Ameryka w czerwonej sieci

Ameryka w czerwonej sieci

Dodano:   /  Zmieniono: 
50 lat temu stracono w USA Rosenbergów, fa ktycznych twórców sowieckiej bomby atomowej
Rankiem 29 sierpnia 1949 r. poligon w pobliżu Semipałatyńska w Kazachstanie eksplodował oślepiającym błyskiem. Po chwili do zebranych w punkcie obserwacyjnym sowieckich generałów, funkcjonariuszy partyjnych i naukowców dotarł głuchy grzmot, a na niebie pojawił się wielki grzyb. Wieść o udanej detonacji pierwszej sowieckiej bomby atomowej błyskawicznie przekazano na Kreml. Stalin triumfował.
W tym samym czasie amerykański wywiad gromadził ostatnie dowody przeciw kilku osobom - naukowcom i technikom - pracującym podczas wojny w tajnym laboratorium atomowym w Los Alamos. Dla Waszyngtonu stało się jasne, że wskutek działalności grupy szpiegów, którzy przekazali Rosjanom technologię produkcji bomby jądrowej, skończyła się w dziejach świata pewna era.
Procesy "czerwonych kretów" rozpoczęły się w USA w 1950 r. Kilku z nich skazano na długoletnie więzienie, a dwie osoby - Juliusa i Ethel Rosenbergów - na śmierć. Dla sądu dowody świadczące o roli, jaką odgrywali w przekazaniu Moskwie sekretów produkcji broni atomowej, były niepodważalne. "Ta zbrodnia jest znacznie gorsza niż odebranie życia człowiekowi - powiedział prezydent Dwight Eisenhower, odrzucając prośbę o ułaskawienie. - Rosenbergowie z rozmysłem dopuścili się zdrady całego narodu amerykańskiego, przez co tysiące osób może być narażonych na śmierć i utratę wolności".

Roosevelt zawalił sprawę
Sowiecka agentura pojawiła się w USA już w latach 30. Udało się jej wówczas zwerbować tak cennych agentów, jak Alger Hiss (podczas wojny stał się szarą eminencją Departamentu Stanu i miał ogromny wpływ na politykę Roosevelta) czy Harold Dexter White (szybko awansujący urzędnik Departamentu Skarbu), dzięki któremu Rosja miała dostęp do tajników amerykańskiej polityki finansowej, a nawet uzyskiwała subsydia od rządu USA.
Chociaż FBI już na początku lat 40. zdobyło informacje o działalności sowieckiej siatki szpiegowskiej, Roosevelt odrzucił przekazane mu raporty, uznając je za "przesadzone". Gdy w 1944 r. amerykański wywiad OSS otrzymał od Finów książkę kodową używaną przez Rosjan, prezydent nakazał... zwrócić ją ambasadzie sowieckiej. "Roosevelt kompletnie zawalił sprawę" - napisze po latach John Edgar Hoover.
Tymczasem nie brakowało chętnych do kolaboracji z sowieckim wywiadem. Wywodzili się oni ze środowisk radykalnej lewicy, aktywnych po wybuchu wojny domowej w Hiszpanii. Modne stało się wówczas hasło "wspólnego frontu przeciw faszyzmowi", które ukuł Komintern i rozpowszechniał poprzez działaczy komunistycznych na całym świecie.

Podziwiali sowieckich marynarzy
Grupki komunistów powstawały na uczelniach, w szkołach i środowiskach opiniotwórczych. Jednej z nich przewodził Julius Rosenberg, pochodzący z Lower East Side na Manhattanie syn żydowskich emigrantów. Jak wspominają jego hagiografowie, wraz z kolegami z college'u chodził na nabrzeże nowojorskiego portu, by "obserwować z westchnieniem sowieckie statki i podziwiać sowieckich marynarzy". Następstwem tej "romantycznej" przygody było członkostwo w Lidze Młodych Komunistów, a po wybuchu wojny sowiecko-niemieckiej współpraca z sowieckim wywiadem NKGB.
