Kości na pustyni

Kości na pustyni

Miasto zbrodni: śledztwo "Wprost" i TVN w Meksyku
Na zboczu góry widnieje wielki, biały napis: "Miasto Juárez", a pod spodem: "Czytajcie Biblię. Ona jest prawdą. Czytajcie ją". Hollywoodzkie gwiazdy, wśród nich Glenn Close i Meryl Streep, zaapelowały w liście otwartym do meksykańskiego rządu o położenie kresu makabrycznej serii morderstw od ponad 10 lat popełnianych w Juárez, gdzie życie - wbrew napisowi na skale - toczy się wedle zgoła niebiblijnych reguł.
15-letnia Brenda Alfaro zaginęła jesienią 1997 r. Jej matka Esther Luna Alfaro wspomina, jak policjanci kpili z niej, mówiąc, że córka z pewnością uciekła z domu albo się prostytuuje. Z takimi samymi reakcjami policji miały do czynienia rodziny innych ofiar. W styczniu tego roku Esther otrzymała od władz pudełko ze szczątkami córki. - I władze, i zwykli ludzie zatracili zdolność zdumienia się zbrodnią, nie mówiąc już o szoku - mówi mi Esther Chavez Cano, była bizneswoman, która po przejściu na emeryturę założyła pierwsze w mieście centrum pomocy ofiarom przemocy, nie mogąc znieść bierności władz i bezsilności mieszkańców.

Koniec chowania głowy w piasek?
- Jeżeli możemy leczyć choroby państw Bliskiego Wschodu, to dlaczego nie możemy tego zrobić na naszej własnej granicy? - dziwi się Hilda Solis, członkini Izby Reprezentantów amerykańskiego Kongresu. W październiku demokratka z Kalifornii stanie na czele grupy kongresmanów, którzy pojadą do Juárez, by zwrócić uwagę na nie rozwikłaną kryminalną zagadkę dwumilionowego meksykańskiego miasta leżącego na granicy z Teksasem. Od 1993 r. w Juárez w tajemniczych okolicznościach przepadają bez wieści dziewczęta i młode kobiety. Zwłoki lub szczątki wielu z nich są potem odnajdywane na pustyni otaczającej miasto. Seryjna zbrodnia bardziej jednak porusza międzynarodową opinię publiczną niż meksykańskie władze. Kongres USA zapoznał się właśnie z raportem Amnesty International, który nie pozostawia suchej nitki na władzach Meksyku, krytykując je za tolerowanie zabójstw setek kobiet, dzięki czemu mordercy czują się bezkarni.
Stany Zjednoczone Meksyku wzorowały nie tylko nazwę, ale i ustrój na tym, co istniało za północną granicą. Poszczególne meksykańskie stany mają dużą samodzielność, administracja federalna długo nie próbowała więc ingerować w to, co uznała za sprawę stanu Chihuahua, w którym znajduje się Juárez. Dopiero w orędziu wygłoszonym 1 września tego roku w Kongresie prezydent Vicente Fox powiedział, że morderstwa kobiet w Juárez stały się problemem rządu federalnego. Do miasta wysłano wówczas trzystu funkcjonariuszy federalnej policji, ostatnio jeszcze siedmiuset.
- To, co dotychczas było uznawane za lokalny problem społeczny - zabójstwa na ogół biednych kobiet - stało się palącą sprawą polityczną i gospodarczą - mówi mi Sonia del Valle, dziennikarka meksykańskiej gazety "Reforma". Sonia śledzi wydarzenia w Juárez od roku 1994. Jej zdaniem, tym razem prezydent Fox nie miał już innego wyjścia. Bezkarność zbrodni i bierność władz wywołała bowiem zbyt wielką falę krytyki zagranicznych mediów i organizacji broniących praw człowieka (m.in. Amnesty International i Human Rights Watch), a zwłaszcza praw kobiet. "Sprawa lokalna" stała się nagle sprawą globalną, a Juárez - jak twierdzi Sergio Gonzales Rodriguez, autor książki o mordach w tym mieście "Huesos en el desierto" ("Kości na pustyni") - kryminalną stolicą świata.

