Irlandzkie lustro

Irlandzkie lustro

Dodano:   /  Zmieniono: 
Czy będziemy jak Irlandczycy, tylko trochę bardziej?
 Przed spotkaniem z generałem Sikorskim Winston Churchill zapytał któregoś ze swych doradców, jacy są Polacy. Odpowiedź brzmiała: "Są jak Irlandczycy, tylko trochę bardziej". Oby okazała się prawdziwa! Pierwszy raz przypomniałem tę anegdotę po pobycie w Irlandii w 1981 r. Minęły dwadzieścia dwa lata, biedna - jak ją pamiętam - Irlandia jest już od dawna w Unii Europejskiej. W chwili wejścia do wspólnoty w 1973 r. średni dochód na mieszkańca wynosił w tym kraju zaledwie 60 proc. dochodu obywatela zjednoczonej Europy. Dziś przekracza 120 proc. Może i my po irlandzku zabierzemy się do obniżania podatków, ograniczania korupcji, wspomagania rodzimej inicjatywy? Może zmniejszymy bezrobocie z 18 proc. do 4,5 proc., może nie przejemy i nie rozkradniemy funduszy z unii, lecz je spożytkujemy jak Irlandczycy? Może zaakceptujemy partnerstwo państwa, pracodawców i pracowników?
- Do chwili akcesu do UE Irlandia była psychologicznie zawieszona między Londynem a Bostonem. Teraz pozbyła się kompleksu niższości. Premier tego czteromilionowego państwa rozmawia z premierem Wielkiej Brytanii czy Niemiec jak równy z równym - mówi Andrzej Wejchert, wybitny polsko-irlandzki architekt z Dublina.

Nocnik u powały
Z Wejchertem odbyłem przed laty podróż po wyspie (niby zielono, ale przeważnie skalne pustkowia, łąki, torfowiska, wrzosowiska, gdzie tylko psa Baskerville'ów spotkać można). Mam w oczach bidulstwo ledwie zamieszkanych wsi, rozdeptane buty na nogach umorusanych dzieci, łysawe półki w sklepach, klepiska w chatach.
W zagraconej knajpie w Limerick nie było bodaj poetów, za to pełno dymiących łbów w otoczeniu starych portretów, czajników i nocników zawieszonych u powały, długich kalesonów i kolorowych szlafmyc, narzędzi tortur, banknotów różnych państw - wszystko na tle butelek, etykiet whisky Jameson, reklam piwa Guinness i Kilkenny. Późnym wieczorem wybuchła awantura. Było jak w balladach Grzesiuka, jak w dawnych warszawskich spelunkach przy Brzeskiej. Czyż nie jesteśmy do nich podobni? Takie same pijusy, też w przerwach na picie latamy do kościoła. Też skorzyśmy do bitki, przywiązani do ziemi, religii, rodziny. Z dyscypliną tu i tam na bakier. Historia tu i tam pod górkę. Poczucie humoru u obu narodów duże!
Dziś w Limerick nadal tęgo piją, ciągle pachnie torfowym dymem. Są jednak nowe domy, nowe znaki drogowe, pełne towarów sklepy. Nie widać pustych mieszkań, a na ich progu butelek z mlekiem pozostawionych przez emigrantów odpływających do Ameryki, o czym pisał niemiecki noblista Heinrich Böll. Prowincja, na której żyje połowa Irlandczyków, założyła solidne buty, przesiadła się z koni i osłów do samochodów, przestała uciekać za ocean.

Rady Żołnierza Przeznaczenia
Mówi się, że w Irlandii rzeczy prawdopodobne nigdy się nie zdarzają, a niemożliwe zawsze. Znowu zapachniało mi Polską. Sean Fitzpatrick z partii Fianna Fail (Żołnierzy Przeznaczenia) widzi wiele podobieństw między naszymi narodami. Rozmawiamy w dublińskim parlamencie o stuleciach okupacyjnego ucisku na wyspie, o licznych zbrojnych powstaniach, o katastrofie głodu, o lęku przed rozpłynięciem się w europejskiej masie, przed dominacją silniejszych. - Tak jak wy dzisiaj baliśmy się kapitału zamożniejszego sąsiada, zagrożenia katolickiej moralności, łamania konstytucji. Strach okazał się niepotrzebny. Uszanowano naszą tradycyjną neutralność. Nawet kontrowersyjne prawo zwyczajowe nakazujące kobietom wychodzącym za mąż, a pracującym w administracji publicznej, opuszczenie stanowiska, ustąpiło gładko przepisom unii, które zakazują dyskryminacji - mówi Fitzpatrick.
