Załatwione odmownie

Załatwione odmownie

Dodano:   /  Zmieniono: 
Socjalizm w Ameryce został wypróbowany i upadł 380 lat temu



Mayflower to bodaj najstarszy hotel w Waszyngtonie. Bywam tam od czasu do czasu na wolnorynkowych konwentyklach organizowanych przez liberalne think tanks lub inne instytucje, których członkowie mają dobrze poukładane w głowie. Za każdym razem mam jednak świadomość ironii losu, bowiem May-flower to nie tylko wielka tradycja, pierwszy statek z osadnikami z Anglii dający początek późniejszym Stanom Zjednoczonym.

Jak w Ameryce upadł socjalizm
Mayflower to także dość wstydliwa historia socjalistycznego eksperymentu w Ameryce Północnej (totalitarny eksperyment socjalistyczny w Ameryce Południowej zakończył się wraz z upadkiem państwa Inków w XVI wieku!). Tak zwany Mayflower Compact, czyli kontrakt Mayflower, został zawarty między osadnikami przybyłymi w 1620 r. Założyli oni osadę Plymouth, w której wszyscy byli współwłaścicielami wszystkiego. Znacie? To posłuchajcie!
Każdy z osadników, niezależnie od wkładu pracy, miał dostawać tyle samo. Nikt nie posiadał niczego, ale cokolwiek wytworzono, stawało się wspólną własnością. Nietrudno zgadnąć, do jakich to doprowadziło efektów. W pamiętniku Williama Bradforda, jednego z zarządców osady, znajdujemy komentarze, jak to utworzoną komunę uznano za wylęgarnię wielkiego pomieszania w ludzkich umysłach, niezadowolenia i niechęci do wywiązywania się z obowiązków (przytacza tę historię Anthony Fisher, twórca think tanks w świecie zachodnim). W efekcie od zimy 1620-1621 do najgorszej, głodnej zimy 1622-1623 komuna przyczyniła się do znacznego pogorszenia stosunków międzyludzkich, wzrostu wzajemnych pretensji i załamania się szacunku, który - jak zauważył z goryczą Bradford - ludzie powinni mieć do siebie nawzajem. Wreszcie, po wspomnianej głodnej zimie na zebraniu osadników postanowiono odstąpić od wspólnotowego kontraktu, przydzielić ziemię rodzinom i osobom samotnym i powrócić do gospodarki opartej na prywatnej własności. Uczta dziękczynna po zbiorach w 1623 r. była jednocześnie ucztą pożegnalną. Pożegnaniem z socjalizmem wzorowanym na platońskich utopiach, co Bradford, człowiek oczytany, stwierdził w swoim pamiętniku. Była to zapewne forma samokrytyki, gdyż dziwił się, jak ludzie wierzący w Boga, zdrowi na umyśle i trzeźwi mogli się okazać tak próżni, podając w wątpliwość naturalny porządek rzeczy.

Bez szczepionki przeciwko socjalizmowi
Socjalizm w Ameryce został więc wypróbowany i upadł 380 lat temu. Chciałbym móc wyciągnąć z tego optymistyczny wniosek, że - zaszczepiony w małej dawce - uodpornił Amerykanów na tego wyjątkowo jadowitego wirusa. Nie wszyscy mieli tyle szczęścia, co amerykańscy osadnicy. Weźmy Chińczyków. Cesarskie Chiny nigdy nie szanowały ani prywatnej własności, ani ludzkiej wolności. Po upadku cesarstwa prezydent Sun Jat Sen flirtował z socjalizmem, a komunistyczna wojna domowa przyniosła bakcyl socjalizmu w jego najzłośliwszej mutacji. Prześladowania, ofiary, bieda, jednym słowem wszystko, co znamy z innych krajów, w których komuniści przejęli władzę, Chiny poznały w nadmiarze.
To jeszcze nie wszystkie nieszczęścia, jakie spadły na obywateli Państwa Środka (niestety, nie złotego środka, lecz właśnie ekstremizmów!). Strategia wielkiego skoku, autorstwa Mao Tse-tunga, sprowadziła na Chiny największy głód w historii tego kraju. Około trzydziestu milionów ludzi zmarło w imię szaleńczych eksperymentów.
Nawet liczni aparatczycy mieli dość i kiedy Mao umarł, pierwszą rzeczą, jaką zrobił jego następca Teng Siao-ping, było przyjęcie w rolnictwie w 1978 r. zasady odpowiedzialności rodziny. Mówiąc po ludzku, oznaczało to rozparcelowanie ziemi komun (chińskich spółdzielni produkcyjnych) między rodziny pracowników, czyli pójście śladem osadników z Mayflower, którzy uczyli się na własnej skórze. I chociaż było to rozwiązanie dość dalekie od prywatnej własności, nawet wieloletnia dzierżawa sprawiła, że produkcja rolna w Chinach ruszyła z kopyta.

