Witajcie w życiu

Witajcie w życiu

Tylko w Polsce filmy dokumentalne ogląda piętnastoprocentowa widownia
Kiedy oglądalność dokumentalnej "Arizony" Ewy Borzęckiej czy filmu Marcina Koszałki "Takiego pięknego syna urodziłam" przekroczyła 15 proc., brytyjski magazyn "Real Screen" napisał: "Albo Polacy zwariowali, albo polskie kino dokumentalne sięgnęło wyżyn mistrzostwa". Wkrótce się okazało, że to drugie. W następnych publikacjach dokument znad Wisły nazwano "zjawiskiem bezprecedensowym w świecie". Nawet w Wielkiej Brytanii, gdzie pokazywane są świetne odważne dokumenty BBC, ich oglądalność nie przekracza 8 proc. Nic dziwnego, że twórcy największej brytyjskiej sieci telewizyjnej od lat angażowali się chętnie we wspólne z Polakami przedsięwzięcia. We współpracy z BBC powstał m.in. film "Kiniarze z Kalkuty", obsypany nagrodami na festiwalach. Dwukrotnie polskie dokumenty otrzymały Grand Prix Europy, a do tego Prix Italia i nominację do Oscara. Świetna passa dokumentu trwa od lat, a "Ballada o lekkim zabarwieniu erotycznym" - nowa produkcja publicznej Jedynki - może przebić dotychczasowe rankingi oglądalności.
Telenowela Jerzego i Ireny Morawskich to jednocześnie atrakcyjne widowisko (z uwagi na ponętne bohaterki) i portret Polski, jakiej nie znamy. Zdaniem Andrzeja Fidyka, szefa dokumentu w Jedynce, oraz tych, którzy widzieli film Morawskich, twórcom udało się połączyć wartościową publicystykę i poruszające kino. Podobnie jak wcześniej w obsypanej nagrodami śląskiej serii "Serce z węgla".

Stajnia Fidyka
Kiedy w 1996 r. Andrzej Fidyk obejmował redakcję dokumentu Jedynki, gatunek ten w telewizji prawie się nie liczył. - Gdy na pierwszej konferencji oświadczyłem, iż stawiam sobie za cel uczynienie dokumentu gatunkiem najchętniej oglądanym, wyśmiano mnie. Pomysły, jakie przynosili do realizacji reżyserzy, też początkowo zapowiadały klęskę. Dostawałem projekty filmów o bohaterach ostatniej wojny, nocach przespanych na styropianie albo odległych zakątkach świata. O wszystkim, prócz tego, czym polski dokumentalista powinien się zająć, czyli naszą codziennością - wspomina Fidyk. To on namówił twórców, by robili filmy o współczesnej Polsce. Namówił ich też do odpolitycznienia gatunku.
Tak zaczęły się tłuste lata polskiego dokumentu. Twórcy tego gatunku w kozi róg zapędzili autorów fabuł. Obok znanych już na świecie Marcela Łozińskiego, Andrzeja Fidyka, Kazimierza Karabasza czy Krzysztofa Kieślowskiego pojawili się Ewa Borzęcka (autorka m.in. "Arizony" i "Trzynastki"), Paweł Łoziński, Marcin Koszałka, Magdalena Piekorz, Grzegorz Pacek. Najbardziej utytułowanym filmem w historii tego gatunku w Polsce okazał się "Fotoamator" Dariusza Jabłońskiego (z 1998 r.) - opowieść o Holocauście ilustrowana zdjęciami porządnego Niemca. Fidyk uważa, że paradoksalnie to peerelowska cenzura wymusiła na polskich dokumentalistach wysoką jakość i wyrafinowaną formę, zmuszając ich do efektownych metafor.
W 2001 r. na ekrany weszła telenowela dokumentalna "Pierwszy krzyk". Potem byli "Nieparzyści", "Serce z węgla", "Przedszkolandia". Oglądalność dokumentalnych opowieści przekroczyła 15 proc.
- magiczną liczbę zarezerwowaną w telewizji publicznej dla "Wiadomości". Fidyk twierdzi, że siłą tego gatunku, będącego uszlachetnioną wersją reality show, jest to, że o ile bohaterowie "Big Brother" są zamykani w sztucznym, odizolowanym środowisku, bohaterowie dokumentu obracają się w świecie rzeczywistym o wielkim potencjale dramaturgicznym. Wystarczy tylko zdrapać warstwę pozorów.