8 kwietnia w dzienniku "The Irish Times" przeczytałem słowa dr Beate Schopp-Schilling, członkini Komitetu ONZ ds. Zwalczania Dyskryminacji Kobiet, która zauważyła, że zaledwie 13 proc. Irlandek uczestniczy w działalności politycznej, a artykuł 41 konstytucji nadal narzuca im wizerunek gospodyń domowych i matek. Procesy integracyjne w unii nie przebiegają więc tak gładko, a państwa członkowskie mają szeroki margines na zachowanie własnych praw i obyczajów.
Zapytałem Fitzpatricka, jak - jego zdaniem - postępować w Polsce, by obywatele w zbliżającym się referendum poparli przystąpienie do unii. - Konkretnie i uczciwie informować o tym, jakie to przyniesie korzyści, choćby na przykładzie Irlandii - usłyszałem.

Palmy w Dublinie
Na świecie żyje może 60 mln ludzi pochodzenia irlandzkiego, w USA stanowią oni potężną grupę etniczną. Dali temu państwu kilkunastu prezydentów, zastępy biskupów i kardynałów, armię policjantów. W ciągu ostatnich stu pięćdziesięciu lat zdarzyło się, że na wyspie pozostała tylko czwarta część z ośmiu milionów mieszkańców - reszta umarła z głodu lub odpłynęła na zawsze. Susza i zaraza kartoflana powtarzały się kilkakrotnie, najgorzej było w latach 1845-1851, a potem jeszcze w 1879 r. I oto exodus się zakończył, a w Irlandii notuje się przyrost liczby ludności, wydarzenie we współczesnej Europie niezwykłe!
Barometrem zmian jest Dublin, najbardziej prowincjonalna stolica Europy. Nadal przeważa zabudowa jedno- i dwupiętrowa. Nowoczesność wciska się, ale jakby bez pośpiechu. Nad rzeką Liffey pojawił się pomnik emigrantów do Kanady, przedstawiający grupę smutnych postaci z psem. Otwarto salę koncertową The Helix (dzieło Wejcherta) o wspaniałej akustyce. Jest swojsko, bo brudnawo po kątach, ale od śmieci odciągają oczy kwitnące magnolie, rododendrony, wiśnie, no i palmy, surrealizm w tym klimacie! Tutaj - jak pisze Bryll - "w środku rynku oddychasz łąkami".

Chłopomenedżerowie
Krzysztof Romanowski, dziennikarz z Krakowa od kilkudziesięciu lat mieszkający w Irlandii, dostrzega podobieństwa między Zieloną Wyspą a Polską, ale widzi też różnice. W Irlandii samorząd ma więcej realnej mocy, kraj jest bardziej otwarty na obcy kapitał. W historii Polska cierpiała za sprawą wielu wrogów, Irlandia miała Anglików. Polska zachowała swój język, Irlandia dopiero go restytuuje. Romanowski zwraca uwagę na wieki zakazu posiadania ziemi przez chłopów, na gospodarkę pasterską, na ograniczenie prawa do nauki (działały tajne "szkoły za żywopłotem", jak komplety w latach okupacji hitlerowskiej w Polsce). Irlandczycy musieli oddawać wszystkie plony dzierżawcy, zazwyczej Anglikowi. Żywili się kartoflami i maślanką, co - jak się okazało - sprzyjało zdrowiu. Nie wolno im było się uczyć, stąd późniejsza estyma dla szkół i wykształcenia i niebywale wysoki poziom nauczania. Irlandia dała światu wielu laureatów Nagrody Nobla.
Przed dwudziestu laty zażartowałem, że w Dublinie, jak w Caracas lub Buenos Aires, wszystko odkłada się na jutro, mańana. - Dyscyplina czasu byłaby dla nas zabójcza - odpowiedzieli mi wówczas Irlandczycy. Pytam, jak jest teraz. - Życie wzięło nas za pysk - wzdychają. - Co większe problemy zrzucamy na głowy reemigrantów - dodają. Dotyczy to rolnictwa. Produkcja rolna nadal stanowi 7 proc. eksportu. Gdy Irlandia przystępowała do unii, ten wskaźnik wynosił 50 proc., a wielu rolników zachowywało się tak, jakby byli właścicielami państwa. Dziś czytam w "Irish Farmers Monthly": "Spadła liczba gospodarstw, a możemy wyżywić 30 mln ludzi".
