Załatwione odmownie

Załatwione odmownie

Dodano:   /  Zmieniono: 
Socjalizm w Ameryce został wypróbowany i upadł 380 lat temu



Mayflower to bodaj najstarszy hotel w Waszyngtonie. Bywam tam od czasu do czasu na wolnorynkowych konwentyklach organizowanych przez liberalne think tanks lub inne instytucje, których członkowie mają dobrze poukładane w głowie. Za każdym razem mam jednak świadomość ironii losu, bowiem May-flower to nie tylko wielka tradycja, pierwszy statek z osadnikami z Anglii dający początek późniejszym Stanom Zjednoczonym.

Jak w Ameryce upadł socjalizm
Mayflower to także dość wstydliwa historia socjalistycznego eksperymentu w Ameryce Północnej (totalitarny eksperyment socjalistyczny w Ameryce Południowej zakończył się wraz z upadkiem państwa Inków w XVI wieku!). Tak zwany Mayflower Compact, czyli kontrakt Mayflower, został zawarty między osadnikami przybyłymi w 1620 r. Założyli oni osadę Plymouth, w której wszyscy byli współwłaścicielami wszystkiego. Znacie? To posłuchajcie!
Każdy z osadników, niezależnie od wkładu pracy, miał dostawać tyle samo. Nikt nie posiadał niczego, ale cokolwiek wytworzono, stawało się wspólną własnością. Nietrudno zgadnąć, do jakich to doprowadziło efektów. W pamiętniku Williama Bradforda, jednego z zarządców osady, znajdujemy komentarze, jak to utworzoną komunę uznano za wylęgarnię wielkiego pomieszania w ludzkich umysłach, niezadowolenia i niechęci do wywiązywania się z obowiązków (przytacza tę historię Anthony Fisher, twórca think tanks w świecie zachodnim). W efekcie od zimy 1620-1621 do najgorszej, głodnej zimy 1622-1623 komuna przyczyniła się do znacznego pogorszenia stosunków międzyludzkich, wzrostu wzajemnych pretensji i załamania się szacunku, który - jak zauważył z goryczą Bradford - ludzie powinni mieć do siebie nawzajem. Wreszcie, po wspomnianej głodnej zimie na zebraniu osadników postanowiono odstąpić od wspólnotowego kontraktu, przydzielić ziemię rodzinom i osobom samotnym i powrócić do gospodarki opartej na prywatnej własności. Uczta dziękczynna po zbiorach w 1623 r. była jednocześnie ucztą pożegnalną. Pożegnaniem z socjalizmem wzorowanym na platońskich utopiach, co Bradford, człowiek oczytany, stwierdził w swoim pamiętniku. Była to zapewne forma samokrytyki, gdyż dziwił się, jak ludzie wierzący w Boga, zdrowi na umyśle i trzeźwi mogli się okazać tak próżni, podając w wątpliwość naturalny porządek rzeczy.

Bez szczepionki przeciwko socjalizmowi
Socjalizm w Ameryce został więc wypróbowany i upadł 380 lat temu. Chciałbym móc wyciągnąć z tego optymistyczny wniosek, że - zaszczepiony w małej dawce - uodpornił Amerykanów na tego wyjątkowo jadowitego wirusa. Nie wszyscy mieli tyle szczęścia, co amerykańscy osadnicy. Weźmy Chińczyków. Cesarskie Chiny nigdy nie szanowały ani prywatnej własności, ani ludzkiej wolności. Po upadku cesarstwa prezydent Sun Jat Sen flirtował z socjalizmem, a komunistyczna wojna domowa przyniosła bakcyl socjalizmu w jego najzłośliwszej mutacji. Prześladowania, ofiary, bieda, jednym słowem wszystko, co znamy z innych krajów, w których komuniści przejęli władzę, Chiny poznały w nadmiarze.
