Zależność od ścieżki

Zależność od ścieżki

Dodano:   /  Zmieniono: 

Zależność od ścieżki” to termin modny w naukach społecznych, gdy idzie o wyjaśnienie trwałości zjawisk. Oznacza on w tym przypadku, że rozwiązania i wzory ustrojowe przyjęte na etapie formowania się państwa trwają przez pokolenia. Zdaniem wielu publicystów XVIII- -wiecz na anarchia znajduje kontynuację w bolączkach życia politycznego współczesnej Polski. Tak więc w „Przestrogach dla Polski” (1790 r.) Stanisław Staszic surowo potępiał zmonopolizowanie władzy przez oligarchię magnacką, która zawłaszczyła państwo z władzą ustawodawczą, urzędami i wymiarem sprawiedliwości. Pisał: „Nie to uważano w prawie, co by najwięcej dobru publicznemu sprzyjało, ale co by uszkodziło przeciwnika albo dogodziło partykularnym użytkom. Nie ten brał urzędy, który miał zasługi i wiadomość potrzebną, ale kto najlepiej życiem i sumieniem szargał”. Zarzucał oligarchom, że „wojska obce do kraju wprowadzili” (choć obecnie nie wojska, ale obcych polityków i pieniądze się wprowadza, by o naszych wewnętrznych sprawach wyrokowali). Zatem, chcąc nie chcąc, nasz los jest zdeterminowany przez „ścieżkę”. Nie jest to moja opinia. Uważam, że w 1989 r. założyliśmy nową ścieżkę i to jej skutków teraz doświadczamy.

W przytoczonym niegdyś przeze mnie passusie z połowy XIX w. Karol Dickens opisał podobny stan państwa brytyjskiego i rolę w nim familii Polipów, która żerowała na rządowych posadach, opanowując całe ministerstwa i tłumiąc wszelką twórczą myśl państwową. Polipy – mówił Dickens – „trzymały się kurczowo statku i nie dbały o to, że może z ich winy pójść na dno, sprawa ta bowiem była im całkowicie obojętna”. Nie odbiega to od wielu opisów stanu naszego państwa i jego kadr.

W Rzeczypospolitej epoki Staszica istniały wpływowe środowiska, które próbowały, niestety zbyt późno, w drodze mądrych reform kraj ratować. W Wielkiej Brytanii niedługo po opublikowaniu „Małej Dorrit” podjęto reformę państwa, która pozwoliła mu się wydobyć z opisanego przez Dickensa stanu i „zmienić ścieżkę”. Czyli zmiana ścieżki jest możliwa.

Nad naszym losem nie ciąży więc żadne przekleństwo. Przyczyny słabości polskiego państwa są znane od lat – tkwią w jego podstawowych instytucjach: funkcjonowaniu władzy ustawodawczej i wymiaru sprawiedliwości, w organizacji administracji. Część diagnozy prezentowanej przez rząd PiS jest trafna. Przywódcy tej partii nie mogą się jednak zdecydować, czy wzorem poprzedników kontynuować żerowanie na państwie, czy podjąć dzieło jego przebudowy. Gdy zaś się do przebudowy biorą, czynią to tak niezgrabnie, a nawet opacznie, że kompromitują sam cel przedsięwzięcia. Nie przyświeca mu bowiem dążenie do otwarcia instytucji publicznych i tworzenia możliwości współrządzenia, lecz przeciwnie – jest to dalsze zawłaszczanie państwa pod pozorem służby interesowi publicznemu. ■

* Profesor Instytutu Studiów Po litycznych PAN, były szef Transparency International Poland

Więcej możesz przeczytać w 10/2016 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 10/2016 (1727)