Irlandczycy pomstują na Anglików, ale przejęli ich język, bezcenne narzędzie w stosunkach międzynarodowych. Mają talent do marketingu, potrafią sprzedać nawet kamyki megalityczne odnalezione w szczerym polu - ogradzają to miejsce i tworzą visitor centre.

Piwo z ministrem
Ten tekst musi się skończyć w pubie. Przybytek nazywa się The Brazen Head. To najstarszy bar w Dublinie, ma ponoć 800 lat (gdy go zakładano, w Polsce panował Kazimierz Sprawiedliwy). Właśnie rozpoczęła się w Irlandii kampania antyalkoholowa. Zaatakowano Johna O'Donoghue, ministra sztuki, sportu i turystyki, za poparcie reklamy irlandzkich pubów. Zapowiedziano, że do pubów będą mogli wkraczać umundurowani konstable, będą sprawdzać wiek gości i zgarniać hałaśliwych osobników. Barman zauważa ze znajomością rzeczy: - To ani w Irlandii, ani w Polsce nie może się udać.
Więcej możesz przeczytać w 22/2003 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 22/2003 (1070)

  • Wprost od czytelników1 cze 2003, 1:00Listy od czytelników3
  • Na stronie - OSTalgia1 cze 2003, 1:00Życie musi nas wziąć za pysk3
  • Peryskop1 cze 2003, 1:00[ kliknij na powyższą grafikę, aby ściągnąć większą wersję ]Luśnia kłamcą lustracyjnym? Posłowi Robertowi Luśni zarzucono kłamstwo lustracyjne. 15 maja rzecznik interesu publicznego skierował do sądu lustracyjnego wniosek o...6
  • Dossier1 cze 2003, 1:00KRZYSZTOF JANIK, minister spraw wewnętrznych i administracji "Każda partia rządząca ma swoje afery. Natura rzeczy jest taka i trzeba ją uszanować, że to, co ujdzie posłowi czy politykowi partii opozycyjnej, nie uchodzi na sucho ani na...7
  • Z życia koalicji1 cze 2003, 1:00Mieczysław Rakowski będzie miał talk show w telewizji! W jakiej telewizji? Głupie pytanie, oczywiście, w Telewizji Białoruskiej oddział w Warszawie, w regionalnej Trójce, w prime time, w soboty wieczorem. Proponujemy jako hostessę...8
  • Z życia opozycji1 cze 2003, 1:00Nasze słowo znowu ciałem się stało. O ile w cyberprzestrzeni coś ma ciało. Kilka miesięcy temu napisaliś-my, że powstała kultowa strona www.spieprzajdziadu.pl, na której młodzież czci Lecha Kaczyńskiego jako lidera...9
  • M&M1 cze 2003, 1:00NOWY RODZAJ AFERY - felieton Marka Majewskiego10
  • Playback1 cze 2003, 1:0010
  • Maria Danilewicz-Zielińska (1907-2003)1 cze 2003, 1:00Była nazywana archiwistką polskiej emigracji - część tych archiwów spłonęła w pożarze, który wybuchł w jej portugalskim domu w 2001 r. (mieszkała tam od 1973 r.). Urodziła się w 1907 r. w Aleksandrowie Kujawskim. Skończyła polonistykę. Przed wojną...10
  • Fotoplastykon1 cze 2003, 1:0012
  • Poczta1 cze 2003, 1:00Listy od czytelników14
  • Kadry1 cze 2003, 1:0015
  • Dynamiczny bezruch1 cze 2003, 1:00Ranking polityków: tylko dwóch polityków ma więcej ocen pozytywnych niż negatywnych16
  • Trzeci filar1 cze 2003, 1:00Czy Polska może rządzić Unią Europejską?22
  • Idę, więc jestem1 cze 2003, 1:00Co piąty pielgrzym w Europie jest Polakiem24
  • Zmierzch Gdańska1 cze 2003, 1:00Gdańsk przegrywa z Kilonią, Rostokiem, Tallinem i Kłajpedą28
  • Parobek z przyszłością1 cze 2003, 1:0010 proc. gospodarstw wytwarza aż 90 proc. całej produkcji rolnej RP. Pół miliona miejsc pracy stworzyli polscy farmerzy.32
  • Zawracanie gitary - Cienie gabinetu1 cze 2003, 1:00Tylko prywatyzacja ukróci państwowe złodziejstwo36
