Krzesiwo pradziadów

Krzesiwo pradziadów

Dodano:   /  Zmieniono: 
Odkryto najstarsze ogniska praczłowieka
Prawie 800 tys. lat temu w dolinie ryftowej Morza Martwego, tam, gdzie dzisiaj rozciągają się podmokłe tereny nad rzeką Jordan, znajdowało się jezioro Hula. Nad jego brzegami przodkowie człowieka polowali na konie, jelenie, nosorożce, hipopotamy i dzikie ptactwo. Nie jedli jednak surowego mięsa, jak dotychczas sądzono. Ekipa z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie, kierowana przez Naamę Gorena-Inbara, odnalazła w Gesher Benot Yaakov w Izraelu ślady najstarszych kontrolowanych ognisk pochodzące sprzed 790 tys. lat, a więc mające mniej więcej 300 tys. lat więcej niż najstarsze znane dotychczas paleniska!
Znalezione w ich pobliżu kości zwierzęce nosiły ślady nacięć powstałych podczas odcinania mięsa. Niektóre rozłupano, aby wydobyć z nich szpik. W sumie znaleziono dotychczas około 20 tys. nasion, 30 tys. odłamków krzemiennych i 50 tys. fragmentów spalonego drewna (wierzby, topoli, jesionu i dzikiej oliwki), będących być może pozostałościami ognisk. Skąd jednak wiadomo, że ślady ognia z Gesher Benot Yaakov pochodzą z kontrolowanych ognisk, a nie są skutkiem pożaru?

Iskry hominidów
Nie ma wciąż dowodów, że paleolityczni mieszkańcy doliny Jordanu potrafili rozniecać ogień. Naama Goren-Inbar uważa jedynie, że opanowali sztukę przechowywania żarzących się węgli drzewnych, od których rozpalali ognisko. Ponieważ jednak spalony materiał odnaleziono w wielu warstwach różniących się między sobą wiekiem o setki lat, należy przyjąć, że hominidzi potrafili również krzesać iskry. Badacze posortowali odkopany materiał na spalony i nie tknięty przez ogień. Okazało się, że spalone szczątki stanowią jedynie 2 proc. całości i są skoncentrowane w ściśle określonych miejscach, w których prawdopodobnie znajdowały się ogniska lub paleniska. Szczątki spalone w czasie pożaru byłyby rozrzucone w bardziej równomierny sposób. Spękania na przepalonych wiórach krzemiennych wskazywały, że temperatura płomienia wynosiła 660--930°C, a zatem była wyższa niż wytwarzana podczas naturalnych, szybko przesuwających się pożarów stepów i torfowisk.

Pomost ewolucji
Opanowanie umiejętności posługiwania się ogniem całkowicie odmieniło życie naszych przodków. W filmie Jean-Jacques'a Annauda "Walka o ogień" homo sapiens, którzy potrafią kontrolować ogień, są o wiele bardziej cywilizowani od poszukujących ognia neandertalczyków. Nawet seks uprawiają w mniej "zwierzęcej" pozycji. Naukowcom nie udało się stwierdzić, czy to prawda, ale nasi przodkowie, posługując się ogniem, mogli jeść pieczone mięso, smaczniejsze i pozbawione bakterii oraz jajeczek pasożytów. Ugotowane lub upieczone pożywienie jest łatwiejsze do strawienia, szczególnie dla dzieci i ludzi starszych. Dzięki ogniowi zmalała więc śmiertelność wśród najmłodszych i wzrosła długość życia najstarszych członków grup, a to z kolei przyczyniło się do zwiększenia populacji.
Jedzenie gotowanej żywności mogło wpłynąć na zmniejszenie się żuchwy oraz powiększenie ogólnej masy ciała. Poza tym ogień bez wątpienia pozwolił się lepiej zabezpieczać na noc przed atakiem dzikich zwierząt lub innych grup hominidów. Zwiększył również skuteczność polowań - podpalenie części stepu ułatwiało zagnanie zwierząt w pułapkę. Drewniane dzidy i oszczepy można było hartować w ogniu, dzięki czemu stawały się twardsze.
Opanowanie ognia umożliwiło ekspansję naszych przodków, którzy zaczęli się osiedlać na chłodniejszych terenach Europy i północnych Chin. Z tego okresu zwiększonej migracji praczłowieka pochodzą ogniska z Gesher Benot Yaakov (co po hebrajsku znaczy "most córek Jakuba"). Dzisiejszy Izrael był dla hominidów naturalnym pomostem, po którym z Afryki, gdzie zaczęła się ewolucja, przedostali się do Europy i Azji.