To jeszcze nie wszystkie nieszczęścia, jakie spadły na obywateli Państwa Środka (niestety, nie złotego środka, lecz właśnie ekstremizmów!). Strategia wielkiego skoku, autorstwa Mao Tse-tunga, sprowadziła na Chiny największy głód w historii tego kraju. Około trzydziestu milionów ludzi zmarło w imię szaleńczych eksperymentów.
Nawet liczni aparatczycy mieli dość i kiedy Mao umarł, pierwszą rzeczą, jaką zrobił jego następca Teng Siao-ping, było przyjęcie w rolnictwie w 1978 r. zasady odpowiedzialności rodziny. Mówiąc po ludzku, oznaczało to rozparcelowanie ziemi komun (chińskich spółdzielni produkcyjnych) między rodziny pracowników, czyli pójście śladem osadników z Mayflower, którzy uczyli się na własnej skórze. I chociaż było to rozwiązanie dość dalekie od prywatnej własności, nawet wieloletnia dzierżawa sprawiła, że produkcja rolna w Chinach ruszyła z kopyta.

Zabrakłoby nawet piasku...
Skończyły się też, jak ręką odjął, niedobory, marnotrawstwo, klęski głodu - nieodmiennie towarzyszące socjalizmowi zawsze i wszędzie. Nieuchronność pojawienia się niedoborów, a nierzadko straszliwych klęsk głodu jako konsekwencji socjalistycznych eksperymentów doskonale odzwierciedla żart z czasów komunizmu: "Co by się stało, gdyby na Saharze wprowadzić socjalistyczną gospodarkę planową? W pierwszym roku nie zdarzyłoby się zapewne nic wstrząsającego, ale za to w drugim zabrakłoby piasku".
Piasku na Saharze nie zabrakło, ale rozumu kolejnym eksperymentatorom w Algierii - i nie tylko tam - na pewno. Jak jednak widać, stulecia eksperymentów kończących się zawsze niepowodzeniem, jeśli nie tragedią, nie wystarczają. Na nieszczęście społeczeństw, na których przeprowadza się te eksperymenty, znajdują się kolejni amatorzy spotworniałej utopii, uważający, że im wreszcie uda się wychować "nowego człowieka" pracującego bez materialnego zainteresowania.
Nieszczęścia spotykające społeczeństwa dotknięte socjalizmem są niemal niezależne od skali eksperymentu: od kilku milionów mieszkańców w Kambodży do kilkuset milionów w Chinach. Żart z serii Radia Erewan: "Czy można w Armenii zbudować socjalizm? Nie, to za mały kraj na takie wielkie nieszczęście", jest - niestety! - tylko żartem. Przykład Mayflower dowodzi, że można próbować budować socjalizm nawet w skali osady - z takim samym skutkiem.
Nieodmiennie tragiczne skutki nie wydają się dostatecznie silnym czynnikiem odstraszającym. Ze wszystkich głupawych haseł realsocu jedno nadal zachowuje aktualność: "Socjalizm wiecznie żywy!". Jak mawia Janek Pietrzak Pod Egidą: "Nie ma siły, żeby to ułożyło się jakoś w tych pustakach".