  • Nałęcz - Świadectwo faktów1 cze 2003, 1:00Ilekroć Polska otwierała się na Europę, zawsze zyskiwała36
  • Giełda i wektory1 cze 2003, 1:00Hossa Świat Trzej pancerni Uważni obserwatorzy niemieckiego rynku dostrzegli tam oznaki koniunktury. Na razie jedynie na pancerne samochody. Volkswagen, DaimlerChrysler i BMW sprzedały o 20 proc. więcej takich aut niż rok wcześniej....38
  • Polak Polakowi pasożytem1 cze 2003, 1:00Odpowiedzialność to coś, co powinni ponosić inni - kpił Napoleon Bonaparte. W Polsce uczyniono z tej kpiny niemal zasadę współżycia społecznego: mniejszość ponosi odpowiedzialność za większość wyzyskiwaczy. "Być wolnym, to ponosić odpowiedzialność...40
  • Dolaroekonomika1 cze 2003, 1:00Słabszy dolar wzmacnia Amerykę46
  • PIT-ania zasadnicze1 cze 2003, 1:00Rząd odłożył przyjęcie programu Kołodki. I słusznie! Po co drażnić społeczeństwo przed referendum?50
  • Reklama wolności1 cze 2003, 1:00Telewizje kończą wojnę o reklamę - zyskują widzowie, czytelnicy i słuchacze54
  • Słońce w bojlerze1 cze 2003, 1:00Dzięki zastosowaniu energii słonecznej o połowę zmniejszymy opłaty za ciepłą wodę58
  • Załatwione odmownie1 cze 2003, 1:00Socjalizm w Ameryce został wypróbowany i upadł 380 lat temu60
  • Supersam1 cze 2003, 1:00Gingo ratunkowy Fiat gingo to model, który ma uratować przed upadkiem turyński koncern samochodowy. Samochód zaprezentowano na tegorocznym salonie w Genewie. Produkowany w Polsce gingo będzie kosztował około 27 tys. zł. Auto...62
  • Wrażliwy macho1 cze 2003, 1:00Całe życie byłem jak zaciśnięta pięść: waliłem, miażdżyłem, wymierzałem ciosy. Teraz chcę rozluźnić te zaciśnięte dłonie i swobodnie dotykać rzeczy" - wyznaje jeden z bohaterów sztuki Tennessee Williamsa "Kotka na rozpalonym blaszanym dachu". To...64
  • Weekend z przyjemnością1 cze 2003, 1:00Praga, Amsterdam i Wiedeń wyrosły na stolice europejskiej rozrywki68
  • Rekiny konsumpcji1 cze 2003, 1:00Sześć miliardów złotych rocznie wydają Polacy na dzieci w wieku 6-18 lat72
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Lament z przypalonego garnka1 cze 2003, 1:00Drogi Robercie, CzujĘ siĘ fatalnie, bo przedwczoraj przypaliŁem sos. Jest to rodzaj tragedii, który potrafi mnie wpędzić w długotrwałą depresję. Sos był pomidorowy, zdążyłem w niego zainwestować dużo produktów i masę pracy.74
  • Szwajcaria narodów1 cze 2003, 1:00"Nowa Unia Europejska" - konkurs "Wprost" i Polskiej Fundacji im. Roberta Schumana76
  • Pasztet z Edyty1 cze 2003, 1:00Edyta Górniak na naszych oczach została zmielona i rozsmarowana na zagranicznych grzankach tak cieniutko, że już jej prawie nie widać78
  • Ameryka w czerwonej sieci1 cze 2003, 1:0050 lat temu stracono w USA Rosenbergów, fa ktycznych twórców sowieckiej bomby atomowej80
  • Know-how1 cze 2003, 1:00Remont serca Poznańscy lekarze pod kierownictwem prof. Tomasza Siminiaka z Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Poznaniu pierwsi na świecie przeszczepili do serca wyhodowane w laboratorium komórki, nie otwierając klatki...83
  • Nakłuwanie miłorzębu1 cze 2003, 1:00Leczenie astmy lekami homeopatycznymi to strata pieniędzy - stwierdzili ostatnio specjaliści z Peninsula Medical School w Exeter w Wielkiej Brytanii. Brytyjscy uczeni przebadali 93 dzieci w wieku 5-15 lat, cierpiących na tę chorobę. U żadnego z...84
