Idę, więc jestem

Idę, więc jestem

Co piąty pielgrzym w Europie jest Polakiem

W przejściu podziemnym przy Dworcu Centralnym w Warszawie wśród naklejonych ogłoszeń można znaleźć i takie: "Pielgrzymki śladami papieża". Za 159 zł można się wybrać do Łagiewnik, Wieliczki i Kalwarii Zebrzydowskiej. W cenę wliczony jest dojazd autokarem, dwa posiłki, nocleg i zwiedzanie.
W Polsce funkcjonuje ponad 500 ośrodków pielgrzymkowych, z czego 85 proc. stanowią miejsca związane z kultem maryjnym. Większość z nich powstała w XIX wieku (najczęściej na wsiach i w małych miastach), lecz dopiero w ostatnich latach przeżywają prawdziwy rozkwit, również gospodarczy. Dzięki pielgrzymom szybko rozwijają się Licheń, Gietrzwałd, Ludźmierz, Kalwaria Pacławska, Święta Lipka, a także miejscowości, gdzie zbudowano sanktuaria prawosławne - Grabarka, Jabłeczna i Supraśl. Pielgrzymi w dużej części sfinansowali rozwój infrastruktury turystycznej Częstochowy, Piekar Śląskich, Kalwarii Zebrzydowskiej, Niepokalanowa. Oni też decydują o poziomie zamożności mieszkańców okolic Góry św. Anny, Barda Śląskiego, Wambierzyc, Borka Wielkopolskiego, Leśnej Podlaskiej czy Rywałdu Królewskiego. O boomie w dziedzinie religijnej turystyki świadczy pojawienie się w księgarniach profesjonalnego "Przewodnika pielgrzyma" (wydanego przez Pascala).
Na pielgrzymki udaje się każdego roku 7 mln Polaków (ponad 17 proc. obywateli), z czego milion na pielgrzymki zagraniczne. Biorąc pod uwagę, że w Europie pielgrzymuje około 35 mln osób, co piąty pielgrzym na Starym Kontynencie jest Polakiem.
Pielgrzymowanie to coraz bardziej dochodowy biznes. Osiemnastotysięczne Lourdes jest drugim po Paryżu francuskim miastem posiadającym najwięcej hoteli - prawie trzysta. Do tego trzeba doliczyć trzynaście kempingów z ponad tysiącem miejsc. W Loudres wydatki turystów i pielgrzymów w 2002 r. oszacowano na 270 mln euro (według ankiety przeprowadzonej przez Departamentalny Komitet Rozwoju Gospodarczego).

Pątnicy branżowi
- Polacy to obecnie pierwszy naród pielgrzymkowy w Europie - mówi prof. Antoni Jackowski, kierownik Zakładu Geografii Religii Uniwersytetu Jagiellońskiego. - W Europie Zachodniej podczas wyjazdów pielgrzymkowych cele turystyczne czy wypoczynkowe są równie ważne jak motywy religijne. W Polsce wyraźnie dominuje motyw religijny. W badaniach wskazuje na niego 80 proc. pielgrzymów, a w wypadku pątników odwiedzających Jasną Górę - nawet 90 proc. To europejski fenomen. Podobne zjawiska obserwujemy tylko w Ameryce Łacińskiej.
Własne pielgrzymki - przeważnie na Jas-ną Górę - organizują u nas poszczególne grupy zawodowe: energetycy, pracownicy służby zdrowia, sportowcy czy kolejarze. Pielgrzymują również reprezentacje miast. W ostatniej Pielgrzymce Poznańskiej wzięło udział 4 tys. wiernych, a w Pielgrzymce Warszawskiej (odbywa się nieprzerwanie od 1711 r.) uczestniczyło 10 tys. osób (z Polski, Słowacji, Czech, Ukrainy i Francji).
Uczestnicy Warszawskiej Akademickiej Pielgrzymki Metropolitalnej (zwykle ponad 5 tys. osób) tworzą wspólnotę posługującą się własnym językiem, na przykład "spadochroniarz" to biskup odwiedzający grupę. Powstał nawet słownik tego języka "Ku Jas-nej Górze z WAPM" (pod redakcją ks. Zygmunta Malackiego).

