Odroda tatczezne

Odroda tatczezne

Dodano:   /  Zmieniono: 1
Nowy naród RP - Kaszubi
Strasznie tu u was dużo Szwedów - usłyszał od turystów Artur Jabłoński, starosta pucki. Chodziło im o ludzi wyglądających co prawda jak miejscowi, ale mówiących innym, "dziwnym" językiem. Rzekomi Szwedzi to Kaszubi. Kilkanaście lat temu, gdy autobus z kaszubskiej wsi zbliżał się do miasta, wszyscy pasażerowie przechodzili na język polski. Dzisiaj coraz śmielej posługują się własnym językiem.
Kaszubszczyzna doczekała się w wolnej Polsce prawdziwej nobilitacji. Język kaszubski trafił do radia, telewizji i na uniwersytety, "Dziennik Bałtycki", największa gazeta regionalna, raz w tygodniu publikuje dodatek w tym języku. Kaszubskiego uczą się dzieci w ponad pięćdziesięciu szkołach podstawowych i trzech średnich. Dla nich przetłumaczono Biblię, "Małego Księcia", "Kubusia Puchatka" i kilka innych dzieł. Kaszubski staje się powoli językiem urzędowym; w kilku gminach przed wjazdem do miejscowości postawiono tablice z napisami po polsku i kaszubsku. Takie napisy pojawiły się w Kartuzach na budynkach magistratu i starostwa. Młodzi radykałowie z miesięcznika "Odroda" (czytaj: łedroda - odrodzenie) doprowadzili do tego, że językowi kaszubskiemu został nadany przez Bibliotekę Kongresu w Waszyngtonie międzynarodowy kod językowy. Tym samym stał się on standardowym językiem, takim jak polski czy angielski. Możliwa stała się powolna o`droda tatcze¨zne¨ (odrodzenie ojczyzny).

Jesteśmy inni
Kaszubów można by uznać za taką samą grupę regionalną jak Ślązaków czy górali, gdyby nie ów język, który czyni ich wyjątkowymi. Kaszubski wywodzi się z lechickiej grupy językowej. Gdyby żyli w naszych czasach Wieleci czy Obodrzyci, mogliby się swobodnie porozumiewać z Kaszubami. - Kaszubów jest na Pomorzu 330 tys., a pół-Kaszubów - 180 tys. - twierdzi prof. Marek Latoszek z Uniwersytetu Gdańskiego. Ze spisu powszechnego wynika jednak, że kaszubski za swój język ojczysty uważa jedynie 52,6 tys. osób. Zdaniem działaczy organizacji kaszubskich, liczba ta jest dwukrotnie niższa od faktycznej. Jeszcze trudniej przychodzi Kaszubom pogodzić się z myślą, że nie są Polakami. Na razie tylko 5,1 tys. mieszkańców Kaszub uznało się za obywateli narodowości kaszubskiej.
- Ci, którzy zdobyli własną świadomość narodową, to na razie wąska elita. Z czasem będzie nas przybywać, bo jesteśmy inni niż Polacy i widać to gołym okiem - mówi 32-letni Artur Jabłoński, który jest także wiceprezesem Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego (ZKP). Jego poglądy na kaszubskość bliskie są temu, co głoszą młodzi z "O`drody". To oni przed spisem powszechnym rozrzucili 30 tys. ulotek nawołujących do wpisywania narodowości kaszubskiej. Akcji sprzeciwił się ostro prof. Bruno Synak, socjolog z Uniwersytetu Gdańskiego, prezes ZKP. - Kaszubskość i polskość nie są pojęciami konkurencyjnymi. Gdyby w formularzu spisowym pojawiło się dodatkowe pytanie o przynależność do grupy etnicznej, nie byłoby problemu. Kiedy kilkanaście lat temu robiliśmy badania, wielu Kaszubów czuło się obrażonych pytaniem, czy aby na pewno są Polakami - twierdzi prof. Synak.
- Mamy prawo domagać się autonomii, i to już - mówi Paweł Szczypta z "O`drody".