Więcej możesz przeczytać w 22/2003 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

-
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 22/2003 (1070)

  • Wprost od czytelników 1 cze 2003, 1:00 Listy od czytelników 3
  • Na stronie - OSTalgia 1 cze 2003, 1:00 Życie musi nas wziąć za pysk 3
  • Peryskop 1 cze 2003, 1:00 [ kliknij na powyższą grafikę, aby ściągnąć większą wersję ]Luśnia kłamcą lustracyjnym? Posłowi Robertowi Luśni zarzucono kłamstwo lustracyjne. 15 maja rzecznik interesu publicznego skierował do sądu lustracyjnego wniosek o... 6
  • Dossier 1 cze 2003, 1:00 KRZYSZTOF JANIK, minister spraw wewnętrznych i administracji "Każda partia rządząca ma swoje afery. Natura rzeczy jest taka i trzeba ją uszanować, że to, co ujdzie posłowi czy politykowi partii opozycyjnej, nie uchodzi na sucho ani na... 7
  • Z życia koalicji 1 cze 2003, 1:00 Mieczysław Rakowski będzie miał talk show w telewizji! W jakiej telewizji? Głupie pytanie, oczywiście, w Telewizji Białoruskiej oddział w Warszawie, w regionalnej Trójce, w prime time, w soboty wieczorem. Proponujemy jako hostessę... 8
  • Z życia opozycji 1 cze 2003, 1:00 Nasze słowo znowu ciałem się stało. O ile w cyberprzestrzeni coś ma ciało. Kilka miesięcy temu napisaliś-my, że powstała kultowa strona www.spieprzajdziadu.pl, na której młodzież czci Lecha Kaczyńskiego jako lidera... 9
  • M&M 1 cze 2003, 1:00 NOWY RODZAJ AFERY - felieton Marka Majewskiego 10
  • Playback 1 cze 2003, 1:00 10
  • Maria Danilewicz-Zielińska (1907-2003) 1 cze 2003, 1:00 Była nazywana archiwistką polskiej emigracji - część tych archiwów spłonęła w pożarze, który wybuchł w jej portugalskim domu w 2001 r. (mieszkała tam od 1973 r.). Urodziła się w 1907 r. w Aleksandrowie Kujawskim. Skończyła polonistykę. Przed wojną pracowała w Bibliotece... 10
  • Fotoplastykon 1 cze 2003, 1:00 12
  • Poczta 1 cze 2003, 1:00 Listy od czytelników 14
  • Kadry 1 cze 2003, 1:00 15
  • Dynamiczny bezruch 1 cze 2003, 1:00 Ranking polityków: tylko dwóch polityków ma więcej ocen pozytywnych niż negatywnych 16
  • Trzeci filar 1 cze 2003, 1:00 Czy Polska może rządzić Unią Europejską? 22
  • Idę, więc jestem 1 cze 2003, 1:00 Co piąty pielgrzym w Europie jest Polakiem 24
  • Zmierzch Gdańska 1 cze 2003, 1:00 Gdańsk przegrywa z Kilonią, Rostokiem, Tallinem i Kłajpedą 28
  • Parobek z przyszłością 1 cze 2003, 1:00 10 proc. gospodarstw wytwarza aż 90 proc. całej produkcji rolnej RP. Pół miliona miejsc pracy stworzyli polscy farmerzy. 32
  • Zawracanie gitary - Cienie gabinetu 1 cze 2003, 1:00 Tylko prywatyzacja ukróci państwowe złodziejstwo 36
  • Nałęcz - Świadectwo faktów 1 cze 2003, 1:00 Ilekroć Polska otwierała się na Europę, zawsze zyskiwała 36
  • Giełda i wektory 1 cze 2003, 1:00 Hossa Świat Trzej pancerni Uważni obserwatorzy niemieckiego rynku dostrzegli tam oznaki koniunktury. Na razie jedynie na pancerne samochody. Volkswagen, DaimlerChrysler i BMW sprzedały o 20 proc. więcej takich aut niż rok wcześniej.... 38
  • Polak Polakowi pasożytem 1 cze 2003, 1:00 Odpowiedzialność to coś, co powinni ponosić inni - kpił Napoleon Bonaparte. W Polsce uczyniono z tej kpiny niemal zasadę współżycia społecznego: mniejszość ponosi odpowiedzialność za większość wyzyskiwaczy. "Być wolnym, to ponosić odpowiedzialność za to, co się czyni" -... 40