Pielgrzymi biznesu
Trzy lata temu w Częstochowie odbył się III Międzynarodowy Kongres Miast Pielgrzymkowych. Wzięli w nim udział przedstawiciele prawie dwustu miejscowości. Częstochowę wybrano dlatego, gdyż jest trzecim pod względem liczby pątników (ponad 5 mln rocznie) centrum pielgrzymkowym chrześcijaństwa - po Rzymie i Lourdes.
Polska Izba Turystki, która skupia największe firmy związane z organizacją wypoczynku, powołała specjalny zespół zajmujący się turystyką pielgrzymkową. O tym, że turystyka religijna to duży segment rynku, świadczy fakt, iż specjalizujące się w niej firmy swoją ofertę przedstawiają podczas wielkich imprez targowych (m.in. w Poznaniu i Warszawie), a także spotykają się na specjalistycznych prezentacjach (m.in. na Sacroexpo, które od pięciu lat organizowane są w Kielcach).
Turystyczna Izba Pielgrzymkowa zrzesza 26 podmiotów. Największe, ale również najdroższe biuro pielgrzymkowe w Polsce prowadzi zakon palotynów. W tym roku z palotynami wyruszy na 40 tras pielgrzymkowych po całym świecie 15 tys. osób.
Od kilku lat popularność zyskują wyjazdy pielgrzymkowe, którym towarzyszą promocje towarów. Zazwyczaj promocja trwa cztery godziny, "aby pielgrzymi zdążyli zwiedzić Jasną Górę". Dzięki połączeniu pielgrzymki z promocyjnymi prezentacjami bazylikę w Licheniu lub Jasną Górę można już zobaczyć za 15-20 zł.
W 1986 r. na pielgrzymkę szlakiem św. Jakuba - spod granicy francuskiej do hiszpańskiego Santiago de Compostela - wybrał się 38-letni wówczas Paulo Coelho. Jak potem twierdził, doświadczył na tej pielgrzymce różnych stopni wtajemniczenia, które pomogły mu "ocalić się od wewnątrz".


MAGDALENA ŚRODA
filozof, etyk z Uniwersytetu Warszawskiego
Pielgrzymki to dla mnie przedsięwzięcie turystyczno-patriotyczno-religijne. W takiej właśnie kolejności, bo nie przeceniałabym ich roli religijnej czy duchowej. Polacy religijnie ożywiają plac św. Piotra, który niegdyś pełnił funkcje niemal wyłącznie turystyczne, a takie ożywienie potrzebne jest przede wszystkim polskiemu papieżowi. Jestem ciekawa, ile pieniędzy idzie z budżetu na pielgrzymki organizowane przez różne instytucje i zakłady pracy, bo sądzę, że pomysły pielgrzymowania łatwo się rodzą i łatwo na nie uzyskać pieniądze. To niemal rytuał, choć nie sądzę, że motywowany religijnie.


ANDRZEJ WÓJTOWICZ
socjolog religii z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
Na poziomie społecznym pielgrzymka jest narzędziem rewitalizacji religijnej, a na poziomie psychologicznym wiąże się z konkretnymi potrzebami, najczęściej skorelowanymi z jakimś typem kryzysu czy konfliktu. Im więcej utrapień, tym więcej powodów do religijnej rewitalizacji. Pielgrzymka w Polsce jest typową formą rekonstrukcji społecznej. Za jej pomocą regenerujemy się w życiu rodzinnym, zawodowym czy politycznym. Pielgrzymka jest znakiem gotowości do regeneracji. To, co się nie udaje w sferze politycznej, zostaje przeniesione na płaszczyznę religijną. To, co się nie udaje na poziomie rodziny, jest przenoszone na poziom grupy, a to, co się nie udaje na poziomie grupy, jest przenoszone na poziom osobowości. Poza tym pielgrzymka jest także kulturowym komunikatem, że należymy do konkretnej zbiorowości, że zależy nam na uczestnictwie.


Cele pątników POLSKA
Bardo Śląskie
Od 1946 r. sanktuarium opiekują się redemptoryści, którzy rozpropagowali kult Matki Bożej Bardzkiej. Najważniejsze pielgrzymki podążają do Barda 15 sierpnia (pielgrzymka kobiet) oraz w pierwszą niedzielę września (pielgrzymka mężczyzn). Rocznie przybywa tu ponad 150 tys. osób.

Częstochowa
Tradycja pielgrzymowania sięga tu końca XIV wieku. Na Jasnej Górze modlili się niemal wszyscy polscy królowie. Ruch pielgrzymkowy zwiększył się zwłaszcza po wizycie Jana Pawła II w 1979 r. Obecnie co roku przybywa do Częstochowy 5 mln pątników.