Umywać ręce od krwi
Fala krytyki w związku z bezkarną zbrodnią nadszarpnęła reputację kraju, który musi dbać o atrakcyjność w oczach potencjalnych inwestorów. Tymczasem zabójstwa w Juárez podziałały na nich odstraszająco. Część firm zaczęła się wyprowadzać z pogranicza meksykańsko-amerykańskiego, choć dotychczas było ono mekką przedsiębiorców korzystających z preferencji, jakie dało im Północnoamerykańskie Porozumienie o Wolnym Handlu (NAFTA).
Inwestorzy zniechęcili się tym bardziej, że odium krytyki za bezkarność zbrodni spadło także na nich. - Wiele ofiar pracowało w maquiladoras, fabrykach założonych na pograniczu głównie przez Amerykanów, kobiety często znikały w drodze do pracy lub z pracy. Pracodawcy nie chcieli jednak brać odpowiedzialności za ich bezpieczeństwo - mówi mi Ximena Andion Ibanez z meksykańskiej Komisji Obrony i Promocji Praw Człowieka, która na co dzień wspomaga organizacje pozarządowe w Juárez, m.in. stowarzyszenia rodzin ofiar tajemniczego seryjnego mordercy.
Symboliczną oskarżycielską wymowę miało znalezienie pod koniec 2001 r. zwłok ośmiu kobiet na polu bawełny obok skrzyżowania, gdzie ma siedzibę organizacja skupiająca właścicieli maquiladoras. W USA na amerykańskie koncerny działające w Meksyku wywierano silną presję (m.in. centrala związków zawodowych AFL-CIO, która kiedyś wspierała "Solidarność"), by zadbały o losy swoich pracownic.

Szybko wyprać sumienie!
Funkcjonariusze federalni wysłani do Juárez, by przyspieszyć śledztwo, nie mają łatwego życia. Nie znają lokalnych warunków, a władze stanu Chihuahua patrzą na nich niechętnym okiem. Gubernator Chihuahua pochodzi z partii opozycyjnej wobec układu, który rządzi na szczeblu federalnym. Wybór Foxa na prezydenta przed trzema laty przerwał trwające ponad 70 lat rządy Partii Rewolucyjno-Instytucjonalnej. Dziś PRI wykorzystuje każdą okazję, by kontestować politykę prezydenta.
Obejmując władzę, Fox obiecywał zaprowadzenie w kraju demokracji i przestrzeganie praw człowieka. Poprzedni gubernator Chihuahua należał do partii prezydenta, a więc brak efektów w sprawie morderstw obciąża także konto Foxa. Za kadencji byłego gubernatora (dziś jest on szefem frakcji parlamentarnej partii prezydenckiej) policja i prokuratura nie prowadziły rzetelnego śledztwa w sprawie zabójstw, niszczyły i fabrykowały dowody, a także stosowały tortury, by wymuszać zeznania.

Mafijna piramida
To, co dzieje się w Juárez, dowodzi, że mimo hasła cambio democratico (zmiana demokratyczna) w Meksyku mocno trzyma się "ponadinstytucjonalna mafia", kpiąca zarówno z rządu i partii, jak i nowego ponadnarodowego porządku, dyktowanego przez globalizację - mówi Sergio Gonzales Rodriguez. Dzięki NAFTA i maquiladoras Meksyk awansował do grona dziesięciu największych gospodarek świata, wyprzedzając pod względem obrotów handlowych Brazylię. Zdaniem europejskiego dyplomaty, ani demokracja, ani wolny rynek nie zdołały jednak naruszyć korzeni dotychczasowego sposobu funkcjonowania społeczeństwa. - Jeśli chce się coś załatwić, trzeba iść z odpowiednim prezentem do właściwego kacyka - twierdzi dyplomata.
