Nie-ludzka komedia

Nie-ludzka komedia

Dodano:   /  Zmieniono: 
Polski "Folwark zwierzęcy" ćwierć wieku przed Orwellem napisał Władysław Reymont
Wypędzony ze wsi pies Rex namawia swych braci do buntu przeciw ludziom. "Prowadź! Zerwij nasze łańcuchy! Dosyć mamy obór, jarzma i człowieka! Prowadź, stada pójdą za nami. A kto nam stanie na drodze, tego na rogi i pod kopyta"! To nie fragment "Folwarku zwierzęcego" George'a Orwella. Antyutopię o buncie zwierząt, czyli alegoryczną opowieść o narodzinach i funkcjonowaniu totalitarnego zamordyzmu ćwierć wieku przed Orwellem stworzył Władysław Reymont. Jest bardzo prawdopodobne, że autor "Folwarku zwierzęcego" czytał "Bunt" Reymonta. Książka polskiego noblisty została przetłumaczona na znany Orwellowi niemiecki i zyskała na Zachodzie pewną popularność. W czasie gdy się ukazała, brytyjski pisarz interesował się Polską, więc mógł sięgnąć po "Bunt". Pewne jest to, że i Reymont, i Orwell czerpali inspirację z bajek La Fontaine'a. Obu też łączyła negatywna ocena bolszewickiej rewolucji.
W "Buncie" Reymonta zwierzęca rewolta jest znacznie bardziej przerażająca niż u Orwella. Gdy do zwierząt domowych dołączają dzicy mieszkańcy puszczy, razem napadają na ludzi i urządzają im krwawą łaźnię. Ostatecznie zwierzęta widząc bezsens swej krucjaty, buntują się przeciw przywódcy - Rexowi. "Styranizowałeś nas głupimi majakami. Bo to nieprawda, że tam za górami leży ta twoja obiecana ziemia wolności i szczęścia" - wykrzykują w końcówce powieści zawiedzione czworonogi. Rex, teraz "tyran i morderca", zostaje zamordowany, a rewolucyjna tłuszcza, tęskniąca za "jarzmem, niewolą i batami", wyrusza na poszukiwanie swych dawnych nadzorców. Po drodze spotykają małpią rodzinę i przekonani, że goryl jest ich byłym panem, poddają się dyktatowi małp.

Polscy prekursorzy sowietologii
Reymont napisał "Bunt" w 1924 r., rok przed śmiercią. Ta książka, podobnie jak będąca bestsellerem na początku XX wieku powieść "Wampir" (wyd. 1911), jest współczesnemu czytelnikowi praktycznie nieznana. Po osiemdziesięciu latach "Bunt" wydaje Fronda. Krytycy już przed wojną uznali późne dzieła Reymonta za niegodne uwagi czytadła. Tymczasem te powieści dowodzą, że pisarz w ostatnich latach życia doskonale rozumiał wymagania rynku, przewidział też wielki boom na literaturę popularną. Można się zgodzić, że "Buntowi" brakuje precyzyjnej konstrukcji "Ziemi obiecanej", lecz może nawet bardziej niż powieść sfilmowana przez Wajdę poraża wizją. "Bunt" dowodzi, że Polacy znacznie wcześniej niż zachodni pisarze i intelektualiści rozumieli straszne dobrodziejstwa najlepszego z ustrojów.
Ta zapomniana powieść to nie jedyne dzieło polskiego autora antycypujące zbrodnie komunistycznej dyktatury i analizujące ten typ tyranii. Przestrogą przed rewolucją są "Płomienie" Stanisława Brzozowskiego. Prorocze wydają się obecnie zapomniane "Dzieci" Bolesława Prusa czy "Wiry" Henryka Sienkiewicza. Przed komunistyczną utopią przestrzegali także tacy pisarze, jak Andrzej Strug, Józef Weyssenhoff, Stefan Żeromski oraz Witkacy, który obserwował rewolucję 1917 r. jako oficer carskiej armii (stacjonował w Petersburgu).
Przed rewolucją żądnego krwi motłochu na długo przed swoimi zachodnimi kolegami ostrzegali polscy intelektualiści, m.in. filozof i prawnik prof. Bogumił Jasinowski ( "Wschodnie chrześcijaństwo a Rosja"), historyk kultury prof. Marian Zdziechowski (autor takich pionierskich prac sowietologicznych, jak "Wpływy rosyjskie na duszę polską", "Europa, Rosja, Azja", "Widmo przyszłości" czy "W obliczu końca") czy historyk Jan Kucharzewski, autor fundamentalnej pracy "Od białego do czerwonego caratu". O genezie i skutkach bolszewizmu pisali też prof. Stanisław Swianiewicz ("Lenin jako ekonomista"), prof. Wiktor Sukiennicki ("Ewolucja ustroju ZSRR 1917-1936", "Konstytucja stalinowska a ustrój radziecki") czy prof. Franciszek Ancewicz ("Stalinowska koncepcja państwa").