Tipo Felliniano
Jerzy Morawski, autor scenariusza do filmu "Dług" Krzysztofa Krauzego, to wytrawny reportażysta, autor demaskatorskiego "Imperium ojca Rydzyka" i demaskator oskarżonego o seksualne molestowanie kleryków poznańskiego abp Juliusza Paetza. Jego zrealizowany wspólnie z żoną Ireną dokumentalny serial o górnikach zwalnianych z kopalń ("Serce z węgla") krytycy uznali za arcydzieło gatunku. Ze szkołą Karabasza łączy Morawskich zwyczaj mozolnego dokumentowania przyszłych filmów. Ale też pamiętają oni o tym, co ważne w szkole Fidyka - dobry film dokumentalny to także kino, a nie tylko podpatrywanie rzeczywistości. - Żartujemy, że szukamy bohaterów określanych potocznie jako tipo Felliniano, czyli takich, do jakich przyzwyczaił nas twórca "La Strady" i "Amarcordu" - charakterystycznych zewnętrznie, ale też noszących w sobie jakąś opowieść. Twarz z pierwszego odcinka musi być na tyle ciekawa, by widz czekał na następny - opowiada Irena Morawska. W "Balladzie o lekkim zabarwieniu erotycznym" znajdziemy dramat i groteskę, powagę i komizm.

Po uszy w bŁocie
Morawscy zaczęli pracę nad najnowszym filmem od lektury ogłoszeń w gazetach w rodzaju: "Fotomodelek pilnie poszukuję". Postanowili sprawdzić, co się kryje za tymi anonsami. Zwrócili uwagę na tzw. agencje artystyczne. W ten sposób dotarli do ich właścicieli i pracownic. Bohaterkami "Ballady o lekkim zabarwieniu erotycznym" są młode seksowne dziewczyny, które bieda skłoniła do pseudoartystycznych popisów. Najmłodsze z bohaterek to Ewelina i Sylwia - licealistki. Pierwsza marzy, by zostać aktorką, druga zamierza pracować w banku i obsesyjnie boi się losu, jaki doświadczają jej bezrobotni rodzice. Nieco starsza Asia ma męża. Poznała go w więzieniu, gdzie odwiedzała znajomego. Dziś ma z nim córeczkę, którą jednak musi wychowywać sama, bo po kolejnym rozboju mąż wrócił do celi. Drugą grupę bohaterów stanowią właściciele agencji - małżeństwo z Chorzowa, absolwentka ASP Dana z Bydgoszczy oraz Czarek Mończyk z Łodzi, były elektromonter. Najczęściej organizują występy w prowincjonalnych dyskotekach ("Zawsze w jakimś Piździejewie" - opowiada Dana). Ich gwiazdy - roznegliżowane dziewczyny - walczą w błocie, kisielu, pianie lub oleju. Trudno pojąć, jak bardzo popularna to rozrywka na polskiej prowincji. Specjalne linie autobusowe dowożą fanów takich widowisk nawet z dużych miast, a w interes inwestują poważni biznesmeni.
Dziewczyny buntują się, nienawidzą uczucia zażenowania, gdy utytłane w błocie, poklepywane przez podpitych gości, liczą minuty do końca występu. Z zapłatą bywa różnie. Zdarza się, że szef za noc tarzania się w mazi wciska im 10 lub 20 zł. W jednym z odcinków 17-letnia Sylwia przejmująco opowiada o bólu i wstydzie wynikającym z biedy, jakiej doświadcza, mimo że jest podziwianą gladiatorką.

Emocje za emocje
Mniej efektowna od "Ballady o lekkim zabarwieniu erotycznym" jest obecna już w  Dwójce telenowela Lidii Dudy "Tylko tato". Autorka zrealizowała nieszablonową opowieść o ojcach samotnie wychowujących dzieci. Ta kameralna seria obyczajowych historii z socjologicznym tłem jest klasycznym wyciskaczem łez. - Mój film nie ma typowej akcji. To raczej etiudy o codzienności, o duszy moich bohaterów - mówi Duda. Samotni ojcowie z jej filmu to cisi bohaterowe, którzy nie skarżą się na los, lecz rozwiązują problemy. Dwójka wyemituje też niebawem opowieść Jacka Bławuta "Ja, alkoholik" - jeden z dwunastu kroków antyalkoholowej terapii.
