Wielki wstręt

Wielki wstręt

Obrzydzenie wywołuje wszystko to, co przypomina o naszym zwierzęcym pochodzeniu
Gdy wafle ryżowe w bezbarwnej folii znajdą się tuż obok kostek smalcu w sklepowym koszyku, klienci oceniają je jako zawierające więcej tłuszczu niż wafle owinięte w papier. Towary w przezroczystym opakowaniu łatwiej „przejmują" niepożądane cechy niż te ukryte przed ludzkim wzrokiem. Ta absurdalna reakcja odzwierciedla pradawny lęk przed zjedzeniem zainfekowanego pokarmu.
Choć lubimy myśleć, że naszymi działaniami kieruje logika, często w dużo większym stopniu, niż skłonni jesteśmy przyznać, kierują nami emocje ukształtowane przez warunki, w jakich żyli nasi przodkowie. Do pokarmu dotykanego przez szczury czy muchy mogły przeniknąć patogeny, których nosicielami są te gryzonie i owady. Nic więc dziwnego, że podczas eksperymentu przeprowadzonego wśród amerykańskich studentów na Purdue University nikt nie chciał się napić soku, w którym utopił się karaluch, mimo że wcześniej insekt został starannie odkażony, o czym poinformowano uczestników.

Brudna strona życia
Amerykańscy psycholodzy Gavan Fitzsimons i Andrea Morales dowiedli, że wystarczy, by makaron lub zupy w proszku leżały obok papieru toaletowego czy pieluch, aby klienci przestali je kupować. Produkty związane z brudną stroną życia budzą podświadomy wstręt, zanim zostaną wykorzystane. Co więcej, wystarczy, by upełnie „niewinne" towary stykały się z nimi na sklepowej półce, a w naszej ocenie zostają przez nie zanieczyszczone.
Wstręt, choć tak powszechny, jest jedną z najmniej zbadanych emocji. Naukowcy zgodnie podkreślają jego rolę w zwiększaniu szans na przeżycie. Często jednak ta reakcja bywa dzisiaj chybiona, może wręcz stymulować uprzedzenia i wiele irracjonalnych zachowań. Gdy na świat współczesny reagujemy zgodnie z „niedzisiejszym" doświadczeniem, w sklepie tracimy ochotę na ciastka, gdy stykają się z paczką pieluch i bardziej boimy się węży niż samochodów, mimo że niebezpieczeństwo przejechania jest wielokrotnie większe niż ryzyko ukąszenia przez gada.
To, co nas brzydzi: krew, ropa, wymioty, rojące się robactwo, odchody, jest źródłem groźnych bakterii i wirusów. Bodźce wzrokowe są tak silne, że czujemy wstręt nawet do rzeczy, o których wiemy, że są nieszkodliwe, jak chociażby dżdżownica. Awersja do wszystkiego, co długie, wijące się i oślizgłe, bierze się stąd, że niektóre z robaków są pasożytami układu pokarmowego człowieka.

Mięsowstręt kobiet
Najsilniej wstręt odczuwają kobiety. Wiąże się to z fizjologią i jest niczym innym jak przygotowaniem do narodzin dziecka. Ciąża jest okresem wielkich zmian w działaniu układu odpornościowego. Dla organizmu matki embrion jest w połowie obcym ciałem. By nie został odrzucony jak źle dobrany przeszczep nerki, musi nastąpić osłabienie reakcji odpornościowej. Embrion bez przeszkód się rozwija, ale ceną jest większa podatność matki i płodu na infekcje wirusowe i bakteryjne.
Zwierzęta są nosicielami groźnych patogenów, a ich martwe tkanki są dla tych mikroorganizmów idealną pożywką. Skoro pokarm mięsny jest głównym źródłem zarazków, to jedzenie go w ciąży jest bardziej ryzykowne niż zwykle. Mdłości, torsje i często wstręt do mięsa dręczące kobiety w pierwszym trymestrze ciąży to dobrze zaprogramowana prewencja. Te dolegliwości zmieniają nawyki, wymuszają unikanie i pozbywanie się z organizmu niebezpiecznych pokarmów. Wszystko po to, by ochronić matkę i płód, dla którego każda infekcja w pierwszych tygodniach ciąży jest bardzo groźna.