  • Europa nie pomoże KOD6 mar 2016, 20:00Ani Wenecka, ani Europejska Komisja nie spełnią nadziei opozycji. Nie zawrócą biegu wydarzeń w Polsce. Nie żeby nasz rząd był wyjątkowo odporny na presję zewnętrzną, bo nie jest, ale dlatego że europejskie rządy są zbyt rozkojarzone...4
  • SKANER6 mar 2016, 20:00PO PUBLIKACJI „WPROST” PIP sprawdza, czy był mobbing na UW W MINIONYM TYGODNIU PAŃSTWOWA INSPEKCJA PRACY ROZPOCZĘŁA KONTROLĘ W SPRAWIE PO- DEJRZEŃ O MOBBING W INSTYTUCIE STOSUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH (ISM) UNIWERSYTETU...8
  • Zdarzyło się jutro6 mar 2016, 20:00Wenecja przecieka, a Waszczykowski odpływa, czyli wydarzenia mniej lub bardziej prawdopodobne.14
  • Potworny los dzieci6 mar 2016, 20:00Ponad 10 tys. uchodźców, głównie dzieci, przepadło gdzieś bez śladu. Policje wielu państw odnajdują je w domach publicznych, wyrywają z rąk organizacjom przestępczym, ale to tylko drobna część zaginionych. Jeszcze jeden koszmar, o którym obrońcy...18
  • Zdelegalizujmy islam6 mar 2016, 20:00W momencie, w którym pozwalamy na rozprzestrzenianie się tej religii, to automatycznie tworzymy strefy, w których obywatele są pozbawiani tych wolności. Na przykład kobiety i dzieci w islamie nie mają przecież żadnych praw – mówi...21
  • Polska niegotowa na uchodźców6 mar 2016, 20:00W tym roku do Polski ma trafić nawet 400 imigrantów. Nieoficjalnie mówi się, że pierwsza setka może przybyć już w marcu. Problem w tym, że jak na razie nie ma nawet przepisów regulujących tę operację, wątpliwości budzą też pomysły jej sfinansowania.24
  • Jak ma wyglądać relokacja w 20166 mar 2016, 20:00Etap I: Weryfikacja ładze Grecji przedstawiły kandydatury W65 imigrantów, którzy chcą się ubiegać w Polsce o status uchodźcy. Spośród tych przebywających we Włoszech do tej pory chęć przyjazdu do naszego kraju zadeklarowało...26
  • Uwaga na pomruk rasizmu6 mar 2016, 20:00Koniec niedzieli na lotnisku. Jeszcze małe zakupy. Za ladą śniady czterdziestolatek. Nagła nerwowa rozmowa z jednym z ostatnich klientów. – (ostrym tonem) A pan skąd? Jeszcze wodę poproszę… – Z Polski. – Gdzie tam?...27
  • KOD – karuzela dziwnych indywidualności6 mar 2016, 20:00KOD-em rządzi dziś sześć osób. Wszyscy kojarzeni ze środowiskiem lewicowym.28
  • Trzech kandydatów do rządzenia historią6 mar 2016, 20:00Instytut Pamięci Narodowej czekają zmiany i nie wpłynie na to wzmożona aktywność w poszukiwaniu prywatnych archiwów w domach PRL-owskich generałów. Będzie historyczne trzęsienie ziemi.32
  • Zależność od ścieżki6 mar 2016, 20:00Zależność od ścieżki” to termin modny w naukach społecznych, gdy idzie o wyjaśnienie trwałości zjawisk. Oznacza on w tym przypadku, że rozwiązania i wzory ustrojowe przyjęte na etapie formowania się państwa trwają przez...34
  • Kierunek: mediacja! Skorzystać czy nie?6 mar 2016, 20:00Dlaczego sędziowie kierują na mediację? Czy warto z niej skorzystać? Czy mediacja stanowi zagrożenie dla naszego interesu?36