Zwolennicy telewizji ugrzecznionej stawiają dokumentalistom zarzut żerowania na uczuciach widza, jakby w kinie i telewizji liczyły się inne rzeczy. - Nie ma zakazanych tematów i nie ma obiektywnych dokumentalistów. Film jest dobry tylko wtedy, gdy materia jest przetworzona przez pasje i emocje jego twórcy - odpiera zarzuty Fidyk. Bez emocji twórców nie ma emocji widzów.
Okładka tygodnika WPROST: 40/2003
Więcej możesz przeczytać w 40/2003 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 40/2003 (1088)

  • Wprost od czytelników 5 paź 2003, 1:00 Pruski targ Pruska Biblioteka Państwowa, a ściśle jej część zmagazynowana przez władze hitlerowskie w krzeszowskim klasztorze i odnaleziona w 1945 r. przez upoważnionego do prowadzenia poszukiwań dr. Stanisława Sierotwińskiego nie od... 3
  • Na stronie - Żart 5 paź 2003, 1:00 Największymi jajcarzami Europy jesteśmy my, Polacy. 3
  • Peryskop 5 paź 2003, 1:00 Tolerancja.pl Na czym polega propaganda nienawiści od Goebbelsa do bin Ladena? Jak przeciwdziałać ksenofobii i rasizmowi? Jak zmienił się świat po 11 września? - takie pytania stawiano podczas międzynarodowej konferencji Tolerancja.pl. w... 8
  • Dossier 5 paź 2003, 1:00 Jerzy HAUSNER wicepremier, minister gospodarki i pracy "Musimy obudzić się z letargu, działać, podejmować decyzje, choć mogą to być decyzje trudne. Ale nie ma teraz łatwych decyzji" Na posiedzeniu Rady Krajowej SLD Tomasz... 9
  • Poczta 5 paź 2003, 1:00 Oświadczenie Oświadczam, że komentując na łamach "Życia Warszawy" (w artykule "Błędy ściśle tajne" z 19 marca 2002 r.) publikację "Wprost" pt. "Katastrofa w Tampie", nie zamierzałem naruszyć... 11
  • Kadry 5 paź 2003, 1:00 11
  • M&M 5 paź 2003, 1:00   WARIANT ŚLĄSKI Gdy trzeba zamiast kopalń zamykać złodziei, zamknijmy ich w kopalniach... Z tego da się skleić paradoks, co by w świecie równych sobie nie miał: żeby partia rządząca zeszła do podziemia. 12
  • Najlepsi w służbie zdrowia 5 paź 2003, 1:00 Choć służba zdrowia znajduje się w stanie śmierci klinicznej, są symptomy ozdrowienia. 12
  • Playback 5 paź 2003, 1:00 12
  • Z życia koalicji 5 paź 2003, 1:00 Twórców fantasy przybywa. Ostatnio zorganizowali nawet w Warszawie zlot, na którym wystąpił jeden z głośniejszych ostatnio autorów baśni Leszek Miller. Ogłosił on, że rząd SLD pod jego światłym przewodem... 14
  • Z życia opozycji 5 paź 2003, 1:00 Paweł Smoleński umieścił nas w "Gazecie Wyborczej" w poczcie oprawców Wujców. Tak, przyznajemy się, to my, Mazurek i Zalewski, wespół w zespół zabranialiśmy Pawełkowi Wujcowi w latach 70. trzymać... 15
  • Fotoplastykon 5 paź 2003, 1:00 16
  • Kłamstwo medyczne 5 paź 2003, 1:00 Bezpłatnej służby zdrowia nie było, nie ma i nie będzie! 18
  • Lek na kasę 5 paź 2003, 1:00 Tabletki przeczyszczające kasę szpitali wyprodukuje niedługo SLD 24
  • Łagodny drapieżnik 5 paź 2003, 1:00 Czy Oleksy musi zniszczyć Millera, żeby zająć jego miejsce? 28
  • Straż graniczna gangsterów 5 paź 2003, 1:00 Kolejki na granicach są po to, aby skorumpowani celnicy przepuszczali kontrabandę. 32
  • Nałęcz - Los Grabskiego 5 paź 2003, 1:00 Śmiałe reformy przysporzyły Grabskiemu więcej wrogów niż zwolenników 34