Zabrakłoby nawet piasku...
Skończyły się też, jak ręką odjął, niedobory, marnotrawstwo, klęski głodu - nieodmiennie towarzyszące socjalizmowi zawsze i wszędzie. Nieuchronność pojawienia się niedoborów, a nierzadko straszliwych klęsk głodu jako konsekwencji socjalistycznych eksperymentów doskonale odzwierciedla żart z czasów komunizmu: "Co by się stało, gdyby na Saharze wprowadzić socjalistyczną gospodarkę planową? W pierwszym roku nie zdarzyłoby się zapewne nic wstrząsającego, ale za to w drugim zabrakłoby piasku".
Piasku na Saharze nie zabrakło, ale rozumu kolejnym eksperymentatorom w Algierii - i nie tylko tam - na pewno. Jak jednak widać, stulecia eksperymentów kończących się zawsze niepowodzeniem, jeśli nie tragedią, nie wystarczają. Na nieszczęście społeczeństw, na których przeprowadza się te eksperymenty, znajdują się kolejni amatorzy spotworniałej utopii, uważający, że im wreszcie uda się wychować "nowego człowieka" pracującego bez materialnego zainteresowania.
Nieszczęścia spotykające społeczeństwa dotknięte socjalizmem są niemal niezależne od skali eksperymentu: od kilku milionów mieszkańców w Kambodży do kilkuset milionów w Chinach. Żart z serii Radia Erewan: "Czy można w Armenii zbudować socjalizm? Nie, to za mały kraj na takie wielkie nieszczęście", jest - niestety! - tylko żartem. Przykład Mayflower dowodzi, że można próbować budować socjalizm nawet w skali osady - z takim samym skutkiem.
Nieodmiennie tragiczne skutki nie wydają się dostatecznie silnym czynnikiem odstraszającym. Ze wszystkich głupawych haseł realsocu jedno nadal zachowuje aktualność: "Socjalizm wiecznie żywy!". Jak mawia Janek Pietrzak Pod Egidą: "Nie ma siły, żeby to ułożyło się jakoś w tych pustakach".
Więcej możesz przeczytać w 22/2003 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 22/2003 (1070)

