Koszty regulacji

Koszty regulacji

Mnożenie administracyjnych regulacji wzmaga korupcję i szarą strefę

Ograniczenia wolności gospodarczej mają zawsze szczytne oficjalne cele: zmniejszenie rozmaitych zagrożeń dla ludzi, wzmocnienie pozycji uznawanej za słabszą strony umowy, ochronę środowiska czy też w jakiś sposób rozumiany interes publiczny. Owe cele dobrze nadają się na hasła, które - odwołując się do potrzeby bezpieczeństwa i poczucia moralnego oburzenia - utrudniają ocenę społecznych skutków rozmaitych regulacji. Jaka jest na przykład typowa pierwsza reakcja na nagłośnioną w mediach wiadomość, że jakieś biuro podróży wystawiło do wiatru klientów? Ano, niech państwo wprowadzi licencję, by oszuści nie mogli wchodzić do tego biznesu. Wśród polityków zawsze znajdą się chętni, którzy podchwycą takie postulaty. Za wzrostem regulacji kryją się jednak nie tylko emocje i nieporozumienia, ale także potężne interesy. Ograniczając wolność innych, można uzyskać ważne korzyści w postaci arbitralnej władzy, spokojnego życia lub dodatkowego dochodu. Za hasłem obrony interesu publicznego kryją się więc często całkiem przyziemne motywy. Dlatego nigdy nie należy opierać ocen rozmaitych regulacyjnych rozwiązań na towarzyszących im hasłach, lecz zawsze trzeba patrzeć na ich społeczne skutki. Nawet najlepiej pomyślane prawno-administracyjne ograniczenia wywołują negatywne konsekwencje, a wiele faktycznie obowiązujących przepisów rażąco odbiega od optymalnych, gdyż ma źródło w kłębowisku nieporozumień, chłodnych interesów, oportunistycznych kalkulacji i porażającej ignorancji.

Tygrys bez socjalu
Państwowe ingerencje nieuchronnie rodzą społeczne koszty, bo negatywnie wpływają na określone ludzkie zachowania. Wzrost bezpieczeństwa kosztuje, bo sprawia, że ludzie stają się mniej ostrożni. Wprowadzenie państwowego ubezpieczenia depozytów nie skłania oszczędzających do poszukiwań najsolidniejszych banków i w ten sposób osłabia dyscyplinę rynku. Próżnia powstała wskutek tej ingerencji musi być wypełniona przez następną ingerencję, a mianowicie przez ostrożnościowe regulacje egzekwowane przez nadzór państwowy. Badania Banku Światowego pokazały, że silna ochrona depozytów zwiększa ryzyko kryzysu bankowego tam, gdzie państwowy nadzór nad bankami jest słaby. Inny przykład: państwowe zabezpieczenia socjalne redukują skłonność do oszczędzania ze względów ostrożnościowych i w efekcie zmniejszają ogólne rozmiary krajowych oszczędności, a te są z kolei istotne dla inwestycji. Nie jest przypadkiem, że wszystkie azjatyckie tygrysy miały bardzo wysoką stopę inwestycji i bardzo ograniczone państwowe transfery socjalne. Biedny kraj z rozbudowanym systemem socjalnym nie osiągnie dobrobytu.