  • Zawracanie gitary - Prawo dla zaradnych 5 paź 2003, 1:00 Teraz każdy może dopisać do dowolnego projektu ustawy dowolne słowa 34
  • Giełda i wektory 5 paź 2003, 1:00 Hossa Świat Rozkułaczają miasta Władze Kijowa rozpoczęły walkę z mieszkańcami hodującymi świnie na balkonach i krowy na podwórkach przed blokami. Sąsiedzi hodowców skarżą się na nieprzyjemne zapachy, a weterynarze... 36
  • Good bye, Jackowo! 5 paź 2003, 1:00 Spełniony Polish dream w Chicago 38
  • Prawem wytrycha 5 paź 2003, 1:00 Polskim ustawodawcom najlepiej wychodzi produkowanie furtek ustawowych 44
  • Koreański przypływ 5 paź 2003, 1:00 Umiera Daewoo, niech żyją Hyundai, Samsung i LG? 48
  • Lichwiarz z niszy 5 paź 2003, 1:00 Provident uszczęśliwia Polaków, obdzierając ich ze skóry! 52
  • Agent biznesmen 5 paź 2003, 1:00 Wywiad skarbowy, czyli polityczna policja podatkowa 53
  • Dekada Gatesa 5 paź 2003, 1:00 Właściciel Microsoftu dziesiąty rok z kolei przewodzi na liście najbogatszych Amerykanów, czyli obywateli globu 54
  • Załatwione odmownie - Kto zniszczył Trzeci Świat? 5 paź 2003, 1:00 Klęski trzecioświatowego socjalizmu są tak oczywiste jak sukces Hongkongu, Tajwanu czy Singapuru 56
  • Supersam 5 paź 2003, 1:00 Cytrynka Zaprezentowany na salonie motoryzacyjnym we Frankfurcie citroe¨n C2 nie rozczarował wielbicieli tej marki, którzy już od dawna czekali na następcę wysłużonego modelu saxo. Najmniejsza z oferowanych obecnie... 58
  • Agenci prowincji 5 paź 2003, 1:00 Regionalne lobby w Warszawie mogą więcej niż oficjalne władze 60
  • Wyrok za starość 5 paź 2003, 1:00 Odsuwamy się od starców, bo boimy się samotności i śmierci 64
  • Samoobrona kobiet 5 paź 2003, 1:00 Już 10 tysięcy Polek nauczyło się bronić przed przestępcami podczas akcji "Kobieta bezpieczna" 66
  • Makłowicz do Bikonta, Bikont do Makłowicza 5 paź 2003, 1:00 Piotrusiu! Gdy jesień ciepła, pięknie jest włóczyć się godzinami wśród straganów i pieścić wzrokiem pękate, żółciutkie dynie, bakłażany sinobrzuche, gruszki pękate, pomidory nabrzmiałe. 68
  • Ekran osobisty - Upadłe Lwy 5 paź 2003, 1:00 Starzy mistrzowie filmu utracili autorytet, średnie pokolenie reżyserów źle znosi młodszych, młodzi nie cierpią się nawzajem 69
  • Reformator z karabinem 5 paź 2003, 1:00 Allende importował socjalizm z Kuby, Pinochet skorzystał z wzorców amerykańskich 70
  • Know-how 5 paź 2003, 1:00 Muzyka duchów Dźwięki o bardzo niskiej częstotliwości, choć nie są słyszane przez ludzi, mogą wpływać na ich psychikę. Dowiódł tego niezwykły eksperyment przeprowadzony podczas Tygodnia Nauki Brytyjskiej. Siedemset... 74
  • Do widzenia 5 paź 2003, 1:00 Medycyna oferuje nam nowe oczy 76
  • Ja, czyli my 5 paź 2003, 1:00 Kiedy i dlaczego stajemy się kimś zupełnie innym? 82
  • Eliksir horroru 5 paź 2003, 1:00 Hormony młodości mogą wywołać raka! 84
  • Grzech księdza 5 paź 2003, 1:00 "Męczennik lekarzy" - polemika 86
  • Licencja na zapijanie 5 paź 2003, 1:00 Odtrutka na kaca wynaleziona przez KGB podbija Hollywood 87
  • Bez granic 5 paź 2003, 1:00 ZŁoŚĆ Ziemi Kilka dni po tym, jak ucichł największy w tym roku huragan "Isabel", doszło do kolejnego kataklizmu. Ponad 400 osób zostało rannych, a dwie zginęły podczas najsilniejszego w tym roku trzęsienia ziemi,... 88