  • Grypą w raka1 cze 2003, 1:00Wirusy zwalczają nowotwory, choroby serca i infekcje90
  • Bez granic1 cze 2003, 1:00Ziemia zadrżała Całe rodziny zostały uwięzione w ruinach domów - mówił zdenerwowany algierski premier Ahmed Ouyahia. Jego kraj nawiedziło jedno z największych trzęsień ziemi w historii. W katastrofie zginęło prawie 1,6...92
  • Architekt nowego świata1 cze 2003, 1:00Dla Polski George W. Bush gotów jest nawet założyć smoking94
  • Upiór Saddama1 cze 2003, 1:00Prawdę o Husajnie skrywają masowe groby. W nich Irakijczycy szukają dziś swych bliskich - Agata Jabłońska z Iraku.100
  • Ambasador nadzwyczajny1 cze 2003, 1:00Szewach Weiss zbudował polski dom pod izraelską flagą104
  • Iwan rządzi Niemcami1 cze 2003, 1:00Schröder zawiązał sobie pętlę na szyi106
  • Irlandzkie lustro1 cze 2003, 1:00Czy będziemy jak Irlandczycy, tylko trochę bardziej?108
  • Ostry zakręt1 cze 2003, 1:00Ukraina oddala się od Europy. Ten nie wypowiedziany wniosek ciążył nad odbywającą się w krakowskiej Willi Decjusza konferencją dotyczącą trójkąta weimarskiego i Ukrainy.110
  • Cytat dyplomatyczny - Papież z dziwnego kraju1 cze 2003, 1:00Co sprawia, że niektórzy rodacy papieża wciąż mają kłopot z rozpoznaniem białego i czarnego?110
  • Menu1 cze 2003, 1:00Kraj Gaiman w krainie czarów Być może następny komiks, wiersz lub scenariusz Neila Gaimana opowie o portfelu skradzionym w biały dzień w centrum Warszawy. Gdy sławny Brytyjczyk podpisywał swoją "Koralinę", stołeczni...112
  • Młot bogów1 cze 2003, 1:00Ojcowie-założyciele" współczesnego rocka, którzy dla tego gatunku zrobili tyle, ile razem Mahler i Webern dla XX-wiecznej muzyki klasycznej - tak ocenia się znaczenie Led Zeppelin.116
  • Błazen Europy1 cze 2003, 1:00Roberto Benigni: hochsztapler czy geniusz kina?118
  • Kino Tomasza Raczka1 cze 2003, 1:00Matrix -Reaktywacja, W poniedziałek rano119
  • (Nie)użyteczni idioci1 cze 2003, 1:00Lewicowi intelektualiści i artyści uważają bezmyślne krytykowanie Ameryki za kwintesencję wolności120
  • Polski Rosjanin1 cze 2003, 1:00Walczyliśmy przeciw faszystom, a przecież sami byliśmy faszystami - odkrył Bułat Okudżawa122
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego1 cze 2003, 1:00Recenzje płyt123
  • Seks w polityce1 cze 2003, 1:00Życie seksualne polskich polityków tradycyjnie owiane było mgiełką tajemnicy. O sekretarzu Gomułce było jedynie wiadomo, że żonę ma. Raz nawet padło z trybuny jej imię, a było ono: "Zofia". Szary obywatel wizerunku Zofii nie znał. Być może...124
  • Towarzysze i koledzy - Krótka instrukcja1 cze 2003, 1:00Zgłosiła się do mnie nie tak dawno grupa młodych działaczy z pytaniem, czy ja wiem, jak się tworzy w naszym kraju grupę osób sprawujących władzę. A ponieważ widzę społeczne zainteresowanie w tym temacie, po wielu wywiadach środowiskowych...124
  • Organ Ludu1 cze 2003, 1:00TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 22 (35) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 26 maja 2003 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza ZostaŁo 12 dni Alarm niebieski Najwyższe władze partyjne i państwowe ogłosiły w Polsce "alarm...125
  • Polacy nie sypią1 cze 2003, 1:00Stara rymowanka: "Przeżyliśmy potop szwedzki, przeżyjemy i radziecki" mogłaby dzisiaj brzmieć: "Przeżyliśmy różne zera, przeżyjemy i Leppera"126