Wolne, czyli zamknięte
Wiele regulacji ogranicza konkurencję, a to z kolei osłabia postęp techniczny i efektywność. Konkurencja między dostawcami jest najpotężniejszą i niezastąpioną siłą innowacyjności. Dlatego socjalizm, który zastąpił ów czynnik państwową własnością i centralnym planowaniem, tak sromotnie przegrał wyścig z kapitalizmem. W ostatnich kilku latach OECD i Bank Światowy przeprowadziły badania nad skutkami różnic i zmian w antykonkurencyjnych rozwiązaniach, takich jak państwowa (polityczna) kontrola nad gospodarką oraz administracyjne bariery utrudniające wejście na rynek. Dowodzą one, że szerszy zakres własności państwowej i silniejsze ograniczenia dostępu do rynku osłabiają wzrost wydajności oraz proces doganiania technologicznych liderów. Wspomniane regulacje są szczególnie szkodliwe w wypadku krajów, które mają do nadrobienia dużą technologiczną lukę; a taki balast pozostawił nam socjalizm. W świetle tych badań blokowanie prywatyzacji jest równoznaczne z utrzymywaniem zacofania kraju.
Utrudnianie dostępu do określonych branż jest zwykle popierane przez dostawców, którzy już się tam znaleźli, gdyż pozwala im na ograniczanie konkurencji i osiąganie korzystnej relacji dochodu i wysiłku. W oficjalnej ideologii takich grup podkreśla się wyższe względy, zwłaszcza dbałość o wysoką jakość usług, jakby ta jakość nie zależała od konkurencji między dostawcami. Znamienne, że zawody, do których nie ma swobodnego dostępu, nazywają się w Polsce "wolnymi" (notariusze, adwokaci, radcy prawni itp.)! Każdy lubi wolność od konkurencji, a więc trzeba zachowywać szczególną czujność wobec wszelkich projektów ustaw dotyczących prawnej regulacji kolejnych zawodów.

Bezrobocie "uregulowane"
Praktycznie każda regulacja - niezależnie od tego, jak szczytne są jej cele - oznacza obciążenie dla przedsiębiorstwa i przez to ogranicza jego rozwój i zatrudnienie. Kraje o większych regulacyjnych obciążeniach firm będą więc miały mniejszą dynamikę gospodarki oraz niższe zatrudnienie i większe bezrobocie. Wbrew potocznym wyobrażeniom wysokie bezrobocie nie jest produktem wolnego rynku, lecz państwowych regulacji, które wypierają rynek. Wśród krajów OECD wyższe bezrobocie występuje w krajach bardziej interwencjonistycznych niż w państwach o mniejszej dozie administracyjnej ingerencji państwa. Ironią losu jest, że szczególny wpływ na bezrobocie mają przepisy prawa pracy, których oficjalnym uzasadnieniem jest ochrona tzw. słabszej strony - pracownika w stosunku do pracodawcy. W myśl tej doktryny forsuje się wysokie urzędowe płace minimalne oraz restrykcyjne warunki zatrudniania i zwalniania pracowników. W konsekwencji osłabia to skłonność i zdolność firm do zwiększania zatrudnienia i powoduje wzrost bezrobocia wśród słabszych grup pracobiorców, to znaczy kobiet i młodzieży. Badania OECD pokazały, że to właśnie te grupy społeczne padają ofiarą ochronnych regulacji prawa pracy. I jak tu spokojnie patrzeć na tych, którzy - walcząc z liberalizmem lub pokazując "społeczną wrażliwość" - prą do antyliberalnych i w efekcie antyspołecznych rozwiązań. To im zawdzięczamy duże bezrobocie w naszym kraju. Czy nie powinno zastanawiać to, że erupcje "społecznej wrażliwości" wzmagają się w miarę zbliżania się wyborów?

Państwowa grabież
Mnożenie administracyjnych regulacji wzmaga korupcję i szarą strefę. Dotyczy to zwłaszcza ograniczeń i kosztów zakładania oraz funkcjonowania przedsiębiorstw. Z badań Banku Światowego wynika, że biedne kraje są przeciętnie o wiele bardziej obciążone takimi regulacjami niż kraje bogate. I dlatego w tych pierwszych jest tak wiele nędzy, korupcji i gospodarki kryjącej się przed państwowym aparatem. Państwowa regulacja jest w owych krajach instrumentem grabieży w rękach grup "trzymających władzę", a nie narzędziem ochrony mas przed różnymi zagrożeniami. Głoszenie w tych warunkach, że to większa dawka państwowego interwencjonizmu jest kluczem do wyrwania biednych krajów z zacofania, jest objawem groteskowego ideologicznego zaślepienia. Tym kluczem jest obalenie antyliberalnych reżimów i zastąpienie ich przez rządy prawa i wolnego rynku - jednak jakże trudno wprowadzić to w życie.
Narastanie antyliberalnych regulacji nie jest dziejową koniecznością, a następuje wtedy, gdy siły etatyzmu obecne w każdym społeczeństwie nie natrafiają na odpowiednie przeciwdziałanie. Ogólne narzekanie nic tu nie da. Zamiast tego trzeba we wszystkich formach dostępnych w demokracji wspierać instytucje i programy, które chronią wolność. Systematyczny wysiłek przynosi wielką nagrodę: indywidualny i zbiorowy rozwój oraz szacunek świata. Są kraje, którym się to udało.
Okładka tygodnika WPROST: 19/2004
Więcej możesz przeczytać w 19/2004 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 19/2004 (1119)