Rosenberg, inżynier, pracował wówczas jako specjalista od sygnałów radiowych i miał dostęp do amerykańskich prac nad radarami. Rosjanie nadali mu kryptonim Libierał. Jego siatkę tworzyli koledzy z City College, pracujący w różnych instytucjach i zakładach i stanowiący wartościowe źródło informacji szpiegowskich. Z relacji oficera prowadzącego sowieckiego wywiadu wynikało, iż byli tak gorliwi, że przynosili potrzebne materiały, nim o nie poprosił. Ilość dostarczanych informacji przerosła w końcu możliwości nowojorskiej rezydentury NKGB, której zabrakło mikrofilmów, a Rosenberg był tak wyczerpany szpiegowaniem, że Moskwa zaproponowała wyłączenie go na jakiś czas z operacji.
Rosjanie mieli powody do zadowolenia. W ich ręce wpadły plany najnowszych okrętów podwodnych, dane pozwalające na skopiowanie amerykańskich urządzeń elektronicznych i informacje o konstrukcji radarów - broni, która wówczas należała do największych sekretów wojskowych.
Największym prezentem od Rosenberga było dostarczenie Rosjanom zimą 1944 r. tzw. zapalnika zbliżeniowego, urządzenia poprawiającego celność bombardowań oraz ponaddwudziestokrotnie zwiększającego precyzję zastrzeleń wrogich samolotów. Skopiowanie przez Rosjan zapalnika nie tylko pozwoliło im oszczędzić setki milionów dolarów, które musieliby wydać na badania, ale i kosztowało życie dziesiątek amerykańskich pilotów zestrzelonych przez komunistów podczas wojny w Korei. Dzięki temu zapalnikowi Rosjanie strącili też w 1960 r. amerykański samolot U-2 wykonujący misję szpiegowską nad ZSRR.

Bomba za 500 USD
Główną wspólniczką Rosenberga była jego żona, dwa lata starsza Ethel. Podobnie jak mąż pochodziła z rodziny żydowskich emigrantów. Przyjaciele Rosenbergów wspominali z rozrzewnieniem, że Juliusa i Ethel połączyły na ślubnym kobiercu "postępowe poglądy".
Ethel zajmowała się sporządzaniem dla Sowietów raportów ze szpiegowskiej działalności Juliusa. To jej szwagier David Greenglass stał się najcenniejszym agentem w siatce. Poleciła go Rosenbergom siostra Ethel, Ruth, również pracująca dla sowieckiego wywiadu. Greenglass wierzył, że Stalin i jego ekipa to "prawdziwi geniusze", uważał się za "dobrego komunistę", a swoje listy do żony zwykł kończyć wezwaniem: "Więcej władzy dla Związku Sowieckiego i więcej dostatku dla jego mieszkańców!".
W 1943 r. Sowieci dowiedzieli się o amerykańskim programie budowy bomby atomowej. Raporty wywiadu na ten temat otrzymywał rosyjski fizyk Igor Kurczatow. Uznawał on wykradzione informacje za bezcenne i zauważał, że bez nich sowieckie prace nad bronią atomową ciągnęłyby się jeszcze wiele lat.
Problemem Moskwy był brak agentów w laboratorium w Los Alamos. Sytuacja zmieniła się, gdy trafił tam wraz z grupą brytyjskich naukowców Klaus Fuchs. Fuchs, uciekinier z nazistowskich Niemiec, był zagorzałym stalinowcem. Przed wojną działał w Towarzystwie Więzi Kulturalnej ze Związkiem Sowieckim, a nawet występował jako prokurator Wyszynski w inscenizowanych przez członków towarzystwa udramatyzowanych scenach z moskiewskich procesów pokazowych. W 1941 r. Fuchs z własnej inicjatywy nawiązał kontakt z sowieckim wywiadem wojskowym GRU. W latach 1944-1945 przekazał Rosjanom cenne informacje o konstrukcji ładunku jądrowego. W nagrodę Moskwa wypłaciła mu 500 USD. "Za tyle, a nawet mniej, osobiście bym sukinsyna wykastrował" - wyznał później Hoover.