  • Dolaroekonomika 1 cze 2003, 1:00 Słabszy dolar wzmacnia Amerykę 46
  • PIT-ania zasadnicze 1 cze 2003, 1:00 Rząd odłożył przyjęcie programu Kołodki. I słusznie! Po co drażnić społeczeństwo przed referendum? 50
  • Reklama wolności 1 cze 2003, 1:00 Telewizje kończą wojnę o reklamę - zyskują widzowie, czytelnicy i słuchacze 54
  • Słońce w bojlerze 1 cze 2003, 1:00 Dzięki zastosowaniu energii słonecznej o połowę zmniejszymy opłaty za ciepłą wodę 58
  • Załatwione odmownie 1 cze 2003, 1:00 Socjalizm w Ameryce został wypróbowany i upadł 380 lat temu 60
  • Supersam 1 cze 2003, 1:00 Gingo ratunkowy Fiat gingo to model, który ma uratować przed upadkiem turyński koncern samochodowy. Samochód zaprezentowano na tegorocznym salonie w Genewie. Produkowany w Polsce gingo będzie kosztował około 27 tys. zł. Auto... 62
  • Wrażliwy macho 1 cze 2003, 1:00 Całe życie byłem jak zaciśnięta pięść: waliłem, miażdżyłem, wymierzałem ciosy. Teraz chcę rozluźnić te zaciśnięte dłonie i swobodnie dotykać rzeczy" - wyznaje jeden z bohaterów sztuki Tennessee Williamsa "Kotka na rozpalonym blaszanym dachu". To najkrótszy opis mężczyzny... 64
  • Weekend z przyjemnością 1 cze 2003, 1:00 Praga, Amsterdam i Wiedeń wyrosły na stolice europejskiej rozrywki 68
  • Rekiny konsumpcji 1 cze 2003, 1:00 Sześć miliardów złotych rocznie wydają Polacy na dzieci w wieku 6-18 lat 72
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Lament z przypalonego garnka 1 cze 2003, 1:00 Drogi Robercie, CzujĘ siĘ fatalnie, bo przedwczoraj przypaliŁem sos. Jest to rodzaj tragedii, który potrafi mnie wpędzić w długotrwałą depresję. Sos był pomidorowy, zdążyłem w niego zainwestować dużo produktów i masę pracy. 74
  • Szwajcaria narodów 1 cze 2003, 1:00 "Nowa Unia Europejska" - konkurs "Wprost" i Polskiej Fundacji im. Roberta Schumana 76
  • Pasztet z Edyty 1 cze 2003, 1:00 Edyta Górniak na naszych oczach została zmielona i rozsmarowana na zagranicznych grzankach tak cieniutko, że już jej prawie nie widać 78
  • Ameryka w czerwonej sieci 1 cze 2003, 1:00 50 lat temu stracono w USA Rosenbergów, fa ktycznych twórców sowieckiej bomby atomowej 80
  • Know-how 1 cze 2003, 1:00 Remont serca Poznańscy lekarze pod kierownictwem prof. Tomasza Siminiaka z Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Poznaniu pierwsi na świecie przeszczepili do serca wyhodowane w laboratorium komórki, nie otwierając klatki... 83
  • Nakłuwanie miłorzębu 1 cze 2003, 1:00 Leczenie astmy lekami homeopatycznymi to strata pieniędzy - stwierdzili ostatnio specjaliści z Peninsula Medical School w Exeter w Wielkiej Brytanii. Brytyjscy uczeni przebadali 93 dzieci w wieku 5-15 lat, cierpiących na tę chorobę. U żadnego z nich po roku leczenia... 84
  • Grypą w raka 1 cze 2003, 1:00 Wirusy zwalczają nowotwory, choroby serca i infekcje 90
  • Bez granic 1 cze 2003, 1:00 Ziemia zadrżała Całe rodziny zostały uwięzione w ruinach domów - mówił zdenerwowany algierski premier Ahmed Ouyahia. Jego kraj nawiedziło jedno z największych trzęsień ziemi w historii. W katastrofie zginęło prawie 1,6... 92