Łatwość odczuwania wstrętu jest wpisana także w cykliczne zmiany w kobiecej fizjologii. Co miesiąc kobieta przechodzi tzw. fazę lutealną, czyli niepłodny okres, który jest także wstępnym przygotowaniem organizmu do ciąży. Prof. Daniel Fessler, antropolog z University of California, twierdzi, że dlatego kobiety w porównaniu z mężczyznami jedzą mniej mięsa, częściej też przechodzą na wegetarianizm. Z badań przeprowadzonych przez prof. Richarda Mattesa z Purdue University wynika, że 40 proc. kobiet w wieku od 11 do 50 lat ma awersję do różnych pokarmów. To prawie dwukrotnie więcej niż w wypadku mężczyzn w tym samym wieku (22 proc.). Te różnice zacierają się po okresie menopauzy, gdy u kobiet wygasają zdolności rozrodcze.
Wstręt miał nie tylko chronić przed połknięciem zainfekowanego pokarmu i pozwalał unikać zarazków przenoszonych przez zwierzęta, ale także gwarantował dochowanie się zdrowego potomstwa. Dzieci zaś dziedziczą skłonność do odrazy po rodzicach. W dzisiejszym świecie to przystosowanie nieco się „przeterminowało". Jedzenie jest zwykle bezpieczne, a mimo to niektóre maluchy niechętnie próbują nowych owoców, warzyw i produktów o dużej zawartości białka. Niemal w 80 proc. za te zachowania, spędzające sen z oczu matkom, odpowiadają geny – twierdzą brytyjscy naukowcy, którzy przebadali 5400 par bliźniaków.

Ksenofobia prewencyjna
Prof. Fessler uważa, że unikanie chorób przerodziło się w ksenofobię. Twierdzi, że wrogość w stosunku do obcych pojawiła się nie wcześniej niż 10 tys. lat temu. Dopiero wówczas ludzie zamieszkiwali różne rejony w dość dużym zagęszczeniu, by tworzyć warunki do ewolucji groźnych patogenów. Choroba zakaźna szerzy się najszybciej w populacji, w której wcześniej nie występowała. W takiej sytuacji w danej grupie nie występują przeciwciała broniące organizm przed konkretnym wirusem czy bakterią. Obcy przybysz, będący potencjalnym nosicielem nieznanych wcześniej zarazków, stanowił więc zagrożenie – twierdzi Fessler na łamach „Evolution and Human Behaviour". Jego zdaniem, ksenofobia to także bardziej kobieca reakcja i – jak łatwo się domyślić – nasilająca się między 2. a 10. tygodniem ciąży.
Prof. Jason Faulkner z University of British Columbia w Kanadzie uważa, że wrogość do cudzoziemców narasta podczas zagrożenia epidemią. Nie wszyscy naukowcy są zwolennikami teorii, że wstręt jest ewolucyjnym dziedzictwem. Prof. Paul Rozin z Penn State University twierdzi, że to zachowanie nabyte. Obrzydzenie wywołuje to, co przypomina o naszym zwierzęcym pochodzeniu. Stąd wzdrygamy się na widok fragmentów paznokci, włosa w zupie, ran, krwi, odsłoniętych wnętrzności. Wstręt działa więc jak mechanizm obronny mający wyprzeć ten fakt z naszej świadomości.
W wielu sytuacjach musimy temperować naturalną skłonność do odczuwania odrazy. Opiekując się dzieckiem matka często styka się z obrzydliwymi produktami ludzkiego ciała. Gdyby nie umiejętność przełamywania wstrętu, wymioty, ślina, mocz i kał byłyby przeszkodą w wytworzeniu się silnych rodzinnych więzów. W doświadczeniu przeprowadzonym przez australijskiego psychologa dr. Trevora Case’a obce zużyte pieluchy pachniały zawsze gorzej niż pieluchy własnego dziecka. Mniejszą wrażliwość mamy także, gdy musimy się opiekować chorymi członkami rodziny. Z krewniakami dzielimy przecież te same bakterie.