Reakcja łańcuchowa
Niezależnie od Fuchsa w Los Alamos działał inny agent - Theodore Alvin Hall. Dziewiętnastoletniego Halla okrzyknięto cudownym dzieckiem fizyki, jednocześnie - jak się okazało - był on też najmłodszym szpiegiem atomowym.
Informacje dostarczane przez Fuchsa i Halla miały ogromne znaczenie dla prac nad sowiecką bombą atomową. Były to przede wszystkim jednak dane naukowe i nie rozwiązywały problemów dotyczących konstrukcji bomby. I tu nieoceniony okazał się David Greenglass, sierżant armii amerykańskiej. W 1944 r. został odkomenderowany do pracy w Los Alamos, gdzie zajmował się konserwacją urządzeń służących do produkcji bomby. Zdobył ogromną wiedzę o konstrukcji bomb atomowych i za pośrednictwem Rosenbergów przekazał ją Rosjanom.
Rozszczepienie ładunku nuklearnego było już teoretycznie możliwe w 1940 r., ale angielscy fizycy nie mieli pojęcia, jak wykonać bombę. Dopiero amerykańskie fundusze pozwoliły połączyć wiedzę Anglików z kapitałem Amerykanów i wyprodukować sprawną bombę. Zajęło to aż sześć lat. Rosjanie mieliby te same problemy, nawet gdyby posiadali wszelkie dane naukowe. Dopiero techniczne szczegóły konstrukcji bomby i zapalnika uzyskane dzięki Rosenbergom pozwoliły im stworzyć broń jądrową.

Operacja "Venona"
Krótko po śmierci Roosevelta specjalistom z odpowiedzialnej za wywiad radiowy Agencji Bezpieczeństwa Armii udało się złamać kod sowieckich depesz wysyłanych przez agenturę do Moskwy. Operacja, która przynosiła coraz lepsze efekty, otrzymała kryptonim "Venona". Trafiono na ślad szpiegów atomowych.
Pierwszy wpadł Fuchs, aresztowany w 1949 r. Następny był Greenglass, którego tożsamość zidentyfikowano w lutym 1950 r. dzięki rozszyfrowaniu depeszy sowieckiej z 1944 r. Greenglass przyznał się do szpiegostwa w czerwcu 1950 r. i wskazał Rosenbergów jako swoich mocodawców. W tym czasie zajmowali się oni pracami nad pierwszymi sztucznymi satelitami. Gdy ich aresztowano, odmówili wyjaśnień, uparcie utrzymując, że są niewinni.
Proces nie trwał długo. Po trzech miesiącach, w marcu 1951 r., Rosenbergowie zostali skazani na śmierć. Wraz z nimi sądzono Harry'ego Golda, łącznika Fuchsa oraz pośrednika między Greenglassem i Rosenbergami, skazanego potem na 30 lat więzienia, i Mortona Sobella, współpracownika Rosenbergów, złapanego w Meksyku i skazanego - tak jak Gold - na 30 lat (odsiedział osiemnaście). Gold i Greenglass uniknęli śmierci, bo współpracowali z sądem. Rosenbergowie nie zdecydowali się zeznawać, choć wiedzieli, że w ten sposób mogą uniknąć krzesła elektrycznego. Stracono ich 19 czerwca 1953 r. Cały "postępowy świat" uznał ich za męczenników.