  • Wprost od czytelników1 cze 2003, 1:00Listy od czytelników3
  • Na stronie - OSTalgia1 cze 2003, 1:00Życie musi nas wziąć za pysk3
  • Peryskop1 cze 2003, 1:00[ kliknij na powyższą grafikę, aby ściągnąć większą wersję ]Luśnia kłamcą lustracyjnym? Posłowi Robertowi Luśni zarzucono kłamstwo lustracyjne. 15 maja rzecznik interesu publicznego skierował do sądu lustracyjnego wniosek o...6
  • Dossier1 cze 2003, 1:00KRZYSZTOF JANIK, minister spraw wewnętrznych i administracji "Każda partia rządząca ma swoje afery. Natura rzeczy jest taka i trzeba ją uszanować, że to, co ujdzie posłowi czy politykowi partii opozycyjnej, nie uchodzi na sucho ani na...7
  • Z życia koalicji1 cze 2003, 1:00Mieczysław Rakowski będzie miał talk show w telewizji! W jakiej telewizji? Głupie pytanie, oczywiście, w Telewizji Białoruskiej oddział w Warszawie, w regionalnej Trójce, w prime time, w soboty wieczorem. Proponujemy jako hostessę...8
  • Z życia opozycji1 cze 2003, 1:00Nasze słowo znowu ciałem się stało. O ile w cyberprzestrzeni coś ma ciało. Kilka miesięcy temu napisaliś-my, że powstała kultowa strona www.spieprzajdziadu.pl, na której młodzież czci Lecha Kaczyńskiego jako lidera...9
  • M&M1 cze 2003, 1:00NOWY RODZAJ AFERY - felieton Marka Majewskiego10
  • Playback1 cze 2003, 1:0010
  • Maria Danilewicz-Zielińska (1907-2003)1 cze 2003, 1:00Była nazywana archiwistką polskiej emigracji - część tych archiwów spłonęła w pożarze, który wybuchł w jej portugalskim domu w 2001 r. (mieszkała tam od 1973 r.). Urodziła się w 1907 r. w Aleksandrowie Kujawskim. Skończyła polonistykę. Przed wojną...10
  • Fotoplastykon1 cze 2003, 1:0012
  • Poczta1 cze 2003, 1:00Listy od czytelników14
  • Kadry1 cze 2003, 1:0015
  • Dynamiczny bezruch1 cze 2003, 1:00Ranking polityków: tylko dwóch polityków ma więcej ocen pozytywnych niż negatywnych16
  • Trzeci filar1 cze 2003, 1:00Czy Polska może rządzić Unią Europejską?22
  • Idę, więc jestem1 cze 2003, 1:00Co piąty pielgrzym w Europie jest Polakiem24
  • Zmierzch Gdańska1 cze 2003, 1:00Gdańsk przegrywa z Kilonią, Rostokiem, Tallinem i Kłajpedą28
  • Parobek z przyszłością1 cze 2003, 1:0010 proc. gospodarstw wytwarza aż 90 proc. całej produkcji rolnej RP. Pół miliona miejsc pracy stworzyli polscy farmerzy.32
  • Zawracanie gitary - Cienie gabinetu1 cze 2003, 1:00Tylko prywatyzacja ukróci państwowe złodziejstwo36
  • Nałęcz - Świadectwo faktów1 cze 2003, 1:00Ilekroć Polska otwierała się na Europę, zawsze zyskiwała36
  • Giełda i wektory1 cze 2003, 1:00Hossa Świat Trzej pancerni Uważni obserwatorzy niemieckiego rynku dostrzegli tam oznaki koniunktury. Na razie jedynie na pancerne samochody. Volkswagen, DaimlerChrysler i BMW sprzedały o 20 proc. więcej takich aut niż rok wcześniej....38
  • Polak Polakowi pasożytem1 cze 2003, 1:00Odpowiedzialność to coś, co powinni ponosić inni - kpił Napoleon Bonaparte. W Polsce uczyniono z tej kpiny niemal zasadę współżycia społecznego: mniejszość ponosi odpowiedzialność za większość wyzyskiwaczy. "Być wolnym, to ponosić odpowiedzialność...40
  • Dolaroekonomika1 cze 2003, 1:00Słabszy dolar wzmacnia Amerykę46
  • PIT-ania zasadnicze1 cze 2003, 1:00Rząd odłożył przyjęcie programu Kołodki. I słusznie! Po co drażnić społeczeństwo przed referendum?50
  • Reklama wolności1 cze 2003, 1:00Telewizje kończą wojnę o reklamę - zyskują widzowie, czytelnicy i słuchacze54
  • Słońce w bojlerze1 cze 2003, 1:00Dzięki zastosowaniu energii słonecznej o połowę zmniejszymy opłaty za ciepłą wodę58
  • Załatwione odmownie1 cze 2003, 1:00Socjalizm w Ameryce został wypróbowany i upadł 380 lat temu60
  • Supersam1 cze 2003, 1:00Gingo ratunkowy Fiat gingo to model, który ma uratować przed upadkiem turyński koncern samochodowy. Samochód zaprezentowano na tegorocznym salonie w Genewie. Produkowany w Polsce gingo będzie kosztował około 27 tys. zł. Auto...62
  • Wrażliwy macho1 cze 2003, 1:00Całe życie byłem jak zaciśnięta pięść: waliłem, miażdżyłem, wymierzałem ciosy. Teraz chcę rozluźnić te zaciśnięte dłonie i swobodnie dotykać rzeczy" - wyznaje jeden z bohaterów sztuki Tennessee Williamsa "Kotka na rozpalonym blaszanym dachu". To...64
  • Weekend z przyjemnością1 cze 2003, 1:00Praga, Amsterdam i Wiedeń wyrosły na stolice europejskiej rozrywki68
  • Rekiny konsumpcji1 cze 2003, 1:00Sześć miliardów złotych rocznie wydają Polacy na dzieci w wieku 6-18 lat72