Reymont reakcjonista
Reymont w wielu publicznych wystąpieniach nie ukrywał swojej niechęci do bolszewików i sowieckiego ustroju. Już podczas rewolucji 1905 r. pisał reportaże odkrywające drugie dno tamtych wydarzeń, odzierające je z romantyczno-rewolucyjnej mitologii. W podobny sposób ponad 30 lat później Orwell demaskował republikańskich uczestników wojny domowej w Hiszpanii. Nic więc dziwnego, że gdy ukazał się "Bunt", lewicowi krytycy rzucili się na Reymonta, nazywając go reakcjonistą. Pisarza uznano za oderwanego od rzeczywistości starca, który nie rozumie, co się wokół niego dzieje. Czas pokazał, kto rzeczywiście się mylił.
W czasach PRL "Bunt" Reymonta nie miał żadnych szans na druk. Zastanawiające jednak jest to, dlaczego książka nie pojawiła się drugim obiegu? Czyżby sugerowano się przedwojennymi recenzjami lewicowych krytyków? Wprawdzie Reymonta najbardziej inspirowała rewolucja bolszewicka, jednak "Bunt" ma uniwersalną wartość. - Reymont, jak inni pisarze Młodej Polski, ucieka od konkretu historycznego ku uniwersalności. Kanwą "Buntu" są rzeczywiste wydarzenia, ale przesłania tej książki nie można zawężać jedynie do komunistycznego przewrotu - mówi prof. Andrzej Z. Makowiecki, literaturoznawca z Uniwersytetu Warszawskiego.
"Bunt", podobnie jak "Folwark zwierzęcy", to parabola i symboliczna wizja rewolucji w ogóle, przestroga przed dyktaturą, która zamienia się w krwawą tyranię niezależnie od czasów i krajów. Historyk literatury prof. Julian Krzyżanowski już przed wojną wywodził "Bunt" od "Nie-Boskiej komedii" Zygmunta Krasińskiego. Przywódcę buntowników Rexa nazwał "czworonogim Pankracym nie-ludzkiej komedii". Bo każda rewolucja z czasem zamienia się w krwawą nieludzką farsę. Reymont, a także inni polscy pisarze i intelektualiści, odkryli to na długo przed Orwellem i zachodnimi sowietologami.

Więcej możesz przeczytać w 14/2004 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

-
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 14/2004 (1114)