Wierny lud i zniemczeni książęta
Spory o to, czy być osobnym narodem czy kaszubskim plemieniem narodu polskiego, trwają od dawna. Patronem radykałów był m.in. jeden z najwybitniejszych działaczy kaszubskich Florian Ceynowa, lekarz zmarły w 1881 r., który opowiadał się za stworzeniem osobnego narodu słowiańskiego. Przestrzegał przed germanizacją Kaszubów, winą za wypieranie ich języka obciążał polską szlachtę i duchowieństwo. Aby obudzić wiarę ludzi w siłę swojej kultury, wydawał książki w języku kaszubskim. Urodzony pół wieku później Aleksander Majkowski, z zawodu też lekarz, kontynuował dzieło Ceynowy. Powieść Majkowskiego "Żecé i przigodé Remusa" ("Życie i przygody Remusa") to jedyny kaszubski utwór przetłumaczony na kilka języków.
Przed wiekami przodkowie Kaszubów, czyli nadbałtyccy Słowianie, toczyli z Polakami nieustanne wojny. Za czasów Bolesława Krzywoustego Pomorze odłączyło się od Polski. Germanizacja Kaszub, które kiedyś rozpościerały się od Odry do Wisły, rozpoczęła się w XIII wieku. Książęta pomorscy zniemczyli się w ciągu dwóch następnych stuleci.

Kaszub w polskim domu
Pod koniec XIX wieku Polacy i Niemcy rozpoczęli wyścig o dusze ludzi, którzy nie myśleli o swojej narodowości. Polska inteligencja z satysfakcją spoglądała na agresję hakaty na Pomorzu; nic tak nie zbliżało krnąbrnych Kaszubów do Polski jak przymusowa germanizacja.
Friedrich Lorentz, niemiecki badacz kultury kaszubskiej, chciał przyciągnąć nadmorski lud do niemieckiej kultury po dobroci. Stworzył muzeum wsi kaszubskiej, napisał "Historię Kaszubów". Ci jednak w większości pragnęli Polski. "Kaszub w Polsce będzie wreszcie w domu, już nie będzie dummer Kaschube [głupim Kaszubem]" - pisano na plakatach w 1918 r. Powrót Polski nad Bałtyk przyniósł jednak rozczarowanie. Zanim nastała cywilna administracja, rządziło wojsko, które zachowywało się - jak napisano w jednym z raportów - jak "w okupowanym kraju". Bezprawne rekwirunki były na porządku dziennym. Miejscowi ludzie żyli w przekonaniu, że zostali najechani przez Polaków z innych dzielnic. Sporo w tym przesady; przybysze na Kaszubach stanowili 1 proc. mieszkańców, a w administracji jedynie jedną piątą urzędników.
W drugiej połowie lat 40. znów w majestacie prawa rabowano Kaszubów, z kaszubskości próbowano uczynić folklor, a język kaszubski nie miał prawa wstępu do szkół i urzędów. Dialekt wyszydzano, nauczyciele bili dzieci za mówienie po kaszubsku, zdarzały się wypadki wysyłania ich do szkół specjalnych z powodu nieznajomości polskiego. - Represje nasiliły się w latach 70. Na przykład w Sychowie w powiecie wejherowskim jedną trzecią klasy przeniesiono do szkoły specjalnej - mówi Leszek Szmidtke, dziennikarz z Radia Gdańsk.

Papież budzi Kaszubów
W rozbudzeniu kaszubskiej dumy wielki udział ma Jan Paweł II, który podczas pielgrzymek do Polski dwukrotnie wzywał Kaszubów do pielęgnowania własnej kultury i języka. W drugiej połowie lat 80. w jednej z kaszubskich wsi po raz pierwszy odprawiono mszę w języku miejscowych. Dziś takie msze odprawiane są w 38 kościołach.
W niedawnym zlocie Kaszubów w Słupsku uczestniczyło kilka tysięcy osób, kilkaset bawiło się kilka tygodni temu na pierwszych mistrzostwach świata w zażywaniu tabaki (urządzono je w Chmielnie). Zwyczaj ów odżył, kiedy cztery lata temu posłowie chcieli wprowadzić ustawę zakazującą produkcji i spożywania tabaki z powodu jej szkodliwości dla zdrowia. Kaszub bez tabaki to jak Francuz bez wina, więc rozległa się wrzawa. Ustawę obalono.
Co jakiś czas pojawia się pomysł stworzenia partii kaszubskiej. Jego zagorzałym przeci-wnikiem jest Donald Tusk, wicemarszałek Sejmu (w mistrzostwach w zażywaniu tabaki w Chmielnie zdobył drugą nagrodę), który odkrył swoje kaszubskie pochodzenie pod koniec lat 70. W każdej kadencji Sejmu co najmniej kilku posłów to Kaszubi (stanowią więc większą siłę niż uznane mniejszości narodowe). W rządzie Jerzego Buzka mieli nawet swojego ministra i wiceministra edukacji narodowej (Edmund Wittbrot i Wojciech Książek).