Początek kultury
Badacze z uniwersytetu w Jerozolimie nie zdołali jeszcze ustalić, który z przodków człowieka kontrolował ogień w Gesher Benot Yaakov (na razie nie znaleziono w tym miejscu żadnych kości hominidów). Wykopaliska w północnej części Izraela odsłoniły w Amud nad Jeziorem Galilejskim szczątki neandertalczyka, a w Ubedija fragmenty szkieletu wcześniejszego gatunku praczłowieka - homo erectusa.
Homo erectus zamieszkiwał przed 2 mln lat wschodnią, południową i północną Afrykę oraz Azję. Był twórcą tzw. kultury aszelskiej z okresu paleolitu, która rozwinęła się około 1,5 mln lat temu w Afryce, a potem w Azji i Europie. W tym czasie hominidzi wytwarzali tzw. pięściaki, narzędzia krzemienne o grubej podstawie i dwustronnie obrobionej krawędzi zbiegającej się w ostry wierzchołek. Drewniane groty oszczepów i pozostałości kości sugerują, że homo erectus polował na duże ssaki. W tym okresie narodziła się też sztuka. Pierwsza figurka antropomorficzna wyrzeźbiona w tufie wulkanicznym pochodzi sprzed ponad 250 tys. lat, odkryto ją w Berechat Ram na wzgórzach Golan. Nie można zatem wykluczyć, że homo erectus opanował również posługiwanie się ogniem.

Więcej możesz przeczytać w 24/2004 wydaniu tygodnika Wprost.

Archiwalne wydania tygodnika Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 24/2004 (1124)