Okładka tygodnika WPROST: 36/2007
Więcej możesz przeczytać w 36/2007 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 36/2007 (1289)

  • Na stronie - Żenada 2 wrz 2007, 22:00 Są granice śmieszności, bo na przyzwoitość nie ma co liczyć 6
  • Wprost od czytelników 2 wrz 2007, 22:00 BRYLANTOWE OBCASYWbrew temu, co napisał autor „Brylantowych obcasów" (nr 34) o aspiracjach edukacyjnych Polek, po maturze nie pędzą one na uniwersytet. One pędzą do przeróżnych Wyższych Szkół Zarządzania Kurzem w Podwórzu i... 6
  • Śledztwo w sprawie kampanii Tuska 2 wrz 2007, 22:00 Prokuratura 10
  • Liderzy opinii 2 wrz 2007, 22:00 „Wprost” 10
  • Kaczyński w kieszeni oligarchy 2 wrz 2007, 22:00 Polska – Ukraina 10
  • Religia.tv na start! 2 wrz 2007, 22:00 Telewizja 10
  • Dossier 2 wrz 2007, 22:00 Dyrektor Tadeusz Rydzyk doskonale wie, gdzie są konfitury i jak z nich skorzystaćBogdan Borusewicz w Radiu Zet, komentując zabiegi uczelni ojca dyrektora o dotacje z Unii EuropejskiejPierwszy września tego roku wypada trzeciego... 10
  • Dorn kosił Kaczmarka równo z trawą 2 wrz 2007, 22:00 Pytania niepolityczne 10
  • Ludzie 2 wrz 2007, 22:00 Habilitowany KarskiKarol Karski, poseł PiS, najpewniej jeszcze w tym roku będzie mógł poprzedzać swoje nazwisko skrótem dr hab. Kończy rozprawę habilitacyjną z prawa międzynarodowego. Mimo nawału pracy w Sejmie wykłada na Wydziale... 10
  • Kampania na boisku 2 wrz 2007, 22:00 Wybory 10
  • Wyrzucają ojca Miszka 2 wrz 2007, 22:00 Lustracja 10
  • Kolejny oligarcha ucieka 2 wrz 2007, 22:00 Rosja 10
  • Supermodelka w Polsce 2 wrz 2007, 22:00 Moda 10
  • Kalisz ściga Werner 2 wrz 2007, 22:00 Motoryzacja 10
  • Skaner 2 wrz 2007, 22:00 10
  • Sawka czatuje 2 wrz 2007, 22:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 12
  • Mam problem z Kaczyńskim 2 wrz 2007, 22:00 Rozmowa z Pawłem Zalewskim, posłem PiS, przewodniczącym sejmowej komisji spraw zagranicznych 16
  • Poczta 2 wrz 2007, 22:00 Nieustająca balangaAż mnie wcisnęło w fotel, gdy przeczytałam artykuł „Nieustająca balanga" (nr 30). Od sześciu lat jestem mężatką, mam dwie córki: 5-letnią i dwumiesięczną. Pierwsze dziecko urodziłam podczas studiów,... 17
  • Playback 2 wrz 2007, 22:00 Byli wicepremierzy Roman Giertych i Andrzej Lepper Fot. A. Jagielak/Wprost 17
  • Z życia koalicji 2 wrz 2007, 22:00 Jarosław Kaczyński dostrzegł u Donalda Tuska wilcze zęby. Zauważył też, że lider PO chętnie przebiera się za owcę. Mówiąc o swych spostrzeżeniach, premier był wyraźnie pobudzony. Zatem nieprawdą jest jego seksualna oziębłość.... 18
  • Z życia opozycji 2 wrz 2007, 22:00 Ze strachu przed aresztowaniem przez kaczystowskich siepaczy pan Kaczmarek (LiS) zamieszkał u pana Latkowskiego, który był uzbrojony tylko w komórkę z kamerą. Sprytniejszy okazał się Ryś Kalisz, który od razu zamieszkał w telewizji.... 19
  • Wprost przeciwnie - Karykaturzyści i masochiści 2 wrz 2007, 22:00 Dobre opinie o Polsce w zagranicznych mediach są w naszym kraju niemile widziane 20
  • Fotoplastykon 2 wrz 2007, 22:00 Henryk Sawka (www.przyssawka.pl) 21