Więcej możesz przeczytać w 22/2003 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

-
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 22/2003 (1070)

  • Wprost od czytelników 1 cze 2003, 1:00 Listy od czytelników 3
  • Na stronie - OSTalgia 1 cze 2003, 1:00 Życie musi nas wziąć za pysk 3
  • Peryskop 1 cze 2003, 1:00 [ kliknij na powyższą grafikę, aby ściągnąć większą wersję ]Luśnia kłamcą lustracyjnym? Posłowi Robertowi Luśni zarzucono kłamstwo lustracyjne. 15 maja rzecznik interesu publicznego skierował do sądu lustracyjnego wniosek o... 6
  • Dossier 1 cze 2003, 1:00 KRZYSZTOF JANIK, minister spraw wewnętrznych i administracji "Każda partia rządząca ma swoje afery. Natura rzeczy jest taka i trzeba ją uszanować, że to, co ujdzie posłowi czy politykowi partii opozycyjnej, nie uchodzi na sucho ani na... 7
  • Z życia koalicji 1 cze 2003, 1:00 Mieczysław Rakowski będzie miał talk show w telewizji! W jakiej telewizji? Głupie pytanie, oczywiście, w Telewizji Białoruskiej oddział w Warszawie, w regionalnej Trójce, w prime time, w soboty wieczorem. Proponujemy jako hostessę... 8
  • Z życia opozycji 1 cze 2003, 1:00 Nasze słowo znowu ciałem się stało. O ile w cyberprzestrzeni coś ma ciało. Kilka miesięcy temu napisaliś-my, że powstała kultowa strona www.spieprzajdziadu.pl, na której młodzież czci Lecha Kaczyńskiego jako lidera... 9
  • M&M 1 cze 2003, 1:00 NOWY RODZAJ AFERY - felieton Marka Majewskiego 10
  • Playback 1 cze 2003, 1:00 10
  • Maria Danilewicz-Zielińska (1907-2003) 1 cze 2003, 1:00 Była nazywana archiwistką polskiej emigracji - część tych archiwów spłonęła w pożarze, który wybuchł w jej portugalskim domu w 2001 r. (mieszkała tam od 1973 r.). Urodziła się w 1907 r. w Aleksandrowie Kujawskim. Skończyła polonistykę. Przed wojną pracowała w Bibliotece... 10
  • Fotoplastykon 1 cze 2003, 1:00 12
  • Poczta 1 cze 2003, 1:00 Listy od czytelników 14
  • Kadry 1 cze 2003, 1:00 15
  • Dynamiczny bezruch 1 cze 2003, 1:00 Ranking polityków: tylko dwóch polityków ma więcej ocen pozytywnych niż negatywnych 16
  • Trzeci filar 1 cze 2003, 1:00 Czy Polska może rządzić Unią Europejską? 22
  • Idę, więc jestem 1 cze 2003, 1:00 Co piąty pielgrzym w Europie jest Polakiem 24
  • Zmierzch Gdańska 1 cze 2003, 1:00 Gdańsk przegrywa z Kilonią, Rostokiem, Tallinem i Kłajpedą 28
  • Parobek z przyszłością 1 cze 2003, 1:00 10 proc. gospodarstw wytwarza aż 90 proc. całej produkcji rolnej RP. Pół miliona miejsc pracy stworzyli polscy farmerzy. 32
  • Zawracanie gitary - Cienie gabinetu 1 cze 2003, 1:00 Tylko prywatyzacja ukróci państwowe złodziejstwo 36
  • Nałęcz - Świadectwo faktów 1 cze 2003, 1:00 Ilekroć Polska otwierała się na Europę, zawsze zyskiwała 36
  • Giełda i wektory 1 cze 2003, 1:00 Hossa Świat Trzej pancerni Uważni obserwatorzy niemieckiego rynku dostrzegli tam oznaki koniunktury. Na razie jedynie na pancerne samochody. Volkswagen, DaimlerChrysler i BMW sprzedały o 20 proc. więcej takich aut niż rok wcześniej.... 38
  • Polak Polakowi pasożytem 1 cze 2003, 1:00 Odpowiedzialność to coś, co powinni ponosić inni - kpił Napoleon Bonaparte. W Polsce uczyniono z tej kpiny niemal zasadę współżycia społecznego: mniejszość ponosi odpowiedzialność za większość wyzyskiwaczy. "Być wolnym, to ponosić odpowiedzialność za to, co się czyni" -... 40