Grabarka
Najważniejsze sanktuarium wyznawców prawosławia. W ciągu roku odwiedza je prawie 100 tys. wiernych - najwięcej 18 sierpnia w Święto Przemienienia Pańskiego.

Kalwaria Zebrzydowska
Corocznie do sanktuarium Matki Bożej Kalwaryjskiej dociera 700 tys. pielgrzymów, najwięcej (ponad 50 tys.) 15 sierpnia - w uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny.

Kraków
Pierwsze pielgrzymki przybywały tu w XII wieku. Trzy stulecia później w stolicy Małopolski było już 17 miejsc świętych. Obecnie miliony turystów i pielgrzymów odwiedzają katedrę na Wawelu, Sanktuarium Miłosierdzia w Łagiewnikach (kult błogosławionej Faustyny), kościół Na Skałce i Sanktuarium Ukrzyżowanego Chrystusa w Mogile. Od kilku lat celem pielgrzymów są Wadowice, rodzinne miasto papieża.

Licheń
Sanktuarium Matki Bożej Licheńskiej z roku na rok gości coraz więcej pątników, wyrastając na drugi - po Częstochowie - ośrodek pielgrzymkowy w kraju. Ze składek pątników budowana jest obecnie bazylika, która będzie największym kościołem w Polsce i jedenastym pod względem wielkości na świecie.

Piekary Śląskie
Tutejszą kalwarię odwiedza 350 tys. pątników rocznie, m.in. specjalne pielgrzymki osób niewidomych i głuchych.

Wambierzyce
Nazywane są dolnośląską Jerozolimą. Sanktuarium Matki Bożej Wambierzyckiej przyjmuje rocznie 150 tys. pielgrzymów, przede wszystkim z Polski, Czech i Niemiec.

Warszawa
Stolica Polski stała się miejscem pielgrzymek po śmierci kardynała Stefana Wyszyńskiego oraz księdza Jerzego Popiełuszki. Bazyli-kę św. Jana Chrzciciela, w której znajduje się grób prymasa tysiąclecia, odwiedza rocznie kilkaset tysięcy wiernych. W połowie lat 80. do kościoła św. Stanisława Kostki, gdzie znajduje się grób księdza Popiełuszki, przybywało ponad 2,5 mln wiernych rocznie, obecnie - 600 tys.


Cele pątników ŚWIAT
Fatima
Pierwsze objawienie w tej portugalskiej miejscowości odnotowano 13 maja 1917 r. Na ostatnie (13 października tego samego roku) przybyło już 70 tys. pielgrzymów. Kościół usankcjonował kult Matki Boskiej Fatimskiej w 1930 r. Liczba pielgrzymów zwiększyła się do 4 mln rocznie, gdy Jan Paweł II ogłosił, że Matka Boska z Fatimy ocaliła go podczas zamachu.

Lourdes
Kult maryjny wiąże się z objawieniami w 1858 r. Miasteczko odwiedza 6 mln pielgrzymów rocznie, w tym ponad 60 tys. osób ciężko chorych. Od 1858 r. pielgrzymi zgłosili 6 tys. cudownych uzdrowień, z czego tylko 65 uznano za niewytłumaczalne naukowo.

Medjugorie
Pierwsze objawienia maryjne w tej chorwackiej miejscowości zdarzyły się w 1981 r. Mimo że dotychczas Kościół ich nie zaakceptował, ponad pół miliona pielgrzymów przybywa na górę KrizŠevac, gdzie spotykają się ze świadkami objawień.

Rzym
Stolica Włoch oferuje pielgrzymom zwiedzanie ponad 300 kościołów, w tym czterech głównych bazylik. Do Watykanu przyjeżdża ponad 8 mln pątników rocznie.

Santiago de Compostela
Hiszpańskie miasteczko stało się sławne za sprawą św. Jakuba Starszego, który zginął w tym rejonie męczeńską śmiercią. Pod koniec XI wieku wybudowano świątynię, do której wiódł szlak europejskich pielgrzymek. Po tysiącu lat do Galicji i grobu św. Jakuba przybywa rocznie ponad milion pielgrzymów.