  • Euroonaniści 4 kwi 2004, 1:00 Nareszcie! - odetchnęli z wielką ulgą nasi miłośnicy eurokonstytucji. 3
  • Skaner 4 kwi 2004, 1:00 Ranking trutniów 1600 zł miesięcznie ma dostawać były poseł lub senator, który nie może znaleźć pracy. Mimo że najpilniej nad tym pomysłem pracują politycy SLD, mogą liczyć na wsparcie innych partii. Na tę specjalną... 6
  • Sawka 4 kwi 2004, 1:00 7
  • Dossier 4 kwi 2004, 1:00 KRZYSZTOF JANIK przewodniczący SLD Proszę nie wymagać od szefa partii rządzącej, żeby zamieniał się we wróżkę Radio Zet JERZY STUHR aktor, reżyser Mnie się wydaje, że Słowianie w ogóle nie są zbyt czyści Program I... 7
  • Licznik 4 kwi 2004, 1:00 1 stosunek seksualny zdarzył się w "Big Brother" 2 filmy fabularne nakręcono z bohaterami "Big Brother" 3 edycje miał w Polsce "Big Brother" 4 razy pokazywano "Bar" 15 programów typu reality show... 8
  • Kadry 4 kwi 2004, 1:00 9
  • Nałęcz - Gorączka ludowców 4 kwi 2004, 1:00 Liderzy PSL usiłują schwytać wiatr w żagle, kokietując Samoobronę i otwarcie romansując z LPR 12
  • Playback 4 kwi 2004, 1:00 13
  • M&M 4 kwi 2004, 1:00 MÓJ SKRÓT ŚWIADCZY O MNIE 13
  • Poczta 4 kwi 2004, 1:00 List od czytelnika 13
  • Z życia koalicji 4 kwi 2004, 1:00 Ze trzy tygodnie powoływał nową partię Marek Borowski i w końcu powołał. Socjaldemokracja Polska narodziła się w nocy i ma już pierwszy sukces na koncie: nie wstąpił do niej Wiesław Kaczmarek. Nie wstąpił, bo SLD obiecało mu... 14
  • Z życia opozycji 4 kwi 2004, 1:00 Główny specjalista od politycznej nawalanki Jan Maria Rokita poboksował się tym razem z Andrzejem Olechowskim. Panowie pokłócili się o Niceę. Pierwszy uważa, że trzeba twardo, drugi - że miękko. Wspomniano coś o... 15
  • Fotoplastykon 4 kwi 2004, 1:00 Henryk Sawka www.przyssawka.pl 16
  • Kompromisowa kapitulacja 4 kwi 2004, 1:00 Kompromis jest zaprzeczeniem słowa kapitulacja. Jest podstawą kultury politycznej w unii - powiedział Leszek Miller rankiem 26 marca. Myliłby się jednak ten, kto potraktowałby te słowa jako ciąg dalszy wypowiedzi premiera z grudnia ubiegłego roku, kiedy "kompromis nazywał się... 18
  • Mielony z Millera 4 kwi 2004, 1:00 Zero wzrostu, sto procent podatków i słonina na kartki 24
  • Agent non grata 4 kwi 2004, 1:00 Za uwolnienie szpiega przed sądem mogą stanąć prezydent Kwaśniewski, były premier Cimoszewicz i kilku ministrów jego rządu. 26
  • Niewierni wierni 4 kwi 2004, 1:00 Pod hasłem "To my jesteśmy Kościołem" polscy katolicy zaczynają wypowiadać posłuszeństwo biskupom 28
  • Ziemie obiecane 4 kwi 2004, 1:00 Prawdziwa historia polskich ziem zachodnich 32
  • Giełda i wektory 4 kwi 2004, 1:00 HossaŚwiat Zwolniony zamówiony Donald Trump, amerykański potentat nieruchomości, zamierza zastrzec w biurze patentowym zdanie "You're fired!", czyli "jesteś zwolniony". Trump używa tego zwrotu w reality show... 36
  • Fotel z katapultą 4 kwi 2004, 1:00 Zbigniew Drzymała - Menedżer Roku 2003 38
  • Drapieżny pingwin 4 kwi 2004, 1:00 Linuksowcy detronizują Microsoft Bill Gates, najbogatszy człowiek świata, zawsze powtarzał, że każdy może dokonać tego co on. Gdy jego proroctwo zdaje się spełniać, twórca Microsoftu, najpotężniejszego producenta oprogramowania na świecie, nie chce w to uwierzyć. 42
  • Wojna światów 4 kwi 2004, 1:00 Rozmowa z Linusem Torvaldsem, twórcą systemu operacyjnego Linux 44
  • Wirtualny bazar 4 kwi 2004, 1:00 Ponad 1,5 mln Polaków buszuje po internetowych sklepach. 46
  • Polisa na bank 4 kwi 2004, 1:00 Ślub PZU i PKO BP, czyli jak przegrać z obcym kapitałem 50
  • Załatwione odmownie - Dwie prędkości donikąd 4 kwi 2004, 1:00 Jeśli nie odpowiemy sobie na pytanie, czego właściwie chcemy od UE, możemy się obudzić z ręką w... drugiej prędkości 54
  • Supersam 4 kwi 2004, 1:00 Ścienny telewizor Kto raz zobaczył film wyświetlany przez domowy rzutnik, temu już nigdy nie spodoba się obraz ze zwykłego telewizora. Oczywiście, jeśli warunki projekcji były wystarczająco dobre, a nie są one wcale łatwe do... 58