  • Dolaroekonomika 1 cze 2003, 1:00 Słabszy dolar wzmacnia Amerykę 46
  • PIT-ania zasadnicze 1 cze 2003, 1:00 Rząd odłożył przyjęcie programu Kołodki. I słusznie! Po co drażnić społeczeństwo przed referendum? 50
  • Reklama wolności 1 cze 2003, 1:00 Telewizje kończą wojnę o reklamę - zyskują widzowie, czytelnicy i słuchacze 54
  • Słońce w bojlerze 1 cze 2003, 1:00 Dzięki zastosowaniu energii słonecznej o połowę zmniejszymy opłaty za ciepłą wodę 58
  • Załatwione odmownie 1 cze 2003, 1:00 Socjalizm w Ameryce został wypróbowany i upadł 380 lat temu 60
  • Supersam 1 cze 2003, 1:00 Gingo ratunkowy Fiat gingo to model, który ma uratować przed upadkiem turyński koncern samochodowy. Samochód zaprezentowano na tegorocznym salonie w Genewie. Produkowany w Polsce gingo będzie kosztował około 27 tys. zł. Auto... 62
  • Wrażliwy macho 1 cze 2003, 1:00 Całe życie byłem jak zaciśnięta pięść: waliłem, miażdżyłem, wymierzałem ciosy. Teraz chcę rozluźnić te zaciśnięte dłonie i swobodnie dotykać rzeczy" - wyznaje jeden z bohaterów sztuki Tennessee Williamsa "Kotka na rozpalonym blaszanym dachu". To najkrótszy opis mężczyzny... 64
  • Weekend z przyjemnością 1 cze 2003, 1:00 Praga, Amsterdam i Wiedeń wyrosły na stolice europejskiej rozrywki 68
  • Rekiny konsumpcji 1 cze 2003, 1:00 Sześć miliardów złotych rocznie wydają Polacy na dzieci w wieku 6-18 lat 72
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Lament z przypalonego garnka 1 cze 2003, 1:00 Drogi Robercie, CzujĘ siĘ fatalnie, bo przedwczoraj przypaliŁem sos. Jest to rodzaj tragedii, który potrafi mnie wpędzić w długotrwałą depresję. Sos był pomidorowy, zdążyłem w niego zainwestować dużo produktów i masę pracy. 74
  • Szwajcaria narodów 1 cze 2003, 1:00 "Nowa Unia Europejska" - konkurs "Wprost" i Polskiej Fundacji im. Roberta Schumana 76
  • Pasztet z Edyty 1 cze 2003, 1:00 Edyta Górniak na naszych oczach została zmielona i rozsmarowana na zagranicznych grzankach tak cieniutko, że już jej prawie nie widać 78
  • Ameryka w czerwonej sieci 1 cze 2003, 1:00 50 lat temu stracono w USA Rosenbergów, fa ktycznych twórców sowieckiej bomby atomowej 80
  • Know-how 1 cze 2003, 1:00 Remont serca Poznańscy lekarze pod kierownictwem prof. Tomasza Siminiaka z Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Poznaniu pierwsi na świecie przeszczepili do serca wyhodowane w laboratorium komórki, nie otwierając klatki... 83
  • Nakłuwanie miłorzębu 1 cze 2003, 1:00 Leczenie astmy lekami homeopatycznymi to strata pieniędzy - stwierdzili ostatnio specjaliści z Peninsula Medical School w Exeter w Wielkiej Brytanii. Brytyjscy uczeni przebadali 93 dzieci w wieku 5-15 lat, cierpiących na tę chorobę. U żadnego z nich po roku leczenia... 84
  • Grypą w raka 1 cze 2003, 1:00 Wirusy zwalczają nowotwory, choroby serca i infekcje 90
  • Bez granic 1 cze 2003, 1:00 Ziemia zadrżała Całe rodziny zostały uwięzione w ruinach domów - mówił zdenerwowany algierski premier Ahmed Ouyahia. Jego kraj nawiedziło jedno z największych trzęsień ziemi w historii. W katastrofie zginęło prawie 1,6... 92