Wynikająca z tradycji "kultura wymiany" to niewielka część problemów, które przyczyniły się do tego, że sprawcy przestępstw w Juárez i w całym Meksyku pozostają bezkarni. Gazeta "La Prensa" krzyczy nagłówkiem na całą pierwszą stronę: "Escandalo e impunidad!" ("Skandal i bezkarność"), opisując sprawę Juana Sandovala, kardynała z Guadalajary, która stała się polityczno-kryminalną bombą i ukazała mroczne mechanizmy działania państwa. Poprzedni prokurator generalny Jorge Carpizo oskarżył kardynała o przyjmowanie "datków" od kartelu kontrolującego przemyt heroiny i kokainy do USA. Z datków narkomafii zbudowano m.in. dwa kościoły w Juárez.
Konflikt prokuratora i kardynała ciągnie się od 1993 r. (od kiedy zaczęły się mordy kobiet w Juárez!). Wtedy na lotnisku w Guadalajarze został zastrzelony poprzednik Sandovala, Juan Jesus Posada Campo. Prokurator Carpizo uznał, że kardynała zabito w gangsterskich porachunkach. Kardynał Sandoval twierdzi z kolei, że jego poprzednik zginął, gdyż sporo wiedział o udziale wysoko postawionych członków władz w przemycie narkotyków.
Nad dachem siedziby prokuratury i policji federalnej w Juárez widać dach sąsiedniego budynku, gdzie mieści się dyskoteka. W oczach mieszkańców odzwierciedla prawdziwy układ sił. Nieoficjalnie wiadomo, że dyskoteka należy do Rafaela Aguilara Juniora, syna jednego z największych przemytników narkotyków Rafaela Aguilara Seniora, zastrzelonego przed dziesięciu laty w hotelu w Cancún.

Miasto przyszłości
"Miasto przyszłości" - jak nazwano Juárez - rozwijało się błyskawicznie, przyciągając migrantów z całego kraju. Carmen Velasquez, 26-letnia psycholog pracująca z kobietami będącymi ofiarami przemocy i ich rodzinami (m.in. z Esther Luną Alfaro), mówi, że gdy kończyła szkołę, w Juárez mieszkało niespełna milion osób, a gdy wróciła po studiach, było ich już ponad dwa razy więcej. Jak twierdzi Ximena Ibanez, przybysze, wyrwani z rodzinnego środowiska, łatwiej pozbywają się hamulców powstrzymujących przed stosowaniem przemocy czy używaniem narkotyków.
- Mamy do czynienia z brakiem zaufania obywateli do władz na wszystkich poziomach - przyznaje Ricardo Sepulveda, szef rządowej komisji ds. promocji i obrony praw człowieka. Komisja m.in. koordynuje prace rządu federalnego w sprawie morderstw i przemocy wobec kobiet w Juárez, współpracując z władzami miejskimi i organizacjami wspierającymi rodziny ofiar. Zdaniem Sepulvedy, te działania powinny być kluczem nie tylko do wyjaśnienia zbrodni i schwytania sprawców, ale i do odzyskiwania zaufania ludzi. Jak przyznaje szef komisji, zwłaszcza w Juárez - największym siedlisku przemocy i przestępczości w całym kraju - nie będzie to zadanie ani na tygodnie, ani nawet na miesiące.


Piąty odcinek filmu "Miasto zbrodni" na antenie TVN we wtorek 30 września o godz. 22.30 i w niedzielę 5 października o godz. 23.20.