Słynni Kaszubi

Paweł Nipkow - wynalazł tzw. tarczę Nipkowa, urządzenie zamieniające ruchomy obraz na sygnał elektryczny, dzięki czemu możliwe było powstanie telewizji. Zginął w 1940 r.

Edmund Wnuk-Lipiński - socjolog

Andrzej Grubba - tenisista stołowy

Donald Tusk - polityk PO

Danuta Stenka - aktorka

Gerard Labuda - mediewista
Więcej możesz przeczytać w 35/2003 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 1

Spis treści tygodnika Wprost nr 35/2003 (1083)

  • Wprost od czytelników31 sie 2003, 1:00Wyrób mlekopodobny Gratuluję artykułu "Wyrób mlekopodobny" (nr 32). To, co oferuje sieć handlowa, przeważnie nadaje się wyłącznie do oglądania, i to z daleka. Można jednak kupić normalną żywność - od...3
  • Na stronie31 sie 2003, 1:00Wielu Polaków gustuje bardziej w płacowaniu niż w pracowaniu3
  • Peryskop31 sie 2003, 1:00Prawdy kontra prawda - Prawda w sprawie Rywina jest jedna, więc i sprawozdanie powinno być jedno. Doszło jednak do tak wielu rozbieżności, że raczej nie uda się nam wypracować wspólnego stanowiska - mówi Zbigniew Ziobro,...6
  • Dossier31 sie 2003, 1:00abp Józef GLEMP prymas Polski "Przepraszamy Pana Boga za to, że Owsiakowi nie udało się włączyć w nurt odrodzenia, że postawił znak zakazu na wejście Chrystusa do swego Woodstocku, a otworzył bramy dla wielu innych...7
  • Poczta31 sie 2003, 1:00Z życia opozycji Dwa razy w rubryce "Z życia opozycji" (nr 32, nr 33) pojawiło się hasło: "Unia Wolności - partia ludzi o czystych Wujcach". Zdając sobie sprawę ze szczególnego charakteru tej rubryki, nie oburzam...9
  • Kadry31 sie 2003, 1:009
  • M&M31 sie 2003, 1:00 SYDNEY, BERLIN, ŁÓDŹ Łódź, wbrew prezydentowi, się zgodziła - Niech no już się u nas odbywa ta parada techno. Wilk syty - owca cała, bo mając na względzie, że jest za późno - i tak parady nie będzie.10
  • Pol odkrywca31 sie 2003, 1:00"Gazeta Wyborcza" zamieściła wywiad z wicepremierem i ministrem infrastruktury Markiem Polem.10
  • Playback31 sie 2003, 1:00Leszek Miller, prezes Rady Ministrów, i Krzysztof Janik, minister spraw wewnętrznych i administracji10
  • Z życia koalicji31 sie 2003, 1:00Minister Janik dokonaŁ wiekopomnego odkrycia. Wie już, skąd te zaciekłe ataki na rząd. "Bywa, że okazją do ataku są fochy jakiejś ustosunkowanej żony albo na przykład nieprzybycie któregoś z nas na jakieś przyjęcie, co...12
  • Z życia opozycji31 sie 2003, 1:00Trwa wykryta przez Zbigniewa Wassermanna (PiS) akcja tajnych służb. Polega ona na lansowaniu Jana Rokity (PO) kosztem braci Kaczyńskich (bracia Kaczyńscy). Spisek jest ewidentny. Ostatnio na przykład pojawiły się pomysły, żeby Rokita...13
  • Fotoplastykon31 sie 2003, 1:0014
  • Szkoła rynku31 sie 2003, 1:00Ponad dwieście polskich podstawówek uczy już na europejskim poziomie16
  • Policyjna atrapa31 sie 2003, 1:00Czy mamy jeszcze policję?20
  • Agencja Niebezpieczeństwa Wewnętrznego31 sie 2003, 1:00Zatrzymanie Jacka Kalasa było de facto uderzeniem w Krzysztofa Szwedowskiego, wiceprezesa NIK i byłego wiceszefa UOP22