  • Zlecenie na premiera 2 wrz 2007, 22:00 SLD, LPR i Samoobrona bronią Janusza Kaczmarka, bo boją się jego zeznań bardziej niż PiS 22
  • Układ układów 2 wrz 2007, 22:00 PiS szukał układu na zewnątrz, a to układ przyszedł do PiS 26
  • Lista przebojów IV RP 2 wrz 2007, 22:00 Rząd Tuska będzie realizował program gabinetu Kaczyńskiego 30
  • Drugie kuszenie Tuska 2 wrz 2007, 22:00 Czy liberałowie z Platformy Obywatelskiej ulegną salonowi? 34
  • Plan Legutki 2 wrz 2007, 22:00 Bezstresowa i łatwa szkoła jest ułudą 38
  • Ryba po polsku - Ręka, noga, mózg na ścianie 2 wrz 2007, 22:00 Na Berezę Kartuską Giertych nie ma co liczyć. W grę wchodzi najwyżej wynajęcie twierdzy brzeskiej 40
  • Podatek dla przedsiębiorczych 2 wrz 2007, 22:00 Zgoda premiera Kaczyńskiego na podwyższenie płacy minimalnej to wyborczy argument, który zaszkodzi gospodarce. Ustanowienie przez państwo płacy minimalnej to nic innego jak opodatkowanie przedsiębiorców, którzy zatrudniają najmniej... 42
  • Lewi inwestorzy 2 wrz 2007, 22:00 Altra Group SA, Gospodarstwo Ogrodnicze Eko-Mysiadło i Scanvir sp. z o.o. to najwięksi dłużnicy skarbu państwa z tytułu niewywiązania się z umów prywatyzacyjnych. Pierwszy z nich za zakup Zakładów Przemysłu Pończoszniczego Feniks nie... 42
  • Rekord na jubileusz Toyoty? 2 wrz 2007, 22:00 Siedemdziesiąt lat temu w Japonii powstał koncern Toyota. W ciągu pierwszych 10 lat istnienia firma wyprodukowała 100 tys. samochodów. W 1999 r. świętowała już stumilionowe auto, które zjechało z jej linii produkcyjnych. W tym roku... 42
  • Spowiedź Kościoła 2 wrz 2007, 22:00 Włoski Kościół katolicki znalazł się pod lupą Komisji Europejskiej. Unijna komisarz ds. konkurencji Neelie Kroes zbada, czy ulgi podatkowe, z których korzysta Kościół, nie stanowią nielegalnej pomocy publicznej. Na przykład na mocy... 42
  • Maniery firmowe 2 wrz 2007, 22:00 Od hitu do kitu 42
  • Stopkami w górę 2 wrz 2007, 22:00 Rada Polityki Pieniężnej, już po raz trzeci w tym roku podniosła stopy procentowe. Po ubiegłotygodniowej podwyżce (o 25 punktów bazowych) rata przeciętnego kredytu hipotecznego zaciągniętego na 30 lat wzrośnie o 2,7 proc. Osoba, która... 42
  • Giełda 2 wrz 2007, 22:00 42
  • Byczek polski 2 wrz 2007, 22:00 Czujemy się jak Amerykanie, żyjemy jak Argentyńczycy, rozwijamy się jak Turcy 44
  • Skąpiec Gilowska 2 wrz 2007, 22:00 Polska po raz pierwszy od lat zaczęła zmniejszać swój dług 50
  • 2x2=4 - Kłopotliwa wolność 2 wrz 2007, 22:00 Warunkiem postępu i rozwoju jest prawo do indywidualnego sukcesu ekonomicznego 52
  • Samozjady 2 wrz 2007, 22:00 Pyton królewski i grzechotnik teksaski przeżywają bez pokarmu nawet dwa lata. Próbują przetrwać, leżąc zwinięte w ukryciu, dzięki czemu ograniczają zużycie energii o 80 proc. Wychodzą tylko wtedy, gdy mają duże szanse na upolowanie... 54
  • Przekarmione mięśnie 2 wrz 2007, 22:00 Faszerowanie się preparatami białkowymi nie zwiększa masy mięśni – przekonują uczeni z University of Nottingham. Organizm zużywa na budowę muskulatury tylko tyle białka, ile są w stanie wchłonąć mięśnie. Nadmiar jest wydalany... 54