  • Jak zostać lekomanem6 mar 2016, 20:00Trzeba iść do lekarza pierwszego kontaktu i powiedzieć, że źle się sypia, albo poprosić o coś na stres. Dostajesz wtedy receptę na narkotyk, od którego możesz uzależnić się już po miesiącu, a może i szybciej. Legalnie, uprzejmie i bez ryzyka. W...38
  • Cloud computing, czyli magia obłoków6 mar 2016, 20:00Trudno byłoby znaleźć kogoś, kto korzysta z internetu i nie jest użytkownikiem chmury. Inaczej ma się rzecz z cloud computingiem w biznesie. Tu zmiany przebiegają wolniej, choć ich kierunek nie pozostawia cienia wątpliwości.41
  • Kolana do zadań specjalnych6 mar 2016, 20:00Gdy w restauracji chleb dziś jest lekko czerstwy, to wiadomo, że za dwa dni będzie kamieniem. Tak samo jest z kolanem. Widzisz dziurę w chrząstce i już wiesz, jak to kolano będzie wyglądało za rok – mówi Robert Śmigielski, ortopeda.42
  • BIOtajemnica6 mar 2016, 20:00Bio, eko, organic...Te napisy na produktach powodują, że ceny z miejsca skaczą do góry. My za to czujemy się zdrowsi. Co oznaczają te pojęcia? Czy warto za takie produkty płacić wyższą cenę?45
  • Podatek od uzdolnionych6 mar 2016, 20:00Rząd wycofuje się z przygotowanego przez PO programu "Studia dla wybitnych" - dowiedział się "Wprost". Resort nauki rozważa za to zwolnienie studentów z podatku od stypendiów.46
  • Rusza konkurs dla pasjonatów nauki6 mar 2016, 20:00Jesteś uczniem? Studentem? Doktorantem? A może po prostu dostrzegasz wokół siebie problem, który jesteś w stanie rozwiązać? Weź udział w naukowej edycji konkursu Młodzi Zdolni 2016 – Mój pomysł dla Polski, organizowanego przez...47
  • Kisiel transoceaniczny6 mar 2016, 20:007 marca mija 105. rocznica urodzin Stefana Kisielewskiego, którego przenikliwe analizy sytuacji gospodarczej i politycznej długo pomagały nam rozumieć świat.48
  • W sieci mody6 mar 2016, 20:00Skanery tęczówek, wirtualne przymierzalnie, okulary do teleportacji – witamy w sklepach odzieżowych XXI w.52
  • Światowa wódka6 mar 2016, 20:00Znajomy z opozycyjnego domu mówi, że opozycja kojarzy mu się z kłębami dymu: kuchnia, stado brodaczy, dyskusje i kłęby dymu. Gdyby był bardziej spostrzegawczy, dodałby jeszcze wiaderko wódki. Piło się w zasadzie wszędzie. Nie było...55
  • Europejskie Chiny6 mar 2016, 20:00Zniesienie sankcji wobec Białorusi raczej nie wróży politycznego otwarcia, ale polscy przedsiębiorcy liczą, że rozkręci się tam biznes. Już teraz działa tam 400 polskich firm.56
  • Dźwignia dla start-upów6 mar 2016, 20:00Masz pomysł na start-up i mieszkasz we wschodniej Polsce? Na rozwój swojej firmy możesz dostać pieniądze z Unii Europejskiej. Do wzięcia jest 200 mln euro.58
  • Hossa bessa6 mar 2016, 20:003,8 mld – tyle kosztowały polskich kierowców korki i utrudnienia w ruchu drogowym w 2015 r., wynika z obliczeń firmy konsultingowej Deloitte. Ta strata to głównie zmarnowany czas, który kierowcy mogliby wykorzystać bardziej produktywnie...60
  • Arbitraż jako formuła rozwiązywania sporów korporacyjnych6 mar 2016, 20:00Arbitraż ze względu na swoje atrybuty stanowi atrakcyjną formę rozstrzygania sporów korporacyjnych.61
  • NATO idzie na wschód6 mar 2016, 20:00Moskwa już wie, że NATO przesunie wojska na wschodnią granicę Polski. Czy przed szczytem w Warszawie czeka nas seria putinowskich prowokacji?62