  • Dwie Polski31 sie 2003, 1:00Nasza wspólnota narodowa staje się fikcją24
  • Futbol totalny31 sie 2003, 1:00Europejska superliga jedynym ratunkiem dla polskiej piłki28
  • Powrót volkswagendeutschów31 sie 2003, 1:00Czy Polska zapłaci odszkodowania wysiedleńcom do Niemiec z lat 70. i 80.?32
  • Nałęcz - Rozgrzewka31 sie 2003, 1:00W zgiełku naszych politycznych sporów trudniej będzie przypomnieć Europie, że bez Sierpnia �80 wyglądałaby inaczej33
  • Giełda i wektory31 sie 2003, 1:00Hossa Świat Prostytutki przekwalifikowane Węgierskie Stowarzyszenie Ochrony Interesów Prostytutek wystąpiło o 300 tys. euro z unijnych funduszy przeznaczonych na pomoc dla przyszłych krajów członkowskich. Pieniądze miałyby...34
  • Niewypał Kołodki31 sie 2003, 1:00Czy SLD rozbroi minę budżetową za pomocą młotka?36
  • Warszawska ruletka31 sie 2003, 1:00W Stanach Zjednoczonych osobom zamieszanym w sprawę zniknięcia cudzych pieniędzy nie podaje się ręki40
  • Wędka zza oceanu31 sie 2003, 1:00Amerykańska Polonia mogłaby inwestować u nas nawet 10 mld USD rocznie!42
  • Kraj Wschodzącego Słońca31 sie 2003, 1:00Yoshiko Takahashi nie jest entuzjastyczną działaczką ruchu na rzecz ochrony środowiska, ale w ubiegłym roku zachwyciły ją panele słoneczne, które wytwarzają większość energii elektrycznej zużywanej w jej domu o powierzchni 120 m246
  • Balcerowicz wprost - Byt a świadomość31 sie 2003, 1:00Wzrost podatków hamuje rozwój gospodarki i zniechęca do powiększania legalnego zatrudnienia48
  • 2 x 2 = 4 - Współczuję Gudzowatemu31 sie 2003, 1:00Spece od sprawiedliwości społecznej narażają Polskę na gigantyczne straty49
  • Supersam31 sie 2003, 1:00Na spokojną podróż Lokomotiv to naturalny lek zapobiegający chorobie lokomocyjnej składający się ze sproszkowanego kłącza imbiru, który blokuje nudności i wymioty. Lokomotiv - w przeciwieństwie do leków syntetycznych...50
  • McChleb31 sie 2003, 1:00Polski chleb może się stać narodowym produktem eksportowym jak węgierskie salami i włoskie spaghetti52
  • Odroda tatczezne31 sie 2003, 1:00Nowy naród RP - Kaszubi60
  • Makłowicz do Bikonta, Bikont do Makłowicza31 sie 2003, 1:00Piotrusiu! Jak i poprzednio, piszę do Cię z ziem korony świętego Stefana, skąd jeszcze przez tydzień nie zamierzam się ruszać62
  • Druga płeć - No31 sie 2003, 1:00Na najpotężniejszą konkurentkę miłości wyrosła młodość. Jej kult, zwłaszcza dla kobiet, stał się zabójczy63
  • Teatr wojny31 sie 2003, 1:00Żaden aktor nie wypadł na światowej scenie tak dobrze jak Hitler w 1938 roku Niemiecki wywiad radiowy zarejestrował w maju 1938 r. rozmowę telefoniczną Jana Masaryka, czeskiego ambasadora w Londynie, z prezydentem Czechosłowacji Edvardem...64
  • Know - how31 sie 2003, 1:00Mózg z kreatyny Przyjmowanie stosowanej przez wielu sportowców kreatyny zwiększa sprawność umysłową osób nie jedzących mięsa. Badania przeprowadzone przez brytyjskich naukowców z University of Northumbria...67