  • Ruś wikingów 2 wrz 2007, 22:00 „Gdyby inne ludy, chociażby wikingowie, nie wniosły do życia Rosjan nieco ładu, nadal żyliby jak króliki" – twierdził Adolf Hitler. Historycy nie podzielają aż tak radykalnego poglądu, ale coraz częściej zgadzają... 54
  • Warkoczyki łysego 2 wrz 2007, 22:00 Afrykańskie warkoczyki mogą spowodować trwałą utratę włosów – ostrzega Brytyjskie Stowarzyszenie Dermatologów. Ciągłe napinanie włosów uszkadza cebulki tak, że mogą się one nigdy nie odnowić. W konsekwencji utracone włosy... 54
  • Know-how 2 wrz 2007, 22:00 54
  • Szybki jak dinozaur 2 wrz 2007, 22:00 . 54
  • Fitness mózgu 2 wrz 2007, 22:00 Szare komórki można kształtować tak jak mięśnie na siłowni 56
  • Szkoła obrazkowa 2 wrz 2007, 22:00 Młodzi mają problemy z porozumiewaniem się, bo nie potrafią pisać 64
  • Wielki wstręt 2 wrz 2007, 22:00 Obrzydzenie wywołuje wszystko to, co przypomina o naszym zwierzęcym pochodzeniu 66
  • Łowcy gwiazd 2 wrz 2007, 22:00 Jedyną pozostałością po homo sapiens mogą być sondy Voyager 68
  • Polska w urnie 2 wrz 2007, 22:00 Finansowanie partii z budżetu, mające zapobiec korupcji, stało się regulatorem polskiego życia politycznego 72
  • Ahmadineżad & Stone 2 wrz 2007, 22:00 Mahmud Ahmadineżad, prezydent Iranu, który straszy świat swoim programem nuklearnym, już wkrótce pojawi się na szklanym ekranie. Film biograficzny o nim ma zamiar nakręcić Oliver Stone. „Chcę pokazać sylwetkę ideowego... 76
  • Porywają i płacą 2 wrz 2007, 22:00 Oficjalnie rządy zapewniają, że z terrorystami nie negocjują. Nieoficjalnie godzą się płacić. I to dużo. Koreańczycy za uwolnienie zakładników przetrzymywanych przez talibów zgodzili się wycofać swoje wojska z Afganistanu. Eksperci... 76
  • Bieriezowski jak Trocki 2 wrz 2007, 22:00 Prokurator Czajka ogłosił, że złapano dziesięć osób podejrzewanych o zamordowanie Anny Politkowskiej, dziennikarki krytycznej wobec Kremla. Połowa zatrzymanych to Czeczeni, którzy mieli dokonać zabójstwa, druga połowa agenci FSB,... 76
  • Cameron policmajster 2 wrz 2007, 22:00 David Cameron, przywódca brytyjskich konserwatystów, ma pomysł na powstrzymanie wzrostu przestępczości. Polega on na ograniczeniu dzieciom dostępu do gier komputerowych i filmów z przemocą. „Gry komputerowe i brutalne filmy, które... 76
  • Bez granic 2 wrz 2007, 22:00 76
  • Zimbabwe górą 2 wrz 2007, 22:00 . 76
  • Pożar Europy 2 wrz 2007, 22:00 Unia Europejska radzi sobie z klęskami żywiołowymi, ale nie u siebie, lecz w Afryce 78
  • Zwycięstwo Marsa 2 wrz 2007, 22:00 Odrzucenie dolara jako światowej waluty stabilizacyjnej może spowodować globalny chaos 84
  • Lepper w Waszyngtonie 2 wrz 2007, 22:00 Flirt z przystawkami okazał się wyjątkowo niebezpieczny… dla amerykańskich republikanów 88
  • Rublowskie żony 2 wrz 2007, 22:00 Rosjan interesuje to jak wejść do rodziny miliardera, a nie tarcza antyrakietowa 92
  • Pasaż 2 wrz 2007, 22:00 Pachnieć jak Jennifer Lopez 98
  • Mademoiselle Keira 2 wrz 2007, 22:00 Keira Knightley jest nową twarzą wody perfumowanej Coco Mademoiselle, zapachu Chanel, dotychczas kojarzonego z Kate Moss. Gwiazda „Piratów z Karaibów" wystąpiła w filmie reklamowym wyreżyserowanym przez Joego Wrighta (m.in.... 98