Okładka tygodnika WPROST: 40/2003
Więcej możesz przeczytać w 40/2003 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 40/2003 (1088)

  • Wprost od czytelników 5 paź 2003, 1:00 Pruski targ Pruska Biblioteka Państwowa, a ściśle jej część zmagazynowana przez władze hitlerowskie w krzeszowskim klasztorze i odnaleziona w 1945 r. przez upoważnionego do prowadzenia poszukiwań dr. Stanisława Sierotwińskiego nie od... 3
  • Na stronie - Żart 5 paź 2003, 1:00 Największymi jajcarzami Europy jesteśmy my, Polacy. 3
  • Peryskop 5 paź 2003, 1:00 Tolerancja.pl Na czym polega propaganda nienawiści od Goebbelsa do bin Ladena? Jak przeciwdziałać ksenofobii i rasizmowi? Jak zmienił się świat po 11 września? - takie pytania stawiano podczas międzynarodowej konferencji Tolerancja.pl. w... 8
  • Dossier 5 paź 2003, 1:00 Jerzy HAUSNER wicepremier, minister gospodarki i pracy "Musimy obudzić się z letargu, działać, podejmować decyzje, choć mogą to być decyzje trudne. Ale nie ma teraz łatwych decyzji" Na posiedzeniu Rady Krajowej SLD Tomasz... 9
  • Poczta 5 paź 2003, 1:00 Oświadczenie Oświadczam, że komentując na łamach "Życia Warszawy" (w artykule "Błędy ściśle tajne" z 19 marca 2002 r.) publikację "Wprost" pt. "Katastrofa w Tampie", nie zamierzałem naruszyć... 11
  • Kadry 5 paź 2003, 1:00 11
  • M&M 5 paź 2003, 1:00   WARIANT ŚLĄSKI Gdy trzeba zamiast kopalń zamykać złodziei, zamknijmy ich w kopalniach... Z tego da się skleić paradoks, co by w świecie równych sobie nie miał: żeby partia rządząca zeszła do podziemia. 12
  • Najlepsi w służbie zdrowia 5 paź 2003, 1:00 Choć służba zdrowia znajduje się w stanie śmierci klinicznej, są symptomy ozdrowienia. 12
  • Playback 5 paź 2003, 1:00 12
  • Z życia koalicji 5 paź 2003, 1:00 Twórców fantasy przybywa. Ostatnio zorganizowali nawet w Warszawie zlot, na którym wystąpił jeden z głośniejszych ostatnio autorów baśni Leszek Miller. Ogłosił on, że rząd SLD pod jego światłym przewodem... 14
  • Z życia opozycji 5 paź 2003, 1:00 Paweł Smoleński umieścił nas w "Gazecie Wyborczej" w poczcie oprawców Wujców. Tak, przyznajemy się, to my, Mazurek i Zalewski, wespół w zespół zabranialiśmy Pawełkowi Wujcowi w latach 70. trzymać... 15
  • Fotoplastykon 5 paź 2003, 1:00 16
  • Kłamstwo medyczne 5 paź 2003, 1:00 Bezpłatnej służby zdrowia nie było, nie ma i nie będzie! 18
  • Lek na kasę 5 paź 2003, 1:00 Tabletki przeczyszczające kasę szpitali wyprodukuje niedługo SLD 24
  • Łagodny drapieżnik 5 paź 2003, 1:00 Czy Oleksy musi zniszczyć Millera, żeby zająć jego miejsce? 28
  • Straż graniczna gangsterów 5 paź 2003, 1:00 Kolejki na granicach są po to, aby skorumpowani celnicy przepuszczali kontrabandę. 32
  • Nałęcz - Los Grabskiego 5 paź 2003, 1:00 Śmiałe reformy przysporzyły Grabskiemu więcej wrogów niż zwolenników 34
  • Zawracanie gitary - Prawo dla zaradnych 5 paź 2003, 1:00 Teraz każdy może dopisać do dowolnego projektu ustawy dowolne słowa 34
