grupą anorektycznych panienek nazywanych najpiękniejszymi kobietami świata121
  • Ueorgan Ludu15 gru 2006, 15:00Nr 39 (205) Rok wyd. 5 WARSZAWA, poniedziałek 25 września 2006 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza Z ostatniej chwili Pawlak pytią IV RP? W czwartek na pytanie, co dalej z koalicją, zagadkowy prezes Pawlak odpowiedział w radiu tajemniczo, że...121
  • Skibą w mur - Orgia kontrolowana15 gru 2006, 15:00Po raz kolejny urzędnicy zaglądają Polakom pod pierzynę i próbują prasować wszystkim prześcieradła122