  • Samotność na Kremlu6 mar 2016, 20:00Wszyscy liberalnie myślący politycy albo odeszli, albo zostali usunięci z otoczenia rosyjskiego prezydenta. Coraz bardziej osamotnionego Putina otaczają już tylko siłowicy.66
  • Moskwa widziana z Waszyngtonu6 mar 2016, 20:00Myślę, że niezależnie od reprezentowanej opcji politycznej każdy następny prezydent USA będzie miał twardsze stanowisko wobec Moskwy niż Barack Obama – mówi „Wprost” Andrew Weiss, znawca Rosji, wiceprezes Fundacji Carnegie.69
  • Żywe talizmany6 mar 2016, 20:00Nigdzie na świecie nie rodzi się więcej albinosów niż w rejonie afrykańskiego Jeziora Wiktorii. I nigdzie nie czeka ich równie tragiczny los.70
  • Zbiorowy gwałt na Polkach6 mar 2016, 20:00Żołnierze Armii Czerwonej mogli zgwałcić nawet 50 tys. Polek. Większość kobiet nigdzie tego nie zgłaszała, bo temat był wstydliwy, hańbiący – mówi prof. Marcin Zaremba, historyk, autor pionierskich badań na ten temat.74
  • Nadzieja w świecie gwałtu6 mar 2016, 20:00Zgwałcone zakonnice stawały przed wyzwaniem pogodzenia wymuszonego macierzyństwa ze ślubami czystości. Opowiada o tym oparty na faktach film „Niewinne” Anne Fontaine.75
  • Wino z gwiazdą6 mar 2016, 20:00Sister Moon produkowane w toskańskiej posiadłości Stinga uznano za jedno ze stu najlepszych win Włoch. Zazwyczaj celebrycki status właściciela nie gwarantuje jednak jakości wina, pomaga natomiast w sprzedaży.78
  • Kino filmów używanych6 mar 2016, 20:00Polską „Planetą singli” zainteresowali się amerykańscy producenci. Hollywood regularnie szuka pomysłów za granicą. A sztukę remake’u opanowało do perfekcji.80
  • Masza, niedźwiedź i Putin6 mar 2016, 20:00Największy sukces komercyjny rosyjskiej kinematografii to też sukces propagandowy Putina.82
  • Wiedza z telewizora6 mar 2016, 20:00W polskich telewizjach jest miejsce nie tylko dla rozrywki. Polacy interesują się odkryciami naukowymi, więc wraca po ponad ćwierć wieku „Sonda”. Tym razem legendarny program będzie miał sporą konkurencję.84
  • Co widać z góry6 mar 2016, 20:00Doktor Sarah Parcak chce odkryć miliony nieznanych dotąd zabytków. Dlatego organizuje armię archeologów amatorów, którzy będą analizować zdjęcia satelitarne.86
  • Chłopcy z Woli6 mar 2016, 20:00Synowie „wroga ludu” założyli z kolegami organizację, która miała walczyć ze stalinowskim ustrojem. Zabili kilku przypadkowych milicjantów, okradli kilka sklepów i skończyli jak zwyczajni bandyci.88
  • Kalejdoskop kulturalny6 mar 2016, 20:00KSIĄŻKI Mariusz Cieślik Sekrety i kłamstwa Pod od względem literackim „Nieznajomy” Harlana Cobena to typowy współczesny amerykański kryminał. Proste zdania, dużo dialogów, opisy ograniczone do niezbędnego minimum, no i zero...92
  • Nieporadność dyplomatyczna6 mar 2016, 20:00Minister spraw zagranicznych Witold Waszczykowski zachował stanowisko. Nie dlatego że jest wytrawnym dyplomatą, bo nie jest. Głowę ocaliły mu opozycja i media, które już prawie ogłaszały pierwszą dymisję w rządzie Beaty Szydło. Ten...98