  • Giełda i wektory 5 paź 2003, 1:00 Hossa Świat Rozkułaczają miasta Władze Kijowa rozpoczęły walkę z mieszkańcami hodującymi świnie na balkonach i krowy na podwórkach przed blokami. Sąsiedzi hodowców skarżą się na nieprzyjemne zapachy, a weterynarze... 36
  • Good bye, Jackowo! 5 paź 2003, 1:00 Spełniony Polish dream w Chicago 38
  • Prawem wytrycha 5 paź 2003, 1:00 Polskim ustawodawcom najlepiej wychodzi produkowanie furtek ustawowych 44
  • Koreański przypływ 5 paź 2003, 1:00 Umiera Daewoo, niech żyją Hyundai, Samsung i LG? 48
  • Lichwiarz z niszy 5 paź 2003, 1:00 Provident uszczęśliwia Polaków, obdzierając ich ze skóry! 52
  • Agent biznesmen 5 paź 2003, 1:00 Wywiad skarbowy, czyli polityczna policja podatkowa 53
  • Dekada Gatesa 5 paź 2003, 1:00 Właściciel Microsoftu dziesiąty rok z kolei przewodzi na liście najbogatszych Amerykanów, czyli obywateli globu 54
  • Załatwione odmownie - Kto zniszczył Trzeci Świat? 5 paź 2003, 1:00 Klęski trzecioświatowego socjalizmu są tak oczywiste jak sukces Hongkongu, Tajwanu czy Singapuru 56
  • Supersam 5 paź 2003, 1:00 Cytrynka Zaprezentowany na salonie motoryzacyjnym we Frankfurcie citroe¨n C2 nie rozczarował wielbicieli tej marki, którzy już od dawna czekali na następcę wysłużonego modelu saxo. Najmniejsza z oferowanych obecnie... 58
  • Agenci prowincji 5 paź 2003, 1:00 Regionalne lobby w Warszawie mogą więcej niż oficjalne władze 60
  • Wyrok za starość 5 paź 2003, 1:00 Odsuwamy się od starców, bo boimy się samotności i śmierci 64
  • Samoobrona kobiet 5 paź 2003, 1:00 Już 10 tysięcy Polek nauczyło się bronić przed przestępcami podczas akcji "Kobieta bezpieczna" 66
  • Makłowicz do Bikonta, Bikont do Makłowicza 5 paź 2003, 1:00 Piotrusiu! Gdy jesień ciepła, pięknie jest włóczyć się godzinami wśród straganów i pieścić wzrokiem pękate, żółciutkie dynie, bakłażany sinobrzuche, gruszki pękate, pomidory nabrzmiałe. 68
  • Ekran osobisty - Upadłe Lwy 5 paź 2003, 1:00 Starzy mistrzowie filmu utracili autorytet, średnie pokolenie reżyserów źle znosi młodszych, młodzi nie cierpią się nawzajem 69
  • Reformator z karabinem 5 paź 2003, 1:00 Allende importował socjalizm z Kuby, Pinochet skorzystał z wzorców amerykańskich 70
  • Know-how 5 paź 2003, 1:00 Muzyka duchów Dźwięki o bardzo niskiej częstotliwości, choć nie są słyszane przez ludzi, mogą wpływać na ich psychikę. Dowiódł tego niezwykły eksperyment przeprowadzony podczas Tygodnia Nauki Brytyjskiej. Siedemset... 74
  • Do widzenia 5 paź 2003, 1:00 Medycyna oferuje nam nowe oczy 76
  • Ja, czyli my 5 paź 2003, 1:00 Kiedy i dlaczego stajemy się kimś zupełnie innym? 82
  • Eliksir horroru 5 paź 2003, 1:00 Hormony młodości mogą wywołać raka! 84
  • Grzech księdza 5 paź 2003, 1:00 "Męczennik lekarzy" - polemika 86
  • Licencja na zapijanie 5 paź 2003, 1:00 Odtrutka na kaca wynaleziona przez KGB podbija Hollywood 87
  • Bez granic 5 paź 2003, 1:00 ZŁoŚĆ Ziemi Kilka dni po tym, jak ucichł największy w tym roku huragan "Isabel", doszło do kolejnego kataklizmu. Ponad 400 osób zostało rannych, a dwie zginęły podczas najsilniejszego w tym roku trzęsienia ziemi,... 88
  • Gra wstępna 5 paź 2003, 1:00 Jeśli mamy mieć do wyboru Niceę albo śmierć, wybierzmy życie 90