  • Wprost od czytelników 9 maj 2004, 1:00 Spadamy z Polski! Po przeczytaniu artykułu "Spadamy z Polski!" (nr 10) postanowiłem napisać o sobie i swoich znajomych. Jesteśmy czwórką przyjaciół. Wszyscy skończyliśmy nie najgorsze uniwersytety. Każdy z nas co... 3
  • Impotencjał 9 maj 2004, 1:00 Garstka tak zwanych alterglobalistów skrzyknęła się na okoliczność Europejskiego Szczytu Gospodarczego w Warszawie przez Internet. 3
  • Skaner 9 maj 2004, 1:00 Euromajówka WARSZAWA - PLAC PIŁSUDSKIEGO Nasze miejsce we wspólnocie negocjowaliśmy w jakimś sensie także pod Grunwaldem - tak daleko marszałek Sejmu Józef Oleksy szukał naszych europejskich korzeni. Wejście do unii... 6
  • Sawka 9 maj 2004, 1:00 9
  • Dossier 9 maj 2004, 1:00 LESZEK MILLER premier RP Mnie już żadna satysfakcja nie spotka Program I Polskiego Radia bp TADEUSZ PIERONEK rektor Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie Świat bez wyzysku jest iluzją, bo nie ma takiego świata Radio Zet LECH WAŁĘSA... 9
  • Kadry 9 maj 2004, 1:00 10
  • Sejmowy totolotek 9 maj 2004, 1:00 Trzeba zreformować ordynację wyborczą. Najprostsze i najtańsze byłoby zastąpienie wyborów powszechnym losowaniem 11
  • Nałęcz - Pustynia moralna 9 maj 2004, 1:00 W skłóconym Sejmie języczkiem u wagi stają się posłowie ścigani przez prokuraturę 12
  • Playback 9 maj 2004, 1:00 13
  • DAY AFTER 9 maj 2004, 1:00 Felieton Marka Majewskiego 13
  • Poczta 9 maj 2004, 1:00 Listy od czytelników 13
  • Z życia koalicji 9 maj 2004, 1:00 Na nocnej nasiadówie SLD z prezydentem doszło do regularnej pyskówki między Józefem Oleksym a Aleksandrem Kwaśniewskim. Obaj panowie zarzucali sobie intrygowanie, a wkurzony prezydent przerywał Oleksemu i mu dogadywał.... 14
  • Z życia opozycji 9 maj 2004, 1:00 Najsłynniejszy polski Mulat będzie gwiazdą MTV Polska. Niestety, tylko przez jeden dzień, 3 maja. Wtedy to stacja będzie puszczać wyłącznie polskie klipy, a zapowiadać je będzie wybitny Polak Andrzej Lepper, który podobno jest... 15
  • Fotoplastykon 9 maj 2004, 1:00 Henryk Sawka www.przyssawka.pl 16
  • Drang nach Westen 9 maj 2004, 1:00 Tylko Polacy mogą nas uratować - mówią zgodnie burmistrzowie wschodnioniemieckich miast, m.in. Frankfurtu nad Odrą, Goerlitz, Neubrandenburga, Schwedt czy Eggesin. Dziesiątki miejscowości w przygranicznych landach dawno opuścili najlepsi specjaliści, a wciąż opuszcza je... 18
  • Europejskie gadanie 9 maj 2004, 1:00 Antyglobaliści na ulicach Warszawy kontra antyglobaliści w hotelu Victoria 24
  • Alter-natywa 9 maj 2004, 1:00 Zamiast środków antykorozyjnych pojawią się wkrótce alterkorozyjne. Nie będą usuwać rdzy, tylko nadawać jej szlachetniejszy wymiar 27
  • Partia Diety 9 maj 2004, 1:00 Czy polska klasa polityczna jest zbyt zepsuta, by sama się uzdrowić? 28
  • 10 milionów liberałów 9 maj 2004, 1:00 Jan Winiecki ma do Platformy Obywatelskiej pretensje, że osiągnęła więcej, niż powinna 32