  • Postępaki13 cze 2004Postępowcy psują rynek, by wprowadzić protezy rynku5
  • Wprost od czytelników13 cze 2004Listy od czytelników5
  • Skaner13 cze 2004AMERYKA REAGANA "Gdy Pan wezwie mnie do siebie - kiedykolwiek miałoby to być - odejdę z wielką miłością dla tego kraju i wieczną, optymistyczną wiarą w jego przyszłość" Ronald Reagan, 5 listopada 1994 Smutnym dniem dla...8
  • Sawka13 cze 200410
  • Kadry13 cze 200411
  • Licznik13 cze 20040 złotych płacą za audycje wyborcze w radiu i TV komitety wyborcze, które zarejestrowały swoje listy co najmniej w dziewięciu okręgach 9 komisji wyborczych znajduje się na statkach 14 komitetów zarejestrowało swoje listy w...11
  • Playback13 cze 200413
  • O OPŁATACH ZA LECZENIE13 cze 2004Felieton Marka Majewskiego13
  • Poczta13 cze 2004Książka na twardo Chcę podziękować za felieton Tomasza Raczka "Książka na twardo" (nr 22). Po raz pierwszy ktoś zebrał i przedstawił moje przekonania dotyczące książek, ich wyglądu i sposobu "używania"....13
  • Z życia koalicji13 cze 2004Mylili się ci, którzy myśleli, że w konkursach w Telewizji Białoruskiej oddział w Warszawie obowiązuje kryterium polityczne. Otóż, na pięciu szefów oddziałów terenowych trzech wybranych to Nowaki, z czego dwa...16
  • Z życia opozycji13 cze 2004  W Sejmie przechadzał się - jak to ma w zwyczaju - dyrektor biblioteki warszawskiej Michał Strąk. Odwiedził klub PSL, pospacerował korytarzami z posłem Kuźmiukiem, pewno wpadł do Wojciechowskiego. Aż dziw, że nie odwiedził...17
  • Fotoplastykon13 cze 2004Henryk Sawka www.przyssawka.pl18
  • Lawina Rywina13 cze 2004Do obalenia postkomunizmu potrzeba większej energii, wiary i determinacji niż do obalenia komunizmu20
  • Zerminator13 cze 2004To będzie najważniejsze zero w moim życiu: jak w powiedzeniu od zera do bohatera. Wyzeruję nim wszystkich swoich przeciwników - miał powiedzieć Zbigniew Ziobro, kiedy Leszek Miller nazwał go zerem.23
  • Zemsta Wieczerzaka13 cze 2004Polowanie z nagonką na swoich nielojalnych kompanów rozpoczął były prezes PZU Życie26
  • Ruch Oporu Obywatelskiego13 cze 2004Jak obalić lokalnego tyrana - poradnik konspiratora.28
  • ZUS fiction13 cze 2004Pół miliona złotych z naszych składek wydał ZUS na nikomu niepotrzebną imprezę - śledztwo TVN i "Wprost".32
  • Polska fatamorgana13 cze 2004Dlaczego Polacy idealizują PRL?34
  • Rząd rżnie głupa13 cze 2004Zdanie "Rząd rżnie głupa" najtrafniej oddaje klimat ostatnich 15 lat - uznali uczestnicy głosowania Wprost Online. Słowa te wypowiedział kiedyś Janusz Korwin-Mikke, założyciel Unii Polityki Realnej. To i inne głośne...36
  • Nałęcz - We własnych sidłach13 cze 2004Dołki, które pod innymi kopie SLD, mogą się okazać grobem dla samego sojuszu36
  • Giełda13 cze 2004HossaŚwiat Paragraf na szejka Senat USA pracuje nad ustawą, która pozwoli na postawienie rządów krajów należących do kartelu producentów ropy naftowej OPEC przed amerykańskim sądem. Jeżeli plan się powiedzie,...38
  • Inwestycja w skansen13 cze 2004Dopłaty unijne przeniosą polskie rolnictwo w XIX wiek40
  • Złoty na celowniku13 cze 2004Pół miliarda dolarów wystarczy spekulantom, żeby puścić nas z torbami44
  • Kod biznesu13 cze 2004Tag w handlu? Tak!47
  • Saper Ameryki13 cze 2004Prezydenci USA się zmieniają, Alan Greenspan trwa50
  • Hamburger a sprawa polska13 cze 2004Jedzenie to przyjemność odzyskana po latach upokorzeń w "punktach zbiorowego żywienia54
  • Supersam13 cze 2004Odporna i szybka TDK jako pierwsza firma wprowadziła na polski rynek nośniki DVD umożliwiające zapis z prędkością 8x. Nowe media współpracują ze wszystkimi nagrywarkami DVD-R/RW. Specjalna wersja płyt ScratchProof jest...56
  • Dyktatura równości13 cze 2004Gejowi rękę podam, przed kamerą się pokażę, ale tyłem do niego nie stanę - żartuje jeden z liderów lewicy. Rozmowom o prawach homoseksualistów towarzyszą uśmieszki, porozumiewawcze spojrzenia i lekceważące machanie ręką. Niesłusznie. Lesbijki i...58