  • Korzenie zdrowego rozsądku 5 paź 2003, 1:00 Rozmowa z Franco Frattinim, ministrem spraw zagranicznych Włoch 92
  • Weto dla weta 5 paź 2003, 1:00 Przyszła konstytucja europejska będzie wymagała jeszcze wielu dyskusji i negocjacji. 94
  • Referendum albo nic 5 paź 2003, 1:00 Projekt konstytucji europejskiej stawia przed Polakami dwa zasadnicze pytania: czy zaakceptować przedstawioną propozycję i w jaki sposób ją zaaprobować lub odrzucić. 94
  • Nicea u wagi 5 paź 2003, 1:00 Jacek Saryusz-Wolski - Negocjator układu stowarzyszeniowego Polski z Unią Europejską, były sekretarz Komitetu Integracji Europejskiej, ekspert Platformy Obywatelskiej 95
  • Demokracja kałasznikowa 5 paź 2003, 1:00 Tylko Ameryka może zapanować nad irackim nie-rządem 96
  • Saper Scheffer 5 paź 2003, 1:00 Nowy szef NATO będzie musiał zbudować most między Paryżem, Berlinem a Waszyngtonem 98
  • Kości na pustyni 5 paź 2003, 1:00 Miasto zbrodni: śledztwo "Wprost" i TVN w Meksyku 102
  • Menu 5 paź 2003, 1:00 KRAJ Historia na wybiegu Moda to często zaprzeczenie praktyczności - tę starą prawdę potwierdzają dwie wielkie wystawy poświęcone sztuce ubioru zorganizowane przez muzea narodowe w Krakowie i w Warszawie. Podwawelska ekspozycja "Za... 106
  • Witajcie w życiu 5 paź 2003, 1:00 Tylko w Polsce filmy dokumentalne ogląda piętnastoprocentowa widownia 108
  • Mowa nóg 5 paź 2003, 1:00 Sabat Małgorzaty Potockiej to współczesna wersja przedwojennych kabaretów Zielony Balonik i Qui pro Quo 111
  • Milan bez ziemi 5 paź 2003, 1:00 Kundera to jedyny pisarz z naszej części Europy, który wyszedł poza rodzime piekiełko 112
  • Kino Tomasza Raczka 5 paź 2003, 1:00 Pająk - ***** Reżyseria: David Cronenberg W rolach głównych: Ralph Fiennes, Miranda Richardson Francja/Kanada/Wielka Brytania 2003 Podróż po umyśle schizofrenika. Tytułowy "Pająk" to kilkunastoletni chłopiec. Tak... 113
  • Klątwa Hitlera 5 paź 2003, 1:00 Wystawiony przez Ewę Michnik "Pierścień Nibelunga" to największe w tym roku plenerowe przedstawienie na świecie 114
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 5 paź 2003, 1:00 SEAL Seal IV - **** Prawdziwe nazwisko to Sealhenry Samuel. Prawdziwy pseudonim - Seal. Po pięciu latach przerwy i przehandlowaniu 12 milionów płyt powraca, by czarować nas czarną magią swych piosenek z tradycją, ale i... 115
  • Szkiełko w oku - Bóg zapłać 5 paź 2003, 1:00 "Danuta Hojarska w więzieniu!" Zachęcony tym tytułem wgłębiłem się w treść artykułu poczytnego czasopisma. 116
  • Organ Ludu 5 paź 2003, 1:00 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 40 (53) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 29 września 2003 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza "Organ Ludu" ma już rok! Rok temu - 23 września - ukazał się pierwszy numer "Organu... 117
  • Skibą w mur - Niesmaczna historia świata 5 paź 2003, 1:00 Erika Steinbach w czarnym mundurze gestapo wygląda bardziej seksownie niż nasza wychudzona Marusia z "Czterech pancernych" 118

ZKDP - Nakład kontrolowany