Ziemia Święta
Ziemia Święta była celem pielgrzymek już na początku chrześcijaństwa. Obecnie śladami Jezusa podąża co roku 5-6 mln pielgrzymów. W Jerozolimie odwiedzają oni m.in. Bazylikę Grobu Pańskiego, Drogę Krzyżową, sanktuarium na Górze Oliwnej i kościół Wniebowzięcia NMP. W Galilei najczęściej odwiedzane jest Sanktuarium Pierwszego Cudu Chrystusa, w Nazarecie - kościół Zwiastowania, w Betlejem - kościół Narodzenia.

Okładka tygodnika WPROST: 22/2003
Więcej możesz przeczytać w 22/2003 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 22/2003 (1070)

  • Wprost od czytelników 1 cze 2003, 1:00 Listy od czytelników 3
  • Na stronie - OSTalgia 1 cze 2003, 1:00 Życie musi nas wziąć za pysk 3
  • Peryskop 1 cze 2003, 1:00 [ kliknij na powyższą grafikę, aby ściągnąć większą wersję ]Luśnia kłamcą lustracyjnym? Posłowi Robertowi Luśni zarzucono kłamstwo lustracyjne. 15 maja rzecznik interesu publicznego skierował do sądu lustracyjnego wniosek o... 6
  • Dossier 1 cze 2003, 1:00 KRZYSZTOF JANIK, minister spraw wewnętrznych i administracji "Każda partia rządząca ma swoje afery. Natura rzeczy jest taka i trzeba ją uszanować, że to, co ujdzie posłowi czy politykowi partii opozycyjnej, nie uchodzi na sucho ani na... 7
  • Z życia koalicji 1 cze 2003, 1:00 Mieczysław Rakowski będzie miał talk show w telewizji! W jakiej telewizji? Głupie pytanie, oczywiście, w Telewizji Białoruskiej oddział w Warszawie, w regionalnej Trójce, w prime time, w soboty wieczorem. Proponujemy jako hostessę... 8
  • Z życia opozycji 1 cze 2003, 1:00 Nasze słowo znowu ciałem się stało. O ile w cyberprzestrzeni coś ma ciało. Kilka miesięcy temu napisaliś-my, że powstała kultowa strona www.spieprzajdziadu.pl, na której młodzież czci Lecha Kaczyńskiego jako lidera... 9
  • M&M 1 cze 2003, 1:00 NOWY RODZAJ AFERY - felieton Marka Majewskiego 10
  • Playback 1 cze 2003, 1:00 10
  • Maria Danilewicz-Zielińska (1907-2003) 1 cze 2003, 1:00 Była nazywana archiwistką polskiej emigracji - część tych archiwów spłonęła w pożarze, który wybuchł w jej portugalskim domu w 2001 r. (mieszkała tam od 1973 r.). Urodziła się w 1907 r. w Aleksandrowie Kujawskim. Skończyła polonistykę. Przed wojną pracowała w Bibliotece... 10
  • Fotoplastykon 1 cze 2003, 1:00 12
  • Poczta 1 cze 2003, 1:00 Listy od czytelników 14
  • Kadry 1 cze 2003, 1:00 15
  • Dynamiczny bezruch 1 cze 2003, 1:00 Ranking polityków: tylko dwóch polityków ma więcej ocen pozytywnych niż negatywnych 16
  • Trzeci filar 1 cze 2003, 1:00 Czy Polska może rządzić Unią Europejską? 22
  • Idę, więc jestem 1 cze 2003, 1:00 Co piąty pielgrzym w Europie jest Polakiem 24
  • Zmierzch Gdańska 1 cze 2003, 1:00 Gdańsk przegrywa z Kilonią, Rostokiem, Tallinem i Kłajpedą 28
  • Parobek z przyszłością 1 cze 2003, 1:00 10 proc. gospodarstw wytwarza aż 90 proc. całej produkcji rolnej RP. Pół miliona miejsc pracy stworzyli polscy farmerzy. 32
  • Zawracanie gitary - Cienie gabinetu 1 cze 2003, 1:00 Tylko prywatyzacja ukróci państwowe złodziejstwo 36
  • Nałęcz - Świadectwo faktów 1 cze 2003, 1:00 Ilekroć Polska otwierała się na Europę, zawsze zyskiwała 36
  • Giełda i wektory 1 cze 2003, 1:00 Hossa Świat Trzej pancerni Uważni obserwatorzy niemieckiego rynku dostrzegli tam oznaki koniunktury. Na razie jedynie na pancerne samochody. Volkswagen, DaimlerChrysler i BMW sprzedały o 20 proc. więcej takich aut niż rok wcześniej.... 38