  • Chorobliwe lenistwo mężczyzn31 sie 2003, 1:00Andropauza to mit!68
  • Nadciąga bóg wojny31 sie 2003, 1:00Zbliżenia Marsa i Ziemi już wielokrotnie miały zwiastować kataklizmy.72
  • Zabić Parkinsona31 sie 2003, 1:00Czy terapie genowe to szaleńczy eksperyment?74
  • Bez granic31 sie 2003, 1:00Wojna futbolowa "Nie możemy dopuścić, aby sąd decydował o kolejności w tabeli rozgrywek" - tak premier Włoch Silvio Berlusconi tłumaczył konieczność wydania przez rząd dekretu zabraniającego sądom cywilnym karnego...76
  • Baas - Kaida31 sie 2003, 1:00Ludzie Saddama połączyli w Iraku siły z międzynarodówką terrorystyczną78
  • Faszysta w Pałacu Elizejskim?31 sie 2003, 1:00"Płonącą jesień" zapowiada francuskiemu rządowi antyglobalista kryminalista José Bové82
  • Boskie łzy31 sie 2003, 1:00W Kaliningradzie kradną, bo nie ma, a nie ma, bo kradną84
  • Baranek Kaddafi31 sie 2003, 1:00Twarda polityka Białego Domu rzuciła libijskiego dyktatora na kolana88
  • Menu31 sie 2003, 1:00Kraj Sopot komediowy Skaldowie, reprezentujący na sopockim festiwalu Nowy Jork (podczas koncertu Muzyka Świata), nawiązali do międzynarodowej tradycji imprezy. O związkach zespołu ze Stanami Zjednoczonymi miało świadczyć to, że mieszka...90
  • Śmieszny strach31 sie 2003, 1:00Krwawe horrory stały się ulubionymi komediami nastolatków92
  • Wenecki szpagat31 sie 2003, 1:00Wenecja, programowo antyhollywoodzka, zwycięzców wręcz popycha do Hollywood94
  • Pieśnią i mieczem31 sie 2003, 1:00Już milion Polaków rocznie uczestniczy w inscenizacjach średniowiecznych bitew i rycerskich turniejach96
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego31 sie 2003, 1:00 STARSAILOR Silence Is Easy - ** Świat otrzyma ten album dopiero we wrześniu, ale my możemy już dziś odpalić walec i leniwym sierpniowym tempem odbyć brutalną przejażdżkę po nowym dokonaniu pięknych dwudziestoletnich z Albionu....97
  • Requiem dla łysej śpiewaczki31 sie 2003, 1:00"Skopię jej dupę"- zagroził Frank Sinatra Sinéad O'Connor po jej kolejnym wyskoku98
  • Perły do lamusa? - Mały wielki świat31 sie 2003, 1:00Polacy, którzy mają opinię snobów, obecnie nie wiedzą, co się dzieje poza kinem komercyjnym99
  • Co media - Po pierwsze: nie zapeszać!31 sie 2003, 1:00Jak się okazało, bezpośrednią przyczyną braku prądu w Ameryce była Północnoamerykańska Rada Niezawodności100
  • Nowowizja - Ręce i kieszenie31 sie 2003, 1:00Zwykle kiedy kończą się wakacje, okazuje się, że jesteśmy bez grosza.100
  • Organ Ludu31 sie 2003, 1:00TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 35 (48) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 25 sierpnia 2003 r. Cena + VAT + ZUS + winieta Armia polska jest zwycięska Pepiki nie poznały się Dzisiaj już bez żadnych wątpliwości widać, że...101
  • Skibą w mur - Chlup w dziób!31 sie 2003, 1:00Najnowsze badania naukowców wykazują, że wóda jest lepsza od witamin, seksu oralnego czy serialu "Klan"102