  • Wszyscy obrońcy Rywina 9 maj 2004, 1:00 Sprawa Rywina skończy się nierychliwą, ale sprawiedliwą szkodą dla grupy trzymającej władzę, tyle że za kilka lat 34
  • Akademia konkurencji 9 maj 2004, 1:00 Złote Indeksy "Wprost" 2004 36
  • Giełda 9 maj 2004, 1:00 HossaŚwiat Pomnik sera Do 25 sierpnia można zgłaszać projekty pomnika... rosyjskiego serka topionego Drużba. Z okazji czterdziestolecia swojego najpopularniejszego produktu i siedemdziesięciolecia istnienia zakładów serowarskich... 38
  • Półgłówek regulowany 9 maj 2004, 1:00 1000 zł rocznie kosztuje każdego z nas nadużywanie władzy przez państwo 40
  • Koszty regulacji 9 maj 2004, 1:00 Mnożenie administracyjnych regulacji wzmaga korupcję i szarą strefę 44
  • Rządy antyglobalistów 9 maj 2004, 1:00 Ranking "Wprost": 100 najpotężniejszych państw i korporacji świata 46
  • Hamulec w sejfie 9 maj 2004, 1:00 Strefa euro to okręt bez steru 50
  • Unipetrorlen 9 maj 2004, 1:00 Rosyjskie koncerny paliwowe tracą szansę na opanowanie środkowoeuropejskiego rynku. PKN Orlen wygrał bowiem przetarg na kupno kontrolnego pakietu (63 proc.) akcji największej czeskiej firmy paliwowej Unipetrol (w skład grupy wchodzą m.in. rafinerie, petrochemie i sieć stacji... 52
  • Wschód Italii 9 maj 2004, 1:00 Banki z Europy Wschodniej to moja recepta na wysokie zyski" - twierdzi Alessandro Profumo, prezes największego włoskiego banku UniCredito Italiano. 54
  • Na KAC-u 9 maj 2004, 1:00 Eurospekulanci i paskarze nie zdestabilizowali polskiego rynku 56
  • Pragnienia Samoobrony 9 maj 2004, 1:00 Lepper widzi się w roli "dyktatora pozytywnego". Czyli takiego, który nie zabija? Wacław Wilczyński Odpowiedź na pytanie, do czego tęskni Samoobrona, nie jest trudna. Wzdycha do lat 80., do czasów, kiedy przy stopie... 57
  • Supersam 9 maj 2004, 1:00 Cyfrowa busola Po przejechaniu 500 m skręć w lewo, uwaga, droga podporządkowana, zaczyna się teren zabudowany" - takie komunikaty może wyświetlać i przekazywać elektronicznie generowanym głosem samochodowy system nawigacji... 58
  • Przemoc na zdrowie 9 maj 2004, 1:00 Jednym z największych kłamstw psychologii może być przekonanie, że oglądanie przemocy rodzi przemoc. 60
  • Liga bankrutów 9 maj 2004, 1:00 Socjalizm niszczy zawodową ligę hokeja 64
  • Globalna akwizytorka 9 maj 2004, 1:00 Od gotowania kremów we własnej kuchni zaczynała światową karierę Estée Lauder 66
  • Mistrzowie złamanej kierownicy 9 maj 2004, 1:00 Jesteśmy niedouczonymi megalomanami - dowiódł Narodowy Test na Prawo Jazdy TVN i "Wprost" 67
  • Bikont do Makłowicza, Makłowicz do Bikonta - Zielono nam 9 maj 2004, 1:00 Drogi Przyjacielu! Ależ nam się namnożyło tych sałat przeróżnych. Gdzie nie spojrzysz, tam jakaś nowa, wcześniej nieznana, i to wcale niekoniecznie zielona i o sercowatych liściach. Rozmaitość smaków i konsystencji. Z... 68
  • Zamek błyskawiczny 9 maj 2004, 1:00 Mantra feministki brzmi: Nie muszą cię lubić, niech cię szanują 69
  • Gra Katyniem 9 maj 2004, 1:00 Kto i dlaczego przemilczał prawdę o zbrodni katyńskiej? 70