  • Polak Polakowi pasożytem 1 cze 2003, 1:00 Odpowiedzialność to coś, co powinni ponosić inni - kpił Napoleon Bonaparte. W Polsce uczyniono z tej kpiny niemal zasadę współżycia społecznego: mniejszość ponosi odpowiedzialność za większość wyzyskiwaczy. "Być wolnym, to ponosić odpowiedzialność za to, co się czyni" -... 40
  • Dolaroekonomika 1 cze 2003, 1:00 Słabszy dolar wzmacnia Amerykę 46
  • PIT-ania zasadnicze 1 cze 2003, 1:00 Rząd odłożył przyjęcie programu Kołodki. I słusznie! Po co drażnić społeczeństwo przed referendum? 50
  • Reklama wolności 1 cze 2003, 1:00 Telewizje kończą wojnę o reklamę - zyskują widzowie, czytelnicy i słuchacze 54
  • Słońce w bojlerze 1 cze 2003, 1:00 Dzięki zastosowaniu energii słonecznej o połowę zmniejszymy opłaty za ciepłą wodę 58
  • Załatwione odmownie 1 cze 2003, 1:00 Socjalizm w Ameryce został wypróbowany i upadł 380 lat temu 60
  • Supersam 1 cze 2003, 1:00 Gingo ratunkowy Fiat gingo to model, który ma uratować przed upadkiem turyński koncern samochodowy. Samochód zaprezentowano na tegorocznym salonie w Genewie. Produkowany w Polsce gingo będzie kosztował około 27 tys. zł. Auto... 62
  • Wrażliwy macho 1 cze 2003, 1:00 Całe życie byłem jak zaciśnięta pięść: waliłem, miażdżyłem, wymierzałem ciosy. Teraz chcę rozluźnić te zaciśnięte dłonie i swobodnie dotykać rzeczy" - wyznaje jeden z bohaterów sztuki Tennessee Williamsa "Kotka na rozpalonym blaszanym dachu". To najkrótszy opis mężczyzny... 64
  • Weekend z przyjemnością 1 cze 2003, 1:00 Praga, Amsterdam i Wiedeń wyrosły na stolice europejskiej rozrywki 68
  • Rekiny konsumpcji 1 cze 2003, 1:00 Sześć miliardów złotych rocznie wydają Polacy na dzieci w wieku 6-18 lat 72
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Lament z przypalonego garnka 1 cze 2003, 1:00 Drogi Robercie, CzujĘ siĘ fatalnie, bo przedwczoraj przypaliŁem sos. Jest to rodzaj tragedii, który potrafi mnie wpędzić w długotrwałą depresję. Sos był pomidorowy, zdążyłem w niego zainwestować dużo produktów i masę pracy. 74
  • Szwajcaria narodów 1 cze 2003, 1:00 "Nowa Unia Europejska" - konkurs "Wprost" i Polskiej Fundacji im. Roberta Schumana 76
  • Pasztet z Edyty 1 cze 2003, 1:00 Edyta Górniak na naszych oczach została zmielona i rozsmarowana na zagranicznych grzankach tak cieniutko, że już jej prawie nie widać 78
  • Ameryka w czerwonej sieci 1 cze 2003, 1:00 50 lat temu stracono w USA Rosenbergów, fa ktycznych twórców sowieckiej bomby atomowej 80
  • Know-how 1 cze 2003, 1:00 Remont serca Poznańscy lekarze pod kierownictwem prof. Tomasza Siminiaka z Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Poznaniu pierwsi na świecie przeszczepili do serca wyhodowane w laboratorium komórki, nie otwierając klatki... 83
  • Nakłuwanie miłorzębu 1 cze 2003, 1:00 Leczenie astmy lekami homeopatycznymi to strata pieniędzy - stwierdzili ostatnio specjaliści z Peninsula Medical School w Exeter w Wielkiej Brytanii. Brytyjscy uczeni przebadali 93 dzieci w wieku 5-15 lat, cierpiących na tę chorobę. U żadnego z nich po roku leczenia... 84
  • Grypą w raka 1 cze 2003, 1:00 Wirusy zwalczają nowotwory, choroby serca i infekcje 90