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Lament z przypalonego garnka1 cze 2003, 1:00Drogi Robercie, CzujĘ siĘ fatalnie, bo przedwczoraj przypaliŁem sos. Jest to rodzaj tragedii, który potrafi mnie wpędzić w długotrwałą depresję. Sos był pomidorowy, zdążyłem w niego zainwestować dużo produktów i masę pracy.74
  • Szwajcaria narodów1 cze 2003, 1:00"Nowa Unia Europejska" - konkurs "Wprost" i Polskiej Fundacji im. Roberta Schumana76
  • Pasztet z Edyty1 cze 2003, 1:00Edyta Górniak na naszych oczach została zmielona i rozsmarowana na zagranicznych grzankach tak cieniutko, że już jej prawie nie widać78
  • Ameryka w czerwonej sieci1 cze 2003, 1:0050 lat temu stracono w USA Rosenbergów, fa ktycznych twórców sowieckiej bomby atomowej80
  • Know-how1 cze 2003, 1:00Remont serca Poznańscy lekarze pod kierownictwem prof. Tomasza Siminiaka z Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Poznaniu pierwsi na świecie przeszczepili do serca wyhodowane w laboratorium komórki, nie otwierając klatki...83
  • Nakłuwanie miłorzębu1 cze 2003, 1:00Leczenie astmy lekami homeopatycznymi to strata pieniędzy - stwierdzili ostatnio specjaliści z Peninsula Medical School w Exeter w Wielkiej Brytanii. Brytyjscy uczeni przebadali 93 dzieci w wieku 5-15 lat, cierpiących na tę chorobę. U żadnego z...84
  • Grypą w raka1 cze 2003, 1:00Wirusy zwalczają nowotwory, choroby serca i infekcje90
  • Bez granic1 cze 2003, 1:00Ziemia zadrżała Całe rodziny zostały uwięzione w ruinach domów - mówił zdenerwowany algierski premier Ahmed Ouyahia. Jego kraj nawiedziło jedno z największych trzęsień ziemi w historii. W katastrofie zginęło prawie 1,6...92
  • Architekt nowego świata1 cze 2003, 1:00Dla Polski George W. Bush gotów jest nawet założyć smoking94
  • Upiór Saddama1 cze 2003, 1:00Prawdę o Husajnie skrywają masowe groby. W nich Irakijczycy szukają dziś swych bliskich - Agata Jabłońska z Iraku.100
  • Ambasador nadzwyczajny1 cze 2003, 1:00Szewach Weiss zbudował polski dom pod izraelską flagą104
  • Iwan rządzi Niemcami1 cze 2003, 1:00Schröder zawiązał sobie pętlę na szyi106
  • Irlandzkie lustro1 cze 2003, 1:00Czy będziemy jak Irlandczycy, tylko trochę bardziej?108
  • Ostry zakręt1 cze 2003, 1:00Ukraina oddala się od Europy. Ten nie wypowiedziany wniosek ciążył nad odbywającą się w krakowskiej Willi Decjusza konferencją dotyczącą trójkąta weimarskiego i Ukrainy.110
  • Cytat dyplomatyczny - Papież z dziwnego kraju1 cze 2003, 1:00Co sprawia, że niektórzy rodacy papieża wciąż mają kłopot z rozpoznaniem białego i czarnego?110
  • Menu1 cze 2003, 1:00Kraj Gaiman w krainie czarów Być może następny komiks, wiersz lub scenariusz Neila Gaimana opowie o portfelu skradzionym w biały dzień w centrum Warszawy. Gdy sławny Brytyjczyk podpisywał swoją "Koralinę", stołeczni...112
  • Młot bogów1 cze 2003, 1:00Ojcowie-założyciele" współczesnego rocka, którzy dla tego gatunku zrobili tyle, ile razem Mahler i Webern dla XX-wiecznej muzyki klasycznej - tak ocenia się znaczenie Led Zeppelin.116
  • Błazen Europy1 cze 2003, 1:00Roberto Benigni: hochsztapler czy geniusz kina?118
  • Kino Tomasza Raczka1 cze 2003, 1:00Matrix -Reaktywacja, W poniedziałek rano119
  • (Nie)użyteczni idioci1 cze 2003, 1:00Lewicowi intelektualiści i artyści uważają bezmyślne krytykowanie Ameryki za kwintesencję wolności120
  • Polski Rosjanin1 cze 2003, 1:00Walczyliśmy przeciw faszystom, a przecież sami byliśmy faszystami - odkrył Bułat Okudżawa122
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego1 cze 2003, 1:00Recenzje płyt123
  • Seks w polityce1 cze 2003, 1:00Życie seksualne polskich polityków tradycyjnie owiane było mgiełką tajemnicy. O sekretarzu Gomułce było jedynie wiadomo, że żonę ma. Raz nawet padło z trybuny jej imię, a było ono: "Zofia". Szary obywatel wizerunku Zofii nie znał. Być może...124
  • Towarzysze i koledzy - Krótka instrukcja1 cze 2003, 1:00Zgłosiła się do mnie nie tak dawno grupa młodych działaczy z pytaniem, czy ja wiem, jak się tworzy w naszym kraju grupę osób sprawujących władzę. A ponieważ widzę społeczne zainteresowanie w tym temacie, po wielu wywiadach środowiskowych...124
  • Organ Ludu1 cze 2003, 1:00TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 22 (35) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 26 maja 2003 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza ZostaŁo 12 dni Alarm niebieski Najwyższe władze partyjne i państwowe ogłosiły w Polsce "alarm...125
  • Polacy nie sypią1 cze 2003, 1:00Stara rymowanka: "Przeżyliśmy potop szwedzki, przeżyjemy i radziecki" mogłaby dzisiaj brzmieć: "Przeżyliśmy różne zera, przeżyjemy i Leppera"126