  • Know-how 9 maj 2004, 1:00 Lato dla serca Poziom cholesterolu we krwi zmienia się w ciągu roku - najwyższy jest w grudniu i styczniu, a najniższy w czerwcu i lipcu - twierdzą amerykańscy lekarze. Różnica może wynosić od 3,9 mg/dl (u mężczyzn) do 5,4 mg/dl... 74
  • Dobrobyt w centymetrach 9 maj 2004, 1:00 Potomkowie najzamożniejszych i najlepiej wykształconych są wyżsi, szczuplejsi i żyją dłużej niż inni. 76
  • Laboratoria śmierci 9 maj 2004, 1:00 SARS powraca w zmutowanej postaci 78
  • Bez granic 9 maj 2004, 1:00 Klęska pod Trafalgarem? Brytyjski atomowy okręt podwodny HMS "Trafalgar" miał właśnie ruszyć w pierwszy rejs po remoncie kapitalnym, gdy 11 marynarzy ogłosiło strajk. Ich zastrzeżenia wzbudził stan reaktora atomowego.... 80
  • Paszport pożądania 9 maj 2004, 1:00 Polska brama do Unii Europejskiej 82
  • Europa wraca do Polski 9 maj 2004, 1:00 Wreszcie zakończyła się II wojna światowa 84
  • Socjalizm samobójców 9 maj 2004, 1:00 Sojusz związkowców i brukowców blokuje zachodnioeuropejskie rynki pracy 86
  • Ucieczka od wolności 9 maj 2004, 1:00 Dlaczego tylko co dziesiąty Rosjanin chce żyć w demokratycznym państwie prawa 88
  • Hugo, boss ekstremistów 9 maj 2004, 1:00 Jak Hugo Chavez wspiera międzynarodówkę terrorystyczną 92
  • Dom boży pod młotek 9 maj 2004, 1:00 60 kościołów sprzedano ostatnio w Niemczech 96
  • Menu 9 maj 2004, 1:00 Książki Wielcy odmieńcy Aż 8 osób pomogło Krzysztofowi Miklaszewskiemu w opisaniu czy też "odbrązowieniu" Gombrowicza. Wywiady, które składają się na książkę "Distancia, Witoldo!", pokazują... 98
  • Polska incognita 9 maj 2004, 1:00 Wódka i kiełbasa, a nie polska sztuka skusiły berlińskich krytyków do odwiedzenia festiwalu Terra Polska. 100
  • Odpust europejski 9 maj 2004, 1:00 Nie mamy do pokazania zagranicznym widzom niczego, co byłoby uniwersalne, polskie i przyzwoite 104
  • Drugie zdobycie Troi 9 maj 2004, 1:00 Homer nie powstydziłby się filmu Wolfganga Petersena 106
  • Tuńczyk trojański 9 maj 2004, 1:00 Wojna trojańska nie toczyła się o piękną Helenę, lecz o rynki zbytu 106
  • Perły do lamusa? 9 maj 2004, 1:00 W "Kill Bill" Quentin Tarantino z miłości do kina stworzył wirtuozerskie szyderstwo 109
  • Apetyt na destrukcję 9 maj 2004, 1:00 Wybujałe ego wokalisty zniszczyło rockową supergrupę Guns N' Roses 110
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego 9 maj 2004, 1:00 Recenzje płyt 111
  • Sława i chała 9 maj 2004, 1:00 Recenzje - książki,wystawy,komiks, teatr 112
  • UEorgan Ludu 9 maj 2004, 1:00 Jesteśmy niezawodnym ogniwem UE, ale bigosu nie oddamy TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 19 (84) Rok wyd. 3 WARSZAWA, poniedziałek 3 maja 2004 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza O, Radości! - mówią światowe media, przede... 113
  • Nowe czasy, stare pieśni 9 maj 2004, 1:00 Lepsze piwo z brzydką Niemką niż bimberek z Łukaszenką 114

ZKDP - Nakład kontrolowany