  • Bez granic 1 cze 2003, 1:00 Ziemia zadrżała Całe rodziny zostały uwięzione w ruinach domów - mówił zdenerwowany algierski premier Ahmed Ouyahia. Jego kraj nawiedziło jedno z największych trzęsień ziemi w historii. W katastrofie zginęło prawie 1,6... 92
  • Architekt nowego świata 1 cze 2003, 1:00 Dla Polski George W. Bush gotów jest nawet założyć smoking 94
  • Upiór Saddama 1 cze 2003, 1:00 Prawdę o Husajnie skrywają masowe groby. W nich Irakijczycy szukają dziś swych bliskich - Agata Jabłońska z Iraku. 100
  • Ambasador nadzwyczajny 1 cze 2003, 1:00 Szewach Weiss zbudował polski dom pod izraelską flagą 104
  • Iwan rządzi Niemcami 1 cze 2003, 1:00 Schröder zawiązał sobie pętlę na szyi 106
  • Irlandzkie lustro 1 cze 2003, 1:00 Czy będziemy jak Irlandczycy, tylko trochę bardziej? 108
  • Ostry zakręt 1 cze 2003, 1:00 Ukraina oddala się od Europy. Ten nie wypowiedziany wniosek ciążył nad odbywającą się w krakowskiej Willi Decjusza konferencją dotyczącą trójkąta weimarskiego i Ukrainy. 110
  • Cytat dyplomatyczny - Papież z dziwnego kraju 1 cze 2003, 1:00 Co sprawia, że niektórzy rodacy papieża wciąż mają kłopot z rozpoznaniem białego i czarnego? 110
  • Menu 1 cze 2003, 1:00 Kraj Gaiman w krainie czarów Być może następny komiks, wiersz lub scenariusz Neila Gaimana opowie o portfelu skradzionym w biały dzień w centrum Warszawy. Gdy sławny Brytyjczyk podpisywał swoją "Koralinę", stołeczni... 112
  • Młot bogów 1 cze 2003, 1:00 Ojcowie-założyciele" współczesnego rocka, którzy dla tego gatunku zrobili tyle, ile razem Mahler i Webern dla XX-wiecznej muzyki klasycznej - tak ocenia się znaczenie Led Zeppelin. 116
  • Błazen Europy 1 cze 2003, 1:00 Roberto Benigni: hochsztapler czy geniusz kina? 118
  • Kino Tomasza Raczka 1 cze 2003, 1:00 Matrix -Reaktywacja, W poniedziałek rano 119
  • (Nie)użyteczni idioci 1 cze 2003, 1:00 Lewicowi intelektualiści i artyści uważają bezmyślne krytykowanie Ameryki za kwintesencję wolności 120
  • Polski Rosjanin 1 cze 2003, 1:00 Walczyliśmy przeciw faszystom, a przecież sami byliśmy faszystami - odkrył Bułat Okudżawa 122
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 1 cze 2003, 1:00 Recenzje płyt 123
  • Seks w polityce 1 cze 2003, 1:00 Życie seksualne polskich polityków tradycyjnie owiane było mgiełką tajemnicy. O sekretarzu Gomułce było jedynie wiadomo, że żonę ma. Raz nawet padło z trybuny jej imię, a było ono: "Zofia". Szary obywatel wizerunku Zofii nie znał. Być może pokazała ją kiedyś Kronika Filmowa na... 124
  • Towarzysze i koledzy - Krótka instrukcja 1 cze 2003, 1:00 Zgłosiła się do mnie nie tak dawno grupa młodych działaczy z pytaniem, czy ja wiem, jak się tworzy w naszym kraju grupę osób sprawujących władzę. A ponieważ widzę społeczne zainteresowanie w tym temacie, po wielu wywiadach środowiskowych postanowiłem napisać i upowszechnić... 124
  • Organ Ludu 1 cze 2003, 1:00 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 22 (35) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 26 maja 2003 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza ZostaŁo 12 dni Alarm niebieski Najwyższe władze partyjne i państwowe ogłosiły w Polsce "alarm... 125
  • Polacy nie sypią 1 cze 2003, 1:00 Stara rymowanka: "Przeżyliśmy potop szwedzki, przeżyjemy i radziecki" mogłaby dzisiaj brzmieć: "Przeżyliśmy różne zera, przeżyjemy i Leppera" 126

ZKDP - Nakład kontrolowany