  • Gra wstępna 5 paź 2003, 1:00 Jeśli mamy mieć do wyboru Niceę albo śmierć, wybierzmy życie 90
  • Korzenie zdrowego rozsądku 5 paź 2003, 1:00 Rozmowa z Franco Frattinim, ministrem spraw zagranicznych Włoch 92
  • Weto dla weta 5 paź 2003, 1:00 Przyszła konstytucja europejska będzie wymagała jeszcze wielu dyskusji i negocjacji. 94
  • Referendum albo nic 5 paź 2003, 1:00 Projekt konstytucji europejskiej stawia przed Polakami dwa zasadnicze pytania: czy zaakceptować przedstawioną propozycję i w jaki sposób ją zaaprobować lub odrzucić. 94
  • Nicea u wagi 5 paź 2003, 1:00 Jacek Saryusz-Wolski - Negocjator układu stowarzyszeniowego Polski z Unią Europejską, były sekretarz Komitetu Integracji Europejskiej, ekspert Platformy Obywatelskiej 95
  • Demokracja kałasznikowa 5 paź 2003, 1:00 Tylko Ameryka może zapanować nad irackim nie-rządem 96
  • Saper Scheffer 5 paź 2003, 1:00 Nowy szef NATO będzie musiał zbudować most między Paryżem, Berlinem a Waszyngtonem 98
  • Kości na pustyni 5 paź 2003, 1:00 Miasto zbrodni: śledztwo "Wprost" i TVN w Meksyku 102
  • Menu 5 paź 2003, 1:00 KRAJ Historia na wybiegu Moda to często zaprzeczenie praktyczności - tę starą prawdę potwierdzają dwie wielkie wystawy poświęcone sztuce ubioru zorganizowane przez muzea narodowe w Krakowie i w Warszawie. Podwawelska ekspozycja "Za... 106
  • Witajcie w życiu 5 paź 2003, 1:00 Tylko w Polsce filmy dokumentalne ogląda piętnastoprocentowa widownia 108
  • Mowa nóg 5 paź 2003, 1:00 Sabat Małgorzaty Potockiej to współczesna wersja przedwojennych kabaretów Zielony Balonik i Qui pro Quo 111
  • Milan bez ziemi 5 paź 2003, 1:00 Kundera to jedyny pisarz z naszej części Europy, który wyszedł poza rodzime piekiełko 112
  • Kino Tomasza Raczka 5 paź 2003, 1:00 Pająk - ***** Reżyseria: David Cronenberg W rolach głównych: Ralph Fiennes, Miranda Richardson Francja/Kanada/Wielka Brytania 2003 Podróż po umyśle schizofrenika. Tytułowy "Pająk" to kilkunastoletni chłopiec. Tak... 113
  • Klątwa Hitlera 5 paź 2003, 1:00 Wystawiony przez Ewę Michnik "Pierścień Nibelunga" to największe w tym roku plenerowe przedstawienie na świecie 114
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 5 paź 2003, 1:00 SEAL Seal IV - **** Prawdziwe nazwisko to Sealhenry Samuel. Prawdziwy pseudonim - Seal. Po pięciu latach przerwy i przehandlowaniu 12 milionów płyt powraca, by czarować nas czarną magią swych piosenek z tradycją, ale i... 115
  • Szkiełko w oku - Bóg zapłać 5 paź 2003, 1:00 "Danuta Hojarska w więzieniu!" Zachęcony tym tytułem wgłębiłem się w treść artykułu poczytnego czasopisma. 116
  • Organ Ludu 5 paź 2003, 1:00 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 40 (53) Rok wyd. 2 WARSZAWA, poniedziałek 29 września 2003 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza "Organ Ludu" ma już rok! Rok temu - 23 września - ukazał się pierwszy numer "Organu... 117
  • Skibą w mur - Niesmaczna historia świata 5 paź 2003, 1:00 Erika Steinbach w czarnym mundurze gestapo wygląda bardziej seksownie niż nasza wychudzona Marusia z "Czterech pancernych" 118

ZKDP - Nakład kontrolowany