  • Czempionat statystów13 cze 2004Mistrzostwa Europy albo znikną, albo będą czymś w rodzaju drugorzędnego turnieju olimpijskiego66
  • Tajne miasto13 cze 2004Czy Nan Madol jest częścią zaginionego kontynentu Mu?70
  • Makłowicz do Bikonta, Bikont do Makłowicza - Zielone ucztowanie13 cze 2004Wróciłem właśnie z Norymbergi. Reprezentowaliśmy tam podczas dorocznego święta, zwanego Blaue Nacht, miasto Kraków i uczyniliśmy to godnie, bowiem Jorgos Skolias i Bronek Duży dali fenomenalny koncert na głos i puzon, a i mnie udało się zrobić...72
  • Ekran osobisty - Muzyczna jemioła13 cze 2004Teledyski stały się zjawiskiem samoistnym, nie służącym muzyce, lecz na niej pasożytującym73
  • Polski D-Day13 cze 2004Historia zapomniała o naszym udziale w największym zwycięstwie w dziejach świata74
  • Know-how13 cze 2004We wtorek 8 czerwca czarna tarcza Wenus będzie widoczna na tle Słońca. "Przejście" Wenus po tarczy słonecznej to bardzo rzadkie zjawisko. Tym razem potrwa około sześciu godzin i będzie najlepiej widoczna w Europie, Afryce i Azji....77
  • Biotechnologia talerza13 cze 2004Larum, jakie dziś podnoszą na Starym Kontynencie przeciwnicy żywności ze zmienionym DNA - w związku z niedawną decyzją Komisji Europejskiej dopuszczającą komercyjną uprawę zmodyfikowanej genetycznie kukurydzy (Bruksela w tym miesiącu rozpatrzy dwa...78
  • Krzesiwo pradziadów13 cze 2004Odkryto najstarsze ogniska praczłowieka82
  • Bez granic13 cze 2004Miss podatników "Kiedy ogłosili, że wygrałam, było to dla mnie jak hiperwentylacja. Wszyscy krzyczeli i klaskali, sędziowie machali, dziewczyny za mną płakały. To było oczyszczające" - opowiadała zaraz po wyborze na...84
  • Transatlantyk Bush13 cze 2004500 mld USD wypełnia ocean uprzedzeń dzielących UE i Amerykę86
  • Fotodyplomacja13 cze 2004Włoskiej lewicy nie stać na odwagę88
  • Pałac terrorystów13 cze 2004Al-Kaida stała się narzędziem w walce o saudyjski tron90
  • Cud nad Żółtą Rzeką13 cze 2004Jak chiński smok uczy łapać myszy rosyjskiego niedźwiedzia94
  • Komisarz kompromisu13 cze 2004Verheugen na premiera Europy?96
  • Widmo Slobo13 cze 200413 czerwca Serbowie wybiorą przyszłość98
  • Menu13 cze 2004Świat Straszny Harry Harry Potter dorasta. Kolejne tomy sagi J.K. Rowling są coraz poważniejsze i bardziej skomplikowane. Kinowe ekranizacje muszą, chcąc nie chcąc, iść w ich ślady. Trzeci film "Harry Potter i więzień...100
  • Gdzie jest Rafael?13 cze 2004W Polsce może się znajdować wiele cennych dzieł sztuki uznanych za zrabowane przez Niemców lub Rosjan.102
  • Braterstwo ekranu13 cze 2004Bracia Coenowie najpierw podbili kampusy, potem międzynarodowe festiwale, a wreszcie - szeroką widownię106
  • DVD Kamila Śmiałkowskiego13 cze 2004recenzje107
  • Męska diwa rocka13 cze 2004Morrissey to pierwowzór mężczyzny metroseksualnego - ani homo-, ani hetero-, ani bi-108
  • Płyty Kuby Wojewódzkiego13 cze 2004Recenzje płyt109
  • Sława i chała13 cze 2004DVD Powrót Jacksona To drugi przebój kinowy wszech czasów - lepszy jest tylko "Titanic" Jamesa Camerona. Trzygodzinny "Powrót króla" zdobył w tym roku jedenaście Oscarów....111
  • Pani mi mówi "niemożliwe"13 cze 2004Błochowiaczka załatwiła komisję za pomocą procedury, to i za pomocą procedury Sejm załatwił Błochowiaczkę Jan T. Stanisławski Zaczyna się sezon wpadania w dołki. Pierwsza wpadła Błochowiaczka, co pod kolegą z ławki, Ziobrą...112
  • 300 batów13 cze 2004Osób skazanych i nadal zasiadających w Sejmie do więzienia wsadzić nie można, ale kara chłosty, czemu nie?112
  • Ueorgan Ludu13 cze 2004TRYBUNA PRZYMIERZA MIĘDZY DAWNYMI A MŁODYMI Nr 24 (89) Rok wyd. 3 WARSZAWA, poniedziałek 7 maja 2004 r. Cena + VAT + ZUS + akcyza W cieniu działań P. Prezydenta Urodziny Koziołka Bez specjalnego echa odbył się cykl imprez w Pacanowie...113
  • Skibą w mur - Precz z Polską!13 cze 2004Myślałem, że po 15 latach demokracji wycieranie sobie gęby Polską nie jest już w modzie114