  • Kopciuszek Eva 2 wrz 2007, 22:00 Inspiracją dla twórców Midnight Poison, najnowszych perfum Diora, była postać Kopciuszka. Twarzą zapachu jest Eva Green, znana głównie jako dziewczyna Bonda z „Casino Royale". Reklamówkę z jej udziałem nakręcił Wong... 98
  • Wieczór z Julią 2 wrz 2007, 22:00 Dobra wiadomość dla wielbicielek zapachu Boss Femme. Firma stworzyła jego skoncentrowaną, wieczorową wersję – Boss Essence de Femme. Twarzą nowych perfum jest znana modelka Julia Stegner, która przekonuje, że niezależnie od tego,... 98
  • Czarna róża dla Avril 2 wrz 2007, 22:00 Twórcy Black XS, najnowszych perfum Paco Rabanne, przekonują, że skomponowali zapach dla dziewczyn „rockandrollowych", czyli atrakcyjnych, niezależnych i aktywnych – takich jak piosenkarka Avril Lavigne. Black XS to także... 98
  • Lacroix i Madonna 2 wrz 2007, 22:00 Christian Lacroix ubierał m.in. księżną Dianę i Madonnę. Ostatnio projektant nawiązał współpracę z popularną firmą kosmetyczną Avon. Jej owocem są perfumy Christian Lacroix Rouge. To niebanalna kompozycja kwiatowo-szyprowa,... 98
  • Polka eksportowa 2 wrz 2007, 22:00 Dlaczego Polki lepiej sobie radzą w światowym show-biznesie niż Polacy 102
  • Moc i smak 2 wrz 2007, 22:00 Lokalna wódeczka to najlepsza pamiątka z wakacji 108
  • Laser 2 wrz 2007, 22:00 112
  • 9 godzin na kulturę 2 wrz 2007, 22:00 3 x AyoW Poznaniu, Warszawie i Krakowie wystąpi Ayo, niemiecka wokalistka nigeryjsko-romskiego pochodzenia. Ma 27 lat i na koncie zaledwie jeden album, który w Polsce doszedł jednak na szczyt listy bestsellerów i stał się platynową płytą.... 112
  • Krótko po Wolsku - Winni niewinni 2 wrz 2007, 22:00 Udowodnić komuś winę jest podobno łatwiej, niż dowieść własnej niewinności. Ale starać się trzeba. Nie dziwota więc, że podobno poseł Łyżwiński przedstawia coraz to nowe dowody swej niezdolności do popełnienia zarzucanych mu... 114
  • Ranking tygodnia 2 wrz 2007, 22:00 Najchętniej oglądane filmy fabularne26-30 sierpnia 2007tytuł/liczba widzów1. Formuła 1 Grand Prix Turcji2 389 088 Polsat2. Mecz piłki nożnej Bełchatów – Dnipro Dniepropietrowsk1 951 868 TVP 23. Mecz piłki nożnejGroclin –... 114
  • Salwy wrześniowe 2 wrz 2007, 22:00 Tak twardej walki o telewidza Polska jeszcze nie oglądała 116
  • Pełno na Próżnej 2 wrz 2007, 22:00 2 września rusza czwarta edycja Festiwalu Kultury Żydowskiej Warszawa Singera.  Na ulicę Próżną powróci radosne życie, gwar i zabawa: klezmerskie zespoły z całego świata zagrają koncerty, będą spektakle, a w jednej z bram do... 118
  • Wencel gordyjski - Niedziela w Hollywood 2 wrz 2007, 22:00 Dla Beckhama zabraknie miejsca w tajnym schronie scjentologów 120
  • Ueorgan Ludu 2 wrz 2007, 22:00 Na szczęście bez L. Wałęsy porozumienia sierpniowe bis * Partia i rząd w osobie Jarosława Kaczyńskiego podpisały porozumienie ze światem pracy reprezentowanym przez NSZZ „Solidarność" w osobie przewodniczącego Janusza Śniadka. Przewodniczący oświadczył, że jest ono w... 121
  • Skibą w mur - Świat z buta 2 wrz 2007, 22:00 Nawet dziurawy but – w odróżnieniu od polityków – ma nosa 122

ZKDP - Nakład kontrolowany