  • E-Seksfilia 4 kwi 2004, 1:00 Zdrada w Internecie niczym nie różni się od zdrady w rzeczywistości. Tak Stolica Apostolska zareagowała na masowe uprawianie seksu w sieci, bez cielesnego kontaktu kochanków. - Zmierzamy ku seksualnej samowystarczalności. Seks uprawiany za pośrednictwem nowoczesnej technologii... 60
  • Różowe zagłębie 4 kwi 2004, 1:00 Seks stał się w Dąbrowie Górniczej ważniejszym przemysłem niż wydobycie węgla 64
  • Mister Formuła 1 4 kwi 2004, 1:00 Bernie Ecclestone z wyścigów samochodowych uczynił globalny przemysł zarabiający miliardy 66
  • Polska kuchnia żydowska 4 kwi 2004, 1:00 Izrael jest jak czulent, czyli potrawa składająca się z resztek posiłków z całego tygodnia 70
  • Makłowicz do Bikonta, Bikont do Makłowicza - Łyk na apetyt 4 kwi 2004, 1:00 Wiosna już za pasem i ptactwo kwili radośnie, więc tematy winniśmy podejmować promienne jak pocztówka z Dalmacji. Lecz cóż poradzę, że oblicze mam chmurne niczym niż skandynawski. I optymizmu póki co wykrzesać z siebie nie potrafię. Otóż wczoraj wydawałem przyjęcie. Poważne... 72
  • Ekran osobisty - Pożegnanie szczura 4 kwi 2004, 1:00 Politycy powinni w dwuszeregu pomaszerować do kina na "Nigdy w życiu!", by zobaczyć, o czym marzy przynajmniej 1,5 mln wyborców 74
  • Papież ze skazą 4 kwi 2004, 1:00 Pius XII chciał ratować Kościół, przymykając oczy na okrucieństwa Hitlera 76
  • Know-how 4 kwi 2004, 1:00 Motyle dinozaurów Motyle mogły latać już w czasach dinozaurów! Do niedawna badacze uważali, że pierwsze takie owady mogły się pojawić około 40-50 milionów lat temu. Badania znalezionych ostatnio pięciu... 80
  • Harfa na moście 4 kwi 2004, 1:00 Rozwiązania stosowane przy budowie statków kosmicznych wykorzystują konstruktorzy mostów 82
  • Pocałunek raka 4 kwi 2004, 1:00 Zarazki wywołują schizofrenię, depresję i miażdżycę? 86
  • Pies z naszego psa 4 kwi 2004, 1:00 50 tys. dolarów za sklonowanie ulubionego czworonoga 88
  • Bez granic 4 kwi 2004, 1:00 Atomowe rozgrywki Ten okręt jesta w takim stanie, że może w każdej chwili wybuchnąć - rzucił po wizytacji "Piotra Wielkiego" admirał Władimir Kurojedow, naczelny dowódca floty rosyjskiej. "Piotr Wielki" to... 90
  • Izrael w stanie Alef 4 kwi 2004, 1:00 Henryk Szafir z Jerozolimy Przywódca Hamasu szejk Ahmed Jasin już od kilku tygodni był namierzony przez pilotów izraelskich helikopterów Apache, ale premier Ariel Szaron i jego generałowie zwlekali. Dopiero niedawno zamach w porcie w Aszdodzie, w czasie którego samobójcy... 92
  • Wszyscy wrogowie prezydenta 4 kwi 2004, 1:00 Bush mógł zapobiec atakowi na World Trade Center - oskarża Car Antyterroryzmu. 96
  • Imperium dobra 4 kwi 2004, 1:00 Rozmowa z Condoleezzą Rice, doradcą prezydenta George'a W. Busha ds. bezpieczeństwa narodowego 98
  • Czarne dzieci Proroka 4 kwi 2004, 1:00 Radykalni mułłowie przejmują władzę nad Afrykanami 100
  • Urna z sukcesem 4 kwi 2004, 1:00 Vladimír Meciar i Robert Fico lepperyzują Słowację 104
  • Menu 4 kwi 2004, 1:00 Kraj Beethoven jak Zygmunt III Waza "Kiedyś przeniesiono stolicę z Krakowa do Warszawy, teraz festiwal. Szalenie się z tego cieszę. Zainteresowanie melomanów z zagranicy jest ogromne" - powiedziała Elżbieta Penderecka,... 108
  • Tańczący z Abbą 4 kwi 2004, 1:00 Abba to emocjonalna intensywność, melancholia i mroczny motyw dominacji-uległości między kochankami 110
  • Stopy Liz Taylor 4 kwi 2004, 1:00 Autentyczną psią kupę zjada bohater jednego z filmów Johna Watersa 114
  • Nie-ludzka komedia 4 kwi 2004, 1:00 Polski "Folwark zwierzęcy" ćwierć wieku przed Orwellem napisał Władysław Reymont 116
  • Milioner z Antwerpii 4 kwi 2004, 1:00 Najlepszą inwestycją Lille w ostatnich dziesięcioleciach jest wystawa 170 najwybitniejszych dzieł Rubensa 118
  • Sława i chała 4 kwi 2004, 1:00 Płyty, Komiks, Książki 120
  • Organ Ludu 4 kwi 2004, 1:00 TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 14 (79) Rok wyd. 3 WARSZAWA, poniedziałek 29 marca 2004 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza W nocy z soboty na niedzielę nastąpiło historyczne przyspieszenie - z godziny drugiej od razu na trzecią.... 121
  • Skibą w mur - Opylić Stalina 4 kwi 2004, 1:00 Jeśli uda się sprzedać PKiN, będzie można zbudować 8 mostów i kupić 300 tramwajów, a w dodatku Stalin wkurzy się w piekle 122