  • Architekt nowego świata 1 cze 2003, 1:00 Dla Polski George W. Bush gotów jest nawet założyć smoking 94
  • Upiór Saddama 1 cze 2003, 1:00 Prawdę o Husajnie skrywają masowe groby. W nich Irakijczycy szukają dziś swych bliskich - Agata Jabłońska z Iraku. 100
  • Ambasador nadzwyczajny 1 cze 2003, 1:00 Szewach Weiss zbudował polski dom pod izraelską flagą 104
  • Iwan rządzi Niemcami 1 cze 2003, 1:00 Schröder zawiązał sobie pętlę na szyi 106
  • Irlandzkie lustro 1 cze 2003, 1:00 Czy będziemy jak Irlandczycy, tylko trochę bardziej? 108
  • Ostry zakręt 1 cze 2003, 1:00 Ukraina oddala się od Europy. Ten nie wypowiedziany wniosek ciążył nad odbywającą się w krakowskiej Willi Decjusza konferencją dotyczącą trójkąta weimarskiego i Ukrainy. 110
  • Cytat dyplomatyczny - Papież z dziwnego kraju 1 cze 2003, 1:00 Co sprawia, że niektórzy rodacy papieża wciąż mają kłopot z rozpoznaniem białego i czarnego? 110
  • Menu 1 cze 2003, 1:00 Kraj Gaiman w krainie czarów Być może następny komiks, wiersz lub scenariusz Neila Gaimana opowie o portfelu skradzionym w biały dzień w centrum Warszawy. Gdy sławny Brytyjczyk podpisywał swoją "Koralinę", stołeczni... 112
  • Młot bogów 1 cze 2003, 1:00 Ojcowie-założyciele" współczesnego rocka, którzy dla tego gatunku zrobili tyle, ile razem Mahler i Webern dla XX-wiecznej muzyki klasycznej - tak ocenia się znaczenie Led Zeppelin. 116
  • Błazen Europy 1 cze 2003, 1:00 Roberto Benigni: hochsztapler czy geniusz kina? 118
  • Kino Tomasza Raczka 1 cze 2003, 1:00 Matrix -Reaktywacja, W poniedziałek rano 119
  • (Nie)użyteczni idioci 1 cze 2003, 1:00 Lewicowi intelektualiści i artyści uważają bezmyślne krytykowanie Ameryki za kwintesencję wolności 120
  • Polski Rosjanin 1 cze 2003, 1:00 Walczyliśmy przeciw faszystom, a przecież sami byliśmy faszystami - odkrył Bułat Okudżawa 122
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 1 cze 2003, 1:00 Recenzje płyt 123
  • Seks w polityce 1 cze 2003, 1:00 Życie seksualne polskich polityków tradycyjnie owiane było mgiełką tajemnicy. O sekretarzu Gomułce było jedynie wiadomo, że żonę ma. Raz nawet padło z trybuny jej imię, a było ono: "Zofia". Szary obywatel wizerunku Zofii nie znał. Być może pokazała ją kiedyś Kronika Filmowa na... 124
  • Towarzysze i koledzy - Krótka instrukcja 1 cze 2003, 1:00 Zgłosiła się do mnie nie tak dawno grupa młodych działaczy z pytaniem, czy ja wiem, jak się tworzy w naszym kraju grupę osób sprawujących władzę. A ponieważ widzę społeczne zainteresowanie w tym temacie, po wielu wywiadach środowiskowych postanowiłem napisać i upowszechnić... 124
  • Organ Ludu 1 cze 2003, 1:00 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 22 (35) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 26 maja 2003 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza ZostaŁo 12 dni Alarm niebieski Najwyższe władze partyjne i państwowe ogłosiły w Polsce "alarm... 125
  • Polacy nie sypią 1 cze 2003, 1:00 Stara rymowanka: "Przeżyliśmy potop szwedzki, przeżyjemy i radziecki" mogłaby dzisiaj brzmieć: "Przeżyliśmy różne zera, przeżyjemy i Leppera" 126