  • Architekt nowego świata 1 cze 2003, 1:00 Dla Polski George W. Bush gotów jest nawet założyć smoking 94
  • Upiór Saddama 1 cze 2003, 1:00 Prawdę o Husajnie skrywają masowe groby. W nich Irakijczycy szukają dziś swych bliskich - Agata Jabłońska z Iraku. 100
  • Ambasador nadzwyczajny 1 cze 2003, 1:00 Szewach Weiss zbudował polski dom pod izraelską flagą 104
  • Iwan rządzi Niemcami 1 cze 2003, 1:00 Schröder zawiązał sobie pętlę na szyi 106
  • Irlandzkie lustro 1 cze 2003, 1:00 Czy będziemy jak Irlandczycy, tylko trochę bardziej? 108
  • Ostry zakręt 1 cze 2003, 1:00 Ukraina oddala się od Europy. Ten nie wypowiedziany wniosek ciążył nad odbywającą się w krakowskiej Willi Decjusza konferencją dotyczącą trójkąta weimarskiego i Ukrainy. 110
  • Cytat dyplomatyczny - Papież z dziwnego kraju 1 cze 2003, 1:00 Co sprawia, że niektórzy rodacy papieża wciąż mają kłopot z rozpoznaniem białego i czarnego? 110
  • Menu 1 cze 2003, 1:00 Kraj Gaiman w krainie czarów Być może następny komiks, wiersz lub scenariusz Neila Gaimana opowie o portfelu skradzionym w biały dzień w centrum Warszawy. Gdy sławny Brytyjczyk podpisywał swoją "Koralinę", stołeczni... 112
  • Młot bogów 1 cze 2003, 1:00 Ojcowie-założyciele" współczesnego rocka, którzy dla tego gatunku zrobili tyle, ile razem Mahler i Webern dla XX-wiecznej muzyki klasycznej - tak ocenia się znaczenie Led Zeppelin. 116
  • Błazen Europy 1 cze 2003, 1:00 Roberto Benigni: hochsztapler czy geniusz kina? 118
  • Kino Tomasza Raczka 1 cze 2003, 1:00 Matrix -Reaktywacja, W poniedziałek rano 119
  • (Nie)użyteczni idioci 1 cze 2003, 1:00 Lewicowi intelektualiści i artyści uważają bezmyślne krytykowanie Ameryki za kwintesencję wolności 120
  • Polski Rosjanin 1 cze 2003, 1:00 Walczyliśmy przeciw faszystom, a przecież sami byliśmy faszystami - odkrył Bułat Okudżawa 122
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 1 cze 2003, 1:00 Recenzje płyt 123
  • Seks w polityce 1 cze 2003, 1:00 Życie seksualne polskich polityków tradycyjnie owiane było mgiełką tajemnicy. O sekretarzu Gomułce było jedynie wiadomo, że żonę ma. Raz nawet padło z trybuny jej imię, a było ono: "Zofia". Szary obywatel wizerunku Zofii nie znał. Być może pokazała ją kiedyś Kronika Filmowa na... 124
  • Towarzysze i koledzy - Krótka instrukcja 1 cze 2003, 1:00 Zgłosiła się do mnie nie tak dawno grupa młodych działaczy z pytaniem, czy ja wiem, jak się tworzy w naszym kraju grupę osób sprawujących władzę. A ponieważ widzę społeczne zainteresowanie w tym temacie, po wielu wywiadach środowiskowych postanowiłem napisać i upowszechnić... 124
  • Organ Ludu 1 cze 2003, 1:00 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 22 (35) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 26 maja 2003 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza ZostaŁo 12 dni Alarm niebieski Najwyższe władze partyjne i państwowe ogłosiły w Polsce "alarm... 125
  • Polacy nie sypią 1 cze 2003, 1:00 Stara rymowanka: "Przeżyliśmy potop szwedzki, przeżyjemy i radziecki" mogłaby dzisiaj brzmieć: "Przeżyliśmy różne zera, przeżyjemy i Leppera" 126